DAĞITIM ÖZELLEŞTİRMESİNİN REKABET YÖNÜNDEN İNCELENMESİ

(1(5-İ

'$ï,7,0 °=(//(ì7İ50(6İ1İ15(.$%(7

<°1¶1'(1İ1&(/(10(6İ

Gültekin Türkoğlu Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Genel Sekreteri

Elektrik sektöründe serbestleşmenin ana nedeni, rekabetin yaratılması ile elektrik fiyatlarının ucuzlatılmasıdır. Bu nedenle, serbest piyasa düzeni içerisinde dağıtım tesislerinin özel- leştirilmesi konusunu öncelikle tekel- leşme ve rekabeti sağlamak açısından incelemekte yarar vardır.

Bilindiği gibi elektrikte dağıtım hiz- meti, iletimde olduğu gibi doğal tekel niteliğindedir. Aynı şebeke üzerinde birden fazla işleticinin hizmet verme- si mümkün olamayacağından özelleş- tirilecek dağıtım şebekesi, ister kamu, ister özel mülkiyette olsun yine tekel olma özelliğini koruyacaktır.

Doğal tekellerin olduğu sektörlerde, rekabetin zaman içerisinde sağlana- mayacağının belirlenmesi halinde, devletin regülasyon yolu ile pazardaki rekabet koşullarına önceden müdaha- le etmesi gereklidir.1

TEDAŞ'ın dağıtım tesislerinin özel- leştirilmesi ihalesine çıkılmadan önce Rekabet Kurulu, ihale şartnamesinde rekabetin tesisi ve tüketicilerin ko- runması yönündeki düzenlemelerin yetersiz olduğunu belirtmiş, rekabe- tin tesisi ve işlerliğinin sağlanması için dağıtım hizmetleri ile peraken- de satış faaliyetlerinin birbirinden ayrılmasını önermiştir.

Benzer anlayışın AB Komisyonu tarafından da benimsendiğini gör- mekteyiz. AB Komisyonu, şebeke faaliyetleri ile satış faaliyetini birbi- rinden ayırmak için üye ülkeleri cid- di olarak zorlanmakta ve bu amaçla mevzuatta gerekli değişikliğe gitmeye hazırlanmaktadır.

Buna neden olarak satış şirketlerinin üretim şirketleri tarafından satın alın- dığı gerçeği gösterilmektedir. Bu du- rum rekabetin sağlanması açısından ciddi bir engel teşkil etmektedir.

Serbestleşmenin temel noktası olan toptan satış piyasası, üreticilerin gü- nün her saatinde birbirleri ile reka- bet etmelerine dayanmaktadır. Oysa üretici şirketlerin satış şirketlerini satın almaları ile bu işlev yok edilmiş olmaktadır.

4628 Sayılı Yasa'da yer alan dağıtım şirketlerinin bir önceki yılda sattık- ları elektrik enerjisi miktarının yüzde 20'sine kadar elektrik üretim tesisi ku- rabilme sınırı geçen yıl yasada yapılan değişiklikle kaldırılmıştır. Bu durumda dağıtım şirketleri ile üretim şirketleri düşey bir entegre yapıya dönüşecektir. Yasa'da öngörülen ayrıştırma ilkesi yok edileceği gibi üretim şirketleri dağıtım şirketleri vasıtası ile ürettikleri enerjiyi doğrudan satma olanağına kavuşmuş olacaklardır.

Bu nedenle rekabetin sağlanması yönünde son derece sakıncalı ve doğrudan tekelleşmeyi doğuracak bu değişikliğin dağıtım özelleşti- rilmesinin gerçekleştirilmesinden önce tekrar gözden geçirilmesi ye- rinde olacaktır.

Bilindiği gibi, Aydın-Denizli-Muğla elektrik dağıtım bölgesi için Bereket Enerji A.Ş. ile Enerji ve Tabii Kay- naklar Bakanlığı arasında 1991 yılında imzalanan görev sözleşmesi Danıştay tarafından 1996 yılında iptal edilmişti. Basından öğrendiğimize göre Danış- tay'ın iptal kararı gereği yenilenen bu sözleşmede, iptal edilen sözleşme eski hükümlerinde değişiklik ya- pılarak dağıtım ve satış hizmetleri birbirinden ayrıştırılmıştır.2

Sonuç olarak, elektrik dağıtım hiz- metlerini işletme hakkının devrinde, devir alan şirketlerin perakende satış alanında doğrudan ya da dolaylı olarak faaliyet göstermesini önleyecek şekilde dağıtım ve satış faaliyetlerinde mülki- yet ayrıştırılmasına gidilmesi rekabe- tin sağlanması bakımından en uygun yöntem olarak gözükmektedir.

1 Prof.Dr.Erol Katırcıoğlu, Şubat 2007, ASOMedya Dergisi içinde çRekabet Savunuculuğup. 2Begüm Gürsoy, 22 Mart 2007, Referans Gazetesi, çEge'de 3 Elektrik Dağıtım Bölgesi Özele Devredilecekp.

+D]LUDQq6D\Ü