AFŞİN-ELBİSTAN'A BÖLGESEL KALKINMA ÖNERİSİ

DEK-TMK, çAfşin-Elbistan Linyit Havzası Bölgesel Kalkınma Projesipni açıkladıe

$)ìİ1(/%İ67$1n$ %°/*(6(/.$/.,10$

°1(5İ6İ

Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi (DEK-TMK), çAfşin-El- bistan Linyit Havzası Bölgesel Kal- kınma Projesip çalışmasını açıkladı. Bölgenin linyit rezervinin değerlendi- rilmesinin önemine dikkat çekilirken, çalışmanın bölgesel kalkınma projesi olarak ele alınması istendi.

DEK-TMK tarafından hazırlanan Ocak 2007 tarihli raporda, son ara- ma çalışmaları ile rezervi 4 milyar tona yaklaşan Afşin-Elbistan Linyit Havzası'nın Türkiye açısından geliş- tirmeye en uygun ve ekonomik enerji kaynağı olduğu belirtildi. Toplam 8 bin 600 megavat kurulu güçte sant- ralı besleyebilecek olan Afşin-Elbis- tan Linyit Havzası'nın Türkiye'nin bilinen 9 milyar ton linyit rezervinin yüzde 43'ünü oluşturduğu kaydedildi. Bölgede halen 1355 megavat güçte A Santralı'na ek olarak 1440 megavatlık B Santralı'nın tamamlanmış olduğu, C, D, E ve F olarak

adlandırılabilecek bir seri termik santral inşası planlandığı anımsatılan çalışmada, havzanın değerlendirme- sinin genel olarak yapılması, yöre için çbölgesel kalkınma projesip tasarlan- ması önerildi.

5DSRUGD (¶$ì YH 07$ DUDVÜQGDNL DQODşPD\OD o$IşLQ(OELVWDQ /LQ\LW +DY]DVÜnQÜQ LşOHWPHFLOLğLQH \ĞQHOLN UH]HUY JHOLşWLUPH YH WHNQRORMLN SD UDPHWUHOHULQ EHOLUOHQHFHğLp ÁDOÜşPD EĞOJHVHO NDONÜQPD SURMHVL LÁLQ oL\L ELU IÜUVDWp RODUDN GHğHUOHQGLULOGL o%ĞOJHVHO.DONÜQPD3URMHVLİGDUHVLp DGÜDOWÜQGDELU\DSÜODQPDNXUXOPDVÜQÜ ĞQHUPHNLÁLQ'(.70.EÖQ\HVLQGH GHELUÁDOÜşPDJUXEXROXşWXUXOGX

Türkiye'nin yerli kaynaklara dayalı enerji üretiminin, çdışa bağımlılığı- nın bir ölçüde azaltılmasına yönelik bir stratejip olarak önem taşıdığını

YXUJXOD\DQ '(.70. o%X VWUDWH ML\L JHOLşWLUPHN DÁÜVÜQGDQ ÖONHPL]LQ ĞQÖQGH GXUDQ HQ ĞQHPOL LPNDQ $I şLQ(OELVWDQ /LQ\LW +DY]DVÜnQÜQ JHOLşWLULOPHVLGLUp JĞUÖşÖQÖ ELOGLUGL %ĞOJHVHO NDONÜQPD SODQÜ NDSVDPÜ o(OHNWULN¶UHWLPL$PHQDMPDQ3URMH VL(OHNWULN(QHUMLVLQLQ1DNOLİOHİOJLOL $QD3URMHVL0DGHQFLOLN$QD3URMHVL $UD]L.XOODQÜPYHİVNDQ3URMHVL$UD]L ,VODK3URMHVL6X.D\QDNODUÜ.XOODQ PD 3URMHVL ¡HYUH .LUOLOLğL YH +DYD .DOLWHVLQL .RQWURO 3URMHVL 6DğOÜN YH (ğLWLP .RşXOODUÜQÜQ *HOLşWLULOPHVL 3URMHVL İVWLKGDPÜ $UWÜUPD 3URMHVL 8ODşÜP $OW\DSÜVÜQÜQ *HOLşWLULOPHVL 3URMHVL (OHNWULN ¶UHWLPL YH /LQ\LW 0DGHQFLOLğLİÁLQ'HVWHN(QGÖVWULOH ULQ .XUXOPDVÜ 3URMHVLp EDşOÜNODUÜ\OD RUWD\DNRQXOGX

Afşin-Elbistan'ın Kapasitesi Yükseltilebilir

Afşin-Elbistan Linyit Havzası'nda toplam üretilebilir rezervin 2.8 milyar ton olarak kabul edildiği anımsatılan çalışmada, bu rezervin yeni çalışmalar ışığında arttığı ve daha da artırılması gerektiği şöyle anlatıldı:

çMTA tarafından yapılan sondaj- lar ve ilave etüdlerle yaklaşık 1 milyar ton daha artarak 3.8 milyar tona çıkmıştır. Havza'da sürdürü- len rezerv artırma çalışmaları so- nucu rezerv artışı beklenmektedir. (Ekonomik rezerv 5 milyar ton'u aşmaktadır) Bu durumda 5 bin 696 megavat olarak planlanmış Havza elektrik üretim kapasitesi- nin 7 bin 730 megavata çıkarılması ve dikkate alınmamış bazı rezerv bölümlerinin projelendirilmesi ve modern ve teknolojisi ileri termik santralların kurulması ile bu ka- pasitenin yaklaşık 1000 megavat daha artırabileceği böylece Havza elektrik üretim kapasitesinin 8 bin 600 megavata kadar çıkartılabile- ceği düşünülmektedir.p

A Santralı Kapasitesinin Yüzde 33'ünü Kullanıyor

Afşin-Elbistan A Termik Santralı'nın özelliklerinin anlatıldığı çalışmada,

yıllık yakıt ihtiyacı 18 milyon ton olan santralın 8.1 milyar kilovatsaat yıllık elektrik üretim kapasitesi bulundu- ğu anımsatıldı. Ancak 22 yıllık işletme süresince tam kapasiteyle çalışmadığı ve önemli performans düşüklükleri gösterdiği kaydedildi. Santralın 2006 yılı için kapasite kullanım oranının da yüzde 33'de kalmış olacağı belirtilen çalışmada, şöyle denildi:

çBu tip santrallarda kapasite kullanım oranının en az yüzde 80 civarına çıkartılması çok önemli ekonomik faydalar sağlayacaktır. Elektrik enerjisinin çok pahalı ol- duğu ülkemizde paçal maliyetleri düşürebilmenin önemli bir adımı Afşin-Elbistan gibi önemli üretim potansiyeline sahip santralları en verimli şekilde çalıştırmaktır. Bu konudaki engeller kolaylıkla aşı- labilecek seviyededir.p

Santralın 4 ünitesinin havzadaki 3.4 milyar ton kömürün Kışlaköy sektö- ründeki 440 milyon tonluk kısmını kullanabileceği belirtildi. Santral kurulduğundan bu yana en yüksek üretimin 7.7 milyar kilovatsaat ile 1999 yılında gerçekleştirildiği kay- dedilen çalışmada, santral kuruldu- ğundan bu yana kilovatsaat elektrik üretimi başına ortalama 2.33 kilogram kömür tüketildiği hesabına yer verildi.

Santralın en önemli özelliğini çdüşük kaliteli, yüksek nem ihtiva eden linyiti yakalayabilmek için projelendirilmiş olmasıp biçiminde ifade eden çalış- mada, ortalama özgül ısı sarfiyatının kilovatsaat başına 3 bin 104 kilokalori olduğu, bunun da santralın işletim, bakım ve tamir gibi hususlarının ve- rimli bir şekilde yapılmadığını göster- diği kaydedildi. çÖzgül ısı sarfiyatının yüzde 20 oranında düşürülmesi ile termik santralın kabul edilebilir bir işletme rejimine girmesi söz konusu olabilirp denilen çalışmada, şu sapta- malara yer verildi:

çSantraldaki büyük alandaki yıp- ranma ve aşınma emreamadelik ve verimin çok düşmesine neden olmuştur. Bu sebeple santralda rehabilitasyon yapılmasına karar verilmiştir. Bu iş için Dünya Ban- kası'ndan 280 milyar Euro'luk kredi sağlanmış olup, teknik tek- lifler 26 Kasım 2006'da alınmıştır. Ticari tekliflerin Mart 2007'de alınması ve işin 2009 yılsonunda tamamlanması beklenmektedir. Bu termik santralın son ünitesi Haziran 2005 yılında yapılmış olmasına karşın 2006 yılında bu santralın tam kapasite üretimi için program yapılmamıştır.p

Afşin-Elbistan Santrallarında Kömür Sıkıntısı

Yeni devreye alınan Afşin-Elbistan B Santralı'nın 1440 megavat kurulu güce sahip olduğu, yıllık üretim ka- pasitesinin de 9 milyar 360 milyon ki- lovatsaat olduğu anımsatıldı. Günlük yakıt ihtiyacı 72 bin ton olan santral ile A Santralı'nın EÜAŞ'a bağlı ter- mik santrallar kurulu gücünün yüzde 22.3'ünü oluşturduğu, EÜAŞ'ın tüm santralları içinde ise yüzde 11.8'lik paya sahip olduğu, Türkiye kurulu gücünün de yüzde 6.9'unu oluştur- duğu kaydedildi. B Santralı'nın bir kilovatsaat elektrik üretimi başına ortalama 2.08 kilogram kömür kul- landığı belirtilen çalışmada, santrala kömür sağlanmasıyla ilgili sorunlar şöyle ortaya konuldu:

çAfşin-Elbistan B Santralı'na kömür temin etmek için geçmişte 3 defa ihale edilen Çöllolar Kö- mür Sahası'nın işletme ihalesi her seferinde çeşitli nedenlerle iptal edilmiştir. Bu sebeple bugün hem A, hem B santralları Kışlaköy kömür ocağından beslenmektedir. Bu ocak 2 santralı yani 8 üniteyi besleyemeyeceğinden, Çöllolar Kömür Ocağı gecikmeden işlet- meye alınmalıdır.p

A Santralı'na kömür temin eden madenin yıllık üretim kapasitesi 18 milyon ton olmasına karşın 22 yıllık süreçte ortalama yüzde 56 kapasiteyle çalıştığına dikkat çekilen çalışmada, bu oranın yüzde 80'in üzerine çıka- rılmasının önemli bir maliyet düşüşü sağlayacağı kaydedildi.

da tutulması için proje kapsamında planlamalar yapılması istenirken, şu görüşlere yer verildi:

çAfşin-Elbistan Linyit Havza- sı'nda mevcut olan A ve yeni kurulan B Santralı'na ilaveten C ve D santrallarının planlan- masının gündemde olması, do- layısıyla büyük çapta bir enerji üretiminin yapılması bu bölgede sosyal, ekonomik ve çevresel açı- dan önemli etkiler yaratacaktır. Burada yapılacak olan ilave enerji yatırımları istihdamın artmasına ve ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmaya olumlu katkılar sağlayacaktır. Ancak diğer taraftan olumsuz çevresel etkiler yaratabilecektir. Özellik- le, linyit kalitesinin düşük olması, kükürt ve toz içeriğinin yüksek, ısıl değerinin düşük olması bu bölgede çevresel kirlilik yükünü artırabilecek olup, önemli ölçüde çevresel önlemlerin alınmasını ve çevre yatırımlarının yapılmasını gerekli hale getirecektir.p

Bölgesel kalkınma planının bir parça- sı olarak Afşin-Elbistan Havzası'nda mevcut ve planlanan elektrik üretim ve madencilik tesislerinin endüstriyel olarak yerel tesisler ile desteklenmesi gerektiğine de dikkat çekildi. Bu kap- samda, çağır ve hafif makine aksamı imali ve tamir bakım tesisleri, elektrik ve elektronik tamir bakım tesisleri, bant konveyör imali ve tamir bakım tesisleri, termik santrallar ve linyit maden işletmeciliğinin ihtiyaç du- yacağı imalat ve hizmet sektörlerinin belirlenmesip önerileri sıralandı.

Linyit sahasında yer alan çgitya ve leonarditlerinp, bölgede tarım sek- töründe toprak güçlendirici olarak kullanılmasının organik tarım açı- sından dikkate alınabileceği ifade edilen çalışmada, bölgenin su ve arazi kullanımının santralların özel- likleri göz önünde bulundurularak belirlenmesine yönelik öneriler sı- ralandı. Bölgede tarımın, sulamanın, ulaşım altyapısının, istihdamın, sağlık ve eğitimin geliştirilmesi için öneri- lere de yer verildi.

(QHUML1DNLO+DWWÜİQşDVÜ 3ODQODQPDOÜ

Çalışmada yapılması istenen havza projesi kapsamında, çtüm santral projeleri tamamlandığında üretilen enerjinin büyük bir kısmının Batı ve Kuzey Batı Anadolu'ya nakli ge- rekeceğinden 765-800 kilovoltluk bir üst gerilimli enerji nakil hattı inşasıp önerildi.

Havza'da yapılacak termik santral ve endüstriyel tesislerin yaratacağı hava kirliliğinin çevre standartların-