Elektrik Mühendisliği Hizmetlerinde Yetki, Sorumluluk ve Denetim: EMO Yönetmeliklerinin Yol Haritası

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ HİZMETLERİNDE YETKİ, SORUMLULUK

VE DENETİM: EMO YÖNETMELİKLERİNİN YOL

HARİTASI

Ali Fuat Aydın EMO İzmir Şubesi Teknik Müdürü [email protected]

Bilindiği üzere, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 135. Maddesi uyarınca; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları, belirli bir meslek grubuna mensup bireylerin ortak ihtiyaçlarını karşılanması, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırılması, mesleğin kamu yararına uygun biçimde gelişiminin sağlanması ve meslek mensuplarının birbirleriyle ve toplumla olan ilişkilerinde dürüstlük ve güvenin tesis edilmesi amacıyla kurulmuş kamu tüzel kişilikleridir. Bu kuruluşlar, meslek disiplini ve ahlakını korumak gibi temel görevleri yerine getirmek üzere kanunla oluşturulurlar. Organları ise, ilgili kanunlarda belirtilen usullere uygun olarak, üyeleri tarafından gizli oyla seçilir ve yargı denetimi altında faaliyet gösterir.

Anayasa’nın 124. Maddesi ise, bu kamu tüzel kişiliklerine, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak amacıyla ve bu düzenlemelere aykırı olmamak şartıyla “yönetmelik” çıkarma yetkisi tanımaktadır. Bu hüküm, meslek kuruluşlarının faaliyetlerini, düzenleyici ve yönlendirici bir çerçeve içinde yürütmelerine olanak tanımakta; aynı zamanda kamu yararını gözeten, şeffaf ve hesap verebilir bir yönetim anlayışının tesis edilmesini sağlamaktadır.

Bu bağlamda, Elektrik Mühendisleri Odası (EMO), kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olarak, Anayasa ve ilgili mevzuat çerçevesinde faaliyet göstermektedir. EMO’nun yönetmelik yayımlaması, yalnızca yasal bir yükümlülük değil; aynı zamanda mesleki standartların korunması, üyelerinin hak ve sorumluluklarının belirlenmesi, mesleki uygulamaların disiplinli bir şekilde yürütülmesi ve kamu yararının gözetilmesi açısından hayati bir gerekliliktir. Yönetmelikler, EMO’nun kuruluş amaçlarına uygun olarak mesleki düzenlemeleri hayata geçirmesine ve üyeleri arasında eşitlik, şeffaflık ve güven ortamı oluşturmasına katkı sağlamaktadır.

Bugüne kadar EMO tarafından hazırlanarak Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelikler, hem meslek mensuplarının faaliyet alanlarını düzenlemiş hem de kamuoyunun meslekle ilgili beklentilerini karşılamaya yönelik önemli adımlar atılmasını sağlamıştır. Aşağıda, EMO tarafından yayımlanan yönetmeliklere ilişkin detaylı bilgiler yer almaktadır.

Ana Yönetmeliği

Resmî Gazete Yayım Tarihi: 10 Mart 2003 – Sayı: 25044

Kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) EMO, Anayasa ve ilgili mevzuat çerçevesinde faaliyet gösteren, meslek disiplinini ve ahlakını korumayı, üyelerinin mesleki gelişimini desteklemeyi ve kamu yararına hizmet etmeyi amaçlayan bir kuruluştur. Bu doğrultuda, EMO’nun kuruluşu, amaçları, örgütlenme yapısı ve işleyişine dair esasları belirlemek amacıyla hazırlanan Ana Yönetmelik, 10 Mart 2003 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Yönetmelik Değişiklikleri ve Genişletilen Hükümler

Yönetmelikte zaman içerisinde ihtiyaçlar doğrultusunda çeşitli değişiklikler yapılmış olup, bu değişiklikler sırasıyla 1 Nisan 2003 (RG-25066), 11 Mayıs 2010 (RG-27578), 18 Ocak 2017 (RG29952) ve son olarak 6 Kasım 2024 (RG-32714) tarihli Resmî Gazetelerde yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Ana Yönetmelik; EMO’nun kuruluş esaslarını, amaçlarını, üyelik koşullarını, organlarının görev ve yetkilerini, şube ve temsilcilik yapılarını, mali hükümlerini ve seçim süreçlerini kapsamlı bir şekilde düzenlemektedir. Bu düzenlemeler, Odanın demokratik, şeffaf ve katılımcı bir yapıda faaliyet göstermesini temin etmektedir.

2024 Yılı Değişiklikleri - 49. Olağan Genel Kurul Kararları

2024 yılında gerçekleştirilen 49. Olağan Genel Kurul’da alınan kararlar doğrultusunda Ana Yönetmelikte önemli güncellemeler yapılmıştır:

• Kapsam Maddesi (Madde 1): Yönetmeliğin kapsamına ilişkin ifadeler yeniden düzenlenerek daha açıklayıcı hale getirilmiştir.

• Üyelik Koşulları (Madde 8): EMO’ya üye olabilecek meslek grupları netleştirilmiş; elektrik, elektronik, kontrol, otomasyon, biyomedikal, tıp, telekomünikasyon ve mikroelektronik mühendisliği gibi lisans alanlarından mezun olanlar ile TMMOB Genel Kurulu kararıyla üyeliğe kabul edilen kişiler Oda üyeliğine hak kazanmıştır. Ayrıca, ilgili mühendislik bölümlerinde öğrenim

gören öğrencilerin “öğrenci üye” sıfatıyla Odaya katılabilecekleri hüküm altına alınmıştır.

• Üyelik Ödentisi Muafiyeti (Madde 9): İşsiz olduğunu belgeleyenler, emekli veya maluliyet aylığı alıp çalışmayanlar, askerlik görevini sürdürenler, yurt dışında bulunanlar ve lisansüstü öğrenim görenler belirli süreler boyunca üyelik ödentisinden muaf tutulmuştur.

• Delege Sayısı ve Dağılımı (Madde 4): Oda Genel Kurulu’nda doğal delegeler hariç olmak üzere toplam 900 delegenin görev alacağı belirtilmiş; bu delegelerin şubelere dağılımına ilişkin esaslar düzenlenmiştir.

• Yönetim Kurulu Görev Dağılımı (Madde 28): Oda Yönetim Kurulu’nun ilk toplantısında görev dağılımı yapması gerektiği hükme bağlanmıştır. Ayrıca, Yönetim Kurulu’nun görev ve yetkileri güncellenmiştir.

• Şube Genel Kurulları: Aynı seçim dönemi içinde bir üyenin yalnızca bir şubenin genel kurul hazirun listesinde yer alabileceği belirtilmiş; delege sayısı değişikliğine uygun olarak şube genel kurullarının görev ve yetkilerine dair düzenlemeler yapılmıştır.

• Organlarda Bulunma Yasağı: Oda üyelerinin aynı anda birden fazla kurulda görev alamayacağı açıkça ifade edilmiştir. İkinci bir kurula seçilen üyelerin, istifa etmelerine gerek kalmaksızın ilk kuruldaki üyeliklerinin sona ereceği ve yerlerine yedek üyelerin çağrılacağı hükme bağlanmıştır.

Yapılan bu düzenlemeler, Elektrik Mühendisleri Odası’nın daha etkin, katılımcı ve çağdaş bir yapıda faaliyet göstermesini hedeflemekte; meslek mensuplarının haklarını korurken kamu yararını da gözeten bir anlayışla hizmet sunmasını sağlamaktadır. Yönetmelik, EMO’nun kurumsal kimliğini güçlendiren ve mesleki standartları yükselten bir temel belge niteliğindedir.

Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği

TMMOB Kanunu’nun 6235 sayılı hükümleri ile 10 Mart 2003 tarihli ve 25044 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan EMO Ana Yönetmeliği doğrultusunda hazırlanan bu yönetmelik; serbest çalışan ve EMO’ya kayıtlı mühendislerin mesleki faaliyetlerini düzenlemek, bu faaliyetlerin denetimini sağlamak ve meslek alanlarında etik, teknik ve hukuki standartları korumak amacıyla yayımlanmıştır.

Yönetmelik; elektrik, elektronik, kontrol, otomasyon, haberleşme gibi mühendislik dallarında serbest olarak hizmet üreten kişi ve kuruluşların:

• Mesleki etkinliklerinin EMO tarafından denetlenmesini,

• Hizmet üretiminde mesleki esaslara uygunluk sağlanmasını,

• Meslektaşlar arasında haksız rekabetin önlenmesini,

• Hizmet veren kişi ve kuruluşların kayıtlarının ve sicillerinin tutulmasını,

• Ülke ve meslektaş yararına olacak şekilde mesleki gelişimin teşvik edilmesini amaçlayan usul ve esasları kapsamaktadır. Yönetmelik, yalnızca bireysel mühendisleri değil; aynı zamanda bu hizmetleri başka üretim birimleri içinde sunan gerçek ve tüzel kişi kuruluşları da kapsamaktadır.

Yönetmelikte Yapılan Değişiklikler

Yönetmelik, yayımlandığı tarihten itibaren çeşitli dönemlerde güncellenmiş ve aşağıdaki Resmî Gazete sayılarında değişiklikler yayımlanmıştır:

• 8 Ocak 2009 – Sayı: 27104

• 6 Mayıs 2010 – Sayı: 27573

• 31 Ocak 2013 – Sayı: 28545

• 28 Temmuz 2017 – Sayı: 30137

• 13 Aralık 2024 – Sayı: 32751

EMO’da Unvanlara Dayalı Uygulamalar ve SMM Belgelendirme Süreci

1980 sonrası dönemde üniversitelerde mühendislik eğitimi alanında yaşanan çeşitlenme ile birlikte

diploma unvanlarının sayısında belirgin bir artış gözlemlenmiştir. Bu gelişmeler doğrultusunda EMO meslek alanındaki uygulamalarını yeniden değerlendirme ve çeşitli düzenlemeler yapma ihtiyacı duymuştur.

Başlangıçta, kamuoyuna yönelik basın açıklamaları ve bilgilendirme faaliyetleriyle, özellikle tercih aşamasındaki öğrenci adaylarına “elektrik-elektronik mühendisliği” unvanının mesleki uygulamalardaki karşılığı konusunda uyarılarda bulunulmuştur. Ancak 2007 yılından itibaren, bu unvanın mesleki hizmet alanlarında fiilen yer alması nedeniyle, EMO mevzuatında “elektrik mühendisliği” ve “elektronik mühendisliği” unvanlarının yanında üçüncü bir unvan olarak “elektrik-elektronik mühendisliği” de tanımlanmıştır.

Unvanların Evrimi ve Üyelik Süreci

1997 yılına kadar Türkiye’deki üniversitelerin ilgili bölümlerinden mezun olan mühendisler; “Elektrik Mühendisi”, “Elektrik-Elektronik Mühendisi”, “Elektronik Mühendisi” ve “Elektronik Haberleşme Mühendisi” unvanlarıyla mezun olmakta ve EMO’ya herhangi bir ayrım olmaksızın üye olarak mesleki görevlerini yerine getirebilmekteydiler.

Ancak sonraki yıllarda mühendislik eğitiminin alt alanlara ayrılmasıyla birlikte, SMM (Serbest Müşavir Mühendis) belgelendirme sürecinde unvana dayalı farklı uygulamalar gündeme gelmiştir:

Elektrik-Elektronik Mühendislerinden transkript talep edilmeye başlanmış; özellikle belirli derslerin alınmış olması koşulu aranmaya başlanmıştır.

Elektronik Mühendislerine ise “Elektronik SMM Belgesi” verilmeye başlanmıştır. Ancak bu belgenin diğer kamu kurum ve kuruluşlarının uygulamalarında doğrudan karşılığının bulunmaması nedeniyle çeşitli sıkıntılar yaşanmıştır.

Bu sorunların çözümü amacıyla, Elektrik SMM faaliyet alanı, gerilim seviyesine göre iki ayrı kategoriye ayrılarak “1 kV üstü” ve “1 kV altı” tesisler şeklinde tanımlanmıştır.

Gerilim Seviyesine Göre Tesis Tanımları

Her ne kadar bu ayrım teknik olarak gerilim seviyesine dayalı bir sınıflandırma gibi görünse de, esasen Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (ETKB) tarafından yayımlanmış iki ayrı yönetmelik çerçevesinde yapılmıştır:

1 kV Üstü ve 1 kV Altı Tesisler:

• Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği (RG: 30.11.2000 – Sayı: 24246) kapsamında, etkin değeri 1000V’un üzerindeki kuvvetli akım tesisleri, ilave olarak; elektrikle işleyen

taşıtlara ilişkin besleme ve cer hatları ve maden işletmelerindeki elektrik tesisleri

• Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği (RG: 4.11.1984 – Sayı: 18565) kapsamında etkin değeri 1000V ve altındaki kuvvetli ve zayıf akımlı tesisler ve ilave olarak asansör tesisleri

1 kV Altı Tesisler:

• Yalnızca Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği kapsamında etkin değeri 1000V ve altındaki kuvvetli ve zayıf akımlı tesisler ile ilave olarak asansör tesisleri

SMM Belgesi Verilme Kriterleri

Unvana bağlı olarak SMM belgesi verilme süreci şu şekilde yürütülmektedir:

• Elektrik Mühendislerine hem 1 kV üstü hem de 1 kV altı tesisler için SMM belgesi verilmektedir.

• Elektronik ve Elektrik-Elektronik Mühendislerine yalnızca 1 kV altı tesisler için SMM belgesi düzenlenmektedir.

• Elektrik-Elektronik Mühendislerinin 1 kV üstü tesisler için belge talep etmeleri halinde, transkript incelemesi yapılmakta ve belirli derslerin alınmış olması şartı aranmaktadır.

Belge Şartları ve Yönetmelik Bağlantıları

Elektrik SMM faaliyet alanındaki bazı hizmetlerde, ilgili yönetmelikler doğrultusunda ek belge şartları getirilmiştir. Bu belgeler, hizmetin niteliğine göre farklılık gösterebilmekte; örneğin işletme sorumluluğu gibi alanlarda özel eğitim ve belgelendirme süreçleri gerektirebilmektedir.

Bu uygulamalar, hem mesleki yeterliliğin sağlanması hem de kamu güvenliğinin korunması açısından önem taşımaktadır. Ancak unvana dayalı farklılıkların yarattığı uygulama karmaşasının giderilmesi ve mevzuatın daha bütüncül bir yaklaşımla ele alınması, meslek mensuplarının haklarının korunması ve hizmet kalitesinin artırılması açısından kritik bir ihtiyaç olarak değerlendirilmektedir.

Elektrik Mühendisleri Odası’nın 49. Olağan Genel Kurulu’nda alınan kararlar doğrultusunda 2024 yılında yapılan son düzenlemelerle birlikte yönetmelikte önemli güncellemeler gerçekleştirilmiştir:

• Tanım Güncellemesi: “Odaya kayıtlı tüm mühendislik dallarına ait meslek alanlarında” ifadesinden sonra, hizmetlerin meslek unvanlarına göre ayrı ayrı tanımlanmasının sürekli yönetmelik

değişikliği gerektirdiği görülmüş; bu nedenle genel tanımın yeterli olduğu değerlendirilerek ayrıntılı unvan listesi kaldırılmıştır.

• EM Tanımı Genişletildi: EM tanımı içerisine Elektronik ve Haberleşme Mühendisleri de dahil edilerek kapsam genişletilmiştir.

• BM Kısaltması Kaldırıldı: Bilgisayar Mühendisliği alanında ayrı bir meslek odası (BMO) kurulmuş olması nedeniyle, yönetmelikte geçen “BM” kısaltması çıkarılmıştır.

Bu yönetmelik, serbest mühendislik hizmetlerinin etik, teknik ve hukuki standartlara uygun biçimde yürütülmesini sağlamakla kalmayıp, meslek mensuplarının haklarını koruyan, kamu yararını gözeten ve mesleki gelişimi teşvik eden bir çerçeve sunmaktadır. EMO’nun bu alandaki düzenleyici rolü, mühendislik hizmetlerinin kalitesini artırmak ve meslektaşlar arasında adil bir rekabet ortamı oluşturmak açısından büyük önem taşımaktadır.

Elektrik Yüksek Gerilim Tesisleri

İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği

Bu yönetmelik, elektrik yüksek gerilim (YG) tesislerinde can ve mal güvenliğinin sağlanması, olası ekonomik kayıpların önlenmesi ve tesislerin güvenli, verimli şekilde işletilmesi amacıyla hazırlanmıştır. Yönetmelik, bu hizmetleri üstlenen işletme sorumlusu elektrik mühendislerinin görev, yetki ve çalışma yöntemlerini düzenleyerek mesleki sorumlulukları netleştirmektedir.

Yönetmelik Değişiklikleri

Yönetmelikte zaman içinde çeşitli güncellemeler yapılmış olup, bu değişiklikler aşağıdaki tarihlerde Resmî Gazete’de yayımlanmıştır:

• 12 Ocak 2008 – Sayı: 26754

• 5 Ekim 2024 – Sayı: 32683

Yönetmelik, 1 kV’un üzerindeki yüksek gerilim tesislerinin işletme sorumluluğunu üstlenen elektrik mühendislerinin, ETKB tarafından yürürlüğe konulan 30 Kasım 2000 tarihli ve 24246 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği çerçevesindeki görev, yetki ve yükümlülüklerini kapsamaktadır.

EMO 49. Olağan Genel Kurulu’nda alınan kararlar doğrultusunda 2024 yılında yapılan son değişikliklerle birlikte yönetmelikte önemli düzenlemelere gidilmiştir:

• Tanım Güncellemesi: Yönetmelikte geçen “işletme sahibi” ifadesi, “işveren” olarak değiştirilmiştir. Bu değişiklik, işletmenin sahibi ve/ veya kullanıcısı olan tarafın tanımını netleştirmek amacıyla yapılmıştır.

• Belge İfadesi Standardizasyonu: Yönetmelikte farklı şekillerde geçen belge adları (örneğin: İşletme Sorumluluğu Belgesi, Yetkilendirme Belgesi, Elektrik YG Tesisleri İşletme Sorumluluğu Belgesi vb.) yerine, tek ve standart bir ifade olan YGTİS Belgesi (Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Belgesi) kullanımı benimsenmiştir.

• Tesis Sahibi Mühendisler: Ortaklığın çoğunluk hissesine sahip olduğunu belgeleyen YGTİS belgesi sahibi mühendisler, sahibi oldukları tesisin işletme sorumluluğunu, Serbest Müşavir Mühendis (SMM) olma şartı aranmaksızın, EMO onaylı sözleşme ile üstlenebileceklerdir.

• Kısıtlamalar: Kamu kurum ve kuruluşları ile özel kuruluşlarında tam gün ve tam yıl istihdam edilerek ücretli kamu personeli olarak mühendis kadrosunda çalışan YGTİS Belgesi sahibi mühendisler, yalnızca görev yaptıkları adreste bulunan ve tek bir elektrik sözleşmesi ile elektrik alan YG tesisinin işletme sorumluluğunu üstlenebileceklerdir.

• Yerinde Denetim Zorunluluğu: İşletme sorumluluğu hizmetinin SMM tarafından üstlenilmesi halinde, ilgili YG tesisinin en az ayda bir kez denetlenmesi zorunlu hale getirilmiştir.

• Sınırlandırmalar: İşletme sorumluluğunu üstlenen mühendislerin sorumlu oldukları tesis sayısı veya toplam güç miktarı, EMO Yönetim Kurulu tarafından belirlenen sınırları aşamayacaktır. Ancak, mühendisin başka bir işletme sorumluluğu hizmeti bulunmuyorsa, tek aboneli tesislerde güç sınırı uygulanmayacaktır. Ayrıca, işletme sorumluluğu yalnızca mühendisin faaliyet gösterdiği il ve komşu illerle sınırlı tutulmuştur.

• Alt Yüklenici Düzenlemesi: Kamu kuruluşları veya ulusal ölçekte faaliyet gösteren özel-tüzel kuruluşlar tarafından farklı illerdeki tesisler için yapılan işletme sorumluluğu hizmet alımı ihalelerinde, yüklenici sıfatıyla görev alacak mühendislik firmalarının, yalnızca işletme sorumluluğu hizmeti içeren durumlar haricinde, Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği’nde belirtilen tescil koşullarını sağlamaları ve hizmet sözleşmelerini ibraz etmeleri gerekmektedir. Bu firmalar, ilgili Şube Yönetim Kurulu onayı ile tesisin bulunduğu ilde faaliyet gösteren belge sahibi bir mühendisle “Alt Yüklenici” sıfatıyla sözleşme yaparak hizmeti üstlenebileceklerdir. Bu sözleşmelerde “Ana İşveren” ve “Yüklenici” taraflar, işverenin yükümlülüklerinden müştereken ve müteselsilen sorumlu olacaklardır.

Bu yönetmelik, yüksek gerilim tesislerinde işletme sorumluluğunun profesyonel, güvenli ve mevzuata uygun şekilde yürütülmesini sağlamakta; mühendislerin yetki ve sorumluluklarını netleştirerek hem kamu güvenliğini hem de mesleki standartları korumayı hedeflemektedir. EMO’nun bu alandaki düzenleyici rolü, sektördeki kaliteyi ve güvenliği artıran önemli bir mekanizma olarak öne çıkmaktadır.

Teknik Uygulama Sorumluluğu Uygulama Esasları Yönetmeliği

Resmî Gazete Yayım Tarihi: 25 Temmuz 2010 – Sayı: 27652

EMO tarafından hazırlanan bu yönetmelik, teknik hizmet kalitesinin artırılması ve yapı ile tesis üretiminin sağlam, güvenilir, kullanışlı ve ekonomik biçimde gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla yayımlanmıştır. Yönetmelik, toplum yararını gözeten bir anlayışla, yapı ve tesislerin ruhsat eki projelere uygun biçimde hayata geçirilmesini, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına teknik denetim desteği sunulmasını ve bu sürecin etkin biçimde yürütülmesini hedeflemektedir.

Yönetmelik; elektrik, elektronik ve elektrik-elektronik mühendisliği alanlarında faaliyet gösteren ve teknik uygulama sorumluluğu üstlenen mühendislerin:

• Görev, yetki ve sorumluluklarını, • Çalışma yöntemlerini ve yükümlülüklerini, • Teknik denetim süreçlerini ve uygulama esaslarını düzenlemektedir. Bu kapsamda, kamu yatırımları ve tesisleri ile 4708 Sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamı dışında kalan yapı ve tesislerde, 3194 Sayılı İmar Kanunu’nda “Fenni Mesuliyet” olarak tanımlanan hizmetlerin yürütülmesine ilişkin esaslar belirlenmiştir.

Yönetmeliğin Öne Çıkan Özellikleri

• Teknik uygulama sorumluluğu hizmetlerinin, yapı ve tesislerin ruhsat eki projelere uygun biçimde gerçekleştirilmesini sağlamak üzere yapı denetim sürecine katkı sunması amaçlanmıştır.

• Kamu kurumları ve yerel idarelerin denetim görevlerini destekleyici bir yapı oluşturulmuştur.

• EMO, bu yönetmelik ile TMMOB’a bağlı odalar arasında fenni mesuliyet hizmetleri hakkında yönetmelik yayımlayan ilk Oda olma özelliğini kazanmıştır.

• Yönetmelik, teknik uygulama sorumluluğu hizmetlerinin mesleki etik, kalite ve güvenlik standartlarına uygun biçimde yürütülmesini sağlayarak, mühendislik hizmetlerinin toplumsal faydasını artırmayı hedeflemektedir.

Teknik Uygulama Sorumlusu Kimdir?

Yönetmelik kapsamında teknik uygulama sorumlusu; elektrik, elektronik veya elektrik-elektronik mühendisliği alanlarında faaliyet gösteren ve yapı ile tesis üretim sürecinde teknik denetim, proje uygunluğu ve uygulama kontrolü gibi görevleri üstlenen meslek mensubudur. Bu kişiler, yapı üretim sürecinde hem mesleki hem de hukuki sorumluluk taşıyan uzmanlardır.

En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği

Resmî Gazete Yayım Tarihi: 9 Aralık 2010 – Sayı: 27780 EMO tarafından hazırlanan bu yönetmelik, daha önce ayrı ayrı yayımlanmış olan “En Az Ücret” ve “Mesleki Denetim Uygulama Esasları”na ilişkin iki farklı düzenlemenin birleştirilmesi suretiyle tek bir çerçeve altında toplanmış ve Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu birleşim, uygulamada bütünlük sağlamak ve mesleki hizmetlerin daha etkin biçimde denetlenmesini temin etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yönetmeliğin Amacı ve Kapsamı Yönetmelik, mühendislik hizmetlerinin teknik kalitesini artırmak, yapı ve sistem tasarımı ile tesis üretiminin sağlam, güvenilir, kullanışlı ve ekonomik biçimde gerçekleştirilmesini sağlamak üzere aşağıdaki hedefleri gözetmektedir: • Meslek mensuplarının haklarının korunması, • Haksız rekabetin önlenmesi, • Mühendis ile işveren arasındaki ilişkilerin düzenlenmesi, • Oda üyeleri ile işverenlerin yasal haklarının güvence altına alınması, • Yapı ve tesis üretimini denetim ve proje onayı ile görevli kamu kurumlarına ve yerel yönetimlere destek sağlanması, • Serbest müşavirlik ve mühendislik hizmeti veren kişi ve kuruluşların mesleki denetim, kapasite ve yeterlilik açısından değerlendirilmesine esas olan kayıtların tutulması.

Yönetmelik Kapsamında Düzenlenen Hususlar Yönetmelik, EMO’ya kayıtlı mühendislerin mesleki faaliyetlerine ilişkin aşağıdaki konuları kapsamaktadır: • Serbest mühendislik hizmetlerinin yürütülmesinde uyulması gereken kurallar, • Mesleki denetim süreçlerinin işleyişi, • Oda üyelerinin görev ve sorumlulukları, • Mesleki etkinliklerin denetim esasları, • Hizmet üretiminde kalite ve etik standartlarının korunması. 2024 Yılı Düzenlemeleri – 49. Olağan Genel Kurul Kararları EMO 49. Olağan Genel Kurulu’nda alınan kararlar doğrultusunda, Danıştay Kararları da dikkate alınarak yönetmelikte önemli bir değişikliğe gidilmiştir: • En Az Ücret Düzenlemeleri Kaldırıldı: Danıştay’ın ilgili kararları doğrultusunda, en az ücretle ilgili hükümlerin yönetmelikten çıkarılması uygun bulunmuştur. • Yeni Yönetmelik Başlığı: Bu değişiklikle birlikte, yönetmelik “Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği” adı altında yeniden düzenlenmiş ve yayımlanması kararlaştırılmıştır. Sonuç Bu yönetmelik, mühendislik hizmetlerinin mesleki denetim esaslarına uygun biçimde yürütülmesini sağlayarak hem meslek mensuplarının haklarını korumakta hem de kamu yararına hizmet sunan bir denetim mekanizması oluşturmaktadır. Elektrik Mühendisleri Odası’nın bu alandaki düzenleyici rolü, mühendislik hizmetlerinin kalitesini ve güvenilirliğini artıran önemli bir kurumsal katkı sunmaktadır.

Asansörlere Ait Elektrik Mühendisliği Hizmetleri

Resmî Gazete Yayım Tarihi: 29 Temmuz 2011 – Sayı: 28009

EMO tarafından hazırlanan bu yönetmelik, asansör sistemlerinin güvenli, verimli ve mevzuata uygun biçimde projelendirilmesi, kurulması ve işletilmesini sağlamak amacıyla yayımlanmıştır. Yönetmelik, asansörlerin elektrik mühendisliği hizmetlerine ilişkin kapsamlı bir çerçeve sunarak hem kamu güvenliğini hem de mesleki standartları korumayı hedeflemektedir.

Yönetmelik, insanların, insan ve yüklerin veya yalnızca yüklerin taşınmasında kullanılan asansör sistemlerine ilişkin aşağıdaki elektrik mühendisliği hizmetlerini kapsamaktadır:

• İmalat

• Montaj ve montaj sorumluluğu

• Son kontrol

• Ruhsatlandırma (tescil)

• İşletme ve bakım sorumluluğu

• Yenileme

• Yıllık kontroller

Bu hizmetlerin yürütülmesinden sorumlu olan EM’ler için görev, yetki ve sorumluluklar net biçimde tanımlanmış; aynı zamanda bu hizmetlerin EMO tarafından denetlenmesine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir.

• Asansör sistemlerinin güvenli ve mevzuata uygun biçimde kurulması için elektrik mühendisliği hizmetlerinin teknik ve etik standartlara uygun biçimde yürütülmesi sağlanmıştır.

• EM’lerin sorumluluk alanları netleştirilerek, projeden işletmeye kadar tüm süreçlerde mesleki denetim mekanizması oluşturulmuştur.

• Ruhsatlandırma ve yıllık kontrol süreçlerinde EMO’nun denetim rolü güçlendirilmiştir.

• Asansörlerin elektriksel güvenliği ve sürekliliği açısından mühendislik hizmetlerinin kalitesi artırılmıştır.

Diğer Meslek Odalarıyla İlişki

Bu yönetmelik, TMMOB’ye bağlı odalar arasında asansör sistemlerine yönelik elektrik mühendisliği hizmetlerini düzenleyen ilk örneklerden biri olup, benzer bir düzenleme Makina Mühendisleri Odası (MMO) tarafından da yayımlanmıştır. Bu durum, disiplinler arası iş birliğini ve teknik hizmetlerin bütüncül denetimini desteklemektedir.

Yönetmelik, asansör sistemlerinin elektriksel güvenliğini ve işlevselliğini sağlamak üzere mühendislik hizmetlerinin mesleki esaslara uygun biçimde yürütülmesini temin etmektedir. EMO’nun bu alandaki düzenleyici rolü, hem kullanıcı güvenliğini hem de mühendislik hizmetlerinin kalitesini artıran önemli bir katkı sunmaktadır.

Yapı Elektronik Sistemleri ve Tesisatlarına Ait Mühendislik

Hizmetleri Yönetmeliği

Resmî Gazete Yayım Tarihi: 1 Temmuz 2012 – Sayı: 28340

EMO tarafından hazırlanan bu yönetmelik, yapıların ve yapı çevresinde tesis edilecek elektronik sistemlerin planlanması, uygulanması ve işletilmesi süreçlerinde yürütülecek mühendislik hizmetlerinin teknik, etik ve hukuki esaslara uygun biçimde gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla yayımlanmıştır. Yönetmelik, bu hizmetleri üstlenecek yetkili mühendislerin görev, yetki ve sorumluluklarını açık biçimde tanımlamakta; aynı zamanda bu hizmetlerin EMO tarafından denetlenmesine ilişkin usul ve esasları kapsamlı şekilde düzenlemektedir.

Yönetmelik; yapılarda ve çevresinde tesis edilecek elektronik sistemlere ilişkin aşağıdaki mühendislik hizmetlerini kapsamaktadır:

• Keşif çalışmaları

• Proje hazırlama

• İşletme ve kontrol

• İşletme sorumluluğu

• Bakım ve yenileme

Bu hizmetlerin yürütülmesinden sorumlu olan elektrik, elektronik ve elektrik-elektronik mühendislerinin görev, yetki ve sorumlulukları açık biçimde tanımlanmış; aynı zamanda bu hizmetle-

rin EMO tarafından denetlenmesine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir. Yönetmeliğin Getirdiği Düzenlemeler • Yapı elektronik sistemlerinin güvenli, işlevsel ve yürürlükteki mevzuata uygun biçimde tesis edilmesini sağlamak üzere mühendislik hizmetlerinin teknik standartlara uygun biçimde yürütülmesi temin edilmiştir. • Yetkili mühendislerin sorumluluk alanları keşif aşamasından işletmeye kadar tüm süreçleri kapsayacak şekilde netleştirilmiş; bu süreçlerin mesleki denetim altında yürütülmesi için gerekli kurumsal yapı oluşturulmuştur. • Elektronik sistemlerin bakım ve işletme sorumluluğuna ilişkin yükümlülükler belirlenmiş; hizmetlerin sürekliliği ve güvenliği açısından gerekli önlemler alınmıştır. • EMO’nun denetim rolü, hizmet kalitesinin artırılması, mesleki standartların korunması ve kamu yararının gözetilmesi açısından önemli bir düzenleyici mekanizma olarak yapılandırılmıştır. Mevzuatla Uyum ve Uygulama Sınırları Her ne kadar yönetmelik, yapı elektronik sistemlerine ilişkin zayıf akım projelerinin yetkilendirilmiş bir müellif ve denetçi tarafından yürütülmesini öngörse de, mevcut imar mevzuatı bu yaklaşımı desteklememektedir. Zira 3194 Sayılı İmar Kanunu ve ilgili düzenlemeler uyarınca, elektrik iç tesisat projeleri kuvvetli ve zayıf akım sistemlerini

birlikte kapsamakta olup, bu projelerin tek bir müellif tarafından hazırlanması ve tek bir denetçi tarafından kontrol edilmesi esası benimsenmiştir. Bu nedenle, EMO’nun YEST Yönetmeliği ile ifade ettiği yetkilendirilmiş müellif/denetçi yaklaşımı, mevcut mevzuat çerçevesinde uygulama alanı bulmakta zorlanmaktadır.

Bu yönetmelik, yapı elektronik sistemlerinin mühendislik hizmetleri açısından disiplinli, güvenli ve mesleki esaslara uygun biçimde yürütülmesini sağlayarak hem kullanıcı güvenliğini hem de hizmet kalitesini artırmayı hedeflemektedir. EMO’nun bu alandaki düzenleyici rolü, teknolojik altyapının sağlıklı gelişimi ve mesleki standartların korunması açısından stratejik bir katkı sunmaktadır. Ancak uygulamada, imar mevzuatıyla uyumlu çözümler geliştirilmesi gerekliliği, yönetmeliğin etkinliğini artırmak adına dikkatle ele alınmalıdır.

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarından Elektrik Enerjisi

Üretimine Ait Elektrik Mühendisliği Hizmetleri

Resmî Gazete Yayım Tarihi: 28 Şubat 2015 – Sayı: 29281

Değişiklik Yayım Tarihi: 23 Şubat 2019 – Sayı: 30695

EMO tarafından hazırlanan bu yönetmelik, yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik enerjisi üretimi sürecinde yürütülecek mühendislik hizmetlerinin teknik, etik ve hukuki esaslara uygun biçimde gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla yayımlanmıştır. Yönetmelik, bu hizmetleri üstlenecek elektrik, elektrik-elektronik ve elektronik mühendislerinin görev tanımlarını netleştirerek, mesleki sorumlulukların çerçevesini belirlemekte ve denetim süreçlerini düzenlemektedir.

Yönetmelik, güneş, rüzgâr, biyokütle, jeotermal ve hidroelektrik gibi yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik enerjisi üretimi ile ilgili aşağıdaki mühendislik hizmetlerini kapsamaktadır:

• Teknik denetim

• Mesleki sorumluluk ve yetkilendirme

Bu hizmetlerin yürütülmesinden sorumlu olan EM’ler için görev, yetki ve sorumluluklar açık biçimde tanımlanmış; aynı zamanda bu hizmetlerin EMO tarafından denetlenmesine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir. Yönetmeliğin Getirdiği Düzenlemeler Yenilenebilir enerji projelerinde görev alacak mühendislerin mesleki yeterliliklerinin ve sorumluluklarının netleştirilmesi sağlanmıştır. Elektrik enerjisi üretim tesislerinin güvenli, verimli ve mevzuata uygun biçimde kurulması için teknik hizmetlerin kalite standartlarına uygun biçimde yürütülmesi temin edilmiştir. EMO’nun denetim rolü, hizmet kalitesinin artırılması ve kamu yararının gözetilmesi açısından önemli bir mekanizma olarak yapılandırılmıştır. Yönetmelik, 18 Mart 2004 Tarihli ve 25406 Sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği ile uyumlu olarak, bu alandaki hizmetlerin mesleki denetim esaslarına göre yürütülmesini sağlamaktadır. 2019 Yılı Değişiklikleri 23 Şubat 2019 tarihinde yayımlanan değişiklikle birlikte yönetmelikte çeşitli güncellemeler yapıl-

mış; uygulama süreçleri, belge düzenlemeleri ve denetim mekanizmaları daha da netleştirilmiştir. Bu değişiklikler, sektördeki teknolojik gelişmeler ve mevzuat uyumu doğrultusunda yönetmeliğin güncel ihtiyaçlara cevap verebilmesini sağlamıştır.

MİSEM Kapsamında Eğitim ve Belgelendirme Süreci

Yönetmelik kapsamında, EMO tarafından MİSEM (Meslek İçi Sürekli Eğitim Merkezi) aracılığıyla aşağıdaki eğitim programları düzenlenmeye başlanmıştır:

• Güneş Enerjisi Sistemleri Tesisatı Eğitimi

• Rüzgâr Enerjisi Sistemleri Tesisatı Eğitimi

• Biyogaz Enerjisi Sistemleri Tesisatı Eğitimi

Bu eğitimler modüler yapıda sunulmakta olup, katılımcılara belgeler verilmektedir. Eğitimler, hem serbest müşavir mühendis (SMM) olarak çalışan üyeler hem de özel sektör firmalarında ücretli olarak görev yapan mühendisler için önem taşımaktadır.

Ayrıca, söz konusu alanlarda işletme sorumluluğu hizmetlerinin yürütülmesine yönelik tip hizmet sözleşmeleri hazırlanmış ve EMO birimleri nezdinde onay süreçleri başlatılmıştır. Bu uygulama, hizmetlerin kurumsal denetim altında yürütülmesini ve mesleki sorumlulukların açık biçimde tanımlanmasını sağlamaktadır.

İşletme Sorumluluğu Hizmetlerinde Mevzuat Uyumu ve Uygulama Sorunları

Yönetmelikte, yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik enerjisi üretimine ilişkin işletme sorumluluğu hizmetlerinin, aşağıdaki iki temel mevzuat çerçevesinde yürütüleceği açıkça belirtilmiştir:

• Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği (RG: 30.11.2000 – Sayı: 24246)

• Elektrik Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği (RG: 18.03.2004 – Sayı: 25406)

Ancak uygulamada, özellikle EMO birimlerinde yürütülen işletme sorumluluğu hizmetlerinde bazı sorunlar yaşandığı gözlemlenmektedir. Elektrik YG tesislerinde işletme sorumluluğu konusu olan trafo, enerji nakil hattı (ENH) gibi tesislerle elektrik üretim tesislerinin işletme sorumluluğu hizmetlerinin birbirinden tam olarak ayrıştırılamadığı; bu ayrımın sahada net biçimde uygulanamadığı yönünde geri bildirimler alınmaktadır.

Ayrıca, yönetmelikte açıkça belirtilmiş olmasına rağmen, ilgili MİSEM eğitimlerine katılım ve belge zorunluluğunun bazı uygulamalarda aranmadığı; bu durumun denetim ve yetkilendirme süreçlerinde belirsizlik yarattığı ifade edilmektedir. Bu eksiklikler, hem hizmet kalitesini hem de mesleki güvenliği olumsuz etkileyebilecek niteliktedir.

Bu yönetmelik, yenilenebilir enerji alanında faaliyet gösteren mühendislerin mesleki hizmetlerini disiplinli, güvenli ve kamu yararına uygun biçimde yürütmesini sağlayarak hem çevresel sürdürülebilirliğe hem de mühendislik hizmetlerinin kalitesine katkı sunmaktadır. Elektrik Mühendisleri Odası’nın bu alandaki düzenleyici rolü, Türkiye’nin enerji dönüşüm sürecinde stratejik bir öneme sahiptir.

Norm Geliştirme Merkezi Usul ve Esasları Yönetmeliği

Resmî Gazete Yayım Tarihi: 25 Ağustos 2017 – Sayı: 30165

EMO tarafından yayımlanan bu yönetmelik, Oda bünyesinde kurulan Norm Geliştirme Merkezi’nin işleyişine dair temel ilkeleri belirlemek amacıyla hazırlanmıştır. Yönetmelik, merkezde yürütülecek norm geliştirme faaliyetlerinin sistematik, şeffaf ve mesleki standartlara uygun biçimde gerçekleştirilmesini sağlamak üzere kapsamlı bir düzenleme sunmaktadır.

Yönetmelik, EMO bünyesinde faaliyet gösteren Norm Geliştirme Merkezi’nin aşağıdaki işlevlerine ilişkin usul ve esasları kapsamaktadır:

• Elektrik mühendisliği alanında geliştirilecek teknik ve mesleki normların hazırlanması

• Hazırlanan normların yayımlanması ve kamuoyuna duyurulması

• Uygunluk değerlendirme kriterlerinin belirlenmesi

• Belgelendirme süreçlerinin tanımlanması

• Norm geliştirme çalışmalarını yürütecek komitelerin oluşturulması

Merkez bünyesinde görev alacak personelin yetki, sorumluluk ve çalışma yöntemlerinin düzenlenmesi

• Norm Geliştirme Merkezi’nin kurumsal yapısı ve işleyişi netleştirilmiş; görev tanımları ve organizasyon şeması belirlenmiştir.

• Teknik normların hazırlanmasında bilimsel, sektörel ve uluslararası standartlara uyum gözetilerek kalite ve güvenlik kriterleri oluşturulmuştur.

• Belgelendirme süreçlerinde şeffaflık, tarafsızlık ve mesleki yeterlilik esas alınarak uygunluk değerlendirme mekanizmaları tanımlanmıştır.

• Komitelerin oluşturulması ve çalışma esasları belirlenerek, norm geliştirme sürecine meslek mensuplarının aktif katılımı sağlanmıştır.

• Merkezde görev alacak personelin nitelikleri, görev tanımları ve çalışma esasları düzenlenerek kurumsal kapasite güçlendirilmiştir.

Bu yönetmelik, EMO’nun teknik norm geliştirme alanındaki kurumsal kapasitesini artırmakta; mühendislik hizmetlerinin kalite, güvenlik ve mesleki standartlara uygun biçimde yürütülmesini sağlayan bir altyapı oluşturmaktadır. Norm Geliştirme Merkezi’nin faaliyetleri, sektörel gelişmeleri takip eden, bilimsel temellere dayalı ve kamu yararını gözeten bir anlayışla yürütülmektedir.

Genel Değerlendirme: Mesleki Hizmetlerin Kurumsal

Çerçevesi ve EMO’nun Düzenleyici Rolü

EMO, kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olarak, mühendislik hizmetlerinin teknik doğruluk, etik sorumluluk ve kamu yararı ilkeleri doğrultusunda yürütülmesini sağlamak amacıyla uzun yıllardır kapsamlı bir mevzuat altyapısı oluşturmuştur. Bu çerçevede yayımlanan yönetmelikler; meslek mensuplarının yetki ve sorumluluklarını tanımlamakta, hizmet alanlarını disipline etmekte ve toplumsal güvenliği önceleyen bir denetim mekanizması tesis etmektedir.

Yüksek gerilim tesislerinden yapı elektronik sistemlerine, asansörlerden yenilenebilir enerji kaynaklarına, serbest müşavir mühendislik hizmetlerinden teknik uygulama sorumluluğuna

kadar uzanan geniş bir yelpazede yayımlanan bu düzenlemeler, yalnızca mesleki faaliyetleri değil; aynı zamanda mühendislik mesleğinin gelişimini, saygınlığını ve toplumsal katkısını da güvence altına almaktadır.

Özellikle son yıllarda mühendislik eğitiminde yaşanan unvan çeşitliliği, teknolojik dönüşüm ve mevzuat değişiklikleri, EMO’nun düzenleyici rolünü daha da kritik hale getirmiştir. Bu bağlamda, unvana dayalı belge düzenlemeleri, hizmet alanlarının ayrıştırılması, eğitim ve belgelendirme süreçlerinin yapılandırılması gibi uygulamalar, mesleki yeterliliğin korunması ve hizmet kalitesinin artırılması açısından stratejik öneme sahiptir.

Ancak bu süreçte, bazı yönetmeliklerin uygulama alanlarında mevzuatla uyumsuzluklar, belgelendirme eksiklikleri ve sahada yaşanan karmaşalar da dikkat çekmektedir. Özellikle SMM hizmetlerinde gerilim seviyesine göre ayrımın teknik değil, yönetmelik temelli olması; bazı hizmet alanlarında MİSEM eğitimlerinin zorunlu tutulmaması ve unvanlara bağlı belge sınırlamalarının kamu uygulamalarıyla örtüşmemesi gibi konular, çözüm bekleyen başlıklardır.

Tüm bu düzenlemeler, EMO’nun yalnızca bir meslek örgütü değil; aynı zamanda mühendislik hizmetlerinin toplumsal güvenliğini ve sürdürülebilirliğini sağlayan bir denetim ve rehberlik kurumu olduğunu göstermektedir. Bu nedenle, yönetmeliklerin güncel ihtiyaçlara göre sürekli olarak gözden geçirilmesi, uygulama alanlarının mevzuatla uyumlu hale getirilmesi ve meslek mensuplarının katılımıyla daha kapsayıcı bir düzenleme süreci yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.

Sonuç olarak, EMO’nun yönetmeliklerle şekillendirdiği bu kurumsal yapı, mühendislik mesleğinin teknik doğrulukla, etik sorumlulukla ve toplumsal fayda gözetilerek icra edilmesini sağlayan güçlü bir zemindir. Bu zeminin daha da sağlamlaştırılması, yalnızca meslek mensuplarının değil, toplumun tamamının yararınadır.