ELEKTRİK DAĞITIM SEKTÖRÜNDE ÖZELLEŞTİRMEAKTAŞ ELEKTRİK TİCARET A. Ş.

ELEKTRİK D A Ğ I T I M 1 AKTAŞ ELEKTRİK A.Ş.'nin KURULUŞ AMAÇLARI:

SEKTÖRÜNDE ÖZELLEŞTİRME

VE AKTAŞ ELEKTRİK TİCARET A.Ş.

4 Aralık 1984 Tarih ve 3096 Sayılı Kanun ile; Türkiye Elektrik Kurumu Dışındaki Kuruluşların Elektrik Üretimi İletimi Dağıtımı ve Ticareti ile Göre vlendirilmesi öngörülmüştür. Bu Ka nuna dayalı olarak çıkarılan 24 Ağus tos 1989 Tarih ve 89/14393 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile istanbul ili Anadolu Yakasındaki elektrik dağıtım hizmetlerinin Aktaş Elektrik Ticaret A.Ş.'nce yürütülmesi uygun görül müştür. Elektrik dağıtım hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla kurulan Aktaş Elektrik Ticaret A.Ş., Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile imzalanan 24 Kasım 1989 Tarihli Görev Şirketi Sözleşmesi, Türkiye Elektrik Kurumu ile imzalanan 30 Mart 1990 Tarihli İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi ve 1 Temmuz 1990 Tarihli Elektrik Satış Anlaşması hükümleri çerçevesinde, 1 Eylül 1990 tarihinden itibaren İs tanbul İli Anadolu Yakasındaki elek trik dağıtım hizmetlerini yürütmeye başlamıştır.

Şirket, Görev Bölgesindeki elektrik enerjisi ihtiyacını 154/35 kV trafo merkezleri aracılığı ile Türkiye Elek trik Kurumundan satın almaktadır. Türkiye Elektrik Kurumundan satın alınan elektrik enerjisinin Görev Böl gesine dağıtımı Şirketçe yapılmakta ve bu dağıtımda, 3 Ekim 1990 Tarihli Resmi Gazete'de Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nca yayınlanan Elektrik Tarifeleri Yönetmeliği hü kümleri aynen uygulanmaktadır. Ay rıca Görev Bölgesinde ihtiyaç duyu lan yeni yatırımlar da, Şirket tarafından düzenlenerek Bakanlık ta rafından onaylanan yatırım program larına göre gerçekleştirilmektedir.

2 İŞLETME VE BAKIM STRATEJİSİ

A) GERİLİM REGÜLASY ONU

Sistemde uygun düzeyde gerilim temin edilmesi amacıyla,

a) 35/10 kV güç transformatörlerin de giriş çıkış gerimlerinin şebeke no minal gerilimi düzeyinde tutulması için regülasyon yapılması,

İlker BERKAN

Genel Müdür. Aktas Elektrik A.Ş., istanbul

b) Abonelere nominal gerilim düze yinde enerji vermek için dağıtım tra folarının çıkış gerilimleri sürekli kon trol edilmekte ve gerekli hallerde

392 ELEKTR İK 4 £*O MÜHENDİSLİĞİ I OO

ı&ıunoul Anadolu Yakasındaki elektrik dağıtım hizmetleri devir alınırken, bölgedeki TEK çalışanları da yasalar gereği devir alınmıştır. Bu personel kadrosuna faaliyet dönemi içerisinde Şirket tarafından da bazı takviyeler yapılmıştır.

bölgelerdeki gerilim düşüklüğünün giderilmesi amacıyla yeni trafo mer kezlerinin yapılması çalışmaları planlı bir şekildesürdürülmektedir.

B) SERVİSTE DEVAMLILIK

Sistemin çalışır bir durumda tutulması amacıyla işletme bakım talimatları doğrultusunda;

Orta Gerilim Düzeyinde a) Orta gerilim 35/10 kV trafo mer kezlerinin gerekli bakımlarının yapıl ması, sistemin gece gündüz incelen mesi, b) Orta gerilim yeraltı tesislerinin iz lenerek arızaların anında ortaya çıka rılması, gerekli önlemlerin zamanında alınması ve enerji kesintilerinin ön lenmesi, c) Enerji nakil hatlarının peryodik bakımlarının aksatılmadan yapılması, d) 35/10 kV ve 35/15 kV gerilim dü zeyinde çeşitli güç ve tipteki trafoların peryodik bakımlarının aksatılmadan yapılması,

Alçak Gerilim Düzeyinde a) Sistemin aksamadan çalışabil mesi için 35/0.4 ve 10/0.4 kV trafo merkezlerinin yıllık peryodik bakımla rının yapılması, b) Transformatörlerin yük durumla rının izlenerek gerekli hallerde trans formatör ve teçhizat değişikliklerinin yapılması, c) 1 kV gerilim düzeyindeki havai hatların yıllık peryodik bakımlarının yapılması, d) 1 kV gerilim düzeyindeki yeraltı ve havai hatların yüklenme durumla rının izlenmesi,

e) Alçak gerilim tesislerinde ileriye yönelik yük artışlarının karşılanması çalışmaları, f) Alçak gerilim şebekelerinin elver diği takdirde kapalı ring sistemine dönüştürülmesinin sağlanması, yönünde çalışmalar yürütülmektedir.

Ayrıca, yukarıda belirtilen orta gerilim ve alçak gerilim sistemlerinin servis devamlılığının sağlanması için perso nel eğitimi, güvenlik malzemeleri ve teçhizat temini ve ekiplerin araçlarla donatılması sağlanmıştır.

3 Y EDEKLEME STRATEJİSİ

Şebekede meydana gelecek arıza larda ve işletme Bakım Talimatna mesinin uygulanması esnasında ser viste devamlılığın sağlanmasına yönelik gerekli planlama çalışmaları nın yapılabilmesi için;

a) 35/10 kV Trafo merkezlerinde bir trafonun daimi olarak yedekte kala cak şekilde sistemin yüklenmesi, b) Orta gerilim şebekesindeki ring sisteminin her türlü hallerde tüm sis tem beslenebilecek şekilde planlan ması, c) Alçak gerilim şebekesinde bir yedekleme sisteminin geliştirilmesi, paralel çalışma veya kapalı ring ça lışmalarının hızlandırılması, yönünde çalışmalar sürdürülmektedir.

4 Y ATIRIM POLİTİKASI VE PLANLAMA STRATEJİSİ

Kalkınma planlarında hedef olarak alınan büyüme hızlarına ulaşılması, yıllık pragramlarla uygulamaya konu lan projelerin planlanan sürede ta mamlanması ve hedeflere ulaşılma sına bağlıdır. Projelerin tamam lanmasında karşılaşılan sorunlar, zaten kısıtlı olan yatırım imkanlarının yeni yatırımlara kaydırılmasını enge lleyeceği gibi, maliyet artışlarının da önüne geçilmez boyutlara ulaşması na neden olacaktır.

Bu nedenle, yıllık yatırım programları nın başarılı bir şekilde uygulamasında ve koordinasyonunda projenin tüm safhalarının izlenmesine ihtiyaç var dır. Devamlı göç nedeniyle, istan bul'un nüfusu her yıl ortalama 500.000 kişi artmakta, imar planı dı şında yeni yerleşim alanları ortaya

çıkmakta, bu nedenle de elektrik şe bekesinin genişletilmesi ve elektrik hizmetlerinin geliştirilmesi zorunlu ol maktadır. Ayrıca, kayıpların azaltıl ması için eskiyen şebekenin yenilen mesi ve geliştirilmesi de çok önem taşımaktadır.

Bölge ihtiyaçları dikkate alınarak ha zırlanan Yatırım programlan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından onaylanarak yürürlüğe girmektedir. Onaylanan projeler yatırım planına alınmakta ve yatırım harcamalarının muhasebesinde bilgisayar sistemle rinden yararlanılmaktadır.

istanbul şehir şebekesi için, TEK ta rafından bir master plan hazırlan maktadır. Master planda belirlenecek ilkeler doğrultusunda istanbul Ana dolu Yakasında da gerekli tevsiatlar yapılabilecektir.

5 İSTİHDAM POLİTİKASI istanbul Anadolu Yakasındaki elek trik dağıtım hizmetleri devir alınırken, bölgedeki TEK çalışanları da yasalar gereği devir alınmıştır. Bu personel kadrosuna faaliyet dönemi içerisinde Şirket tarafından da bazı takviyeler yapılmıştır.

Şirkette halen 652 personel mevcut tur. Bunların 66 tanesi Elektrik Mü hendisi, 62 tanesi yüksek okul mezu nu elemanlar, 81 tanesi de elektrik teknisyenleridir.

6 EĞİTİM POLİTİKASI

Faaliyet gösterdiğimiz sektörün önemi dikkate alınarak teknisyen ve alt düzeyindeki personelin eğitim dü zeyinin yükseltilmesinin gerekli oldu ğuna inanılmaktadır. Bu nedenle, Şirketimiz ortaklarından olan Sabri Artam Vakfı tarafından 1992 yılında faaliyete sokulan Meslek Teknik Li sesi'nden istifade edilecektir. Gerek mevcut elemanların, gerekse yeni elemanların bu Lisede mesleki eği timden geçirilebilmesi ve bunlara eğitim sertifikası verilebilmesi husu sunda il Milli Eğitim Müdürlüğü ile görüşmelerimiz sürdürülmektedir.

7 HALKLA İLİŞKİLER a) Faturalama,

Faturalama büyük aboneler için aylık, küçük aboneler için iki aylık peryotlar halinde düzenlenmektedir. Sayaç

164 392 E L E K T R I K MÜHENDİSLİĞİ

okuyucu elemanlar vasıtasıyla tesbit edilen sayaç endeksleri bilgisayara yüklenmekte ve faturalama bilgisayar aracılığı ile yapılmaktadır.

b) Vezneler, istanbul Anadolu Yakasında halen 18 merkezde 74 vezne ile hizmet veril mektedir. Bütün vezneler on line sis temi ile merkezi bilgisayara bağlıdır.

c) Uzaktan okuma,

Elektrik sayaçlarının uzaktan okun ması konusundaki çalışmalarımız halen devam etmektedir. Pilot olarak seçilmiş bir bölgedeki ön çalışmalar ve denemeler tamamlanmak üzere dir.

8 KAY IPLARIN AZALTILMASI KONUSUNDAKİ ÇALIŞMALAR

Görev Bölgesindeki enerji kayıpları nın azaltılabilmesi için;

a) İhtiyaç duyulan yerlere kompan zasyon sistemleri konulmuştur. Ayrı ca, özellikle sanayi abonelerinde kompansazyon tesisi yapımına özen gösterilmektedir.

b) Tüm şehir düzeyinde ileriye dönük şekilde güç artırımlarını karşı layacak indirici merkez ve buna bağlı trafo merkezlerinin tesisi ile kayıpları en aza indirilecek şebeke düzenle meleri yapılmaktadır.

c) Yeni tesis edilen şebekeler, yü klerde gelecekteki meydana gelecek gelişmeleri de karşılayacak kesitte

hat ve kablolar kullanılarak düzen lenmektedir.

d) Sayaçsız enerji kullanımını önle mek üzere kontroller sıklaştırılmış ve kaçak elektrik kullandığı tesbit edi lenlerin yasal abone olması sağlan mıştır.

9 SORUNLAR Y ETKİ VE SORUMLULUK

Özelleştirme kapsamındaki ilk bölge lerden biri olması nedeniyle bazı tep kiler alınmaktadır. Ancak, elektrik enerjisi birim fiyatları ile ilgili olarak Görevli Şirketlerinin hiç bir yetkisi bu lunmamaktadır. Ülkemizde elektrik fi yatları Türkiye Elektrik Kurumu tara fından belirlenmektedir. Görevli Şirketler ise bu fiyatları aynen Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'na onaylatarak uygulamaya koymakta dırlar. Bu bakımdan, Şirketin fiyat ko

nusuna hiç bir katkı ve müdahalesi olmamasına rağmen, bu konuda TEK'e fazla bir şey söylemeyen ka muoyunda Şirket için pek çok tepki dile getirmektedir.

Görevli Şirketler, mülkiyeti TEK'e ait olan tesisleri görev süresi boyunca iyi durumda işletmek ve abonelere şe bekelerin elverdiği ölçülerde elektrik vermekle yükümlüdür.

10 DAĞITIM SİSTEMİNDE ÖZELLEŞTİRME, SONUÇLAR

Kanaatimizce mevcut uygulama için özelleştirme terimini kullanmak pek doğru olmamaktadır. Yapılan iş sa dece TEK'in bir çeşit taşaronluğudur. Yapılmış ve bundan sonra yapılacak olan tesislerin mülkiyeti TEK'e aittir. Uygulamanın fiyat, şekil ve esaslarını TEK belirlemektedir. Görevli Şirketin satın alacağı ve satacağı elektrik enerjisi fiyatları TEK tarafından tesbit edilmektedir.

Bu nedenle, Görevli Şirketler mevcut durumları itibarıyla sadece sistemin işletilmesi, tahakkuk ve tahsilat işle riyle uğraşır durumdadırlar. Yatırımlar konusu 1992 yılı sonuna kadar TEK tarafından finanse edilerek yürütül müştür. Bu yatırımların 1993 yılında ne şekilde yapılacağı henüz belirli değildir.

Bütün bu belirsizlikler sonucu, bu iş lemlerin ne şekilde yürütüleceği ko nusunda Bakanlık, TEK ve Şirketler bundan sonra ne yapacaklarına karar verememektedirler.

Bu belirsizliklere son vermek ama cıyla;

a) Görevli Şirketlerin kendi tarifele rini hazırlamalarına imkan verilmeli dir. Görev Bölgesindeki işletme mas raflarının asgari ölçülere düşmesi maliyetleri düşüreceği için, bölgelere göre fiyat ucuzlaması da söz konusu olabilecektir.

b) Yatırım harcamalarının finansma nının temin etmek amacıyla, 3096 Sayılı Kanunda belirtilen "üretim, ile tim ve dağıtım" sektörlerinden sadece dağıtım değil, üretim de özel sektöre devredilmelidir. , Bundan sonraki dönem yatırımlarında, Görevli Şirke tlere üretim tesisi kurma imkanı sa ğlanmalıdır.

165 392 E L E K T R I K

MÜHENDİSLİĞİ