KÖY ELEKTRİFİKASYONU UMUMİ PRENSİPLERİ

Memleketler

İngiltere Hollanda Danimarka B. Almanya Avusturya Türkiye

I No. C ED V EL

Nüfusu x 1000

Umumî faal Nüfus x 1000

Ziraî Nüfus x 1000

Ziraî nüfusun faal nüfusa nisbeti %

Ekilen Arazi x 1000

Hektar

Ziraat arazisinin % işlenen miktarı

51.612

11.021 4.500 53 692

6.997

25.500

23 206 3.835 2.118 22.074

3.347 12.038

1,217

500 5.114 1.080 9 318

7.092

24,2

1.053

43,8-

2.764

65,7

8.699

59,1

1.771

32,0

24.070

41,8

Köy Elektriklendirilmesinde Umumî Prensipler

Adnan DİNÇEL Y. Müh.

Memleketimizdeki potansiyel imkânların iyi bir şekilde istimali ile meydana gelecek ziraî ve sınaî inkişaflar ekonomik ve sosyal kalkınmamızı sağlıyacak başlıca unsurlardandır. Nüfusumuzun 3/4 ünü teşkil eden köylerimizin kalkınmasında elektrifikasyonun rolü inkâr edilemiyecek kadar birinci sınıf bir priyorıteyi haizdir. Bu meyanda peşinen alışılagelmiş ekonomik mukayese usulleri ile bu problemi çozmiye çalışmak insanı yanlış neticelere sevkedebilır. Köy elektrifikasyonu, bugün karayolları, sulama şebekeleri kadar âmme karakterini haiz bir husustur. Endirekt yoldan elde edilecek faydalarla bu mesele memleketimiz için birinci derecede önemi haiz bir konu olmaktadır.

Enerji temin imkânlarımız nelerdir, önce enterkonnekte şebekemiz bölgesi dahiline giren köyleri birinci priyoriteye, bunun haricinde kalanları da yine grup grup düşünerek o bölgelere mahsus hidrolik imkânlarla elektriklendirmeyi ele almalıyız. Bunlar haricinde kalan münferit köyler için hidrolik, termik (dizel) veya rüzgâr santrallan imkânları etüd edilmelidir.

Gerek köy elektrifikasyonunda ve gerekse orta gerilimli şehir şebekelerin de tevzi voltajı 15 kV olarak seçilmiştir. Koy hatlarında emprenye edilmiş ağaç direk kullanılması gerek ormanlarımızın iyi bir şekilde istimali ve gerekse bu işin ekonomik olması yönünden

ehemmiyetle üzerinde durulması lâzım gelen bir husustur E. İ. E. İdaresince Orman Umum Müdürlüğünün yardımlariyle ormanlarımızın bu husustaki durumları ve ağaç direkli hava hatları hakkında etraflı ve geniş etüdler yaptırılmaktadır.

15 kV. luk yüksek gerilim hatları koruma telsiz olarak hesap edilmektedir.

Kullanılacak nakil cinsleri için memleketimizin imkânları, bunların harici piyasa ile durumları gözönüne alınarak mukayeseler yapılmakta, bugün için Al - St. nakil kullanılması ekonomik olmaktadır

Köylerde 100 kVA yi geçmemek üzere ağaç direkler üzerine yerleştirilmiş postaların kullanılması ve köy şebekelerinde kullanılan bilumum malzemenin .standardizasyonu için detaylı projeler hazırlanmaktadır. • Alçak voltajlı köy şebekeleri ağaç direkler üzerine bakır nakillerle yapılmakta, sistemin basit kullanışlı ve ucuz olmasına çalışılmaktadır..

Bu arada koy elektriklendirilmesinde kullanılacak bütün malzemenin mümkün olduğu kadar kendi imkânlarımızla yapılması cihetine itina edilmelidir. İlk adımlar Rabak Elektrolitik Bakır Fb, Etitaş Trafo Fabrikası ve Çanakkale Seramik sanayii vasıtasiyle atılmıştır.

E M M. 35 - 3B

Koy elektriklendirmesinin şimdi kanaatimizce en mühim noktası idarî organizasyonundadır. Umumî mühendislik çerçevesini pek aşmıyan bu problemin teknik cephelerinden dolayı bir ihtilâf vukuu pek beklenemez, neticeyi nihayet hesaplar halleder Memleketimiz için yeni bir mesele olması dolayısiyle idarî, finansman ve eğitim hususları en az teknik kısmı kadar mühim ve lüzumludur.

Halen Kanunu B. M. M de bekleyen Türkiye Elektrik Kurumunun çerçevesi içerisine alınacak müstakil hüviyetli bir koy elektrıklendirılmesi müessesesi. Etüd, plânlama, proje, finansman, inşaat, bakım ve eğitim hususlarını tek elden idare edebilecektir

Hükümet her sene bütçeden ayıracağı bir fonla bu meseleyi ele almalı, hattâ bu fonun bir kısmını köylüye hibe etmelidir. Bankalardan, bilhassa Ziraat Bankasından, müsait imkânlarla istikraz temin edilebilir. Harici yardımlardan istifade yollan aranmalıdır. Köylerin elektriklendirilmesi için şehir ve sanayi elektriği üzerinden alınan vergilerden istifade edilebilir. Ve nihayet en mühim husus

olarak köylerin ve köylülerimizin bu fona iştirakleri bedenî ve malî cihetlerden behemehal temin edilmelidir. Gerek hariçten geçirilecek malzemeden ve gerekse köylünün kullandığı elektrikten vergi alınmaması cihetine gidilmelidir

Eğitim meseleleri olarak kurslarla eleman yetiştirilmesi, bilhassa köylülerimize askerlikleri sırasında lüzumlu bilgiler verilmesi zikredilebilir.

Köylüye evinde tarlasında, köyünde elektriğin kullanılması hakkında kurslar, filimler, radyo konuşmaları sergiler gösterilmelidir. Broşürler dağıtılmalıdır. Bilhassa elektriğin aydınlatma fonksiyonu dışındaki tatbikatı öğretilmelidir, esasen koy elektrifikasyonunu rasyonel kılacak hususta budur.

Bütün bunlarla beraber eğitim yol, su, mesken, sağlık problemleri paralel olarak yümelidır. Son söz olarak da hiç yoksa şimdilik ilgili müesseseler arasında yakın bir işbirliği lüzumludur. Bu suretle bir işin iki defa - büyük bir ihtimalle de aynı şekilde yapılmasının önüne geçilmiş olacaktır.

Yerli Elektrik Malzemesi imal Eden Ana Müessesemizi Tanıyalım

Memleketimiz kalkınmasında on plânda yer alan ana dâvalardan birisi de hiç şüphesiz elektriktir. Bu mevzuyla ilgili olarak şimdiye kadar yapılmış bulunan elektrik istihsal ve tevzi tesislerine yapılan yatırımlardan hakkiyle istifade edilebilmesi, bu enerjinin en uygun şartlarla müstehlike arzına bağlı bulunmaktadır.

Bu itibarla memleketimizde elektrik malzemesi imalının, döviz kazandırma, ham madde ve işçilik imkânlarımızı kıymetlendirme ba.kımından da büyük faydalar sağlıyacağı pek tabiidir.

Ancak, yerli elektrik malzemesi imal eden müesseselerimiz mamullerinin revaç görmesi bir taraftan maliyet ve satış bedellerinin piyasa şartlarına uyabılmesine, diğer taraftan imalâtın kalite bakımından üstün vasıflan ihtiva etmesine bağlıdır.

£ M. M 35-86

Yazan : Kenan ERGEN Y. Müh.

Bu sebeple, bu gibi müesseselerin daha rasyonel çalışacak şekilde ve rantabilitelerini yükseltici tedbirlere tevessül etmeleri temenniye şayan görülmektedir.

Yeniden kurulacak müesseselerde ıhtiyaçlann iyi bir şekilde tesbiti için pazar etüdlerıne önem vermeleri ve tesis kapasitelerini bu etüd sonuçlarına uygun şekilde seçmeleri yerinde bir tedbir olarak zikrolunabilir.

Filhakika ve bir misal olmak üzere Rabak Elektrolitik Bakır ve Mamulleri A Ş. nın bugünkü durumu tetkike değer görülmüştür. Bu müessese kuruluşu sırasında bu etütleri için muhtelif kaynaklardan faydalanmış ise de kurduğu tesislerin kapasitelerini tâyinde fazla iyimser davranmış bulunmakta ve bugünde bu cihetten bir takım müşkülâtla karşılanmış bir vaziyet arzetmektedir. Bahis mevzuu müessesenin kuruluşu sırasında E. İ