TÜRKİYE ELEKTRİK ŞEBEKESİ

1902 de Tarsustakı tesisatın kurulması ile teşekkülüne başlanan Türkiye Elektrik Tesisleri, muhtelif inkıtalar ve hamleler neticesinde bugünkü durumunu bulmuştur.

Bugün memleketimizde : 67 vilâyet merkezi,

311 kaza merkezi, 39 nahiye ve 158 köy (16 adedi Beledıyelidır).

elektriklendirilmiş durumdadır.

İlk önceleri mahalli ihtiyaçları karşılamak üzere istihlâk merkezlerinde kurulan santrallar, ihtiyaçların büyümesi, daha ucuz enerji kaynaklarından istifade ve daha rantabl çalışma, gayretleri neticesinde enterkonnekte sistemlere bağlı büyük bölge santralları haline inkılap etmiştir. 1959 ortalarında, memleketimizde biri Kuzey - batı Anadolu bölgesinde ve diğeri Batı Anadolu bölgesinde olmak üzere 154 kV voltajlı ıkı geniş enterkonnekte sistem ve bunlardan daha küçük mikyasta, bugün için birer bölge santralının beslediği, fakat ilerde yeni enterkonnekte sistemlerin nüvesini teşkil edecek olan müteaddit bölge sistemleri mevcuttur. Bunlardan halen ayrı iki sistem olan Seyhan santralı ve 69 kV luk sistemi ile Defne santralı ve 33 kV luk sistemi, 69 kV luk Adana - Ceyhan - İskenderun hattı ile birbirlerine bağlanmaktadır. Böylece Çukurova bölgesinde de bir enterkonnekte sistem meydana gelecektir ki, bu sistem istikbalde daha da büyüyecektir.

Bugün için :

İstanbul, Tuzla, İzmit, Hereke, Danca, Gölcük, Adapazarı, Düzce, Bolu, Ereğli Kömür havzası, Zonguldak, Fılyos, Çaycuma, Devrek, Karabük, Safranbolu, Kırıkkale, Keskin, Elmadağ, Ankara, Bursa, Eskişehir, Değırmısaz, Kütahya, Afyon şehir, kasaba ve endüstri merkezlerini besleyen KBA sistemi inşasına yeni başlanan Hırfanlı - Kayseri, Hirfanlı Konya ve Çankırı - Tosya hatları ile 4 vilayeti daha kendine bağlamakta ve orta voltajlı dağıtım hatları ile de bölgede bulunan 24 kasabayı daha elektriklendirmektedir.

Batı Anadolu sistemi ise, halen Balıkesir, Soma, Kırkağaç, Akhisar, Manisa, İzmir,

Halûk CEYHAN - Y. Müh. Kirkor DEMİRKES - Y Müh. Gültekin TÜRKOGLU - Y. Müh.

Aydın ve Nazilli şehir ve kasabalarına bağlıdır Ve inşa halindeki hatların ikmali ile yeniden 29 yer ilâve edilecektir.

Ayrıca müstakil bu iki sistemin Bursa -

Gobel - Balıkesir hattı ile birbirine bağlanması derpiş edilmektedir Bu proje her iki

sistemin, daha rantabl ve emniyetli olarak

işletilmesi ve müstakbel ihtiyaçlarının karşı-

'lanması bakımından, uzun müddetten beri

düşünülmekteydi. Muhtelif noktalar arasında ve muhtelif voltajlar altında bir irtibat

teessüs edilmesi müteaddit defalar etüt edildi En -sonunda en faydalı irtibat şekli olarak

Bursa - Balıkesir arasında 154 kV luk hat üzerınde karar kılındı. Bu hat Paşalar - Bursa ve Soma - Balıkesir hatlarının birer temdidi gibi tek devre ve 240 mm2 Al - St nakıllı olacaktır. Hat her iki yönde de, ihtiyaç halinde, 50 MW takat nakledecektir. Böylece hem

Batı ile Kuzey - Batı arasındaki puant teşekkül zamanı farklarından ve hem, de hidrolik

santrallardan daha iyi istifade edilmekte ve

ayrıca her ıkı bölgede ayrı ayn tutulması icap

eden sistem yedeğinin toplam miktan düşürülmektedir

•""

^

Türkıyede mevcut veya inşası plânlanmış tesisler «Elektrik İşleri Etüt İdaresinin TÜRKİYE ELEKTRİKLENDİRME PLANI haritasında» işaretlenmiştir Bu tesislere ait malumat aşağıda verilmektedir :

SANTRALLAR

Memleketimizde halen serviste veya inşa halinde olan büyük bölge santrallan ile zikredilmeğe değer diğer santrallar şöyle sıralanabilirler :

A. S E R V İ S T E : Halen servisteki santralların kurulu gücü 1024,5 MW tır, bunun seneler boyunca takıp ettiği seyir ve muhtelif cins santrallara bölünüşü arkadaşımız Şahin Coşkun'un yazısında etraflıca gösterilmiştir :

SİLİHTAR TERMİK SANTRALI :

İstanbul'da Haliç nihayetinde Alıbey ve Kâğıthane dereleri arasına 1913 yılında Macar Ganz firması tarafından tesis edilen

30 MW ilk Escher - Wyss türbini.

rafından satın alınmış, bir yıl sonra da İstanbul Belediyesine devredilmiştir. Zamanın icaplarına uygun olarak müteaddit defalar tadil ve tevsi olunan santralın fiili takati 15 MW dan 120 MW a yükselmiş bulunmaktadır. Uzun yıllar memleketimizin en büyük güçlü santral bir yıl sonra Belçika Sofına Şirketine intikal etmiş, 1937 yılında Nafıa Vekâleti taenerjı tesisi olan santral yeniden 80 M W lık turbo - generatör ve 140 MW lık kazan gücü ile tevsi edilecek ve bu unvanını bir müddet daha muhafaza edebilecektir.

1029 yılına kadar 16 Atü. basınçla çalışan santral için 40 Atü esas kabul edilmiş ve bu tarihten sonra eski tesisler peyderpey yenileri ile değiştirilmiştir.

Bugün santralda mevcut olan kazanlar şu nlardır G ü ç

Adet Tesis tarihi

Ton/h (*) '

B uhar Sıcaklık Basınç

°C

Atü

Foster Wheeler

Babcock Wılcox (**) 4

1949 - 50 1951 - 52

1956 1929 1940

Santralda mevcut türbo - generatörler ise

şunlardır:

Tesis tarihi

AEG

Siemens

A E G (*) (**)

B T H (**)

BBC

Escher Wvss-Oerlikon 1949

22500 35600 10000 10000 20000 30000

36 - 40 - 45

40 - 50 - 55

50-60-65

20 - 25 -

50 - 62,5 - 70

40 40 40 ' 40 40

Santralda halen 10 ve 35 kV olmak üzere iki bara sistemi mevcut bulunmaktadır. Generatörlenn 10 kV üzerinden ürettikleri enerji bu transformatörler üzerinden 35 kV barasına aktarılmaktadır. Bu transformatörler: 3 adet BBC 15 MVA 10/35 + % 10 kV 2 adet O T E 18,75 MVA 10/35 + % 10 kV dur. Enerji dıağıtımı her iki baradan da yapılmakla beraber yavaş yavaş 35 kV lık bara sistemine aktarılmaktadır.

(•)

(•*)

(•) (**)

Rakamlar sırasıyla ekonomik, maksimum ve geçici maksimum güçlerini göstermektedir

Yerlerine 100-150 Ton/h lık kazanların tesisi muhtemeldir

16 Atü basınçla çalışmaktadır Muhtemelen yerlerine 35-40 MW lık çabuk servise giren üniteler konulacaktır

Sılihtar santralı, Kuzey - Batı sistemine, aradaki 35 kV lık İstanbul şehri şebekesi üzerinden Ümraniye postasında bağlanmaktaydı.

Ancak arada böyle bir şebekenin bulunması santralın sistem ile paralel çalışmasını zorlaştırmaktaydı. Bu zorluğu ortadan kaldırmak için Ümraniye - Sılihtar arası 154 kV luk çift devre bir hatla birleştirilmektedir. Bu hat İstanbul boğazını geçmekte olduğundan bu hatta Boğaz Atlama projesi adı verilmektedir

Hat Sılihtar santralına 900 m mesafede, bir tepe üzerine kurulmuş olan 154/35 kV luk postada nihayetlenmektedir. Santral ile postanın 35 kV luk barası arasındaki irtibat çift devreli bir hat ile yapılmaktadır.

Sılihtar santralında yapılması düşünülen 80 MW lık tevsiat, 180 MW lık bir takatin 35 kV ile ve aynı bir noktadan dağıtılmasını icap ettireceği için, Silıhtardan şehir istikametinde giden kabloları çok yüklemektedir. Bu duruma manı olmak üzere, bu yeni gurupların doğruca Etıbank postasının 154 kV baralanna bağlanması icap etmektedir. Ayrıca İstanbulun gittikçe artan yükünü 35 kV ile dağıtabilmek için besleme noktalarını arttırmak icap edecekti. Bu mülahaza ile sanayi yükünün artmakta olduğu Zeytinburnu bölgesine kadar 154 kV luk hattın uzatılması düşünülmektedir. Böylece İstanbul şehri Ümraniye, Silihtar ve Zeytinburnu noktalarından beslenecek ve enerji dağıtma işi daha kolaylaşacaktır.

ÇATALAĞZI TERMİK BÖLGE SANTRALI : Zonguldak kömür havzasında Çatalağzı'nda 1948 yılında 60000 kW. gücünde Metropolitan - Vickers firması tarafından havzanın düşük vasıflı kömürleri ile lavuar artıklarını kıymetlendirmek üzere kurulan santral başlangıçta kömür havzasını besleyecek şekilde 86 kV luk dağıtım hatlarına bağlanmış, fakat yapılan etüdler neticesinde Ereğli'de 66/154 kV luk yükseltici bir transformatör merkezinden itibaren hattın 154 kV üzerinden İstanbula kadar uzatılmasına karar verilmiştir.' Bilahare 1955 yılında 60000 kW tevsi edilen santral 120000 kW lık güce erişmiş, bu arada Karabük transformatör merkezine de 66 kV luk bir hava hattı ile bağlanarak Kuzey - batı Anadolu enterkonnekte şebekesinin ringi için ilk adım atılmıştır. Santralda mevcut makina ve tesislerin karakteristikleri aşağıda verilmiştir :

E M. M. 35-36

I. KAZANLAR :

Babcock-Wilcox,

80 Ton/h

100 Ton/h

Geçici maksimum güç 107 Ton/h

Besleme suyu giriş temp.

150 °C

Kızgın buhar temp. 440 °C

Sıcak hava temp

176 °C

Kazan normal basıncı 36 Atü

Kazan geçici maksimum basıncı Soğuk su ile deney

41 Atü

^56 Atü

A. Türtînler

Adet Nominal güç Ekonomik güç Devir sayısı Türbine giren buhar basıncı Türbine giren buhar

Metropolitan-Vickers, İngiltere

20000 kW 16000 kW 3000 d/d

38 Atü

430 °C İmpuls tipi

B. Ana generaAörler

Metropolitan-Vickers

BSS 225 - 1925

25000 kVA

11000 V

1310 A

III. ZATÎ İHTİYAÇ GENERATÖRLERİ :

Metropolatan-Vickers, İngiltere

BSS 225-1925

1875 kVA

3000 V

361 A

A. Diesel Motoru

500 kW

Çatalağzı Termik Santralı umumî grörünüşü.

Silindir adedi Zamanı Devir sayısı Soğutma

12 4 750 d/d Su ile

625 kVA 3000 V 120,5 A 0,8 750 d/d

ENERJİ NAKİL HATTI ÇIKIŞ TRANSFORMATÖRLERİ:

Adet Tıp

6 Çekirdek tipi

Çevirme oranı boşta

» tam yükte

1/4 yükte kayıp

Tam yükte kayıp

25000 kVA 11000/71300 V 11000/66000 V A/Y % 1,02 %0,77

TUNÇBİLEK TERMİK BÖLGE SANTRALI:

Gaip Linyitlerinin Tavşanlı yakınlarındaki Tunçbilek linyit yataklarından enerji istihsal etmek üzere Tunçbilek mevkiinde kurulmuştur. Santralın kurulu gücü 64000 kW olup « A E G - Dürr Werke - Mannesmann - Ways und Fieytag» konsorsiyumu tarafından tesis

E M M 35 - 3C

1 UMMSZ I

I »"'"'• I

8.1 2,8

ELEKTRİK İŞLERİ ETÜT İDARESİ

Genel Direktörlüğü

;o_

,0

TÜRKİYE ELEKTRİKLENDİRME PLANI 1959 SONU Electrification plan of Turkey En d of 1959

20 O 0

KlloMtr» t = ± = k ^ ^ ^ z

IKISI ot ÇEKILMIŞ Ooabl* ClrCMtt ImtOlU*

NOT MUTASAVVER T E S İ S L E R KAT'I MAHİYETTE OEOILOİR İNKİŞAFLAR UUVACEHEStNOE OEÖIŞUELERİ H U M K 0 W 0 R

E t E IOâtt£SİHC£ H&Z&LANIP HARlVt UWUN MQOÛITt.Ü(}il MATBAASINDA 8ASILMISTIR

I. HALEN SERVİSTE BULUNAN BAŞLICA ELEKTRİK SANTRALLARI (Majör Electrical Potuer Plants in Serince)

a) Termik Santrallar (Thermal Plants)

(Name of the • Flant)

Yeri (Locadan)

KURULU GÜÇ (MW) (İnstalled capasıty)

İlk (Inital)

Çatalagzı Silâhtar İzmir

Tunçbilek Soma Ankara Demir-Çelik (1) Kâğıt Fb. (1) Kırıkkale (1)

Zonguldak • Işıkveren 120

İstanbul

izmir

Soma

120 • 180

40 90 60 25 20 15 15

106 kwh (Productıon

— — — — — _ — —

Servise Girme Tı aavriıkniı Co(Dmaptleetoiofn)

1948 1913 1928 1956 1957 1925 1939 1936 1937

Sarıyar x Seyhan x (2) Hirfanlı x (2) Kemer x (2) Hazar Defne Girlevik Ceyhan I Durucasu Derme Bünyan Botan Dinar Gbksu Kovada I Kayaköy

Nallıhan Adana Kırıkkale Nazilli Elâzığ Antakya Erzincan Maraş

Amasya Malatya Kayseri Siirt Afyon Konya Eğridir Emet

1,4

10,6

1956 1956 1959 1958 1957 1953 1958 1956 1951 1957 1951 1957 1951 1959 1959 1959

II. İNŞA HALİNDE BULUNAN BAŞLICA ELEKTRİK SANTRALLARI (Majör Electrical Power Plants Under Construction)

Demirköprü x (2) Almus x (2) Kesikköprü x Kepez Tortum tkızdere

Salihli Tokat Kırıkkale Antalya Erzurum Rize

8,4

16,8

1960 1963 1964 1961 1960 1960

(1) Endüstri Müessesesi Kuvvet Santralleri (Autoprodueer Plants) (2) Enerji üretiminden başka taşkın ve sulamaya da yarayan çok maksatlı tesislerdir.

(Multipurpose projects) X Baraj Santralları (Storage type)

a) Termik

Santralın AHı (Name of the

Plant)

üantrallar (1 hermal rtants) KURULU GÜÇ (MW)

(İnstalled capasıty)

Yeri (Locatıon)

İlk (Imtal)

Seyitömer

Harşit

Giresun

Enjpl Çagçag

Van Nusaybin

Yuvarlakçay Kıtı Baykan

Köyceğiz Ağrı Siirt

4,5

10* kwh (Productıon

Muhtemel İkmal Tarihi (Estımated Date of

Completion)

1965- 1968

(öoıne ımpoiıcun sıau-jı.»-»... »^

TÜRKİYE'de MEVCUT BİLUMUİV KURULU TAKAT (1000 kW) (Total installed Capasity of Electrh

19;

10 10

1964 1966

Termik (Thermal)

236,0

389,

10,0

246,0

IV. MUTASAVVER ELEKTRİK SANTRALLARI

(Majör Power Plants in Planning- Stage)

Fırat - Keban s Elâzığ

Sakarya - Çıçeroz K Nallıhan

Eğridir

Manavgat

Adıyaman

Maras

Kargı - Kızılırmak Maras

980 355/5500

1970 - 1975 1969 1968 1965 1968 1968

V. YÜKSEK GERİLİM HATLAVRRI (kkmm)1 ı Lines) — 1958 154 kV 66 kV 33 kV

33 kV'den az (Under 33 kV)

KURULU TAKATİN İSTİHSAL M (Division of the installed capacity in 1958) (1000 kW)

Amme Santralları (Public supply Plants) )

Endüstri »

(Autoprodueer » ) <

f

İSTİHSAL (Productıon) (106 kWh)

Serviste (in Service) İnşa halinde (Under construction) Yapılacak (To be constructed in futüre)

1860 996 645

625 1002 1534

794 '

BARAJ SANTRALLARININ KARAKTERlSTİKLERl (Majör Characteristics of Hydro Power Plants with Dams)

3310 2470 3097

Termik (Thermal) Hidrolik (Hydro) Toplam (Total)

504,0 95,5 23,8 4,5

527,8 • 100,0

Sarıyar

Kemer Hirfanh D. köprü Almus

Tip (Type)

( Concrote Gravity) (Earthfill)

Beton Ağırlık (Concrote Gravity)

Kaya Dolgu (Rockfill)

Yükseklik (nehir tabanınd.)

(Height) m

53.20 109

79,5

Temelden yükseklik

(Height from foundation) 116

74.00 114

.61,5

Kapasite (Capasity) 105 m3 1900

55,5 6000

Rezervuar uzunluğu

(Length of reservoir) kim

20,5

Rezervuar sathı

fSurface area) Ha

2800,

Dolu savak kapasitesi

(Spillway capasity) m 3 /sn 4000

Tünel tipi (Povver tunnel type)

Beton Beton Concrete Concrete

Concrete üned

Beton Çelik Steel and Concrete

Beton Concrete

Lined

Tünel çapı (mt)

(Povver tunnel diameter)

(Type of turbines)

2x8

4,8

Düşey Fransis

Verticial Francis

Türbin takati

(Türbine capasity) HP

2x65000 2x28900 3x25600 3x43000 3x32250

Generatör takati

(Generator capasity)

44444kVA 2x225O0kVA 3x23000 3x40000kVA 3x28800 3x900OkW

Generatör voltajı

,(Voltage)

10600

Cebri boru ic cam _

4x4.20

3x5,25

3x2,40

4x4,90 3x3,00

İSTİHSALİN SANTRAL MAKSAI

(Division of the Production Accor< (106 kWh)

Amme Santralları (Public Supply Plants) Endüstri Santralları (Autoprodueer Plants) Toplam (Total)

Termik (Thermal) '

1286,9

359,2

1646,1

İSTİHSALİN KAYNAKLARA GÖ (Division of the Production Accon

10 Yüksek kalorili taşkömürü ile (High quality hard coal) Düşük kalorili taşkömürü ile (Low quality hard coal) Linyit ile (Lignite) Akaryakıtla (Liquid Fuel) Diğer yakıtlarla (Other fuel) Su ile (Hydro) Toplam (Total)

te on electric power)

ELEKTRİK SANTRALLARINDA

al Power Plants in Turkey MW)

1959 .

573,5

809,1

829,1

70,3

38,1

220,9

350,9

29,7

611,6

1030,0

1180,0

AKSADINA GÖRE AYRILIŞI (1958) ıccording to the purpose of production

'ermilc hermal) 1)

30,3 65.5 78,8 34,5

09,1 100,0

209,2 94,7 11,7 5,3

220,9 100,0

739,5 290,5

1030.0

"o

71,8 28,2

1950 59,5 30,1

89,6

1490,7 89.1

1579,8

1745,4 311.3

2056,7

1646,1 657,3

2303,4

1840,0 710,0

2550,0

72,2 27,8

)INA GÖRE AYRILIŞI (1958) ling to the Type of Plant in 1858)

B.2

1.8 tt.O

624,5

32,8

657,3

95,0

5.0 100,0

1911,4

392,0 2303,4

17,0

100.0

E AYRILIŞI ng to Sources)

«O 1955 1958 1950 kwh 106 kwh 106 kwh %

J0.8 559,6 366,8 68,5 35,5 15,9

393,9 480,1

24,9 20,8

$7,2 339,0 556,7 17,4 21,4 24,2

9,8 158,4 198,5 7,6 10,0 8.6

1.7 39,8 44,0 2,7 2,6 1,9

0,1 89,1 6573

5.6 28,6

19,6 1579,8 2303,4 100,0 100,0 100,0

I. Kuzey-Batı Bölgesi (North-West)

II. Batı Bölgesi (West)

III. Güneybatı Bölgesi (South West)

IV. Çukurova Bölgesi (Çukurova)

106 kWh 1.532 286 50 174

V. Orta Anadolu Böl.

66,5

(Middle)

VI. Doğu Karadeniz Böl.

12,4

(East Black Sea)

VII. Doğu Bölgesi

2,2

(East)

VIII. Güneydoğu Bölgesi

7,6

(South East)

Tophim (Total)

126 43 12 80

2.303

5.4

3,5 100

BAZI MEMLEKETLERİN HİDROLİK POTANSİYELİNİN EKONOMİK DEĞERLERİ (Milyar kWh) (Economical Exploitable by Hydro-Electric Potential of Some Countries) 109 kWh

Norveç Türkiye (Norvvay) (Turkev)

Fransa (France)

67,5

İtalya İsviçre Portekiz (Italy) (Svvıtzerland) (Portugal)

1957'de BU POTANSİYELLERİN NEKADARININ KULLANILDIĞI VE 1975'de TAHMİNEN NEKADARININ KULLANILACAĞI (The Expoited Hydro-Potential as a Percentag-e of Total)

1957 1975 tahmini (Estimate)

Norveç Türkiye Fransa (Norvvay) (Turkev) (France)

22,4 0,34 (1957) 38,5

57 15, 5

İtalya isviçre Po.-tekiz

(Italv) (Swit7.erland) (Portugal)

44^5

IÖ

BAZI MEMLEKETLERDE ELEKTRİK ENERJİSİ İSTİHLÂKİ (Milyrr kWh) 1957 (Electric Power Consumption in Some Countries) 109 kWh

Dünya (World) Avrupa (Europe) (a) B. Amerika (U.S.A.) Sovyet Rusya (USSR) İngiltere (U.K.) B. Almanya (W. Germany) Fransa (France) Türkiye (Turkey)

İstihlâk (Consump tion)

1781,0 520,8 720,0

196,3

100,0 87,4 57,7

2,1

640 1 190

4.200 960

1.940

1.730 1310

İtalya (Italy) Norveç (Norvvay) İspanya (Spain) Yugoslavya (Yougoslavia) Bulgaristan (Bulgaria) Yunanistan (Greece)

İstihsal (Production)

43,2 25,8 14,6 5,8 2.5 1,7

890 7390

500 320 320 210

1952-1957 ARASINDA YILLIK İSTİHSALİN ARTIŞ YÜZDESİ (Average Annual Increase of Production During 1952-1957)

Türkiye (Turkey)

15,1

B. Amerika Rusya İngiltere Fransa İtalya

(U.S.A.) (USSR) (U.K.) (France) (Italy)

11.9 7,0

7,1 7.0

İspanya (Spain)

Bulgaristan (Bulgaria)

14,4

Yugs. Yun (Yug.) (Greece)

17,9 12,6

(a) Sovyet Rusya hariç (Ezclunding USSR)

Ev ve ticarethane (Domestıc nnd Commercıal) Resmi Daireler (Offıces) Sokak (Street Lıghtıng) Sanayi (Industry) Cer (Tractıon)

Toplanı İstihlâk (Total Consumption) Santral ihtiyacı ve Kayıp (Plants Local Consumption and Losses)

Net İstihsal (Net Production)

108,7 21.4 22,0 508,8 17,9 678,8

110,8 789.6

16,0 3,2 3,2 75,0 2,6

359,4 55,3 63,0

1461,1 38,6

1977.4

326,0 2303,4

18,1 2,8 3,2 73,9 2.0

ABONE ADEDİ (Number of Custumers)

Ev ve ticarethane (Domestıc and Commercıal) Resmi daireler (Offıces) Sanayi (Industry)

486.762 11350 19 300

517.412

1955 1957

917 618 1 076 161

13.098

15 350

40 956

53 030

971.672 1144 541

1.156.543 15319 58 394

1230.256

NÜFUS BAŞINA DÜŞEN ELEKTRİK ENERJİSİ (kWh olarak) (Electrical Energ-y Production Per Capital in kWh)

Memleket nüfusuna göre istihsal (Procuctıon for the vvhole country) Elektriklenmiş yerlerin nüfusuna göre (For places havıng electrıcıty supply)

1945 1950 1955 1957 1958 1959 28 38 65 81 88 95 133 166 251 267 271 275

BAZI ŞEHİRLERİMİZDE ABONE BAŞINA İSTİHLÂK (Consumption per customer in some cities) kWh

İstanbul Ankara İzmir Adana Bursa Eskişehir Samsun

Ev ve Ticarethane (it )< kWh)

(Don ııesıtıc and

Commercıal)

54 504 11874 7 264

1 945 2 314 1.477

142 3f>2 44 417 24 776 11 572

7 693 6 525 3 644

Al>one Sayısı (Nuınlıcr of Custoııners)

178 012 41491 22.073 8 176 13.942 11 010

307 .%2 102(KM) 59 085 22 525 29 739 26.728 11 048

Yıllık kWh/Abone (Anmıal Consumptıon per Customer

GE •s T. C. ELEKTRİK İŞLERİ ETÜT İDARESİ Genel Direktörlüğü

TURKISH REPUBLIC ELECTRİCAL POWER SÜRVEY DEPARTMENT

edilmiştir. Santral 1956 yılı içinde işletmeye girmiştir. Tesisin kazan ve türbinlerinde kullanılan basınç memleketimiz için bir rekor teşkil etmektedir.

Santralda mevcut 2 bloktan birine ait makina ve teçhizatın karakteristikleri aşağıda verilmiştir:

I. KAZAN :

Dürr Werke, Almanya

108 Ton/h

135 Ton/h

Besleme suyu giriş

temp.

215 °C

Kızgın buhar temp. 515 °C

Sıcak hava temp.

300 °C

Normal basınç

90 Atü

Geçici maksimum basınç

110 Atü

Soğuk su ile deney basıncı

132 Atü

A. Türbin :

Firma Nominal güç Ekonomik güç Devir sayısı Türbine giren buhar

AEG, Almanya 32000 k'W 24000 kW 3000 d/d

88 Atü

Türbine giren buhar temp.

510 °C Tek silindirli aksiyon kondansasyon türbini

Firma Nominal güç Gerilim Akım

Devir sayısı Soğutma

A. E. G. Almanya 40400 kVA 10500 V ± 500 V

2200 A

0,8 3000 d/d

Hava ile

Firma Tip

A E G , Almanya PDUF 40001/150

40400 KVA

Çevirme oranı boşta 10,5/172 + 2 x 3,75

Çevirme oranı - Tam 10,5/161 + 2 x 3,75

yükte

A/Y

Boştaki kayıp

70 kW (± %10)

Santralın yardımcı makine ve tesisleri

Güç Silindir adedi

1200 PS 12

Tuııçbilek Termik Santralı su hazırlama tesisleri.

Zaman Devir sayısı Soğutma

4 1500 d/d Su ile

1240 kVA 6000 V 120 A 0.8 1500 d/d

SABIYAR HİDRO - ELEKTRİK

SANTRALI (1) :

Memleketimizde inşa edilen ilk büyük hidro- elektrik santral olan Sanyar Tesisleri Sakarya Nehri üzerinde inşası düşünülen 5 mühim düşüden (Kargı, Sanyar, Gemıbükü, Hamatâbat, Paşalar) biri olup Ankara'ya 165 km. mesafede Sanyar köyü civarındadır.

Tesisin ilk etüdleri E. t. E. İdaresi tarafından yapılmış ve International Engineering Inc. firmasınca proje selâhi'yetlı mütehassıslara tetkik ettirilmiş ve barajın kaya dolgu olarak yapılması tasvib edilmiştir.

Bilâhare yapılan etüd ve plânlamalarda barajın beton ağırlık barajı olarak inşası uygun görülmüş ve derivasyon ve kuvvet tünellennın inşasına 1951 Ekiminde başlanmıştır. Barajın inşası ise 24 Haziran 1954 tarihinde ilk betonun dökülmesüe fiilen başlamıştır. Nisan 1956 da barajda ilk su tutulmuştur.

1956 Ekiminde santralın tecrübe isletmelerine başlanmış, 2 Aralak 1956 tarihinde de merasimle hizmete girmiştir.

Hidroelektrik santral 154 kv luk hava hatl a n ile bir taraftan Ankara'ya diğer taraftan

Adapazanna bağlanarak kuzey-batı ringj. tahakkuk ettirilmiştir.

Baraj yüksekliği

108 m

Baraj hacmi Baraj gölü hacmi Faydalı hacim Kuvvet Tüneli

570 000 m3 beton 1 900 000 000 m 3 1 500 000 000 m 3

945 m

Denge bacası

50 m

Sanyar Barajı (1) Bak • E MM sayı 11-12, Sanyar özel Sayısı.

28 m

Yıllık ortalama enerji

istihsali

427 000 000 kWh

Hıdro - elektrik sandalda mevcut makine ve teçhizatın karakteristikleri aşağıda verilmiştir :

I. SU TÜRBİNLERİ :

Firma Adet Tip Maksimum Güç Maksimum net düşü (65 000 HP için) Debi (65 000 HP için) Devir sayısı

NEYRPIC, Fransa 2 Francis 65 000 HP

93 m 51 mf/s 187,5 d/d

II. GENERATÖRLBR :

Firma Adet Tip Güç Gerilim Akım cos 0 Devir sayısı

AEG, Almanya 2 S9678/32/V 44 444 kVA 13 800 V ± 5 % 1860 A

0,9

187,5 d/d

III. İÇ İHTİYAÇ TRANSFORMATÖRLERİ

Aded Güç Çevirme oranı Bağlama şekli

2 750/1000 kVA 13800/400/231 V A/Y

Firma Adet

Tıp Güç Çevirme oranı:

Akım Bağlama şekli

Siemens, Almanya 7 (Monofaze, biri yedek) ELUM - 1513 n/150 E 17100 kVA

161000 2,5 5 /13200 V

V3 180/1295 A A/Y

V. MOTOR - GENERATÖR GRUBU :

A. Benzin Motoru:

Adet Güç

3 (Barajda, santraida,

Su alma ağzında) 130 HP

Sarıyar santral binası, salt tesisleri ve denge bacasının görünüşü.

Silindir adedi

Zaman

B. Senkron Generatör :

94 kW 117,5 kVA

200/400 V

340/170 A

SOMA TERMİK BÖLGE SANTRALI (2) :

Batı Anadolu Bölgesinin artan enerji ihtiyacını karşılamak maksadile Akçay - Kemer ve Gediz - Demirkoprü hidro-elektrik santrallarının yanısıra Soma Termik Santralının inşası bölge için lüzumlu görülmüştür.

Soma kömür havzasında istihsal edilen kömürün lavuar artıkları ve diğer düşük kaliteli kısımlarını kıymetlendirecek bu santralın 40 000 - 60 000 k>"W gücünde olabileceği ilk etüdlerde anlaşılmış ve bu maksatla beheri 22000 1LW gücünde iki grup tesis edilmiştir. İhtiyaç halinde, üçüncü bir grubun ilâvesi ile santral 66000 kW gücüne sahip olabilecektir .

Kazanlar pülverize kömür yakacak şekilde projelendirilmiştir. Santral» konacak grupların az yer işgal etmesi maksadile santral binasının ana eksenine nazaran türbo - generatorler 45° çapraz yerleştirilmiştir.

Santralda mevcut makina ve teçhizatın karakteristikleri aşağıda verilmiştir:

I KAZANLAR:

Adet Normal güç Maksimum güç Geçici maksimum güç B'esleme suyu giriş tem. Kızgın buhar temp. Sıcak Hava temp. Kazan normal basıncı Kazan geçici maksimum basıncı Soğuk su ile deney

Steın Roubauc Fransa

2 72 Ton/h 96 Ton/h

102 Ton/h 190 °C 48ö °C 143 °C 65 Atü

70 Atü

72 Atü

A. Türbinler •

Fırnra

Adat

Ekonomik güç

2 22000 kW 17500 kW

Soma Santralının salt sahası tarafından görünüşü.

(2) Bak E M M sayı 5

Devir sayısı Türbine "giren buhar basıncı * Türbine giren buhar

60 Atü

485 °C Tek silindirli, aksiyon kondansasyon türbini

B. Ana Generatörler :

Firma Adet Nominal güç Gerilim Akım cos 0

Alsthom, Fransa 2

27500 kVA

10500 V 1500 A

0,8 3000" d/d

III. DIESEL - GENERATÖR GRUBU

Güç Silindir adedi Zaman Devir sayısı Soğutma

450 kW 12 4 1500 d/d Su ile

Güç Gerilim Akım COS 0 Devir sayısı

565 kVA 3300 V 100 A

0,8 1500 d/d

Firma Adet Tip

Güç Çevirme oranı Bağlama şekli Tam yükte randıman

Alsthom,, Fransa 2

THGVE 25000 kVA

10500/154000 V A/Yn %99,2 ± 0,08

KEMER HİDRO-ELEKTRİK SANTRALI (3) :

Büyük Menderes nehrinin kollarından Akçay üzerinde tesis «dilen Kemer Hidro-elektrik tesisi bir beton ağırlık barajı ile baraj ayağında bir santral binasından ve santraldan 150 m. uzaklıkta bir salt sahasından meydana gelmiştir.

Kemer Barajı inşa halinde - Sol sahilden görünüş.

(3) Bak E M M sayı 21-22.

Baraj yüksekliği Tepede uzunluk Beton hacmi

Baraj gölü hacmi

Faydak hacim

Yıllık ortalama enerji istihsali

115,50 m 305,60 m 715 000 m3 640 000 000 m3 520 000 000 m3

143 500 000 KWh

30 Nisan 1954 de E. M. C. - R. A. R. Türk Fransız grubu ile D. S. İ. arasında imzalanan anlaşmaya uygun olarak 1 Aralık 1957 de barajda su tutulmaya ve 19 Eylül 1959 tarihinde santral tecrübe işletmesine başlanmıştır.

, Santralda mevcut makine ve teçhizatın karakteristikleri aşağıda verilmiştir:

I. TÜRBİNLER : Firma

Tip Adet Güç Nominal net düşü Maksimum net düşü Devir sayısı Randıman (22 300 CV ve 81,5 m düşüde)

Ste des Forges et Ateliers du Creusot, Fransa

Francis, düşey eksenli 3 25 600 CV 81,5 m 97,25 m 300 d/d

% 92,5

II. GENERATÖRLER : Firma

Forges et Ateliers de Constructions Electrıques de Jeumont, Fransa

Adet Güç Gerilim cos 0 Devir sayısı Reaktif yükleme sının

Kaçma (ambateıan) devir sayısı cos 0 = 0,8 ve tam yükte toplam kayıplar

23 000 kVA 10 600 V 0,8 300 d/d 13 000 kVAr (ilen) 16 000 kVAr (geri)

600 d/d

456 KW

Compagrüe Electro Mecanique, Fransa

Adet Tip

Hava ile soğutulan

cebrî yağ sirkülâsyonlu

Güç Çevirme oranı Kademe ayan

23 000 kVA 10600/154000 V

± % 2,5 ± % 5 yüksek gerilim tarafında boşta

Bağlantı şekli Empedans

A / Yn % 8,7

SEYHAN HİDRO - ELEKTRİK SANTRALI:

Çukurovanın taşkınlara karşı korunması, inşa edilecek barajın gerisinde toplanacak su-

Kenuer Santralı çıkış transformatörleri.

K. M. M 35 - 30

larla 154 000 hektar arazinin sulanması ve barajın mansap tarafına inşa edilecek 54 000 kW lık bir santral ile senede 284 000 0O0 kWh enerji üretimi için Seyhan havzası projesi 1948 yılında International Engineering Co. tarafından ele alınmış, projenin ikmalini müteakip 1952 yılında Milletlerarası İmar ve Kalkınma Bankasınca 25 200 000 $ ikrazda bulunutaıuştur.

14/11/1952 de «Knappen - Tippets - Abbett - Mc Carthy» mühendislik firması ile Devlet Su İşleri' Umum Müdürlüğü arasında aktedılen bir mukavele ile işin müşavir mühendisliği adı geçen firmaya verilmiştir.

Barajın kısa zamanda inşa ve ikmali edilmesini mümkün kılmak üzere İş Sahibi tarafından 8 kilometrelik servis yolunun inşası öncelikle ele alınmış, bu arada inşaat ve iş makineleri 24 ayrı mukavele ile imalâtçılarından satın alınmıştır.

Baraj, santral binası, tünel, dolu savak ve sair müteferrik tesisler için açılan milletlerarası ihaleye iştirak maıksadile 50 firma müracaat etmiş, idare bunlardan 15 ine ihale evrakını göndermiştir. Bu 15 firmadan 9 u tekliflerini göndermek suretiyle ihaleye fiilen iştirak etmişlerdir.

En müsait teklifi vermiş olan Morrison Knudsen Co. ile Garanti inşaat Ltod. Ortaklığının «Morrison - Garanti» adı altında' teşkil ettikleri gruba ihale edilmiş ve 17 Temmuz

1953 tarihinde mukavele imzalanmıştır. Müteahhit, Ağustos 1953 başında fiilen işe başlamıştır.

Ot dn9U9Ui

-azTBUi rpııoia3 ui5t nqru3 31*1 MX 000 81 lap* Z trarçpe sisa-j

atn

3A

Kapak, cebri boru,

denge bacaları

Vöest, Avusturya

Türbin ve sulama vanaları

Voith, Almanya

Generatörler

Siemens, Almanya

Kelebek Vanalar

Franco Tosi, İtalya

Santral gezer köprüsü

ve kreni

G. G. Noel, Almanya

Kumanda panoları

Elektrik Teçhizatı

ACEC, Belçika

Ana Transformatörler Le Materiel Electrique

S. W., Fransa

Santral - Adana - Tarsus - Mersin 66 kV hava hattı ile Adana, Tarsus ve Mersin indirici transformatör merkezleri Elin (Avusturya) firmasınca inşa edilmişlerdir.

Hidro-elektnk santral Mart 1956 içerisinde işletmeye hazır vaziyete gelmiş ve 8 Nisan 1956 tarihinde işletmeye açılmıştır.

Baraj tipi Yükseklik nehir yatağından temelden

46 m 74 m

Seyhan Santral binası, salt tesisleri ve denge bacaları.

Uzunluk Genişlik tepede

1055 m 9m

tabanda Gövde hacmi Bara] gölü hacmi Faydalı hacim Kuvvet tüneli tip uzunluk çap

291 m 7 500 000 m3

1 680 000 000 m3

1 370 000 00O m3

\

beton ıksa"

585 m

Santralda mevcut makine ve teçhizatın

karakteristikleri aşağıya çıkarılmıştır:

Firma Tip Adet Güç Nominal düşü Debi Devir sayısı Randıman

Voith, Almanya Francis, düşey eksenli 2 28900 CV 32 m 77 m3/s 125 d/d

II. GENERATÖR :

Firma Adet Güç Gerilim cos Devir sayısı

Siemens, Almanya 2 22 500 kVA 13 800 V 0,8 125 d/d

III ENERJİ NAKİL HATTI ÇIKIŞ

TRANSFORMATÖRLERİ :

Le Materiel Electrique S W., Fransa

Adet Güç Çevirme oranı Bağlantı şekli Randıman

26 666 kVA 13 800 / 69 000 V A/Y % 99,19

Santral «Çukurova Elektrik Türk Anonim Ortaklığı» tarafından devralınmış ve halen aynı ortaklık tarafından işletilmektedir. Ortaklığın sermayesi hususî sektöre ait 16 000 000 TL ve Devlet namına Etibank'a ait 14 000 000 TL olmak üzere cem'an 30 000 000 TL dır.

HİRFANLI HİDRO - ELEKTRİK SANTRALI :

Memleketimizin en uzun nehri olan Kızılırmak üzerinde kurulan Hirfanlı Barajı Kırıkkale'nin 70 km. güneyinde, Hirfanlı köyünün yakınında olup 92 m yükseklikte bir toprak ve kaya dolgu bendi ile hidro - elektrik santral ve müteferrik tesislerinden ibarettir.

Hirfanlı Barajı Kızılırmak havzasının ilk ve ana tesisi olup bu barajdan sonra nısbeten kısa mesafelerle inşası mümkün olan Kesıkkoprü (inşasına tevessül edildi), Koprükoy, Kapulukaya, Obruk ve Kargı barajlarının yapılması kolaylaşacaktır. Bu tesislerin yapılma, sı sayesinde Kızılırmak nehrinin akımları düzelerek fezeyanları regüle edilecek ve sulama bakımından temin edeceği faydalardan ayrı olarak yılda Hirfanlı'dan 400 000 000 kWh ve diğerlerinden 1100 000 000 kWh olmak üzere toplam 1 500 000 000 kWh enerji elde edilebilecektir

Hirfanlı baraj ve hidro - elektrik tesisleri için Elektrik işlen Etud İdaresince gerekli

Hirfanlı Barajı kuvvet tüneli

Kaplanmadan evvel

Kaplanmış vazıyette

Hirfanlı Barajı, su alma ağzı, santral ve salt tesisleri.

ıasatlar, etüdler, hidrolojik, topografık ve ekonomik araştırmalar yapılmış ve muhtelif varyantlar etüd edilerek bir avan proje hazırlanmıştır. Bu proje bir defa daha incelenip inşaat projelen hazırlanmak üzere Amerikan «Knappen - Tippetts - Abbett - Mc Carthy Engineers» müşavir mühendislik firmasına tevdi, edilmiştir. Müşavir firma bu avan proje ve ilgili raporlar üzennde ve mahallinde tetkikler yaparak ekonomik baraj irtifaı ve santral kapasitesi konularını tahlil etmiş ve projede bazı tadiller yaparak ihaleye esas olacak bir teklif projesi hazırlanmıştır. Bu proje bilahare bir teknik müşavere heyetince tetkik ve müzakere edilmiş, ve ihale projesinin kafi şekli tesbit olunmuştur. Bu teknik müşavere heyeti Amerikalı müşavir Prof. Arthur Casagrande, Hibbert Hill, Cari Giroux ve James Growdon ile müşavir firma temsilcileri Charles Travis, John Lowe ile DSİ ve EİE temsilcilerinden müteşekkildi.

Hirfanlı Barajı 200 m lik bir boğazın başında bulunmaktadır. Barajın ınşasile arkada 75 km uzunluğunda ve 15 km genişliğinde

Avrupanın en büyük sun'i golü teşekkül edecektir. Maksimum göl seviyesinde (856,50 rakımında) golün yüzölçümü 280 km2 olup Beyşehir golü yüzölçümünün yarısı kadardır.

Dolu savağın tepe seviyesi olan 851'rakımında taraj arkasında birikecek gölün hacmi 5 900 000 000 m3, 841,80 rakımına tekabül eden minimum gol hacmi ise 3 950 000 000 m3 dür

Hirfanlı barajı önce taş dolgu olarak projelendirilmiştir. Bilâhare dolu savaktan yapılan kazılar, masraflı bir ayırmaya başvurmadan taş dolgu için gerekli taşların dolu savaktan elde edılemiyeçeğini gösterdiğinden, baraj tipi tâdil edilmiştir. Bu suretle yan taş dolgu, yan toprak dolgu bir baraj inşasına karar verilmiştir.

Barajın inşası George Wımpey and Co. Ltd. ve English Electric Co. Ltd firmalanndan müteşekkil gruba ihale edilmiş ve 30 Nisan 1954 tarihinde DSİ ile grub arasından mukavele imzalanmıştır.

Barajın karaktenstikleri :

nehir tabanından 82 m

temelden

92 m

365 m

Maksimum genişlik

350 m

Kuvvet tüneli

2 x 487 m

2 x 8 m </

Cebri boru uzunluk

4 x 4,80 m

Hırfanlı barajı Kemer (109 m) ve Sarıyar (106 m) barajlarından sonra Türkıyenın üçüncü yüksek barajı olmaktadır

Baraj gövdesi sağlam bir kaya temel üzerine oturmaktadır. Gövde içine temelden 3-6 m tabanda, sağlam kaya içerisine oturan, tabanda 13,5 m ve 800 kotundan itibaren 9 m genişliğinde eğik bir kıl çekirdek teşkil edilmiştir. Bu çekirdeğin gayesi EU sızıntılarını önlemektir.

' Baraj gövdesine lüzumlu malzeme dolu savak kazısından, çekirdek için lüzumlu killi malzeme barajın menbaından temin edilmiştir.

İnşaat esnasında Kızılırmak nehri 7 m çapında iki adet derivasyon tünelinden akıtılmıştır. Bu tünellerin kuvvet tüneli olarak kullanılacak kısımları 8 m çapında inşa edilmişlerdir. Kuvvet tünellerinin ağzında 50 m yüksekliğinde iki gözlü betonarme bir su alma ağzı inşa edilmiştir. Su alma ağzı kapaklı olup kapaklar elektrikle müteharriktir.

Santral binam ra kesiıti ölçek

Santral barajın hemen arka eteğinde sağ sahilde tesis edilmiştir. Bu suretle denge bacaları inşasından sarfınazar etmek mümkün olmuştur Ayrıca kuvvet tüneli ve cebri boru uzunlukları da nisbeten kısa tutulabilmiştir.

Santral yen II nci sınıf zelzele mıntakasına isabet ettiğinden betonarme olarak inşası bir zaruret olmuştur. Santral üst yapısında üniteler, kontrol panoları ve ofisler vardır. Bin 165 diğeri 25 tonluk iki gezer vinç tesis edilmiştir

Ana transformatörler santral binasının hemen arkasına yerleştirilmiştir.

Salt sahası sağ sahilde, sırtta kurulmuştur. Ana transformatörler ile salt sahası ara-

sındakı 154 kV luk irtibat 154 kV luk basınçlı kablolarla gerçekleştirilmiştir. Arazinin sarplığı bir sebep olarak ilen sürülebılirse de, hava hattı çözümünden kaçınılarak çok daha pahalı olan yeraltı kablosu çözümüne gidilmesi için bu sebebin kâfi görülmediğini kaydetmek isteriz.

Salt sahasında Kırıkkale ve Kayseri için 154 kV luk hava hattı çıkışlanndan ayn olarak 154/34,5 kV luk indinci bir transformatör ile yakın dağıtım enerji ihtiyacı sağlanmış bulunmaktadır. Sitenin enerji ihtiyacını karşılayan 10 600/400 V luk 2000 kVA gücünde bir transformatör ve iç ihtiyaç için 10 600/400 230 V luk 350 kVA gücünde bir servis transformatörü tesis edilmiştir.

Tesis «Knappen - Tippetts - Abbett - Mc Carhty» mühendislik firmasının müşavirliği altında inşa edilmiştir.

Santralda mevcut makine ve teçhizatın karakteristikleri aşağıya çıkarılmıştır.

I TÜRBİNLER :

Firma Tip Adet Nominal net düşü Nominal güç (60 m. net düşüde) Devir sayısı Randıman (nominal güç ve nominal düşüde)

English Electric, İngiltere

Francis, düşey eksenli

3 60 m 44 000 HP 187,5 d/d

% 90

II GENERATÖRLER :

Adet Güç Gerilim COS 0

Devir sayısı Kaçma (Ambalman)

devir sayısı Randıman (cos 0 = 1 ve tam yükte) Randıman (cos 0 = 0,8 ve tam yükte) Stator demir kayıpları Doymuş transient reaktans Subtransient reaktans

English Electric, ingiltere

Düşey eksenli, yan şemsiye tipinde

3 46 000 kVA 10 600 V 0,8 187,5 d/d

338 d/d

% 97,65

% 97,05 330 kW (10 600 V da)

% 29 % 21

E M. M. 35 - 36

Hirfanlı Generatörleri montaj safhasında.

III. ANA TRANSFORMATÖRLER :

Çevirme oranı boşta Kademe ayan

Englısh Electric, ingiltere

Hava ile soğutulan cebrî yağ sırkülâsyonlu

40 000 kVA 10,6/154 kV

+ %2,5 + %5 + %7,5 + %10 boşta, yüksek gerilim tarafında

A/Yn

IV. 34,5 kV TEVZİ TRANSFORMATÖRÜ :

Kademe ayan

boşta

English Electric, İngiltere Hava soğutmalı, yağlı

10 000 kVA 154/34,5 kV + % 2 + % 4 + %6

+ % 8 boşta, yüksek gerilim sargısında Yİ Y.

E M M ;35-36

V DIESEL - GENERATÖR GRUBU :

A. Türbin : Nominali güç Silindir adedi Zaman

Soğutma

310 HP

500 d/d

Su üe

Güç Gerilim COS 0

Randıman

203 kVA (165 kW) 400 V 0,8 %92,2

B. ÎNŞA H A L İ N D E

DEMİRKÖPRÜ HİDRO - ELEKTRİK SANTRALI : Taşkın rejimini haiz Gediz nehrinin tam ovaya vardığı noktada inşa edilmiş bulunan Adala regülatörünün 6 km yukarısında, Salihli - Demirci yolunun nehri geçtiği oldukça dar bir boğazda inşa edilmiştir. İzmir'in takriben 130 km doğusunda bulunmaktadır. Umumiyetle çok geniş olian Gediz vadisi, çok dar bazaltik bir boğazın dibinde, menba tarafında birkaç düşü ile nehrin aktığı yerde, takriben 5 km boyunca daralır. Vaktıle

Santralın Adı A - SERVİSTE : Pınarhisar İzmit

Karabük Kırıkkale

i

Durucasu Visera Murgul

Girlevık

Hazar

Derme

M Ceyhan 1

kk

Defne Bünyan

w Ivsiz u Yerköprü

Kovada I

Kayakoy

SERVİSTEKİ ORTA TAKATLİ SANTRALLAR

Santralın üzerinde bulunduğu su

Yakıt cinsi

Arabuhar

Taş kömür

— —

Y. fırın gazı Taş kömür Linyit

Taş kömür Linyit

Linyit

HıdroMk Durucasu

Hidrolik Visera uçar suyu —

Karışık Murgul suyu

Hidrolik Hidrolik j Hidrolik Hidrolik

Girlevik

Hazar gölü

Derme Ceyhan Defne Sarımsaklı

TVrmılr

Göksu Kovada gölü

Emet suyu

— — — — — — —

— — — — Knmfır

Çevirici Makine

Su türbini

Dizel

•)

•RııVuar T f i r

Generator

Takat

Kurulu

Takat kW

2000 2500 5000 3500 10000 3000 6250

• 528

4500 5100 7500 3200 2500 472 960 960 2500 5000 5400 20000 400

"553 1875 2350

160 1000 3000

480 1500 1250 1000 320 720

1050 3520 2760 1280 3000

20000

15500

0.66

26600

10.5

40800

6.6 5.0 3 3 0.380

6.6 6.3 3.15 4.16 6.3 63 0.4 3.15 6.3 6.3 6.3 6.3

800 1006 8610

2000 6000 1440 4500 3750 3000 1360

2100 10560 8160 3840 fiOOO

Üretim 10' kWh

30 55

100 36

5 3

3 45 3 15 12

7 5 8 30 41 15

3fi

1941 1950 1951 1939 1937 1937 1929 1936 1942 1948 1952 1953 1927 1929 1931 1928 1949 1953 1955 1955 1929 1950 1950 1948 1953 1957 1957 1951 1943 1954 1931 1946 1940 1959 1959 1959 .

Hirfanlı Santralı salt tesisleri.

nehir burada bugünkünden daha- defrtn bir yatakta akmaktaydı. Kula civarında bir volkanın indıfaı ile husule gelen lâvlar Kanataş Deresini takiben Gediz yatağına ulaşıp aşağı doğru akmakla beraber menba istikametinde 500 m geri. teperek nehrin önünde takriben 70 m yüksekliğinde bir bazalt baraj meydana getirmiştir Bu olay sayesinde baraj yen ile santral yeri arasında (takriben 2,5 y.m) 50 m lik bir düşü husule gelmiş bulunuyor. Bazaltık tıkacın gerisinde teşekkül eden golde klâsik kilin özeliklerini taşıyan bir kıl tabakası haznenin dibine yığılmış ve şimdiki toprak barajın en önemli bir unsurunu teşkil etmiştir.

Denıirköpriı Barajı inşaatından bir görüıııiş.

Bu amenajmanın karakteristikleri şunlardır:

Havzanın yağış alanı Yıllık ortalama debi Yıllık ortalama su mıkdarı

Maksimum kabarma Maksimum alçalma

6590 km12 25 m3/s 875 000 000 m3 1554 m3/s 0,07 m3/s

Nehrin mecrası iki yerden değiştirilmiştir:

— Barajda, 610 m uzunluk ve 4,80 m çapı haiz, yaz debisi için nazarı itibara alınmış ve tek bir kuru mevsim zarfında (7 ay) barajın kapanma kısmının ikmalini mümkün kılacak bir galeri ile,

— Hidro - elektrik tesisde, 490 m uzunlukta açık bir kanal ile.

Toprak dolgu olarak inşa edilen barajın tabanı bazalt ve yanlarda gnays olmak üzere kayadan bir temel üzerine oturmaktadır. Gnaıys yer yer sağlam kayadan, mikaşist ihtiva eden çürük kayaya kadar muhtelif görünüş arzetmektedir. Yer yer büyük çatlaklıklar mevcuttur. Bu çatlaklıklara toprak dolgu boyunca 30 m derinlikte enjeksiyon iktiza etmiştir.

Barajın karakteristikleri :

Tepe kotu

252 m

72 m

505" m

Toplam toprak dolgu

kübajı

4 500 000 m3

olup, şu şekilde kısımlara bölünmüştür:

- merkezî kısım, tuvönan dolgu 1 600 000 m3

- menba kısmı, geçirimsiz dolgu 1 925 000 m3

• mansap kısmı, geçirimlı dolgu 550 000 m3

- dren ve filtreler

300 000 m3

- anroşman (taş örtüsü)

125 000 m»

Baraj gölü hacmi (mecmu

kapasite)

1 350 000 000 m3

Faydalı hacim

950 000 000 m3

Yıllık ortalama enerji üretimi 193 000 000 kWh

Barajın istinat ettiği bütün satıhlar üzerinde, kayalık zemine kadar, toprak dikkatle

tesviye edilmiş, temizlenmiş ve kazılmıştır.

Geçirimsiz kısmın istinat bölgesi içinde temizleme basınç altında su fışkırtmak suretiyle tamamlanmıştır.

Barajın toprak dolgusu için lüzumlu malzeme aşağıda zikredilen üç mevkiden ve ek tesislerin hafriyatından çekilmiştir:

— Menba tarafında, 5 km uzunluğunda nehir yatağından, geçirimsiz kil tabakasının altına serilmek üzere, kum ve çakıl,

— Menba tarafına 5 km mesafedeki bir mevkiden kil,

— Mansap tarafına 4 km mesafedeki bir mevkiden, değişik nisbette kum, çakılı ve kil karışımından ibaret olup, tş Sahibinin önceden kararlaştırmasıyla geçirimsiz veya tuvönan olarak iki kısma bolünebilecek malzeme.

Bir metre kalınlığında bir kum ve çakıl tabakası filtreyi teşkil ve dolgunun ince zerrelerinin akmasını bertaraf etmek üzere bütün mesamath bazaltık satıh üzerine serilmiştir.

Merkezi ve rmansap tarafı geçirimli bölgeleri 205 kotuna kadar nehir yatağının küm ve çakıl karışımından gerçekleştirilmiştir. Bunu tuvonan malzeme takıb eder. Mansap tarafında 205 kotu üstündeki geçirimli bölge kayalık hafriyattan seçilmiş olup mansap ayağı büyük hacimli bloklann dren teşkil edecek surette yerleştirılmesile meydana getirilmiştir.

Mansap tarafındaki şev 0,50 m kalınlığında 38/200 mm elenmiş malzemeden bir koruyucu tabaka ile kaplanmıştır. 4 m kalınlığındaki dren merkezi kısımda menba şevini kaplamış olup tabanda temel tabakasının altına 50 m kadar uzatılmıştır. Bunu takiben menba tarafı toprak dolgusu geçirimsiz malzeme ile realize edilmiştir. Bu geçirimsiz bblge ile hazne dibindeki kil arasındaki bağlama, 20 m kalınlıkta menba tabanı üzerine atılan ve arazinin muhtemel hareketlerine çatlamadan uyabilecek plâstik bir kıl tabakası ile temin edilmiştir Bu tabaka temel kilinin akmasını önlemek maksadile 10 m kalınlığında tuvonan bir dolgu ile tabana dayanır.

• Barajın menba döşemesi 220 kotuna kadar 2,75/1 eğimine ve 220 kotundan daha yukarı 2,5/1 eğimine göre tertip edilmiştir. 220 kotundan daha yuka-n 1 m. kalınlığında 200/900 mm. malzemeden bir tabaka ile kaplanmıştır.

Mansap tarafına çekilen ve kesif kıl, kum, çakıl karışımından ibaret olan, içinde % 4 - 7 su ihtiva eden malzeme 15 cm kalınlığında tabakalar halinde yayılmış, sulanmış ve 28 tonluk keçi ayağı silindiri ile ortalama 12 geçişte sıkıştırılmıştır.

Menba tarafına nehir yatağından çekilen malzeme 30 cm. kalınlığında tabakalar halinde yayılmış, sulanmış ve 50 tonluk pnömatik «lastik tekerlekli) silindirin 4 geçişi ile sıkıştırma temin edilmiştir.

Santral ve yükseltici transformatör merkezi baraj mansabına takriben 2,8 km mesafeye kurulmuştur.

Barajdan müstakil olanak taşkın .savağı mevcut boğazın sağında, sol sahilde açılmış olup :

— 244,20 kotunda bir yedek savak — 233,00 kotunda, 6,30 m genişliğinde beheri vana ile teçhiz edilmiş iki adet kapaklı savaktan müteşekkil bir dolu savak, ile gerçekleştirilmiştir.

Muvakkat binalardan ayrı olarak işletme personeli için cem'an 3500 m2 yüzölçümünü haiz 25 adet ferdî lojman binası inşa edilmiştir.

Barajın inşası 7-8 aylık üç kuru mevsimde realize edilecek şekilde plânlanmış, ilk dolgu 20 Mayıs 1956 da atılmış, ilk iki kuru mevsimde 2.650 000 m1 dolgu yığılmıştır. Aylık rekor 250.000 m3 ile Haziran 1957 de, günlük şantiye rekoru 14 088 m3 ile 18 Haziran 1957 de tesbit edilmiştir.

Barajın inşası ve çeşitli hafriyat işleri

için :

5 adet 2,5 yarda3- lük ekskavatör

2 » 1,5 » » ekskavatör

30 » 15 » » arkaya devirmeli

kamyon

20 » 10 » »

18 » çeşitli teçhizatı haiz paletli traktör

6 » skreyper

6 » 28 tonluk keçi ayağı silindir

3 » 50 tonluk lâstik tekerlekli silindir

kullanılmıştır.

Hıdro - elektrik santralda mevcut makına ve teçhizatın karakteristikleri aşağıya çıkarılmıştır :

Nominal net düşü Debi Devir sayısı Randıman

NEYRPIC, Fransa Francis, düşey eksenli

,3 31800 HP 107,5 m 28.40 m3/s. 300 d/d

II GENERATÖR:

Firma Adet Güç Gerilim

3 33 100 kVA 10 600 V

0.8 300 d/d

Tip Aded

Cebri hava soğutmalı 3

Güç (cebri hava soğutmalı)

33100/33100/9940 kVA

10600/154000/34500 V

A / Y/Y

Tesislerin ikmalini müteakip santral «Ege Elektrik T A O.» na devredilecektir. Şirketin sermayesi 26.000 000 TL. hususî sektöre, ve 24.000.000 TL Devlete ait olmak üzere 50.000.000 TL dır.

KESİKKÖPRÜ HİDRO - ELEKTRİK SANTRALI : Kızılırmak nehri üzerinde, Hirfanlı Barajının 25 km. mansabında, Ankara'nın kuş uçuşu 80 km. güney doğuşundadır.

Baraj : Tip Tepe uzunluğu Barajın nehir tabanından yüksekliği Barajın temelden yüksekliği Baraj gövdesinde kaya hacmi Max. feyezan debisi Dolu savak tipi Göl hacmi Faydalı hazne hacmi Su düzenleme imkânı

Kaya Dolgu 247 m. 48.75 m. 53.75 m. 520.000 m3 2400 m3/sec. Yan dolu savak 95 000.000 m3 60.000.000 m3 Hirfanlı santralınınkinden farklı kapasite faktörleri temin edebilmek için günlük düzenleme

Santral: Basınçlı boru

Düşü, Brüt Net

Kurulu güç Santral baz takati Senelik ortalama istihsal kapasitesi

2 adet, 9.00 m. çapında, tünel 2 adet 6,40 m. çapında cebri boru Uzunluk 320 m.

40,26 m. 39,96 m. 220 m3/sec. 2 adet - 54.000 PS -

125 d/d Francıs türbini 2 adet - 47.500 kVA - Cos 0 = 0.8 generatör 76.000 KW. 26.000 kW 240 milyon kWh.

Santralın enerjisi, her guruba blok bağlı 47.500 kVA. lık 161 ± % 5/10.6 kv. luk transformatörler üzerinden Hirfanlı - Kırıkkale

hattına verilmektedir. Tesislerin maliyetini ucuzlatmak ıçuı, her gurup hattın bir devresine T şeklinde bağlanmaktadır. Ayrıca ceksıyonerler üzerinden gurupların vazıyeti değiştirilebilir

Tesisin inşasına halen D S.t. Umum Müdürlüğünce başlanılmış bulunmaktadır

C — İNŞASINA KARAR VERİLMİŞ : KÜTAHYA - SEYİTÖMER TERMİK SANTRALI : 1960 tan sonra kurulması mjutasavver termik santrallardan biri olan Seyıtomer Termik Bölge Santarlı Kütahya civarında inşa edilecektir. Santralın birinci kademesi her biri 64 MÎW lik iki grubu ihtiva edecektir. İleride ayni veya daha yukarı tâkatta ıkı grubun daha ilâvesi de düşünülmektedir. Kuzeybatı Anadolu Şebekesini besMyecek olan bu santralın en geç 1964 senesinde servise hazır olması lâzımdır. Bir termik santral ortalama üç'senede ikmal edilebildiğine göre bu santralin en geç 1961 senesi içinde ihale edilmiş olması lâzımdır

Santralın ilk kademede saatte 550, ikinci kademede :se yuvarlak olarak 1000 m3 su sarfedeceği hesaplanmıştır, önce bu suyun Porsuk'tan alınabileceği düşünülerek santralın Azot tesislerine yakın bir yerde kurulması derpiş edilmiş ise de Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında Porsuk'tan, sulama sebebiyle bu miktar suyun alınamıyacağı anlaşılmış ve bu sebeple santral ihtiyacının yer altı suyu ile giderilmesi kararlaştırılmıştır. Ancak Azot Sanayii de su ihtiyacını yer altı sularından temin ettiğinden o civardaki yer altı suları ancak Azot tesislerinin ihtiyacını karşılayabilmektedir. Bu sebeple santralın, kömür yatakları civarında kurutması için o civarlarda yer altı suyu aranmaktadır.

Santralın Uk iki grup için karakteristikleri0 şöyle olacaktır:

Kazan tipi

Kazan takati Kızdırıcı çıkışında

Buhar basıncı Sıcaklık derecesi Türbin Alternator Alternator gerilimi Soğutma

Su borulu, tâbi sırkülâsyonlu

250 t/h

105 at 530 °C 64 MW 80 MVA 10,5 kV Hidrojen ile

E M. M 35-36

ORTA BÜYÜKLÜKTEKİ SANTRALLAR

B - İNŞA HALİNDE :

Almus

İkizdere

Tortum

Sızır •

Kepez -

„

Santralın üzerin- Yakıtın de bulunduğu su cinsi

Çevirici .Makine

Âdedi'

Generatör

Takat Gerilim

Kurulu . Takat

Üretim 10* kWh

Yeşilırmak İkilere

Tortum gölü Göksu deresi Kırkgöz suyu

3- Francıs

• . 9000

" 5100'

15^00 •-

5600 -.

1,6800

: • 2256"

'0900

3- Francis

9000 -

C - İNŞASINA KARAR VERİLMİŞ :

Harşit Kiti En gilı Baykam Çağçağ

HidroMk HidroMk Hidrolik

Harşit suyu

Serderabat bendi —

Engıl deresi

Bitlis deresi

—•

Çağçağ suyu

' 2500

D - MUTASAVVER:

Kargı

Boyabat

Kuloğlu

Karagöz

Kadıncık

Yuvarlakçay

â

Araş

Bulam çayı

Ceyhan

HidroMk . Karagöz suyu

Kadıncık suyu

Homa suyu

Eğridir gölü

Yuvarlak

22000 — — —

13333 600 — —

10500 4220

10.6 — — —

10.5 6:3 — —

10.5 ' 10.5

44000 300 000

6600 15000 40000 1800 21000 15000 31500

• 8440

280 700

53 50. 220 5,5 130 110 200 100

ELEKTRİK TEÇHİZATI :

a) Yükseltici transformatörler :

Takati Tam yükte gerilim

Kısa devre gerilimi

80 MVA 10,5/154 + 4 x % 2,5 kv % 12

b) Yardımcı transformatörler: '6 kV luk zatî ihtiyaç, alternatör klemenslerinden beslenen her biri 8 MVA'lık iki transformatör tarafından temin edilecektir. 6 kV luk barlardaki kısa devre takatinin 200 MVA'yı geçmemesi için transformatörlerin kısa devre gerilimi % 8 alınmıştır. Lüzumu halinde enterkonnekte şebekeden cereyan alabilmek veya iki zatî ihtiyaç transformatöründen birine yedeklik etmek için ayni karakteristikleri haiz bir transformatör daha derpiş edilmiştir.

Bütün bu hususlar, santralın prensip şemasında görülmektedir.

Seyitomer santralı, yakılacak kömür iyi cins olmadığından baz santralı olarak çalışacak ve senede (İlk kademede) 700 - 750 milyon kWh enerji üretecektir. kWh başına kömür sarfiyatı, ortalama 1,1 kg olacaktır.

Bugünkü rayiçle santral tesis bedelinin 250 milyon lirayı aşacağı tahmin edilmektedir.

ÇtÇEROZ BARAJI VE HİDROELEKTRİK SANTRALI : Sakarya nehri üzerinde, Sarıyar barajının 50 km. mansabındadır ve Sakarya amenajmanının en büyük imkânıdır.

Hidroloji : Yıllık ortalama akım Gol hacmi Faydalı hazne hacmi Su düzenleme imkânları

Feyezan Normal

debisi hazne

seviyesvi

Maics. hazne seviyesi

78.50 mVsec. 920 000.000 m3 200.000.000 m3 Sarıyar santralından farklı kapasite faktörü elde edebilmek için düzenleme 8.000 mVsec. 387.50 m. 395.45 m.

Baraj : Tip

Temel zemini Tepe uzunluğu Tepe kotu

Meyil çekirdekli kaya dolgu

Masif Şist 395 m. 398 m.

Sey/tömer Termik Santralı Prensip Baglanfe

124 m. '

Barajın temelden yüksekliği

162 m.

Bara] hacmi

7 140 000 m3 toplam

geçirimsiz

549 000 ma

muhtelif cins kaya 6 555 000 m8

mansap batardosu 11 000 m3

Dolu savak:

Beton kaplamalı şut dolu savak

Kapasitesi

8 000 m'/sec.

Derivasyon tüneli:

Beton kaplamalı

daire kesitli

Boyu Çapı

740 m. 7.50 m.

Su alma :

Kuvvet tüneli girişinde bir adet priz kulesi sabit ızgaralı

Enerji tesisleri : Kuvvet Tüneli

Boyu Çapı Kuvvet tüneli branşmanları Adet Tipi

Boyu

Düşüm

Brüt net

257 m. 8.40 m

Lı = 109.50 m. L2 = 115.32 m. L, = 121,14 m.

111.50 m. 107.82 m.

Kurulu güç Santral baz takati Kapasite faktörü Senelik üretim

328 m3/sec. 3 adet 100 000 kW İlk

150 d/d. şakuli eksenli Francıs tür• bini ile akuple generatörler

300 000 kW 72 000 kW

0,24 630 milyon kWh

Çiçeroz santralı, Kuzey - Batı Anadolu Bölgesinin tam merkezindedir. Yuk merkezlerine çok yakın olduğu için tam bir puant santralı olarak seçilmiştir. Reaktıf takat üretimi içinde çok iyi yerleştirilmiş bir santraldir. Çift devre 154 kVluk bir hatla Adapazarma ve tek devre bir hatla da Sanyara bağlanacaktır, böylece her zaman tam takatinin çekilebilmesi sağlanmış olmaktadır.

KEBAN BARAJI VE HİDROELEKTRİK SANTRALI :

Fırat nehri amenajmanının ana ve kilit projesi Keban projesi olduğu için öncelikle ele

Çiçeroz projesi umumî vaziyet plânı.

SCALE İN METERS 0 50 1O015O20O2SO30O36O

ÇİCEROZ PROJECT GENERAL PLAN

Keban projesi umumî vaziyet plânı.

alınmıştır, istikbalde Türkiye'nin enerji ihtiyaçlarının ancak böyle büyük imkânlarla karşılanabileceği düşünülerek Keban üzerinde rasat ve ölçmelere 1936 yılından itibaren başlanmış bulunmaktadır.

Bu projelerin tahakkuklarına en büyük engel, yük merkezlerinden çok uzak olmaları ve civarlarında bir baz yük bulunmaması sebebiyle enerji nakilinin teknik ve malî zorluklar göstermesidir.

Keban barajı yen, Elâzığın takriben 50 Km. batısında, Keban kasabasının 3 Km. kadar memba tarafında boğaz içindedir. Baraj yerinde vadi açık V şeklinde olup sol yamaç dolu savak için müsait yer temin etmektedir.

Barajın ekonomik yüksekliği 840,5 m. kotu olmasına rağmen, büyük mikyastaki istimlâk işleri dolayısiyle, işleri ilk hamlede kısmen hafifletmek üzere 823 m. kotuna kadar yükseltilecektir Bu yükseltmenin ilk tesisten 15 20 sene sonra alacağı tahmin edilmektedir.

Baraj

ilk kademe

Nihaî dunun

Tıpı

Tepe kotu Tepe uzunluğu

823 m. 1040 m. .

840 5 m 1120 m.

Barajın temelden yüksekliği Baraj gövdesinde beton hacmi Baraj temelinde kazı Göl hacmi

141 m.

158.5 m.

182 m.

199.5 m.

1 660 000 m 3

2 950 000 m 3

Alüvıyonda

•200 000 m3

Taban ve yamaçlarda 200 000 m 3

22 x 10» m3

Faydalı hazne h'acmi' •

• 19.5 x 10» m 3

Su düzenleme imkânı

tam düzenleme

• Dolu savak : Tıpı

Kazı Beton Maksimum feyezan debisi

Dolu savak sol yamaçta, kapaksız tipte, beton

eşikten sonra beton iksalı şüt kanal

2 200 000 m3 •

280 000 m*

450 000 m>3

, 19 000 m3 / sec.

S a n t r a l : Baraj gövdesine dayalı olarak.

Basınçlı boru

7 adet, 6 00 m. çapında, baraj gövde betonu

içinde, uzunluk 132 m.

Düşü : Brüt Ortalama

107 52 m.

127.82 m

117 52

135.82

66.52

66.82

Net Ort atama

106 80 m.

127.22 m.

116.80

135.22

65.80

66.22

Debi

156 mvsec.

140 m3 / sec.

Üniteler

150 d/d Francis türbini

140 000 kW generator

Kurulu güç

980 000 kW

Santral baz takati

650 000 kW

Senelik ortalama istihsal kapasitesi

5 62 milyar kWh.

Kebrn santralını, Türkiye'nin en büyük enerji istihlâk bölgeleri olan Kuzey - Batı ve Batı Anadolu bölgelerine bağlamak üzere çok yüksek voltajlı enerji nakil hatları tesis etmek lâzımdır Bu mevzu müteaddit defalar etüt edilmiştir. Bugünkü bilgilere göre hat voltajı olarak 38C kV. tun seçilmesi uygun düşmektedir Santral yük merkezlerine 1000

km. lik hatlarla bağlanacak, mahallî sistemlerle irtibat Ankara ve İstanbul'da kurulacak indirici postalarda yapılacaktır. Ayrıca 500 km. olan Ankara - Keban hatlarının boşta açılabilmesi için Kayseri'de de bir posta kurulması ıoap etmektedir. Burada da bir indirme yapılabilir.

Akköprü indirici transformatör postası.

Tipik bir posta bağlama şeması

M*X CROSS SCCTION

Santral baz takati olan 650 MW da tesis edıtaıış olsaydı, 380 kV luk bir hattın taşıma kapasLtesi 530 MW olacağı için, gene iki hat icap edecekti. 980 MW lık bir pik santral kurulması ile enerji nakil tesislerine ilâve bir yatırım yapılmadığı için, burada 0.64 kapasite faktörüne göre bir santral kurulması uygun görülmüştür.

TRANSFORMATÖR POSTALARI:

Muhtelif voltajlı hatlarla santrallardan istihlâk merkezlerine nakledilen elektrik enerjisi buralardaki indirici postalarda tevzi şebekelerinin voltajına indirilmekte ve müstehlikin emrine amade kılınmaktadır. Bu postalar umumiyetle 33 kv tun üstünde harici tipte ve 33 kV ve daha düşük voltajlarda dahili tıptesıs edilmişlerdir. Haricî postaların tertip tarzı da pek farklıdır. Amerikan tarzında çelik konstrüksiyon üzerine yerleştirilmişler olduğu gibi, Avrupa tarzında yaygın olarak yerleştirilmişler de vardır.

ENERJİ NAKİL VE DAĞITIM HATLARI :

Türkiye'de tugvn serviste olarak

154 kV voltajlı

1860 km.

66 kV »

625 »

33 kV »

570 »

33 kV tan az voltajlı 255 »

hat mevcuttur. Enerji nakli umumiyetle 154

ve 66 kV luk hatlarla ve dağıtım ise daha düşük voltajlı hatlarla yapılmaktadır.

İlk önceleri, ilerde beraber çalışacakları düşünülmeden, her birine tamamen müstakil tesisler nazarı ile bakılarak kuruldukları için bir voltaj standardizasyonuna gidilmemiş,

Paşalar postası.

ENERJİ

NAKİL

HATLARI

A. S E R V İ S T E : Güzergâh

TI rw n -|-|,| -| | |r Vnltal uv U £ U 1 U Un.

ıD /cpv vrrAe

N a k i 1 Koruma teli Tesis

Cinsi Kesit adedi yılı

Sılihtar - Ümraniye

16.0 154

Ümraniye - İzmit

75.5

(Bu hattın tek devresi Tuzla'ya girip çıktığından boyu 30 Km daha uzundur)

İzmit - Adapazarı

41,6

Adapazarı - Osmanca

68,4

Osmanca - Ereğli

52,5

Karabük - Çankırı - Kırıkkale

231.6

Kırıkkale - Ankara

62.4

Ankara - Sanyar

Sanyar - Adapazarı

Adapazarı - Paşalar

59.5

Paşalar - Bursa

87.0

Paşalar - Eskişehir

72.9

Paşalar - Tunçbılek

101.4

Tunçbilek - Kütahya'

54.7

Kütahya - Afyon

92.9

Hırfanlı - Kırıkkale

72.8

Balıkesir - Soma

63.0

Soma - Manisa

84.6

Manisa - İzmir

29.6

İzmir - Aydın

101.7

Aydın - Nazilli

40.5

Nazilli - Kemer

49.4

Çataiağzı - Karadon

Karadon - Zonguldak

Zonguldak - Kozlu

4.6

Kozlu - Kandilli

21.0

Kandilli - Ereğli

11.4

Çatalağzı - Karabük

80 3

Yeikoprü - Karasinir - Konya

102.0

Ceyhan 1 - Maraş

Kovada 1 - Eğridir - Kuleönü - İsparta

65 0

Eğridir - Aynlma noktası

Ayrılma noktası - Yalvaç

11.0

Akşehir

28.0

» - Şarki karaağaç

Seyhan santralı - Adana

5.0 69

Adana - Tarsus

Tarsus - Mersin

40.0

Adana - İncirlik

5.0

Al-St 400

2 ' 1957

Al-St 170

135 , 2

135 . 2 1956

İstanbul Şehir Şebekesi :

Silahtar - Terkos

» - Zeytinbumu

» - Beyazıt

» - H. tepesi - Arnavutköy

Arnavutköy - Vaniköy

Vaniköy - Ümraniye

Beyazıt - Ümraniye

,

Zeytinbumu - Beyazıt

Beyazıt - Altıyol

Altıyol - Ümraniye

Ümraniye - Kartal

Tuzla - Darıca

İzmit - Hereke - Danca

İzmit - Gölcük

Osmanca - Düzce - Bolu

- Çofronlınlı

37.9 35

cu 60-35 1

11.6

1 Kablo

95.

8.6

9.7

2 Kablo

12.6

2 Kablo 150

6.9

4.5

8.0

7.4

4.9141 33

40 5

20.5

1- 1954

60.0

Tunçbilek - Serdarçayı - Değirmisaz Tunçbilek kömür havzasında Kayaköy - Emet Kayaköy - Simav Kayakoy - Gediz Gediz - Uşak Ayrılma noktası - Şaphane Dinar - Keçiborlu

Ankara Şebir Şebekesi:

Akköprü - Hipodrom Hipodrom - Dışkapı Dışkapı - Cebeci Cebeci - Bakanlıklar Bakanlıklar - Ankara Santralı Ankara Santralı - Hipodrom Bornova - Çımentaş Bornova - İzmir santralı îvriz - Ereğli Durucasu - Amasya Derme - Malatya Girlevik - Erzincan Gırlevik - Pompa istasyonu Hazar - Elâzığ Hazar - Maden Defne - Antakya Antakya - Belen Belen - İskenderun Belen - Kırıkhan Visera - Trabzon - Polathane Bünyan - Kayseri Mustafa Kemalpaşa Gökpınar - Denizli Aksaray Konya Bartın Tavşanlı

Karadon - Filyos - Çaycuma - Devrek

• Teki çefcilmiş çift devre hatlar

Al-St 152

30.0 33

__

16.0 33 —

24.5

47.5

8.5

20.0 33

12.0 33

3.4

3.9

1.4

3.1

4.8

3.7

11 5

10.0

17 5

35 8

96.0

33 0

38.0

33 8

40.6

17 0

10.0 İS

8.4 15

23.0

12.0

10.5^ 15

70.0

2 Al-St 400

1 Kablo 185 —

Al-St. 240

2 Kablo 120

16 — 16 16 25 . 35

1956 1956 1956 1956 1956 1956

1955 1951 1954 1953 1955 1955 1954 1954 1954 1954 1929 1931 1954 1949 1936 1940 1951 1955 1956

B.

İNŞA

H A L İ N D- E:

UzunJuk Voltaj Devre Km. kV adedi

N a k i l 1Koruma

teli

vCUJ

Çankırı - Tosya Hirfanlı - Kırşehir - Avanos - Kayseri Hirfanlı - Konya Balıkesir - Göbel - Bursa Balıkesir - Edremit Manisa - Demirkoprü

Nazilli - Sarayköy

Adapazarı - Sanyar Akköprü - Kırıkkale Çatalağzı - Bartın Bursa - Gemlik - Yalova Kayseri - Sızır Karaman - Karasinır Gobel - Manyas - Gönen - Biga Gobel - Bandırma Edremit - Ezine - Çanakkale Edremit - Burhaniye - Ayvalık Arslanlar - Bayındır - Tire - ödemiş Aydın - Söke Sarayköy - Denizli Kepez - Antalya İsparta - Burdur İncirlik - Ceyhan - İskenderun Maden - Diyarbakır İkizdere - Rize - Trabzon Rize - Çayeli - Pazar - Fındıklı Tortum - Erzurum Silahtar - Hadımkoy - Çatalca - Silivri Silahtar - Topkapı - Veliefendı Topkapı - Yeşilköy Silahtar - Kurtuluş - Altıntepe -

Kasımpaşa Ümraniye - Karacaahmet Vanıkoy - Paşabahçe Ümraniye - Tuzla Ayrılma noktası - Gebze Bursa - Mudanya Adapazarı - Akyazı - Hendek Paşalar - Bilecik Çukurhısar - Bozüyük Bozüyük - Karakoy Paşalar - Osmaneli - Pamukova Ankara - Şeker fabrikası Yenişehir - İznik Yenişehir - İnegöl 1 Göbel - Mustafa K. Paşa - Karacabey Soma - Kınık - Bergama Karşıyaka - Menemen Bornova - Karşıyaka Bornova - Eşrefpaşa - Üçkuyular İzmir santralı - Konak Manisa - Turgutlu Demirkoprü - Kula Demırköprü - Salihli Demırköprü - Alaşehir İsparta - Keçiborlu Bergama - Dikili Karaköy - Pazarcık Bozüyük - İnönü Bozüyük - Söğüt Pamukova - Alifuatpaşa - Geyve Şeker fabrikası - Sincanköy

710 190.0 190.0 140.0

75.0 78.7

52 0 126.0 62 3 50.0 53.0 80.0 48.0 150 0 55.0 125.0 45 0 50 0 45 0 25 0

50 25 0 100 0 80 0

508 53 0 98 0 65 0 12.0

6.0

8.0 39 5

5.0 29.0 50.0 18.0 26.0

8.0 30.0 20.0 20 0 27.0 45.0 38.0 16.6 74 15.6

5.0 27.0 33.0 22.0 38.0 30.0 24.0 10.0 14.0 24.0 20.0

154 » » » » »

» » » 66 » »* »

66 »

33 33 33

33 33 33 33

» » » » » » » » » » » » » » 33 33 » » » » » 15 » » » » »

1 Al-St 240

']

Al-St 174 %

1 * Al-St 152

Kablo 120

ı

' 67

C. İ N Ş A S I N A KARAR V E R İ L M İ Ş :

UUzzuunnlluukk VVoollttaajj DDeevvrree

Nakil

Silahtar - Zeytinburnu

Adapazarı - Ümraniye Adapazarı - Paşalar - Tunçbilek -

Kütahya Tosya - Merzifon - Samsun Kırşehir - Yerköy - Yozgat Avanos - Nevşehir - Niğde Ceyhan - Kozan - Kadirli Ayrılma noktası - Osmaniye Almus - Tokat - Sivas - Turhal Afyon - Sincanlı Afyon - Bolvadin Tosya - Kastamonu Kastamonu - Taşköprü Konya - Kadınhanı - Ilgın Şarkikaraağaç - Beyşehir Kepez - Korkuteli - Elmalı - Tefenni Aydın - Çine - Yatağan İsparta - Senırkent Harşıt - Tirebolu - Giresun - Ordu Fındıkla - Arhavi - Hopa - Borçka -

Tortum.

Pınarhisar - Lüleburgaz

Ümraniye - Şile

Adapazarı - Söğütlü - Kandıra - Karasu

İsmetpaşa - Çerkeş - Kurşunlu

İsmetpaşa - Gerede Yahştfıan - Kalecik Çankırı - İlgaz Çankırı - Şabanözü Hirfanlı - Şereflikoçhisar Hirfanlı - Kaman Eskişehir - Mahmudiye - Sivrihisar Paşalar - Vezirhan - Gölpazan Değirmisaz - Emet

Balıkesir - Güngormez İzmir - Kemalpaşa Balıkesir - Bigadiç İsparta - Ağlasun - Bucak Beyşehir - Seydişehir Yatağan - Muğla Tefenni - Golhısar Osmaniye - Hasanbeyli Kadirli - Andırın Turhal - Zile Çağoağ - Midyat Çağcağ - Mardin Sincanlı - Sandıklı Kızılcahamam - Çamhdere Ortabereket - Ayaş Ortabereket - Güdül Mahmudiye - Seyitgazi

' 30

Mahmudiye - Çifteler

İsmetpaşa - Eskipazar

Gerede - Mengen

Kırşehir - Mucur

Bolvadin - Çay - İshaklı

Bolvadin - Emirdağ

Senirkent - Uluborlu

Güngormez - İvrindi

Güngormez - Balya Ezine - Bayramiç Bigadiç - Sındırgı Barbaros - Alaçatı - Çeşme Urla - Seferihisar Hasanbeyli - Fevzipaşa Hasanbeyli - İhsaniye Ayrılma noktası - Erzin Ayrılma noktası - Dörtyol Kiti - İğdır Kiti - Tuzluca

17.8

67-53 107 67 53 53 85 42 67 135 53

53 53 53 • 53 85 67 53 53 53 67 33.6 135.2 53 42 42 42

27 67 42 67 67 42 27

27 67

42 42 42 42 42 42 42 67.5 53.5

Akköprü Afyon Aydın Adapazarı

4*

Balıkesir

Bursa

Eskişehir

Ereğli

Silâhtar

Manisa

Paşalar

Tuzla

Ümraniye

Üskübü

Gölcük

Değirmısaz

Serdar ocağı

Kandilli

Kozlu

Zonguldak

Karadon

Bolu

Düzce

Hipodrom

Dışkapı

Bakanlıklar

Santral

Cebeci

Derince

Elmadağ

Adana - Batı

Adana - Doğu 2

Tarsus

Mersin

İncirlik

A. SERVİSTE OLAN TRAFO POSTALARI

Takati ( MVA)

Gerilim ayan

• 37,5/37,5/15 ( + %25)

7.5/2,5/6,5 ( + %25)

12,5/10/5

7,5/2,5/6,5 ( +'% 25)

15/3,5/14

20/14/10

22,5/10/15 ( + %25)

( + %25) •

24/8/24

10/4,5/10°

50/53,75/15

10/9/3

18/10/10 15 37,5/40/15 4 4,7 0,2 0.25 1.25

2,50

12,80 12,80 12,80 1,250 2 2,5 2,5 2,5 10 2.5 1,5 • 2 5 5 5 5 5

154/34,5 ± % 10/13,2 - %5

154 ± % 10/69/6,9

154 ± % 10/34,5/6

154 /33/6,3

154 ± %10/66 — %5/13,8

66 — '% 10/3,3

154 ± % 10/34,5/10,5

154 ± % 10/34,5/3,3

66 ± % 10/15/154

66 ± % 10/34,5/3,3

154 i % 10/35/13,2—%5

154 + %10/34,5/6,3

154 /6,3

154 ± % 10/66/34,5

154 ± % 10/13,2/34.5 •

154 /33 ± % 5

34 ± % 5/3

33/3,3

Q6 + % 6,67

/ jg

— % 13.35

Y.O Y.O YN

B B — Y — Y B Y

Y Y—B Y

Y Y.O Y.O Y B

34,5 / 6,3

69 + % 5 / 6,3

69 + % 5 / 15

YN / A / YN YN / A / YN YN /YN / A YN / A / YN

YN/A /A

A/Y N

YN/YN / -A

/

YN /YN / A

YN / YN / A YN/ YN

YN / A / YN YN/YN

Y — Yn. Y — Yn.

AA — JtV-

YN/Y YN/Y YN/ A YN/ A YN/ A YN/A YN/ A YN/YN A / ZZ

B. İNŞA HALİNDE BULUNAN TRAFO POSTALARI

Takati (MVA)

1956 1958 1958 1956 1957 1956 1956 1952 1952 1957 1952 1958 1956 1956 1956 1959 1958 1957 1956 1959 1952 1957

1952 1948 1948 1948 1957 1957 1956 1956 1956 1956 1956 1959 1959 1956 • 1956 1956 1956

Akhisar

Avanos

Aslanlar

Biga

Çanakkale

Çantan

Denizli

Diyarbakır

Göbel

Gönen

Kayseri

Konya

Kırşehir

Niğde

Sarayköy

Tosya

Yenişehir

Ayvalık

Burhaniye

Bartın

Bayındır

Burdur

Bilecik

Germencik

İsparta

Karaköy

Keçiborlu

ödemiş

Söke

Tire

Akyazı

Alaşehir

Bergama

Çatalca

Gebze

Bozüyük

Gemlik

.1

Hadunköy

' İnegöl

Karacabey

Kınık

Kula

Menemen

M. Kemalpaşa 2

Mudanya

Orhangazi

Osmaneli

Pamukova

Salihli

Silivri

Yalova

10/7,5/5 ( + '% 25)

15/15/2,5

7,5/2/6,5 ( + %25)

3/2/2

10/5/7,5 ( + % 25)

18/10/10 ( + %25)

( + % 25)

10/4,5/10 ( + %25)

30/7,5/30 ( + %25)

5/2,5/3,5 ( + % 25)

15/12,5/5 ( + % 25)

5/4/3

( +• % 2 5 )

2,5/1,5/1,0

6/4/4

3,5

2,5/1,25/2,5

4,0

5,0

0,75

3 . ı.o

S

2,0

154 iı % 10/15 154 ± % 10/60/15 154 ± % 2,5/60/15

66 ± % 10/15 66 ± % 10/35,5/15 154 ± % 10/34,5/15 66 ± % 10/34,5/15 66 ± % 10/6,6 154 ± % 10/66/34,5 34,5 /15 -t % 5

154 ± % 10/34,5/6,3 154 ± % 10/34,5/6,3 154 ± % 10/66/15 154 ± % 10/66 154 ± % 10/68/15

66 ± % 10/15 154 / 66 ± % 10/15 ± % 5 154 ± % 10/66 66 ± % 10/15

66 ± % 10/15 154 ± % 10/30/15 ± % 5 66 ± % 10/15 66 ± % 5/6,3 60 ± %10/16 66 ± % 5/6,3 66 ± %2,5 — % 7,5/15 66 ± % 30/15 66 ± % 5/34,5 66 ± % 5/30/15 66 ± % 5/34,5 60 ± %10/15 66 ± % 5/15/6 60 ± %10/15 34,5 ± % 2,5/15 34,5 ± % 2,5/6,3 34,5 — % 10/6,3/15 34,5 / 15 34,5 ± % 5/15 30 ± % 5/15 34,5 — % 10/15 34,5 ± % 5/15 30 ± % 5/6,3 34,5 ± % 5/15

34,5 — % 10/15 34,5 ± % 5/15 34,5 — % 10/15 34,5, ± % 5/15 34,5 ± % 5/15 34,5 — % 10/15 34,5 ± % 5/15 34,5 ± % 5/15 34,5 — % 5/15 34,5 ± % 5/15 34,5 — % 10/15

Gerilim ayan cinsi

Y Y Y Y Y Y Y Y Y

Y Y Y Y B Y Y Y Y B Y

B B B B B B B B B B B B B B B B

YN/ A YN / YN / A YN / YN / A YN/ A YN / A / YN YN / YN / A YN / A / YN YN/ A YN /YN / A A / YN

YN / A / YN YN / A / YN YN / YN / A Y YN/ A / YN YN/ A YN /YN / A YN /• YN YN/A YN / A / YN YN/YN YN/YN YN/ A YN/YN Y/Y YN/YN Y/Y

Y/Y YN/YN YN/YN YN/YN YN/YN YN/YN YN/YN Y/Y YN / A / YN YN/ YN Y/Y A / YN A / YN YN/YN Yİ Y A / YN

YN/YN Y/ Y A / YN A / YN Y/Y A / YN" Y/Y Y/Y Y/Y YN/YN A / YN

muhtelif tesirlerle memleketimizde pek çok volta] kademesi kullanılmıştır 154 - 69 - 66 - 35 - 34,5 - 33 - 26 - 22 - 16,5 - 15 - 10 - 6 - 5,5 - 3 kV ve şehir şebekelerinde 380/220 V, 190/110 V, 220 V.

Günden güne büyüyen şebekelerimizde bir beraberlik, inşa ve işletmede kolaylık ve alışkanlık sağlamak ve bilhassa temin edilmesi gereken yedek malzeme cins ve miktarını düşürmek için voltajlarda bir standardizasyon yapmak icap etmiştir Halen Türkiye'de kurulan şebekeleıde :

154 - 66 - 33 - 15 - 6 kV ve 380/220 V. normal voltaj olarak kullanılmaktadır.

154 kV kik hatların hepsi Kuzey - Batı ve Batı Anadolu bölgeleri enterkonnekte sistemlerindedır. Kuzey - Batı sisteminin 154 kVluk. buklajı üzerinde Ereğli - Çatalağzı - Karabük arası 66 kV luktur. Bu kısım, önceleri Çatalağzı santralı sadece Kömür havzası için düşünülmüş bir tesis olduğu için enerji dağıtım hattı olarak 66 kV ta yapılmıştı Sonra sistem teessüs edince bu kısım mecburen böyle kaldı 66 kV luk çift devreli bu hatlar Çatalağzı santralından tam istifadeyi zorlaştırmaktadır. Ancak ilerde bu santral sadece kömür havzasına ve Karabük bölgesine münhasır kalacağından, bundan sonra bir değişiklik yapılmasına veya 154 kV luk yeni irtibat kurulmasına lüzum görülmemektedir Diğer taraftan, çok uzun bir hat olan Kırıkkale - Kaıabuk hattının ucundaki bu kısım Hırfanlı ve Kesikkopru santralarından bu güzergâh üzerinden enerji alınmasına, manı olmaktadır. Tek devre olan Ankara - Sanyar hattında bir arıza vuku bulunca, Karabük üzeı iaden Adapazarı'na ancak 15 - 20 MW alınabilmektedir Fakat aradaki 66 kV luk kısım 154 kV luk olsaydı dahi, çok" uzun olan bu hat gene istenen takati taşıyamıyacaktı. Halen müstpkıl ı ölmeler halinde olan münferit sistemlerde voltaj umumiyetle 6ö kV tur.

MorVeketımızde işleyen veya inşa halinde olm hrl'ar tablolaıda gösterilmiştir

154 kV - Teki çekilmiş çift devre hatlarda bir durdurucu direk

154 kV - Tek Aev:s Iıctterda bir durdurucu direk

Boğaz Atlama Projesi, Rumeli yakası yüksek direği