ANLAŞILMAZ BİR METİN

EMO, Cumhurbaşkanı'na Nükleer Yasa'ya karşı rapor sundu o$1/$ì,/0$=%İ50(7İ1p

0D\ÜV WDULKLQGH 7%00nGH JĞUÖşÖOHUHN NDEXO HGLOHQ YH RQD\ ODQPDVÜ LÁLQ &XPKXUEDşNDQÜnQD JĞQGHULOHQVD\ÜOÜ1ÖNOHHU*ÖÁ 6DQWUDOODUÜQÜQ .XUXOPDVÜ YH İşOHWLO PHVLİOH(QHUML6DWÜşÜQDİOLşNLQ<DVD 7ÖUNL\HnQLQ QÖNOHHU VDQWUDO NRQX VXQGDQHNDGDU\HWHUVL]YHEĞ\OHELU VDQWUDOÜQ \DUDWDFDğÜ VRUXQODUD NDUşÜ \ĞQHWLP ELULPOHULQLQ QH NDGDU GX \DUVÜ]ROGXğXQXRUWD\DNR\PDNWDGÜU <DVD ELU QÖNOHHU WHVLV LÁLQ JHUHNOL RODQGÖ]HQOHPHOHULLÁHUPHNWHQX]DN \DOQÜ]FD EĞ\OH ELU X\JXODPD\D \DVDO GD\DQDN JHWLUPH\H \ĞQHOLN ROGXğX DQODşÜODQ Ğ]HQVL] YH DQODşÜOPD] ELU PHWLQ NRQXPXQGDGÜU $OHODFHOH KD]ÜUODQDQ YH ELU \HWNL \DVDVÜ JĞUÖ

nümündeki bu metin, Hükümet'in nükleer santral kurulması yönünde- ki aşırı isteğine yönelik de kuşkular uyandırmaktadır. Yeterli hukuksal ve teknik altyapı hazırlanmadan nükleer santral yapımına başlanmak isten- mesinin altında yatan gerçeğin ne olduğunu, Yasa'nın gerekçesinden de anlamak olanağı bulunmamak- tadır. Ülkemizdeki zengin doğal kaynaklardan daha az yatırımla ve yeterince elektrik üretme olanağı bulunurken, yatırım maliyetleri yük- sek ve işletme güvenliği büyük risk oluşturan tercihe böylesine hazır- lıksız yönelmenin, nükleer lobilerin faaliyetlerinin bir sonucu olduğunu düşündürmektedir.

Düzenleme Son Derece Yetersiz

Yasa'yı hazırlayanlar, düzenlemeyle getirilen hükümlerin yetersiz oldu- ğunun bilinciyle, TAEK'e geçici gö- revler yüklemiştir. Nitekim Yasa'da, nükleer faaliyetlerin düzenleme ve denetleme işlemleri için başka bir kurumun kurulacağı öngörülmekte ve bu kurum oluşturulana kadar, gerekli önlemleri almakla TAEK'i görevli kılmaktadır. Oysa TAEK, bir nükleer santral sürecini yönetecek birikime ve yeterli personele sahip olmadığı gibi, bu konuda herhangi bir hukuksal düzenleme de bulun- mamaktadır. Yasa'da, santral kura- cak ve/veya işletecek şirket ve/veya şirketlerin seçilmesi sürecine, TA- EK'in belirlediği teknolojik ölçütleri karşılayan şirketlerin katılabileceği belirtilmiştir. Oysa burada belirtilen teknolojik ölçütlerin, ana hatlarıyla yasa içerisinde düzenlenmesi ve bu konuda uzmanlaşmış, bir kuruluş eliyle diğer yeterlilik ölçütlerinin belirlenmesi gerekir. Bir nükleer santralı kuracak ya da işletecek olan şirketlerin ve yeterlilik koşullarını değerlendirecek olan kuruluşun, santralı işletirken tabi olacakları düzenlemelerin bulunmaması du- rumunda, seçimin keyfiliği yanında, ileride doğabilecek teknik sorunlara ve kazalara da şimdiden davetiye çı- karmak söz konusu olacaktır.

Nükleer bir kazaya karşı gerekli ön- lemler alınmadan nükleer santral ya- pılması olanağı yoktur. Bu önlemlere yönelik yasa, yönetmelik ve standart şeklindeki düzenleyici belgelerin oluşturulması zorunluluğu bulun- maktadır. Nükleer santralların özel-

liği gereği, bu düzenlemelerin daha baştan var olması ve özellikle santralın yapım aşamasında bu düzenlemelere uygun hareket edilmesi, güvenlik an- layışının bir gereğidir. Oysa Yasa'da, bir nükleer santralın yapımı, işletil- mesi ve sökülmesi sırasında uyulacak güvenlik önlem ve ilkelerine yönelik hiçbir kural getirilmemiştir. Bu alanda yabancı personel çalıştırıl- ması öngörüldüğüne göre, güvenlik önlemleri de bu kişilerin uzmanlığına terkedilmiş olsa gerektir. TAEK'in yeterli birikiminin olmadığı gerçeği karşısında, düzenleme ve denetleme faaliyetlerinde yabancı uzmanların rol almaları dışa bağımlılık oranını artıra- cak ve ulusal bir politika izlenmesini de olanaksız kılacaktır.

Yasanın 5. maddesinin 5. bendinde, çnükleer yakıt, radyoaktif madde veya radyoaktif atık taşınırken veya sant- ralda bir kaza olması durumunda, nükleer enerji alanında üçüncü ki- şilere karşı sorumluluğa ilişkin Paris Sözleşmesi ve diğer ulusal ve ulus- lararası mevzuat hükümleri uygula- nırp denilmektedir. Bu maddeden de anlaşılacağı gibi, Paris Sözleşmesi bir kaza olması sonucunda üçüncü kişile- rin göreceği zararların tazminine yö- nelik hükümler içermektedir. Diğer yandan bu Sözleşme, nükleer santral işleten ülkelere, gerekli güvenlik ön- lemlerinin alınması amacıyla yeterli yasal düzenleme yapma yükümlülü- ğü de getirmekte, bu düzenlemele- rin yeterince yapılmaması ya da de- netlenmemesi halinde, ortaya çıkan zararlardan doğrudan ilgili ülkenin sorumlu olmasını öngörmüştür. Tür- kiye Cumhuriyeti Paris Sözleşmesi'ni imzalayarak taraf olmuştur. Nükleer santral kurulması ve işletilmesine yö- nelik çıkartmış olduğu Yasa'da hiçbir güvenlik önlemine yer verilmezken, Paris Sözleşmesi hükümlerinin uygu- lanacağını belirtmesinin hiçbir anlam ve önemi bulunmamaktadır. Bir kaza sonucunda üçüncü kişilerin zararla- rının tazminine yönelik olarak da, ülkemizin kendi iç hukukunda özel hükümlere yer verilmesi gerekirken,

ülke vatandaşlarının ulaşması ve anla- ması güç bir uluslararası sözleşmeye atıfta bulunulması, mevcut iktidarın nükleer duyarsızlığını sergilemek- tedir.

Radyasyondan Korunma Düzenlemesi Yok

*ÖYHQOLNĞQOHPOHUL\DQÜQGDUDG\DV \RQGDQNRUXQPD\D\ĞQHOLNGHKLÁELU GÖ]HQOHPH EXOXQPDPDNWDGÜU 5DG \DV\RQGDQ HWNLOHQPH ULVNLQLQ VRQ GHUHFH DUWDFDğÜ ELU RUWDPGD JHUHN KDONÜQ HğLWLOPHVL JHUHN ÁHYUHQLQ NRUXQPDVÜYHJHUHNVHVDğOÜNĞQOHP OHULQLQDOÜQPDVÜ\ĞQÖQGHKLÁELUNXUDO EXOXQPDPDNWDGÜU 'LğHU \DQGDQ EX JLEL ]RUXQOXOXNODU QÖNOHHU VDQWUDO ODUÜQWRSOXPD\ÖNOHGLğLJĞUÖQPH\HQ PDOL\HWOHULÁHULVLQGH\HUDOPDNWDGÜU 'HSUHP ULVNL \ÖNVHN RODQ ÖONHPL] GHEXULVNLQ\DQÜVÜUDELUGHQÖNOHHU WHKGLW DOWÜQGD \DşDPD\Ü ĞğUHQPH ]RUXQOXOXğX GRğDFDNWÜU *ÖYHQOLN YH UDG\DV\RQGDQ NRUXQPD\D \ĞQHOLN ĞQOHPOHUEDşNDFDÖONHOHUGHD\UÜQWÜOÜ ELUşHNLOGH\DVDOGÖ]HQOHPH\HWDELWX WXOPDNWDYHEXGXUXPLOJLOLWRSOXPXQ JÖYHQOLNLVWHğLYHNÖOWÖUÖ\OHRUDQWÜOÜ JHUÁHNOHşPHNWHGLUİNWLGDUÜQEXDODQ GDKHUKDQJLELUDGÜPDWPÜ\RUROPD VÜÖONHPL]GHYDURODQJÖÁOÖQÖNOHHU NDUşÜWÜ HğLOLPL WDPDPHQ JĞUPH]GHQ JHOGLğLQLGHJĞVWHUPHNWHGLU

Lisanslandırma Belirsizliğe Terkediliyor

Yasa'nın 5. maddesinde, şirketlerin bu yasa ve diğer mevzuatın gerektir- diği her türlü izin, ruhsat ve lisansı almakla yükümlü olduğu belirtilmek- tedir. Yasa'nın tanımlar ve kısaltmalar bölümünde şirketlerin EPDK'dan üretim lisansı alması gerektiği anlaşılmaktadır. Ayrıca, çsantral kurulacak taşınmazların Hazine'nin özel mülkiyetinde veya Devlet'in hü- küm ve tasarrufu altında bulunması halinde, bu taşınmazlar üzerinde şirket lehine, Maliye Bakanlığı tara- fından diğer kamu kurum veya kuru- luşlarının mülkiyetinde bulunması halinde ise Bakanlar Kurulu kararı ile bedelsiz olarak kullanma izni ep verilmesi öngörülmüştür. Bunların dışında başkaca bir lisans, ruhsat ya da izin prosedürü bulunmamakta- dır. EPDK'nın bağlı olduğu mevzuat içerisinde, nükleer santral yapımı ve işletilmesine yönelik herhangi bir düzenleme bulunmadığı koşullarda, bu şirketlere hangi kriterlere göre lisans verilecektir? Diğer yandan, konuya ilişkin düzenleme ve denet- leme işlemlerini yerine getirmek için TAEK'in gerekli önlemleri ala- cağı hükmü yer almaktadır ki, hangi kurum neyi yapacaktır bu da belirsiz- dir. Yasa'da, sürekli olarak şirketlere

verilecek teşviklerden bahsedilmekte, ancak şirketlerin uyması gereken ku- rallara hiç değinilmemekte, kurumla- rın yetki ve sorumlulukları belirsizliğe terk edilmektedir.

Atık Fonu'nun Esasları Yasa'da Yer Almıyor

Yine Yasa'nın 5. maddesinin 2. ben- dinde, çsantralın faaliyeti süresince oluşacak atıkların taşınması, depo- lanması ve/veya bertaraf edilmesi ile ilgili her türlü finansal maliyetlerin ve santralın işletme süresinin sonunda işletmeden çıkarma masraflarının karşılanması içinp fon oluşturulması öngörülmüş ve bu fonlara katkıdan ilgili şirket sorumlu tutulmuştur. Maddenin 4. bendinde ise, işletme- den çıkarma ve ulusal radyoaktif atık hesaplarının oluşturulmasından söz edilmektedir. Bu hesabın oluştu- rulması ve idaresine ilişkin usul ve esaslara yasa düzeyinde yer verilmesi gerekirken, bu husus tamamen idari birimlerin yetkisine bırakılmıştır. Bu- rada sözü edilen işlerin yapılabilmesi için, büyük bir bütçenin oluşması ge- reklidir. Böyle büyük bir fona hangi şirketin ne ölçüde katkıda bulunacağı, şirketin katkısı dışında fonu oluştura- cak esas kaynağın nereden oluşturu- lacağı ve bu hesabın idaresine ilişkin usul ve esaslar son derece önemlidir ve Yasa'da yer aldığı şekliyle geçişti- rilebilecek bir konu değildir. Dolayısıyla bir idari karara bağlanamaz ve zaman içerisinde ilgili idarenin keyfi tutumuyla değiştirilebilme riskine terk edilemez.

Nükleer Santralı Kim Kuracak?

Yasa'daki önemli eksikliklerden biri de, santralı yapacak ve/veya işlete- cek şirketlerin seçilmesi süreciyle ilgilidir. Öncelikle santralı yapacak olan şirketin aynı zamanda işletecek şirket olup olmayacağı konusunda bir belirsizlik vardır. Diğer yandan bu se- çimin bir çihale işlemip olmayacağı anlaşılmaktadır. Yalnızca üretilecek elektriğin satış fiyatına ilişkin kriter öngörülmüştür. Seçim işlemine yö- nelik hiçbir teknolojik kriter ve ter- cihe yer verilmediği gibi, kamu-özel işbirliği yolunun açık tutulduğu göz önüne alınırsa, yalnızca enerji satış fiyatı üzerinden belirlenen şirketle kamunun nasıl ortaklık kuracağı anlaşılamamaktadır.

Yasa'nın 6. maddesinde, nükleer santral yapımı ve işletmesi işini üst- lenecek olan özel şirketle bir iktisadi devlet teşekkülünün iştirak ilişkisi kurabileceğine yer verilmiştir. Mad- denin gerekçesinde ise, bu yöntemin çtercih edilmesi halindep gerçek- leşmesini sağlamak amacı taşındığı belirtilmektedir. Nükleer santral kurulması için bu kadar acele yasa

ÁÜNDUWÜOÜUNHQKHQÖ]QDVÜOELU\ĞQWHP L]OHQHFHğLQH GDKL NDUDU YHULOPHPLş ROGXğX DQODşÜOPDNWDGÜU 2\VD QÖN OHHU VDQWUDOODU EÖWÖQ GÖQ\DGD NDPX HOL\OH NXUXOPDNWD YH LşOHWLOPHNWHGLU <DSİşOHW\DGD<DSİşOHW'HYUHWJLEL \ĞQWHPOHUOHNXUXOPXşQÖNOHHUVDQW UDOĞUQHğLEXOXQPDPDNWDGÜU1ÖNOHHU VDQWUDOODUÜQ WDşÜGÜğÜ ULVNOHU VÖUHFLQ ĞUJÖWOHQPHVL YH \ĞQHWLOPHVLQGHNL JÖÁOÖNOHU XOXVODUDUDVÜ VĞ]OHşPHOHUH EDğOÜNDOÜQPÜşROPDVÜYHXOXVDOELUSR OLWLND\Ü]RUXQOXNÜOPDVÜJLELVÖUHÁOHU QÖNOHHUVDQWUDOODUÜQĞ]HOVHNWĞUHOL\OH NXUXOXSLşOHWLOPHVLQLQĞQÖQGHFLGGL ]RUOXNODUÁÜNDUWPDNWDGÜU

Alım Garantileri Yeniden Gündemde

<DVDnQÜQPDGGHVLQGHHOHNWULNSH UDNHQGHVDWÜşOLVDQVÜQDVDKLSGDğÜWÜP şLUNHWOHULQH YH 7(7$ìnD QÖNOHHU VDQWUDOGD ÖUHWLOHFHN HOHNWULN HQHUML VLQGHQ EHOLUOL RUDQGD DOÜP ]RUXQOX OXğXJHWLULOPHNWHGLU%XDOÜP]RUXQ OXOXğX\ÜOVÖUH\OHX\JXODQDFDNWÜU <İ YH <İ' VĞ]OHşPHOHULQGHQ VRQUD ELUGHQÖNOHHUVDQWUDOQHGHQL\OHDOÜP JDUDQWLOLHOHNWULNÖUHWLPLVĞ]NRQXVX RODFDNWÜU 1ÖNOHHU VDQWUDOGD NXOOD QÜODFDN \DNÜWÜQ GÜşD EDğÜPOÜ ROPDVÜ JHUÁHğL NDUşÜVÜQGD HOHNWULN HQHUMLVL DODQÜQGD\HQLELUGÜşDEDğÜPOÜOÜNER \XQGXUXğXJÖQGHPGHGLU

Yasaya eklenen geçici 2. madde ile alım garantisi kömür santralları için de getirilmektedir. Ülkemizin elekt- rik enerjisi sektöründe hiçbir tutar- lılık bulunmamaktadır. Planlamadan uzak, günübirlik kararlarla/kanunlarla yönetilen bir alan haline gelmiştir.

Sonuç olarak nükleer yasası, nükleer alanında çevreyi, yurttaşları ve kamu idaresini koruyucu hiçbir önleme yer vermezken, Anayasa'da bu konularda devlete verilen görevleri görmezden gelen ve şirketlerin yatırım yapmasını teşvik etmekten ibaret hükümlerden oluşmuştur. Düzenleme bu haliyle ülkemizin bir nükleer santral sürecini gerektiği gibi idare etmekten uzak ol- duğu gerçeğini belirgin şekilde gözler önüne sermektedir.