ENERJİDE TEKELLEŞME DÖNEMİ

Enerji alanında yaşanan satın alma işlemleri 2006'da rekor düzeye çıktıe (1(5-İ'( 7(.(//(ì0('°1(0İ

Kahraman Yapıcı

Enerji sektöründe yaşanan birleşme ve hisse alımları 2006'da rekor düze- ye ulaştı. Avrupa Birliği ülkelerinde perakende elektrik piyasasının 2007 Temmuz ayında tamamen serbest- leşmesi öncesinde, şirket satın al- malar rekor seviyelerde gerçekleşti. Yatırım şirketlerinin de enerji sek- törüne ilgisinin 2006 yılında artığı belirtildi. Enerji sektöründe yaşanan şirket birleşmesi ve hisse alımlarının geldiği seviye tekelleşme kaygılarını artırırken, 2006 yılında Avrupa ül- kelerinde ve ABD'de düzenleyici kuruluşların ve politikacıların enerji politikaları belirleme konusunda daha aktif rol oynamaya başladığına dikkat çekildi.

Elektrik ve gaz sektöründe gerçekle- şen birleşme ve satın alma işlemleri- nin analiz edildiği Pricewaterhouse-

Coopers (PwC) araştırma şirketinin hazırladığı Power Deals 2006 (Enerji Anlaşmaları 2006) Raporu'na göre, geçtiğimiz yıl sektördeki birleşme ve satın almaların değeri bütün rekorla- rı altüst etti. Sektörde 2005'te rekor kırarak 196 milyar dolara ulaşan birleşme ve satın alma işlemlerinin toplam değeri 2006'da 298.8 milyar dolara ulaştı.

Raporda elektrik ve gaz şirketlerinin birleşmesiyle ilgili parasal değerler- lerin yıl bazında gelişimine de yer veriliyor. Buna göre, dünya genelin- de elektrik ve gaz piyasasında yaşanan birleşme ve hisse satın alma değeri, 2000 yılında yaklaşık 70 milyar dolar olarak gerçekleşirken, 2001 yılında yaklaşık 90 milyar dolar, 2002 yılında 84 milyar dolar, 2003 yılında yaklaşık 40 milyar dolar olarak gerçekleşti. Elektrik ve gaz piyasasındaki bir- eşme ve satın alma değerleri 2004 yılında ani bir yükselişle 130 milyar dolara, 2005 yılında ise 200 milyar dolar seviyelerine çıktı. 2000 yılında yaklaşık 70 milyar dolar olarak gerçek- eşen birleşme değerleri 2006 yılında 4 kattan fazla büyüyerek, 298.8 milyar dolara ulaştı.

Raporda, 2005 yılında söz konusu hisse alımlarının 56 milyar dolarlık kısmının uluslararası olduğu kayde- dilirken, 140 milyar dolarlık bölümün se ülke içinde gerçekleştiği belirtildi. 2006 yılında ise ülke içi hisse alımları artarak, 162 milyar 8 milyon dolar seviyelerine çıkarken, oransal olarak gerileyen uluslararası hisse alımları 136 milyar dolar oldu.

Elektrik sektöründe Avrupa'da ger- çekleştirilen birleşme ve satın alma işlemlerinin 2006 yılında rekor kırma- ya devam ettiği ifade edilen raporda, Avrupa'da birleşme ve satın alma tekliflerinin yüzde 64'ünün yine Av- rupalı şirketlerden geldiği kaydedildi. Avrupa'da birleşme ve satın alma iş- lemlerinde teklif verenlerin sayısı bir önceki yıla göre yüzde 25 artışla rekor düzeye ulaşırken, elektrik sektörün- deki işlemlerin değeri yüzde 56 artış gösterdi. Şirket satın almaları kapsa- mında Asya Pasifik Bölgesi de dikkat çekiyor. Asya Pasifik Bölgesi'nde ise elektrik sektöründe gerçekleştirilen işlem sayısı yüzde 26 artarken, toplam işlem değeri yüzde 141'lik yükselişle 34.2 milyar dolara ulaştı. 2006 yılında bu bölgede gerçekleşen birleşmeler- den kaynaklı toplam işlem değeri 43.6 milyar dolar olarak gerçekleşti.

2006 yılında gaz ve elektrik sektö- ründe hisse satışı yapılan şirketlerin yüzde 58'i Avrupa, yüzde 24'ü Kuzey Amerika, yüzde 15'i Asya Pasifik ve yüzde 3'ü Güney Amerika bölgelerin- de, bu hisseleri satın alan şirketlerin ise yüzde 64'ü Avrupa, yüzde 18'i Kuzey Amerika, yüzde 16'sı Asya Pasifik ve yüzde 2'si Güney Amerika bölgelerinde yer aldı.

Satın Almada Avrupalı Şirketler Önde

5DSRUD JĞUH \ÜOÜQGDNL HOHNW ULN YH JD] SL\DVDODUÜQGD HQ EÖ\ÖN ELUOHşPH $OPDQ (21 $*nQLQ İVSDQ\DnGD IDDOL\HW JĞVWHUHQ (QGHVD 6$ DGOÜ şLUNHWL PLO\DU PLO\RQ GRODUD VDWÜQ DOPDVÜ LOH JHUÁHNOHşWL İNLQFLEÖ\ÖNVDWÜQDOPDLVH)UDQVDnGD \DşDQGÜ)UDQVÜ]6XH]6$şLUNHWL\LQH )UDQVDnGD IDDOL\HW JĞVWHUHQ *D] 'H )UDQFHn\LPLO\DUPLO\RQGRODUD VDWÜQDOGÜ/LVWHQLQÖÁÖQFÖVÜUDVÜQÜLVH İQJLOWHUHnGHIDDOL\HWJĞVWHUHQ6FRWWLVK 3RZHU SOFDGOÜşLUNHWLPLO\DU PLO\RQ GRODUD VDWÜQ DODQ ,EHUGUROD 6$DGOÜİVSDQ\ROşLUNHWDOGÜ/LVWHQLQ LON ÖÁ VÜUDVÜQGD \HU DODQ şLUNHWOHULQ $YUXSDnGD \HU DOPDVÜ GLNNDW ÁHNWL $%'nGHIDDOL\HWJĞVWHUHQ*6&DSLWDO 3DUWQHUV/3$,**OREDO$VVHW0D QDJHPHQW +ROGLQJV &RUS &DUO\OH *URXS,QF5LYHUVWRQH+ROGLQJVDGOÜ şLUNHWOHULQROXşWXUGXğXNRQVRUVL\XP \LQH$%'nGH\HUDODQ.LQGHU0RUJDQ DGOÜ şLUNHWL PLO\DU PLO\DU GR ODU NDUşÜOÜğÜQGD VDWÜQ DOPD LşOHPL\OH OLVWHQLQGĞUGÖQFÖVÜUDVÜQGD\HUDOGÜ .H\6SDQ&RUSDGOÜ$%'şLUNHWLQL PLO\DU PLO\RQ GRODUD VDWÜQ DODQ İQJLOL] 1DWLRQDO *LUG 3OF şLUNHWL LVH OLVWHQLQEHşLQFLVÜUDVÜQD\HUOHşWL

.HQGLÖONHOHULQGHJHUÁHNOHşWLUGLNOH ULELUOHşPHOHUOHVÜUDODPDGDDOWÜQFÜOÜğÜ İVSDQ\DnGDQ $FFLRQDO 6$ \HGLQFLOLğL $YXVWUDO\DnGDQ $OLQWD /WG VHNL]LQ FLOLğL 0DOH]\DOÜ 00& &RUS '+G GRNX]XQFXOXğX ¡LQnGHQ &KLQD /LIH ,QVXUDQFH *URXS

&R RQXQFXOXğX GD $YXVWXUDO\DnGDQ ([LVWLQJ 6KDUH KROGHUVDOGÜ

2005'te 20 milyar doları aşan teklif sayısı 2 ile sınırlı kalırken, 2006'da bu düzeyi aşan 4 anlaşma gerçekleşti. Bu anlaşmalardan E.ON'un Endesa için teklifi ve Suez'in Gaz de France ile birleşme girişimi, 66 ve 43 milyar dolarlık işlem değerleri ile bugüne ka- dar yapılan en yüksek işlemler olarak tarihe geçti.

ABD'de Birleşmeler Hız Kesti

Şirket satın almalarında Kuzey Amerika'da önceki yıla oranla teklif değerleri yüzde15 yükselmesine rağmen, işlem sayısı ve miktarlarında düşüş olduğu kaydedildi. 2006 yılında ABD'de elektrik sektöründe meyda- na gelen şirket satın alma değerleri yüzde 64 düşerek, 20.7 milyar dolar olarak gerçekleşti. Raporda, şu sap- tama yapıldı:

o.LQGHU0RUJDQnÜQELUJUXS\DWÜ UÜP şLUNHWL WDUDIÜQGDQ VDWÜQ DOÜQ PDVÜ YH İQJLOL] 1DWLRQDO *ULGnLQ .D\6SDQnL VDWÜQ DOPD LşOHPOHUL ROPDVD\GÜ.X]H\$PHULNDnGDWRS ODPLşOHPGHğHULnHJĞUH\Ö] GHGÖşPÖşRODFDNWÜ$QFDNEX \ÖNVHOPH$%'SD]DUÜQÜQGÜşÜQGD NDODQR\XQFXODUÜQJHUÁHNOHşWLUGLğL LNLEÖ\ÖNDQODşPDQÜQVRQXFXQGD JHUÁHNOHşHELOGLp

Elektrik-gaz sektöründe ABD'li oyuncuların gerçekleştirdiği birleşme ve satın alma işlemlerinde düşüş ya- şandığı bir dönemde küresel düzeyde yaşanan artışın çok daha çarpıcı hale geldiği belirtildi. Geçtiğimiz yıl Av- rupalı şirketler 190.6 milyar dolarlık işleme imza atarken, Kuzey Amerikalı rakiplerinin gerçekleştirdiği birleşme ve satın alma işlemlerinin değeri 54.5 milyar dolarla sınırlı kaldı.

Avrupa'da Enerji Milliyetçiliği

ABD elektrik ve gaz piyasasında birleşme ve bütünleşmelerde yaşa- nan düşüşün nedeni, raporda çara seçimler sürecinde şirketlerin, bazı düzenleyici kurumların katı yaklaşım- ları ile karşı karşıya kalması ve Kamu Enerji Kuruluşları Kanunu'nun yü- rürlükten kaldırılmasıp gerekçeleriyle açıklandı.

Raporda hem ABD'de, hem de Av- rupa'da düzenleyici kuruluşların ve politikacıların enerji politikaları belirlemede daha aktif rol oynadığı

AB·de bu y×l×n temmuz ay×nda gerçekleütirilmesi planlanan perakende elektrik piyasas×nda tam serbestleüme öncesinde üirket birleümeleri rekor düzeye ç×kt×. Ancak AB·nin ´bölgesel süper güçte enerji üirketleriµ isteùi karü×s×nda ülkelerin de ´enerji milliyetçiliùiµ yükseliyor.

tespiti yapılırken, enerji alanında bazı birleşme ve satın alma işlemlerinin politikacılar ve düzenleyici kuruluş- lar tarafından engellendiğinin altı çizildi.

Raporda, AB ülkelerinde enerji alanında yaşanan şirket evlilikleri- nin, perakende elektrik piyasasının tamamen serbestleşeceği Temmuz 2007 tarihinden önce büyük ivme kazanmasına dikkat çekildi.

AB'de serbest piyasada ortaya çıkan tekelleşme eğilimlerine liberal bakış açısıyla sürdürülen arayış karşısında enerji güvenliği baskısının yer aldığı- na dikkat çekilen raporda, AB'nin gaz güvenliği de dahil olmak üzere enerji alanında tedarik güvenliğini sağlamak için çsüper bölgesel enerji şirketlerip istediği anlatıldı. Bu kapsamda AB düzeyinde enerji alanındaki birleşme ve anlaşmalara sıcak bakan anlayışın, ülkeler bazında çenerji milliyetçiliğip ile karşı karşıya kaldığı kaydedildi. Raporda, çulusal şampiyonlarp ola- rak tanımlanan ülkeler bazındaki büyük enerji şirketlerinin hepsinin çsüper bölgesel enerji şirketlerinep

dönüşmeyeceğine dikkat çekilerek, bu nedenle AB'de 8'den daha az ol- mayan ülkede hükümetlerin, elektrik düzenleme kararlarını onaylama, uy- gulama ve reddetme noktasında bazı güçleri elinde tuttuğu kaydedildi.

Tekelleşme Önlenemeyecek

Raporu yorumlayan PwC'ın Küre- sel Elektrik ve Gaz Sektörü Lideri Manfred Wiegand, 2006 yılında rekor sayılabilecek birleşme ve satın alma işlemlerine tanık olunmasına rağmen, düzenleyici kuruluşların ve kamu yö- neticilerinin altyapı sektöründe bir- leşme ve satın alma işlemlerine engel olmaya çalıştığını kaydetti. Wiegand değerlendirmesini şöyle sürdürdü:

çABD'de yaşanan düşüş iki büyük işlemin iptali ve devlet düzeyinde- ki düzenleyici komisyonların bazı kararlarının sonucu olarak ortaya çıktı. Avrupa'da ise, enerji-altya- pı sektöründe perakende pazarın serbestleşmesinde öne geçmek için bölgesel düzeyde süper güç olma hedefindeki şirketlerin yarışı hızlanmış durumda. Avrupa Birliği Komisyonu'nun pazarda yüksek olduğunu düşündüğü yoğunlaş- mayı hafifletme çabası da yarışı durdurmayacak; tersine oyunun kuralları değiştiği için yeni bir yöne taşıyacaktır.p

Türkiye Enerjide Yüksek Fatura Ödemeyi Sürdürecek

PwC Türkiye Enerji Sektörü Hiz- metleri Lideri Faruk Sabuncu rapo- ra ilişkin açıklamasında, Türkiye'nin durumunu da değerlendirdi. Sabun- cu, Dünya'da yaşanan şirket satın almalarının yoğunlaşmasının Tür- kiye'yi önemli ölçüde etkileyeceğini söylerken, Türkiye'nin yüksek enerji faturası ödemeye devam edeceğini vurguladı. Sabuncu, seçim süreci ve ertelenen dağıtım özelleştirmeleri nedeniyle sektörde önemli miktarda yabancı sermaye girişinin beklenme- mesi gerektiğini dile getirdi. Sabun- cu, enerji yatırım fonları ve özel ser- maye fonlarının Türkiye'de yapılması planlanan elektrik dağıtım ihalelerine katılabileceklerini kaydetti.