KÜRSÜ: KAMUYU ÖLDÜRMEYİN

(1(5-ñ

.h56h

.$08<8°/'¶50(<ñ1

Oğuz Türkyılmaz

3-5 May×s 2007·de Ankara·da yap×lan TMMOB Ma- kina Mühendisleri Odas×·n×n Uluslararas× Doùalgaz Kongresi·nde yap×lan konuüma ve tart×ümalarda öne ç×kan çaùr×lardan biri, ´Kamuyu öldürmeyinµ di.

TMMOB·nin, Elektrik Mühendisleri Odas×·n×n, Ma- kina Mühendisleri Odas×·n×n ve diùer birçok meslek odas× ve sendikan×n; çok say×da araüt×rma, rapor ve çal×ümas×nda defalarca belirttiùi üzere, ülkemizde tüm kamu hizmetlerinde ve enerji sektöründe, ´yeniden yap×land×rmaµ, ´serbestleütirmeµ vb. gerekçelerle, kamu ku- ruluülar× bölünmekte, küçültülmekte, iülevsizleütirilmekte ve özelleütirilmektedir.

4646 say×l× Doùalgaz Piyasas× Yasas× da, doùalgaz sektörün- deki ithalat, iletim, depolama, toptan sat×ü, daù×t×m, ihracat, s×v×laüt×r×lm×ü doùalgaz daù×t×m ve iletim faaliyetlerinin her bi- rini piyasa faaliyeti olarak tan×mlamaktad×r. Yasayla, BOTAû·a tan×nan doùalgaz ithalat, iletim ve sat×ü tekeli kald×r×lmaktad×r. BOTAû·×n iletim, depolama ve ticari faaliyetlerinin ayr×üt×r×lmas×, doùalgaz al×m sözleümelerinin her y×l yüzde 10·dan az olma- mak üzere yüzde 80·inin ithalatç× üirketlere devredilmesi ve BOTAû·×n pay×n×n yüzde 20·ye düüürülmesi öngörülmektedir. Bu amaçla, BOTAû 2005·te her biri 250 milyon metreküplük lotlar halinde, Rusya·dan üç ayr× sözleüme kapsam×nda toplam 40 lotun (10 milyar metreküp), şran·dan 14 lotun (3.5 milyar metreküp), Nijerya·dan 2 lotun (500 milyon metreküp) ve Cezayir·den 8 lotun (2 milyar metreküp) olmak üzere 64 lotun sözleümelerinin devri için ihale açm×üt×. Devri öngörülen 16 milyar metreküp, BOTAû·×n 2005 ithalat×n×n yüzde 58.9·u düzeyindeydi. şhalelere yaln×zca gaz sat×c×s× kuruluülar×n uygun bulduùu firmalar×n kat×lmas×n× öngören ilginç yasal düzenlemeler ve uzun bir ihale sürecinden sonra, devir ihalesine ç×k×lan beü adet sözleümeden; yaln×zca Rusya ile yap×lan 1998 sözleümesi kapsam×nda, 16 lotun devri için verilen teklifler uygun bulun- muütur. şhale karar×na göre, tüm teklifçilerin, lot baü×na verdik- leri devir bedeli teklifini en yüksek teklif tutar× olan 2 milyon 10 bin USD·ye yükseltmeleri kayd×yla, s×ras×yla görüümelere çaùr×lmalar×na karar verilmiütir. Bu paket için teklif veren dört firmadan birinci firma (Shell Enerji) ile sözleüme imzalanm×ü, ikincisi(Bosphorus Gaz) ile görüümeler sürmektedir. Üçüncü ve dördüncü gelen diùer firmalarla da(Enerco ve Avrasya Gaz) sözleümelerin imzalanmas× ve devirlerin Rekabet Kurulu ve EPDK taraf×ndan onaylanmas×ndan sonra; BOTAû ithalat söz- leümelerinin 4 milyar metreküplük bölümü ithalatç× üirketlere devredilmiü olacakt×r. Yasa·ya göre BOTAû·×n pay× yüzde 20·ye düüene kadar, ihaleler devam edecektir.

şüte bu noktada, BOTAû Genel Müdür Vekili Saltuk Düzyol·un Kongre aç×l×ü×ndaki konuümas×ndaki ´BOTAû·× öldürmeyinµ çaùr×s× önemlidir. Düzyol, 4646 say×l× Yasa·n×n BOTAû·a birkaç beden dar geldiùini, dikey bütünleümiü yap×s× korunmuü ve kamu iktisadi kuruluülar×na getirilen iktisadi s×n×rlamalardan muaf tutulmuü bir BOTAû·×n bölgesel deùil küresel bir oyuncu olabileceùini ve BOTAû gibi ulusal bir üampiyonun öldürülmemesi gerektiùini söylüyordu. Kongre·de BOTAû ad×na yap×lan diùer konuümalarda da, bu doùrultuda görüüler savunuldu.

Kongre·ye ´Avrupa Gaz Sektörünün Yeniden Yap×land×r×lmas×µ baül×kl× kapsaml× sunuüuyla kat×lan Uluslararas× Kamu Hizmetle- ri Araüt×rma Birimi (PSIRU) dostumuz Prof. Stephen Thomas, bildirisinde Avrupa gaz sektöründe ´serbestleütirme ve yeniden yap×land×rmaµ çal×ümalar×n× irdeliyordu. Prof. Thomas çal×ümas×n- da yap×lar× gereùi; elektrik ve gaz sektörlerinde, elektriùin depo- lanamamas× ve gaz depolaman×n maliyetleri, arz ve talebin her zaman denk olmas× gereùi, yedeklerin azl×ù×, toplumsal yaüam×n sürmesi için arz güvenliliùinin saùlanmas× zorunluluùu ve çevresel etkilerin kontrol alt×na al×nmas× vb. nedenlerden ötürü rekabetin mümkün olmad×ù×n× anlat×yordu. Bildiride devamla ´rekabetçi bir piyasa tesis edileceùiµ gerekçesiyle yap×lan bütün düzenlemelere raùmen, Avrupa Birliùi üyesi ülkelerde, rekabetin saùlanamad×ù×n×, piyasalar×n oligopol bir yap× kazand×ù×n×, az say×da uluslararas× üirket taraf×ndan kontrol edildiùini vurguluyordu. Kongre·yi dik- katle izleyen Prof. Thomas, konuümalar×m×zda AB·ye yeni üye olan ülkelerdeki elektrik ve gaz kuruluülar×n×n h×zla uluslararas× üirketlerin denetimi alt×na girdiùini söylüyordu. BOTAû·×n zorlan- d×ù× sözleüme devirlerini ise AB·de bile görülmeyen, çok zorlama bir uygulama olarak niteliyordu.

Kongre·de gündeme gelen bir baüka tart×üma ise, elektrik üretimi içinde doùalgaz×n pay×n×n düüürülmesiydi. Bu konuda MMO Baükan× Emin Koramaz, EMO Baükan× Kemal Ulusaler ve taraf×mdan dile getirilen görüülere karü×l×k, bunun nas×l ya- p×lacaù× soruldu. Cevab×m×z haz×rd×, kamusal ç×karlar× gözeten bir planlama anlay×ü× ile Türkiye·nin henüz kullan×lmayan 150 milyar hidrolik, 80 milyar linyit, 60 milyar rüzgar, 4 milyar ki- lovatsaat jeotermal esasl× elektrik enerjisi üretim kapasitesinin deùerlendirilmesini öngören bir planlama ve yat×r×m anlay×ü×yla, enerji yoùunluùunu 0.38·lerden 0.25·lere düüürülmesini ön- gören verimlilik ve tasarruf uygulamalar×yla, elektrik üretimi içinde doùalgaz×n pay×n× kademeli olarak önce yüzde 30·lara, sonra yüzde 25·lere düüürmek, planlanabilir, kurgulanabilir ve gerçekleütirilebilirdi.

Ben de çaùr×y× yineliyorum.µKamuyu öldürmeyin, BOTAû·× öl- dürmeyinµ ve ´BOTAû·×n küçültülmesi politikalar× son bulmal×, BOTAû ve enerji sektöründeki kamu kuruluülar× güçlendirilmeli ve etkin k×l×nmal×µ diyorum.

+D]LUDQq6D\Ü