ELEKTRİK ENERJİSİ İSTİHLAKİNDEN ALINAN VERGİLER

Elektrik Enerjisi istihlâkinden alınan Vergiler

I — Dahilde alınan istihsal vergisi :

1 — Mart 1957 tarihinde yürürlüğe giren 6802 sayılı Gider Vergilen Kanunu ile elektrikten alınmakta olan istihlâk vergisi bazı değişikliklerle dahilde alınan istihsal vergisi ısımını almıştır

6802 sayılı Gider Vergisi Kanunu yürürlükte olan ve elektrikle ilgili hükümleri ihtiva eden 1718 - 1871 - 2414 - 2442 ^ 2448 - 3260 3263 - 3509 - 6328 - 4040 sayılı kanunlarla sair kanunların bu vergilere müteallik hükümlerini ortadan kaldırmıştır.

Elektrikten Alınan İstihsal Vergisi şu şekilde Düzenlenmiştir. (6802 sayılı K. ilk istihsal maddeleri tablosu mad. II)

1 — İmal ve istihsal, taşıma, yükleme, boşaltma, soğutma, telli ve telsiz telgraf ve telefon müraaelesi işlerinde istihlâk olunan elektrikle bu işlerin yapılması için gerekli müesseselerin iş yerlerinde ve bu yerlerin sınırlan içindeki ambarlannda, bürolarında istihlâk olunan elektriğin Kilovat saatından 1 Krş. istihsal vergisi alınır, (daha hangi işlerde sarf olunan elektriğin bu had üzerinden vergilendirileceği İktisat ve Ticaret Vekâleti ile Maliye Vekâleti tarafından müştereken tesbıt ve ilân olunur )

2 — Ev, apartman, otel, resmî daire ve hususî iş ve teşebbüs, idarehanebinalanndaki asansör ve soğutma cihazlarında, tenvirat, ısınma gibi sair maksatlarla istihlâk olunan elektıığın Kılovatsaatınd'an 3 krş istihsal vergisi alınır

3 — Elektrik ve havagazı sayacı konulmamış yerlerde bu aletler konuluncaya kadar veya gayet ufak mikyasta götürü satışlarda kıymet esasına göre sarfiyat bedelinden % 15 vergi alınır.

630? sayılı kanun vergilendirmede muharrik kuvvet, tenvirat veya ısıtma gibi bir ayırma yapmadan;

1 — imal veya istihsal, taşıma yükleme, toşaltma, soğutma, telli ve telsiz telgraf ve

E M M 35-36

Yüksel AYKOR Avukat telefon muraselesı işleri ile bu işlerin yapılması için gerekli olan iş yerlerinde sarfedılen elektrik ister muharrik ister tenvirat olarak kullanılsın 1 krş. vergiye tâbidir Bu bolümde 1 Krş. vargiye tabi olan elektrik sanayi de sarfedılen elektrik olarak alınmaktadır.

2 — Ev, apartman, otel, resmi daire ve hususî iş ve teşebbüs,-idarehanelerde kullanılan elektrikle ister aydınlatma, ısınma ister buz dolabı, asansör çalıştırmakta sarfedilsin 3 krş. vergiye tabidir.

Elektrik İstihsal Vergisi ile İlgili İstisnalar:

1 — Daimî İstisnalar :

a) Devlet, Belediye ve özel idarelere ait cadde, sokak, meydan, park ve bahçe gibi umuma mahsus yerlerle, âmme idarelerine, verem savaş derneklerine ait ve vakıflara ait hastane (Sanatoryum, dispanser dahil) düş' künlen koruma müesseselen.

Eoylece sosyal ihtiyaçlarda sarfedilen eicktr.k tamamen vergiden muaf tutulmuştur.

b) Sadece kendi ihtiyaçlan için enerji istihsal eden ve nüfusu 10 bine kadar koy ve kasabalar.

Bu fikra eski istihlak vergisi kanununda da mevcuttur. Ancak buna ılâvaten 6802 sayılı kanunda şöyle bir hüküm vardır : (1 numaralı bentte yerlerle birlikte nüfus toplanılan 10 bini geçmeyen ve müşterek cereyandan faydalanan koy ve kasabalar)

Yanı kendi ihtiyaçları için enerji istihsal eden ve nüfusu 10 bini geçmiyen bir koy veya kasaba bu enerjiyi bir başka köy veya kasabaya verirse ve müşterek olarak cereyandan bu iki koy veya kasabanın nüfusu toplamı 10 bini geçmezse, bunların sarfettikleri elektrik te vergiden muaftır 10 bini geçtiği takdirde kendisi ne enerji verilen koy veya kasabanın muafiyeti kalmaz, birincisinin muafiyeti devam eder.

Ancak bu gibi yerlerde bulunmakla beral er elektriğini bizzat istihsal eden imal ve istihsal yerlerinin meselâ, fabrikalann sarfiyatı vergiye tabidir.

c) Vergiye tâbi umumî cereyanı olmayan yerlerde ev, apartman, otel, resmi daire hususi iş idarehanelerin kendi ihtiyaçları için istihsal ettikleri vergiye tabi değildir.

d) Her türlü taşıtlarda kendi ihtiyaçları için hususi surette istihsal edilen elektrik e) Maden istihsal yerlerinde doğrudan doğruya ıhtîsal, yıkama, taşıma, yükleme ve boşaltma ile ilgili işlerde sarfedüen elektrik ve elektrik enerjisi üe maden tasfiye veya izabe eden müesseselerin münhasıran bu maksatla sarf ve istihlak ettikleri elektrik.

i") Elektrik istihsal ve tevzi müesseselerinin doğrudan doğruya elektrik enerjisi istihsali için sarf ettikleri elektrik.

2 — Geçici istisnalar:

a) İlk defa elektrik istihsal tesisatı yapılan şehir, kasaba ve köylerde tesislerin işletmeye faç'ıyarsk enerji dağıtılmasından itibaren ıkı yıl müddetle ev, apartman, otel, ıc:mi ve hususi iş ve teşebbüs, idarehane binalanndaki soğutma, asansör, tenvirat, ısın- . ma vs. maksatlarla istihlak edilen elektrik vergiden muaftır.

b) Milletler arası panayır ve sergilerde, bunların giriş cephelerinde, mal teşhir edilen ve satılan pavyonlarında, oyun, eğlence ve istirahat yerlerinde sarfedüen elektrik (panayır ve sergüerin açılışlarından 15 gün evvelinden başlayıp, kapanmasından 15 gün sonraya kadar) vergiden muaftır.

Verginin mükellefi, matrahı ve t a r h ı :

Elektrikten dahilde alınan istihsal vergisinin matrahı elektriğin Kw. saat olarak miktarıdır.

Bu kanuna göre ıhtısal vergisini elektn£i istihsal edenler öderlerse de aşağıdaki husus bir istisna teşkil eder.

Şehir ve kasabaların elektrik enerjisini temin eden telediye ve müesseseler başka bir mcıkezden alıp dağıttıkları veya kendi ıhtı'"açtermda sarfettiklen elektrik enerjisi dolayısıyle müstahsü olmadıkları halde bahis mevzu merkezin bu maksatla bunlara verdiği elektrik enerjisinin istihsal vergisini enerjiyi alan belediye veya müesseseler öderler.

Vergi, vergiye tabi olayların vuku bulduğu yer vergi dairesince tarh "olunur. Bu kanunun, beyannamenin bir merkezden verilmesini tecviz ettiği hallerde vergi, beyannamesinin verildiği yer vergi dairesince tarh olunur

Elektrik ve havagazı istihsal müesseseleri vergi dönemi içinde elektrik ve havagazı satış miktarlarını (Kılovatsaat, metreküp olarak) satışlarına ait teslimat karşılığında tahakkuk ettirdikleri bedelleri tahakkukun yapüdığı ayın sonundan itibaren 45 gün içinde beyan ederler.

II —- 5237 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 6 ncı maddesine göre elektrikten alınan belediye hissesi :

Belediye sınırları içinde sarf ve istihlâk edilen elektriğin her küovatından ve hava gazının her metreküpünden Belediye Meclisleri kararı üe en çok (iki kuruş) ve muharik kuvvet olarak sarf olunacak elektriğin her kilovatından en çok (bir kuruş) Belediye resmi alınır.

7045 sayılı kanunla bu maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir:

Elektrik enerjisi ile maden tasfiye veya izabe eden müesseselerin münhasıran bu maksatla sarf ve istihlâk ettikleri elektrik cerycnından Belediye resmi alınmaz

Elektrikten alınan istihsal vergisinde muharrik kuvvet, tenvirat, veya ısıtma diye bir ayırma yapılmaksızın elektriğin sarfedildıği işin ve yerin mahiyetine göre bir ayırma ys.pıldiğı halde burada muharrik kuvvet olarak kullanüan elektrik kafi surette belirtilerek ayrı bir nisbete tabi tutulmuştur.

Bu durum ise tatbikatta bir çok müşkülâtlara sebep olmaktadır Çünkü : elektrikten alınan istihsal vergisinde ev, otel,tbüro vesairede sarf- edüen elektrik kullanış şekli ne olursa olsun (üç kuruş) vergiye, sanayide > kullanılan elektrik ise yine kullanış şekline bakılmaksızın (bir kuruş) vergiye tâbi olduğundan bu gibi yerlerde tek sayaç kullanmak suretiyle vergi alınmasında bir kolaylık temin edilmiştir. Halbuki belediye gelirleri kanununa göre : Elektrik sarfiyatından alınan belediye hissesini incelersek muharrik kuvvet ve tenvirat diye bir ayırma yapüdığından evlerde tenvirat olarak sarfedüen elektrik (iki kuruş) resme, aynı evde firijderde veya elektrik süpürgesi kullanılması sırasında sarf edüen elektrik muharrik kuvvet olacağından (tır k-uruş) resme tâbidir. Sanayi için de aynı ma^Gurlsr vardır. Makınalarda muharrik kuvvet olarak sarfedılen elektrik (bir kuruş) nakınalcırı aydınlatmakta kullanüan elektrik (iki kuruş) resme tâbidir. Sarf edüen elektriğin ne kadarı muharrik kuvvet ne kadarı tenvirat olarak kullanümıştır ? Bunu tesbit ancak çift sayaç kullanmak suretiyle mümkün

E M. M. 35 - 36

oluyorsa da tatbikatta bunun bazı kaçamak yollan bulunmuştur. Meselâ : Çift sayaç bulanan bir evde elektrik süpürgesi veya elektrikli traş makinesi tenviratla ilgili sayacın bağlı bulunduğu prize takılabilir. Nitekim bu mahsurlar teşbıt edildiğinden bazı yerlerde çift sayaçların kaldırıldığı anlaşılmıştır. Görülüyorki Belediye resmi nisbetının de istihsal vergisinde yapılan ayırmaya göre tesbıtı her bakımdan faydalı olabilir.

Yeni hazırlanmakta olan Belediye gelirleri kanun tasarısında bu husus nazarı ıtibare alınmadığı gibi elektrikten alınan Belediye hassesinin azamı haddinın iki misline çıkarılması düşünülmektedir. Kanaatımızca elektrik alanında henüz kalkınma durumunda olan memleketimiz için zaten pek ucuz olmayan elektrik fıatlan biraz daha yükselmiş olacaktır.

III — Asker Ailelerine Yardım Vergisi :

Hazarda ve seferde 45 günden ziyade müddetle askerlik hizmetinde bulunanların

muhtaç olan ailelerine talepleri üzerine şe hir ve kasabalarda Belediye Encümenleri köylerde ihtiyar meclisleri tarafından durumları tetkik edilerek gerekli yardımlar yapılır. Bu yardım karşılığı olan para 4109 sayılı kanunun 4. maddesine göre çeşitli yollarla temin edilir Nitekim aynı maddenin b fıkrasında : Belediye meclisleri sınai müesseselerde ve tramvaylarda kullanılan elektrik hariç olmak üzere belediye hududu içinde istihlâk olunan elektriğin beher kilovatına (bir kuruş) zam yapabilir.

Bu zamlar faturalara ithal edilerek müşterilerden tahsil edilir. Ancak kanunda bahsedildiği gibi belediyeler bu zamları almakta serbesttirler Burada temin edecekleri parayı bir t aşka şekilde karşılıyabilirlerse de elektriğe konulan böyle bir zam adeta teamül halini alarak bütün belediyeler tarafından tatbik edilmektedir.

Elektrik üzerinden Alınmakta olan Vergiler Hakkında Bazı Düşünceler

Halen Memleketimizde istihlâk edilen elektrik enerjisi üzerinden, üç kanunla vaz edilen uç cins vergi alınmaktadır.

Her üç kanunun da kaba olarak elektriği kullanan iki sınıf düşündüğü anlaşılmaktadır. Bunlardan biri elektriğin aydınlatma için kullanılması, diğeri bunun dışındaki maksatlarla kullanmaktır. Tarifler arasında bir birlik olmaması ve muhtelif tarihlerde yapılan kanunlarla bu maksatlara ilâveten daha başka tali maksatlann da elde edilmesine çalışılması pratikte vergilendirme çok çeşitli tatbikata sebeb olmuştur.

Elektrik işletmeleri genel olarak aboneleri 5 gurupda toplarlar. Bunların her birinde elektnğin kısaca aydınlatma ve kuvvet üretimi için kullanıldığını gozönüne alırsak herbir abonenin elektriği kullanma yerine göre bunlardan beher k!Wh için alınacak vergi mik-

K M M 35-36

Korkut ÖNGÜN Y. Müh.

tarlannı aşağıdaki tabloda görebiliriz. (Asker ailelerine yardım, belediye gelirleri ve gider vergileri kanunu kısaltılarak sırasiyle A, B, C ile gösterilmiştir)

Ev aboneleri, ticarethane ve kurumlarda kuvvet üretimi için çok küçük ölçüde elektrik kullanıldığı ve işletmeler ekseriya bu sarfiyatlara tenzilâtlı tanfe tatbik etmediklerinden 1 kuruş/kWh vergiden kazanmak için ayn bir sayaç koymak ve ayn tesisat yapmak kârlı olmaz. Bu sebeple genel olarak evlerde ve ticarethanelerle, kurumlarda sarfedilen bütün sarfiyatlardan 6 kuruş vergi alınır.

Ticarethanelerde elektrik, tamir ve mpntaj gibi işlerde kullanılıyorsa bunların küçük ve büyük sanayi gurubunda düşünülmesi gerektir.

Resmî daireler elektriği kuvvet üretiminde fakat imal ve istihsal işinde muharrik kuv-