ASANSÖR, YÜRÜYEN MERDİVEN VE YÜRÜYEN BANTLARDA İŞÇİ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

$6$16°5<¶5¶<(10(5'İ9(19( <¶5¶<(1%$17/$5'$İì¡İ6$ï/,ï,9(

*¶9(1/İïİ

Mustafa Tutsak Elektrik-Elektronik Mühendisi

^sansör, yürüyen merdiven ve yürüyen bantlar; üretim- montaj ve bakım açısından yapıldıkları yerler de göz önüne alındığında doğası gereği riski yüksek; dikkat ve özen gösterilmesi gereken bir iş koludur.

Rekabetin acımasız olduğu bu sektörde maliyeti kurtarmak için girdilerde tasarruf yapılmakta, bunun sonucu olarak en kolay işgücü ücretleri ucuzlatılmakta, ekipmanlar basitleştirilmekte veya bakımsız ve güvensiz ekipmanlar kullanılmakta ve taşeronlaşmaya gidilmektedir. Dolayısıyla zaman, maliyet ve işgücü üçgeninde ihmaller de artmaktadır. Rekabet şartlarında öne çıkabilmek için firmaların verdiği tavizler sonucu, merdiven üzerinden veya eğreti ahşap iskeleler üzerinden, taşıma özelliklerini kaybetmiş çatlamış kalaslar üzerinden, özelliğini kaybetmiş çelik borulu iskeleler üzerinden yapılan montajlar, ekipmansız olarak ağır yük kaldırmalar, risk değerlendirilmesi yapılmadan tedbirsiz ve dikkatsiz müdahaleler yaptırılmakta, sonuçta da iş kazaları oluşmaktadır.

VD\ÜOÜİş6DğOÜğÜYH*ÖYHQOLğL<DVDVÜ+D]LUDQ WDULK YH VD\Ü LOH 5HVPL *D]HWHnGH \D\ÜPODQPÜşWÜU <DVDJHWLUGLğL\HQLGÖ]HQOHPHOHULnGHQÁRNÁDOÜşDQÜRODQ WHKOLNHOLYHÁRNWHKOLNHOLVÜQÜIWD\HUDODQLş\HUOHULLÁLQ\D\ÜPÜ WDULKLQGHQ LWLEDUHQ DOWÜ D\ VRQUD 2FDN

\ÖUÖUOÖğH NR\PXşWXUnGHQD]ÁDOÜşDQÜRODQWHKOLNHOLYHÁRNWHKOLNHOL VÜQÜIWD\HUDODQLş\HUOHULLÁLQ\D\ÜPÜWDULKLQGHQLWLEDUHQELU \ÜOVRQUD+D]LUDQ

\DVDJHÁHUOLNÜOÜQPÜşWÜU

Ayrıca sektör, iş güvenliği açısından yer aldığı tehlike sınıflarına göre değerlendirilmesinde; parça ve aksam üreticileri açısından tehlikeli, montaj ve bakım açısından ise ççok tehlikelip sınıfına girmektedir.

Yani bir asansör montaj veya bakım firmasında 1 kişi çalışsa da çok tehlikeli sınıfa girmekte ve 1 Temmuz 2013 tarihinden itibaren yükümlülükleri başlamış bulunmaktadır.

Sektörün faaliyetlerindeki tehlikeleri işçi sağlığı ve güvenliği açısından 4 gruba ayırabiliriz:

'ÖşPH\H.DUşÜ.RUXQPD $VDQVĞUÖQ+DUHNHWL6ÜUDVÜQGD.RUXQPD (QHUMLQLQ.RQWUROÖYH.RUXQPD 7HKOLNHOLİşOHPOHUYH.RUXQPD

Düşmeye Karşı Korunma Yöntemleri

Düşmeye karşı üç tip koruma mevcuttur.

1- Korkuluk: Bu yöntem, düşmeye karşı koruma için temel yöntemdir. Asansör kuyu girişleri, yürüyen merdiven ve bantların alanları düşmeye karşı korkuluklarla kontrollü olarak kapatılmalıdır. Standartlara uygun korkuluk sistemi için temel özellikleri şöyle sıralayabiliriz:

- En az 100 cm yüksekliğinde üst korkuluk ve üst korkulukla zemin arasında orta korkuluk bulunmalı.

- Dikmeler arasındaki azami mesafe 2.5 m olmalı. - Her yönde 100 kg'lık yüke dayanıklı olmalı. - En az 15 cm yüksekliğinde tekmelik bulunmalı.

Min. 1.0 m yüksekliğinde

FP

İşÁL <DNDODPD 7HUWLEDWÜ (PQL\HW NHPHULGDUEH HPLFL LSHPQL\HW KDODWÜ \HWHUOL NRUNXOXN ROPDGÜğÜQGD YH LVNHOH Ö]HULQGH ÁDOÜşÜOÜUNHQ WHUFLK HGLOPHOLGLU 'ÖşPH\H NDUşÜ NRUXPD LÁLQ HNLSPDQODU VHUWLILNDOÜ YH JHUHNWLğL JLEL JL\LOPLşYHHNDSDUDWODUODGRQDWÜOPÜşROPDOÜGÜU 'ÖşPH\HNDUşÜX\JXQNRUXPDĞUQHNOHULNDSVDPÜQGDUHVLPGHJĞUÖOGÖğÖJLELHNLSPDQODUNXOODQÜODELOLU

Kendinden kilitlenebilen çengel kancalar

Düşmeye karşı koruma ekipmanı sertifikalı

Emniyet kemeri, iskele elemanlarına bağlanmamalıdır. Kuyu tavanına yeterli mukavemete sahip dübel çakılmalı; dübele can halatı bağlanmalı; kanca, karabina, şok emici halat, halat frenleme sisteminden geçirilmiş olan düzeneğe emniyet kemeri bağlanmalıdır. Bu işlemi iskele üstündeki her elemanın aynı şekilde bağımsız olarak yapması gerekmektedir.

Hatalı uygulama örneklerinden bir kaçı aşağıdaki resimlerde görülmektedir.

Asansörün Hareketi Sırasında Korunma

Bir kuyuda çalışırken, üniteler tam kontrol altında tutulmalıdır. Kuyuya girilmeden önce kabin hareketlerinin kontrol altına alınması, test edilmesi, onaylanması ve teknisyen kuyudan çıkana kadar kontrol dışına çıkmaması sağlanmalıdır. Asansörün hareketi sırasında korunma sağlanabilmesi için; kat kapısının, acil durdurma ve revizyon şalterinin doğru şekilde çalıştığı onaylanmalıdır. Bunun için de aşağıdaki kriterler izlenmelidir:

- Bir seferde yalnız bir emniyet devresi ve elemanı onaylanmalıdır. - Onaylama çalışması sırasında daima asansöre hareket etmesi için bir kumanda verilmelidir.

Kabin üstüne giriş ve kabin üstünden çıkış, kuyu dibine giriş ve kuyu dibinden çıkış için emniyetli çalışma prosedürleri yazılmalıdır. Tüm ilgili işçilere bunun eğitimi verilmelidir. Bu uygulama kontrol edilmelidir.

Enerjinin Kontrolü ve Korunma

Elektrik tesisatı standartlara ve bilimsel normlara uygun yapılmadığı takdirde çok tehlikeli olabilmektedir. Gözle görülmediği için çoğu zaman farkında olunmamakta veya önemsenmemektedir. Bu yüzden tesisat koruma cihazları hem canımızı hem de malımızı koruması için elzem birer materyaldir. Koruma cihazlarının en önemli görevi, insanları elektrik risklerine, kaçak akıma karşı, malları ise kısa devre ve fazla yüklü elektrik devrelerine karşı korumaktır. Fakat bu korumanın güvenli bir şekilde yapılabilmesi için koruma cihazları, koruyacağı devrenin akım yüküne göre hesaplama yapılıp ayarlanmalıdır. Koruma cihazları her devrenin başlangıcına monte edilmelidir.

Organlarımız iki çeşit kas ile hareket ederler: Beyin tarafından kumanda edilen motor kaslarımız; ayaklar ve kollar. Otomatik refleksli, kendi kendine çalışan kaslarımız; kalp ve ciğerlerimiz. Eğer kaslarımız kazara ve belli bir süre elektrik akımının etkisinde kalırsa, kısaca ağır elektrik çarpılması meydan gelirse, beynimizin kaslarımızı kontrol etmesi çok

3- Düşmeyi Önleme Sistemi: Ağ ve benzeri sistemlerden (korkuluk ve işçi yakalama tertibatı bulunmadığında düşünülebilir) oluşmaktadır. Bu sisteme bir örnek yan tarafta görülmektedir.

6331 say×l× şü Saùl×ù× ve Güvenliùi Yasas× 30 Haziran 2012 tarih ve 28339 say× ile Resmi Gazete·de yay×mlanm×üt×r. Yasa; getirdiùi yeni düzenlemeleri, 50·den çok çal×üan× olan tehlikeli ve çok tehlikeli s×n×fta yer alan iüyerleri için yay×m× tarihinden itibaren alt× ay sonra (1 Ocak 2013) yürürlüùe koymuütur. 50·den az çal×üan× olan tehlikeli ve çok tehlikeli s×n×fta yer alan iüyerleri için yay×m× tarihinden itibaren bir y×l sonra (30 Haziran 2013) yasa geçerli k×l×nm×üt×r.

güçleşmekte hatta tamamen kontrolü kaybetmektedir. Bu durumda elektrik çarpılmasına maruz kalan organlarımız işlevlerini durdurmakta, ciğerlerimiz havasız, beynimiz oksijensiz kalmakta ve kalbimizin durmasıyla ölümcül bir kaza meydana gelmiş olmaktadır.

Herhangi bir çalışmaya başlamadan önce, tehlikeli enerji durumları tanımlanmış olmalıdır. Enerji kapatılmalı; yani çsıfır enerji durumupna getirilmesi sağlanmalıdır. Sıfır enerji durumu; tekrar tehlike durumu oluşturmaması amacıyla tehlikeli enerjinin kontrolü ya da yok edilmesi olarak tanımlanır.

Teknisyen, ünite üzerinde herhangi bir çalışma yapıyor ise ve gerekmiyorsa korunma amacıyla şu aşamalar izlenmelidir:

- Ünite, sıfır enerji konumuna getirilmeli ve güç kaynağı kilitlenmeli, etiketlenmelidir. - Ünite, kilitleme kapasitesine sahip olabilmeli ya da üniteyi korumak için alternatif bir metot (örneğin sigortaları kaldırmak) kullanılmalıdır. - Test aygıtının (örneğin ölçü aleti) ünitenin testinden önce doğru çalıştığı kontrol edilmiş olmalıdır. - Tüm cihazın güç kaynağı kilitlendikten ve etiketlendikten sonra sıfır enerji konumu kontrol edilmiş olmalıdır.

Enerji kontrolü sırasında karşılaşılabilecek tehlikeleri ise şöyle sıralayabiliriz:

- Kısa devre köprüleme hataları - Yetersiz kablolama - Açıktaki elektrik içeren parçalar - Kötü izolasyonlu teller - Topraklanmamış elektrik sistemleri ve aletleri - Aşırı yüklenen devreler - Hasarlı elektrikli alet ve ekipmanlar - Yanlış kişisel koruyucu donanım ve aletlerin kullanılması

- Tehlikeli enerjinin kontrol edilmemesi

Bu tehlikeler karşısında alınması gereken elektrikte korunma tedbirleri de şunlardır:

- Uygun topraklama - Sigortalar ve devre kesicilerin kullanımı - Canlı akım içeren parçaların korunması - Kilitleme-etiketleme - Kısa devre köprüleme-etiketleme - Esnek kabloların uygun şekilde kullanımı - Elektrik panolarının kapatılması - Elektrik tesisat kablolarının izolasyon renk kullanımı - Eğitim

Köprü ve şöntler için ise ayrıca korunma uygulamaları yapılması gerekmektedir. Bu korunma yöntemleri de şöyle sıralanabilir:

- Köprü ve şöntlerin yapılmasına ya da emniyet devresini atlamaya, yalnızca başka bir çare yoksa müsaade edilmelidir. - Her çalışan eğitim almalı ve bu eğitim kayıt altına alınmalıdır. - Her köprü iletkeni üzerinde etiket bulunmalı ve bu etiket köprüyü yapan işçiyi tanımlamalıdır. - Köprü ve şöntleri kullanmadan önce halkın kullanımını önlemek için ekipman servis dışına alınmalıdır. - Emniyet devrelerini atlamadan önce kabinin düşük hızda veya revizyon hızında çalışabileceğine emin olunmalıdır.

- Eğer kuyuda çalışılıyorsa acil durdurma mekanizmasının devre dışı olmadığına dikkat edilmeli; asla kat ve kabin kapıları aynı zamanda köprülenmemelidir. - Montajda ve modernizasyonda yapılmış olan köprülerin kullanımı köprünün yapıldığı yerde bulunan kayıt kartı ile kontrol edilmelidir.

7HKOLNHOLİşOHPOHUYH.RUXQPD

İVWHU LPDODW RUWDPÜQGD LVWHU PDO]HPHOHULQ \ÖNOHQPHVL WDşÜQPDVÜLQGLULOPHVLDşDPDVÜQGDLVWHUPRQWDMDşDPDVÜQGD LVWHUNLEDNÜPRQDUÜPVÜUDVÜQGDWHKOLNHOLLşOHPOHUOHÁRNVÜN NDUşÜODşÜOÜU%XWHKOLNHOLLşOHPOHULDVDQVĞUOHULQNXUXOXPKD]ÜUOÜğÜPRQWDMÜYHEDNÜPRQDUÜPDşDPDODUÜQÜGLNNDWHDODUDN şĞ\OHDGODQGÜUDELOLUL]

- Malzemelerin imalatı aşamasında kesme, taşlama, taşıma, kaldırma, istifleme yükleme, alet ve edevat kullanımı işlemleri. - Montaj aşamasında iskele üzerinde montaj, malzeme yükleme, ekip çalışmasındaki koordinasyon, malzeme taşıma, kaldırma, indirme, istifleme alet ve edevat kullanımı işlemleri. - Bakım-onarım aşamasında, halat değişimi, kabini/ makineyi kaldırma işlemleri, riskli onarım işlemleri.

Tehlikeli işlemler özellikle yük kaldırma işlemleri sırasında alınabilecek kolay ancak oldukça önemli ve etkili korunma önlemleri bulunmaktadır. Elle yük kaldırma işlemlerinde şunlara dikkat edilmelidir:

- Malzemelerin kaldırılması sırasında mekanik araçlardan yararlanılması. - Elle kaldırılıp indirilme sırasında vücudun bel hizasından eğilmesi yerine dizler kırılarak çömelmek suretiyle; sırtın yere dik durması sağlanarak yükün kaldırılıp indirilmesi. - Bir kişi en fazla 25 kg. ağırlık kaldırmalı.

Ekipman ile yük kaldırmada ise şu kurallara uyulmalıdır: - Vinçle yapılan çalışmalarda hiçbir şekilde kaldırılan veya bir yerden bir yere taşınan yükün yakınında ve altında bulunulmamalı. - Yük üzerine kesinlikle binilmemeli, boş halat veya kancalara asılmamalı. - Vinçlerle kaldırma kapasitesinin üzerinde yük kaldırılmamalı. - Forkliftler, yüksekte çalışmayı temin maksadı ile üzerine palet konulmak suretiyle seyyar platform olarak kullanılmamalı, bunun yerine güvenlik şartları sağlanmış özel platformlar kullanılmalıdır. - Kaldırma makineleri ve araçları her çalışmaya başlamadan önce, operatörleri tarafından kontrol edilmeli; çelik halatlar, zincirler, kancalar, sapanlar, kasnaklar, frenler ve otomatik durdurucular yetkili A tipi muayene kuruluşu tarafından periyodik olarak kontrol edilmeli ve bir kontrol raporu düzenlenerek işyerindeki özel dosyasında saklanmalıdır.

Tehlikeli işlemlerde kaza riski yüksek örneklerden ikisi aşağıda yer almaktadır.

İVNHOHOHUGH7HKOLNHOL+DUHNHWOHU ¶ONHPL]GH ELUNDÁ XOXVODUDUDVÜ ILUPD KDULFLQGH DVDQVĞU NX\XVX LÁHULVLQH LVNHOH NXUXODUDN PRQWDM \DSÜOPDNWDGÜU İVNHOHQLQ WDVDUÜPÜ YH PDO]HPHOHUL X]PDQ ELU PÖKHQGLV WDUDIÜQGDQ RQD\ODQPDOÜGÜU İVNHOH HOHPDQODUÜ LPDODWÁÜQÜQ WDYVL\HOHULQH JĞUH NXUXOPDOÜ LVNHOH X\JXQ NXUXOXP RQD\Ü YH PDO]HPH KDWDODUÜQÜQ WHVSLWL LÁLQ \HWNLOL ELUL WDUDIÜQGDQ NRQWURO HGLOPHOLGLU +DWD YDU LVH Lş EDşÜ \DSÜOPDGDQ ĞQFH GÖ]HOWLOPLş ROPDOÜGÜU İVNHOHOHU ÁHOLN ERUX ROPDOÜ YH NX\X ER\X\ÖNVHNOLğLQHJĞUHLVNHOHQLQNHQGLDğÜUOÜğÜYHÖ]HULQGH ÁDOÜşÜODFDNDğÜUOÜNGDJĞ]ĞQÖQHDOÜQDUDNLVNHOHGLNPHOHULQLQ HWNDOÜQOÜğÜYHÁDSÜKHVDSODQPDOÜGÜU*HUHNLUVHNX\XER\XQDX\JXQEHOOL\ÖNVHNOLğHNDGDUNDGHPHOLLVNHOHNXUXODUDN ÁĞ]ÖP JHOLşWLULOPHOLGLU *HQHO RODUDN LVNHOHOHU VDELW YH KDUHNHWOLROPDNÖ]HUHLNL\HD\UÜOÜU%XQDJĞUHGHNRUXQPD DPDFÜ\ODX\XOPDVÜJHUHNHQEHOOLVWDQGDUWYHNXUDOODUYDUGÜU 6DELWLVNHOHOHULÁLQEXWHPHONXUDOODUşXQODUGÜU

.XUXOXPĞQFHVLLVNHOHDODQÜWHPL]OHQPHOLGLU 8\JXQJLULşYHÁÜNÜşROPDOÜGÜU7ÖPODWDSODWIRUPODU DUDODUÜQGD HQ D] PP RODFDN şHNLOGH ÖVW ÖVWH ELQGLULOPHOLGLU YH\D KDUHNHW HWPHOHUL VDELWOHQHUHN ĞQOHQPHOLGLU İVNHOHODWDODUÜXÁGHVWHNOHULQLHQD]PPHQID]OD PP JHÁPHOLGLU YH GHVWHN NXOODQÜODUDN WHVSLW HGLOPHOLGLU İVNHOH PH\LO YH\D KDUHNHWH NDUşÜ VÜNÜ YH VDELW WHVSLW HGLOPLşROPDOÜGÜU

8\JXQNRUNXOXNVLVWHPLYHD\DNÁÜWDVÜPRQWHHGLOPLş ROPDOÜGÜU %DşÖVWÖNRUXPDVÜROPDOÜGÜU 7ÖPLVNHOHELQD\DVDELWOHQPHOLGLU İVNHOH VWDWLN HQHUML\H NDUşÜ WRSUDNODQPDVÜ \DSÜOPDOÜGÜU (O DOHWOHUL PDO]HPH YE SODWIRUPODU YH\D LVNHOHOHU Ö]HULQHGLNNDWOL\HUOHşWLULOPHOLGLU

Hareketli iskele ya da platformda korunma amacıyla alınması gereken önlemleri de şöyle sıralayabiliriz:

- Hareketli iskelelerin ve platformların montajı eğitimli ve yetkili kişiler tarafından yapılmış olmalıdır. - Hareketli iskele ve çalışma platformunun etkili çalışma kapasitesi belirlenmiş olmalıdır. - Hareketli iskelenin ya da çalışma platformunun yıpranmış emniyet mekanizmaları, hareketli iskelenin ve çalışma platformunun düşmesini engellemek için gözden geçirilmiş olmalıdır. - Tüm hareketli platformlar emniyetli çalışma için regülatör ve regülatör halatına sahip olmalıdır. - Kurulum ve sökümün en alt katta yapılmasına dikkat edilmelidir. - Standard korkuluklar ve ayak çıtaları monte edilmiş olmalıdır.

- Uygun baş üstü koruması olmalıdır. Sesli/görsel alarmla donatılmış olmalı. (kabinin hareketini 5 saniye geciktirmelidir.)

- Kaldırma mekanizmasından bağımsız yedek emniyet mek a n i z m a l a r ı y l a donatılmış olmalıdır.

- T ü m y e d e k emniyetler günlük test edilmeli ve bakımları kayıt edilmelidir.

$6$16°5.21752/¶1'(İì¡İ/(5İ¡İ1 *(1(/.85$//$5

- Yetkiniz ve bilginiz d¼hilinde müdahalede bulunun. - Yapacağınız çalışmayı bildirin. - Çalışmaya başlamadan önce toprak kaçağı devre kesicilerini test edin. - Ölçü veya test cihazı ile elektrik olup olmadığını, varsa nerede olduğunu kontrol edin. - Topraklamaların uygun şekilde yapıldığından emin olun. - Enerji için gerekli kablo uzatmalarında mutlaka klemens vb. bağlantı elemanı kullanın. - Su birikintisi olan yerlerde elektrik işlerinde çalışmayın. - Yüksek gerilime haiz pano kapaklarının kapalı olduğundan emin olun. - Elektrik çarpması durumunda şantiye sorumlularına ve şirketinize haber verin. - Aydınlatmanın yeterli olduğundan emin olun. - Çalışma yaparken tüm takılarınızı çıkartın. - Çalışma sırasında müzik dinlemeyin. - Aşınmış ve izolasyonu hasar görmüş alet ve edevat kullanmayın. - KKE'lerinizi mutlaka kullanın (eldiven, emniyet gözlüğü, baret...) - Fişsiz ve prizsiz açık uçlu kablolarla seyyar lamba, elektrik ocağı gibi elektrikli cihaz ve makine kesinlikle kullanmayın.

Kabin üstündeki işçi yandaki kuyu dibinde çalışan işçinin kafasına çekiç düşürür.

Bitişik kuyularda veya alt alta çalışılan durumlarda, üst kısımda çalışan işçi yandaki kuyu dibinde veya altta çalışan işçinin kafasına alet veya malzeme düşürebilir. Tedbir alınması gerekir.

Malzemelerinin indirilmesi/ yüklenmesi ve depolanmasında emniyetsiz ve tehlikeli hareketlerde yaralanmalar meydana gelir.