JEOTERMAL ÖZELLEŞTİRMESİNE DURDURMA

TMMOB'un açtığı davada alınan yürütmeyi durdurma kararına itiraz da reddedildie

-(27(50$/ °=(//(ì7İ50(6İ1(

'85'850$

Nurçin Soykut TMMOB Hukuk Müşaviri

0DGHQ 7HWNLN YH $UDPD 07$

*HQHO 0ÖGÖUOÖğÖ (NLP WDULKOL 5HVPL *D]HWHnGH \D\ÜPODGÜğÜ LKDOH LODQÜ LOH WRSODP DGHW MHRWHU PDO VDKD 7DEOR

LOH ÖÁ NX\XQXQ NXOODQÜPKDNODUÜQÜ\ÜOOÜğÜQDGHYUH GHFHğLQL GX\XUPXşWXU %X LKDOHQLQ LSWDOL WDOHEL LOH 7002% WDUDIÜQGDQ DÁÜODQ GDYDGD $QNDUD İGDUH 0DKNHPHVL ìXEDW WDULKLQGH \ÖUÖWPH\L GXUGXUPD NDUDUÜ YHUHUHN LKDOHQLQ \DSÜOPDVÜQÜ HQJHOOHPLşWLU 6RQ RODUDN 07$ *HQHO 0ÖGÖUOÖğÖ EX NDUDUD NDUşÜ $QNDUD %ĞOJH İGDUH 0DKNHPHVLnQH LWLUD] HWPLş DQFDN %ĞOJHİGDUH0DKNHPHVL0DUW WDULKLQGH 07$nQÜQ LWLUD]ÜQÜ \HULQGH EXOPD\DUDNUHGGHWPLşWLU

MTA Genel Müdürlüğü'nün ihale yoluyla kullanım haklarını 30 yıllığına devretmeyi düşündüğü alanlar önemli yeraltı doğal kaynaklarımızdan birisi olan jeotermal alanlardır.

Anayasamızın 168. maddesinde çTabii servetler ve kaynaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bunların aran- ması ve işletilmesi hakkı Devlete aittir. Devlet bu hakkını belli bir süre için, gerçek ve tüzelkişilere devredebilir. Hangi tabii servet ve kaynağın arama ve işletmesinin, Devletin gerçek ve tü- zel kişilerle ortak olarak veya doğrudan gerçek ve tüzel kişiler eliyle yapılması, kanunun açık iznine bağlıdır. Bu du- rumda gerçek ve tüzelkişilerin uyması gereken şartlar ve Devletçe yapılacak gözetim, denetim usul ve esasları ve müeyyideler kanunda gösterilirp hük- müne yer verilmiştir.

Anayasa'nın 168. maddesinde, doğal servetlerin ve kaynakların Devlet'in hüküm ve tasarrufu altında olduğu kabul edilmiş, bunların mülkiyeti- nin gerçek ya da tüzel kişilere devri yasaklanmış, bunları arama ve işlet- me hakkına da sahip olan Devlet'in bu hakkını ancak belli bir süre için gerçek veya tüzelkişilere Yasa'nın açık oluru ile devredilebileceği ön- görülmüştür.

$QD\DVDnGDGRğDOVHUYHWOHUYHND\QDN ODULÁLQĞQJĞUÖOHQKXNXNVDOGXUXPEX ND\QDNODUÜQVRV\DOHNRQRPLNYHVWUD WHMLN ĞQHPOHULQLQ GRğDO VRQXFXGXU İOJLOL PDGGHGH \HUDOWÜ ND\QDNODUÜQÜQ KDQJL HVDV YH XVXOOHU ÁHUÁHYHVLQGH LşOHWLOHELOHFHğLQLQ NDQXQOD EHOLUOHQ PHVLJHUHNWLğLĞQJĞUÖOPÖşROPDVÜQD NDUşÜQMHRWHUPDOND\QDNODUYHPLQH UDOOL VXODU NRQXVXQGD EXJÖQH NDGDU $QD\DVDnQÜQEXPDGGHVLQGHEHOLUWLOHQ HVDVODUD X\JXQ ELU \DVDO GÖ]HQOHPH \DSÜOPDPÜşWÜU

-HRWHUPDO ND\QDNODUOD LOJLOL RODUDN KDOLKD]ÜUGD \ÖUÖUOÖNWH RODQ NDQXQL GÖ]HQOHPHOHU LVH 6ÜFDN YH 6RğXN 0DGHQ 6XODUÜQÜQ İVWLVPDUÜ İOH .DS OÜFDODU 7HVLVDWÜ +DNNÜQGD .DQXQ <HQLOHQHELOLU (QHUML .D\QDNODUÜQÜQ (OHNWULN (QHUMLVL ¶UHWLPL $PDÁOÜ .XOODQÜPÜQD İOLşNLQ .DQXQ VD\ÜOÜ 0DGHQ .DQXQXnQGD YH %D]Ü .DQXQODUGD 'HğLşLNOLN <DSÜOPDVÜQD İOLşNLQ.DQXQnGXU o6ÜFDN YH 6RğXN 0DGHQ 6XODUÜQÜQ İVWLVPDUÜ İOH .DSOÜFDODU 7HVLVDWÜ +DNNÜQGD .DQXQp \ÜOÜQGD ÁÜ NDUÜOPÜşROXSJÖQÖPÖ]NRşXOODUÜQGD

MHRWHUPDO ND\QDNODUOD LOJLOL ÁRN ID]OD D\UÜQWÜ\D XODşÜODELOHQ ELU NDQXQ GH ğLOGLU.DQXQXQGÖ]HQOHPHNDSVDPÜ VDGHFHPLQHUDOOLVXODUÜLÁHUPHNWHGLU %XQXQGÜşÜQGD.DQXQPLQHUDOOLVX ODUODLOJLOL\HWNLOLNXUXPRODUDNİO°]HO İGDUHOHULQLJĞVWHUPLşWLU

Tablo 1

İO

İOÁH.Ğ\

Aydın Sultanhisar

Aydın Yılmazköy

Balıkesir Balya-Ilıca

Karabük Eskipazar

Özalp

Siirt

Merkez-Billuris

Denizli Gölemezili

Kayseri Erciyes

Devir Şekli Saha Saha Saha

Saha Saha

Saha Saha Saha Kuyu Kuyu Kuyu

Üretim lt/sn 80 111 40 27 30 15 20 40 7 30 40 80 8 12 40 100 30 4 22 7 15 1000

o<HQLOHQHELOLU (QHUML .D\QDNODUÜQÜQ (OHNWULN (QHUMLVL ¶UHWLPL $PDÁOÜ .XOODQÜPÜQDİOLşNLQ.DQXQXQ.D\QDN $ODQODUÜQÜQ%HOLUOHQPHVL.RUXQPDVÜ YH.XOODQÜOPDVÜpEDşOÜNOÜPDGGHVL GHşĞ\OHGLU çBu Kanunun yürürlük tarihinden sonra kamu veya Hazine arazile- rinde yenilenebilir enerji kaynak alanlarının kullanımını ve ve- rimliliğini etkileyici imar planları düzenlenemez. Elektrik enerjisi üretimine yönelik jeotermal kaynak alanlarının belirlenmesi, korunma- sı ve kullanılmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.p

Kanunla jeotermal kaynaklarla ilgili hükümler yönetmeliğe bırakılmış, ancak bu konuda bir yönetmelik de düzenlenmemiştir.

VD\ÜOÜ 0DGHQ .DQXQXnQGD YH %D]Ü .DQXQODUGD 'HğLşLNOLN <DSÜO PDVÜQD İOLşNLQ .DQXQnXQ PDG GHVL\OH MHRWHUPDO ND\QDNODU 0DGHQ .DQXQXnQXQ GÜşÜQGD EÜUDNÜOPÜş YH D\QÜ.DQXQDHNOHQHQJHÁLFLPDGGH\ OH\DVDOGÖ]HQOHPH\DSÜOÜQFD\DNDGDU ERşOXN GROGXUXOPD\D ÁDOÜşÜOPÜşWÜU 0DGGH o<HU NDEXğXQGD YH VX ND\QDNODUÜQGD WDELL RODUDN EXOXQDQ HNRQRPLNYHWLFDULGHğHULRODQSHWURO GRğDOJD] MHRWHUPDO YH VX ND\QDNODUÜ GÜşÜQGD NDODQ KHU WÖUOÖ PDGGH EX .DQXQDJĞUHPDGHQGLUpKÖNPÖQÖ LÁHUPHNWHGLU*HÁLFL0DGGHnGHşX GÖ]HQOHPH\DSÜOPÜşWÜU o-HRWHUPDO ND\QDNODU YH PLQH UDOOL VXODUOD LOJLOL \HQL ELU \DVDO GÖ]HQOHPH\DSÜOÜQFD\DNDGDUEX ND\QDNODUDLOLşNLQIDDOL\HWL]QLYH ULOPHGHQĞQFH0DGHQİşOHUL*HQHO 0ÖGÖUOÖğÖnQÖQX\JXQJĞUÖşÖQÖQ DOÜQPDVÜ ]RUXQOXGXU 7DOHSOHU 0DGHQ 7HWNLN YH $UDPD *HQHO 0ÖGÖUOÖğÖnQH LQFHOHWWLULOLU 8\ JXQEXOXQPD\DQIDDOL\HWOHUHL]LQ YHULOPH] -HRWHUPDO ND\QDNODU YH PLQHUDO VXODUÜQ EXOXQGXğX \HUOHUGH EX ND\QDNODUÜQ LşOHWLOPHVL YH GHğHU OHQGLULOPHVLQH\ĞQHOLNWHVLVOHULÁLQ LKWL\DÁGX\XODQDUD]LOHUÁHYUHVLQ GHEXOXQDQDUD]LOHUH]DUDUYHUPH \HFHNWHGELUOHULQDOÜQPDVÜşDUWÜ\OD NXOODQÜP şHNOLQH YH QLWHOLğLQH YH YDVIÜQD EDNÜOPDNVÜ]ÜQ EX DPDÁOD NXOODQÜOPDNÖ]HUHWDKVLVHGLOLU

-HRWHUPDOND\QDNYHPLQHUDOOLVX VDKDODUÜQGDND\QDNNRUXPDDODQ ODUÜQÜQEHOLUOHQPHVL]RUXQOXROXS EXDODQODUDLOLşNLQĞQJĞUÖOHQWHG ELUOHULQX\JXQOXğXYHGHQHWOHQPH VL0DGHQ7HWNLNYH$UDPD*HQHO 0ÖGÖUOÖğÖWDUDIÜQGDQ\DSÜOÜU 0DGHQ 7HWNLN YH $UDPD *HQHO 0ÖGÖUOÖğÖ WDUDIÜQGDQ \DSÜODQ LQFHOHPHOHU VRQXFXQGD IDDOL\HW OHULQELOLPYHWHNQLğLQHND\QDğÜQ YH ÁHYUHQLQ NRUXQPDVÜQD YH NRUXPD DODQODUÜ LÁLQ ĞQJĞUÖOHQ WHGELUOHUHX\JXQ\ÖUÖWÖOPHGLğLQLQ WHVSLWLKDOLQGHDOÜQDFDNWHGELUOHU 0DGHQ 7HWNLN YH $UDPD *HQHO 0ÖGÖUOÖğÖWDUDIÜQGDQEHOLUOHQLU İOJLOL NLşL NXUXP YH NXUXOXşODU EX WHGELUOHUL \HULQH JHWLUPHNOH \ÖNÖPOÖGÖU $NVL WDNGLUGH IDD OL\HWOHUHL]LQYHULOPH] 0DGHQ 7HWNLN YH $UDPD *HQHO 0ÖGÖUOÖğÖnQÖQDOPÜşROGXğXEX OXFXOXN KDNODUÜ VDNOÜGÜU $\UÜFD

Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü yatırım programları çerçevesinde yaptığı çalışmalar ile kaynak varlığını ortaya çıkar- dığı alanların veya sondaj ile elde ettiği akışkanın bulucusu olarak tescil edilir.p

Oysa yaşadığımız yüzyıl içerisinde dünya genelinde ülkelerin birinci öncelikleri, çevreye zarar vermeyen, ucuz, sürdürülebilir enerji kaynak- larının işler hale getirilmesidir. Gü- neş, jeotermal, rüzgar enerjileri vb. enerji kaynakları ucuz, çevreye zarar vermeyen ve sürdürülebilir enerji kaynaklarıdır. Bu enerji kaynaklarını akılcı, bilimsel bir şekilde kullanma- yı başaran ülkeler, gelecekte enerji yönünden sürdürülebilir kaynak- ları işler hale getirdiklerinden dışa bağımlı olmayacaklar ve sanayinin temel girdi sorununu da çözmüş ola- caklardır. Enerji üretim ve kullanım teknolojilerine ilişkin alınacak yatırım

kararları ileriye dönük değiştirilemez etkiler yaratır. Yenilenebilir enerji kaynaklarından olan jeotermal enerji kaynaklarının ülkemiz açısından ulaş- mış olduğu potansiyel, yurdumuzun içinde bulunduğu enerji darboğazının aşılması, petrole olan bağımlılığının azaltılması ve döviz kaybının önlen- mesi açısından çok önemli bir yere sahiptir.

%XGHQOLĞQHPOLMHRWHUPDOND\QDNODU KDNNÜQGD $QD\DVDnQÜQ ĞQJĞUGÖğÖ ELÁLPGHELU\DVDOGÖ]HQOHPHPHYFXW ROPD\ÜS 0DGHQ .DQXQXnQD HNOHQ PLşJHÁLFLELUPDGGH\OHJHWLULOHQWHN KÖNÖP oMHRWHUPDO ND\QDNODUOD LOJLOL ELUGÖ]HQOHPH\DSÜOÜQFD\DNDGDUIDD OL\HWOHUHLOLşNLQL]LQYHULOPHGHQĞQFH 0DGHQİşOHUL*HQHO0ÖGÖUOÖğÖnQÖQ L]QLQLQDOÜQPDVÜQÜQJHUHNOLOLğLYH0D GHQLşOHUL*HQHO0ÖGÖUOÖğÖnQÖQLVH EXJHOHQWDOHSOHUHLOLşNLQLQFHOHPHOHUL 0DGHQ7HWNLNYH$UDPD*HQHO0Ö GÖUOÖğÖnQH\DSWÜUDFDğÜpşHNOLQGHGLU

Jeotermal kaynaklarla ilgili düzen- leme çalışmaları TBMM'de halen sürmekte ve hazırlanmış olan kanun teklifi TBMM Genel Kurulu'nda görüşülmeyi beklemektedir.

MTA Genel Müdürlüğü'nce jeoter- mal saha ve kuyular, yasal düzenleme yapılmadan, sürecin ne şekilde işle- yeceği belirlenmeden ihale edilmek istenmiş, ancak mahkeme kararıyla bu durum şimdilik engellenmiştir.

Yasal düzenlemeler ve jeotermal kaynakların önemi çerçevesinde

7002% WDUDIÜQGDQ DÁÜODQ GDYDGD oMHRWHUPDOND\QDNODUÜQQDVÜONRUXQD FDğÜ QDVÜO LşOHWLOHFHğLQH LOLşNLQ \DVDO GÖ]HQOHPH KHQÖ] \DSÜOPDPÜşNHQ ND\QDNODUÜQ HNRQRPLN YH SROLWLN ND UDUODU VRQXFXQGD GHYUHGLOPH\H ÁD OÜşÜOPDVÜQÜQ GRğDO ND\QDNODUÜPÜ]GD JHULGĞQÖOPH]]DUDUODUD\RODÁDFDğÜp $QNDUDİGDUH0DKNHPHVLnQLQ\Ö UÖWPH\LGXUGXUPDNDUDUÜQGDGDDÁÜN YHQHWRODUDNEHOLUWLOPLşWLU<ÖUÖWPH \LGXUGXUPDNDUDUÜQGDPDKNHPHşX VDSWDPDODUÜ\DSPÜşWÜU çeeee5.6.2004 tarih ve 25483 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5177 sayılı Yasa'nın 1. maddesi ile 4.6.1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 2. maddesi değiştirilerek: Yer kabuğunda ve su kaynaklarında tabii olarak bu- lunan, ekonomik ve ticari değeri olan petrol, doğalgaz, jeotermal ve su kaynakları dışında kalan her türlü madde bu Kanuna göre ma- dendir... hükmü getirilmiş, geçici 4. maddesinde; mJeotermal kaynaklar ve mineralli sularla ilgili yeni bir yasal düzenleme yapılıncaya ka- dar bu kaynaklara ilişkin faaliyet izni verilmeden önce Maden işleri Genel Müdürlüğü'nün uygun görü- şünün alınması zorunludur. Talep- ler Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü'ne incelettirilir. Uy- gun tüzel kişiler eliyle yapılması, kanunun açık iznine bağlıdır. Bu durumda gerçek ve tüzel kişilerin uyması gereken şartlar ve Devlete

yapılacak gözetim, denetim ve usul ve esasları ve müeyyideler Kanunda gösterilir.' hükmüne yer verildiğinden, bu hüküm uyarınca gerçek ve tüzel kişilerin uyması ge- reken şartlar ve Devletçe yapılacak gözetim ve denetim usul, esas ve müeyyidelerinin kanunda göste- rilmesi zorunluluğu bulunması, Maden Kanunu kapsamı dışında bırakılan Jeotermal Kaynaklar ve Sahalarla ilgili Kanun Teklifinin TBMM gündeminde bulunup henüz yasalaşmaması, bu Yasa teklifinin; mJeotermal kaynaklar ile mineralli suların sürekli ve etkin bir şekilde aranması araştırılması, geliştirilmesi, üretilmesi, korunma- sı, üzerinde hak sahibi olunması, değerlendirilmesi, dağıtılması, yararlanılması, devredilmesi, terk edilmesi, sona erdirilmesi ile ilgili usul ve esasları m içermesi karşısın- da, jeotermal kaynakların ve saha- ların devrine ve işletilmesine ilişkin usul ve esasları düzenleyen Yasal düzenlemeler tamamlanmadan, bu saha ve kaynakların salt idarenin devir yetkisi bulunduğundan ba- hisle bu aşama da devrine ilişkin ihalede hukuka, kamu yararına ve hizmetin gereklerine uygunluk görülmemiştir Diğer taraftan, Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı'nın 3.3.2006 olur tarihli işleminde de; Taslak Jeotermal Kaynaklar ve Minarel- ler Sular Kanunu ve bu Kanuna ilişkin olarak çıkarılacak ilgili Yönetmelik hükümlerine uyula- cağına şartname ve sözleşmelerde açıkça yer verilmesi koşulu geti- rilmesi de, jeotermal kaynak ve sahaların devir ve kullanımına ilişkin usul ve esasları düzenleyen bir Yasal düzenleme bulunmadı- ğını göstermektedir.p

Kararda belirtildiği gibi, mahkeme MTA'nın yürürlükte olan mevzuat çerçevesinde jeotermal alanlar üze- rinde devir yetkisinin bulunmadığı, bu nedenle ihalenin yasalara ve huku- ka aykırı olduğu sonucuna varmıştır.

Enerji üretim ve kullanım teknoloji- lerine ilişkin alınacak yatırım karar- larının ileriye dönük değiştirilemez etkiler yaratacağı açıktır.