Erk’ek Gözlere Göre Şekillen(diril)enler

Cansel ASLAN

Erkekler davrandıkları gibi, kadınlar göründükleri gibidirler. Erkekler kadınları

seyrederler. Kadınlarsa seyredilişlerini seyrederler. Bu durum, yalnız erkeklerle kadınlar

arasındaki ilişkileri değil, kadınların kendileriyle ilişkilerini de belirler. Kadının içindeki gözlemci erkek, gözlenense kadındır. Böylece kadın kendisini bir nesneye –özelikle

görsel bir nesneye- seyirlik bir şeye dönüştürmüş olur.

(John Berger, Görme Biçimleri )

Toplumsal cinsiyet rolleri üzerine şekillendirilen kadın ve erkek yaşamları ciddi farklılıklar barındırıyor. Kadınların hayatı seyreder, erkeklerin hayatın tam merkezinde olma durumu toplumsal olarak binlerce yıldır kabul edilen, hayata geçirilen bir konumlandırma biçimi. Erkekler istediklerini yapan, yapabileceğine inandırılmış bireyler olarak şekillen(diril) irken, kadınlar edilgen, nasıl olması gerektiği isteniyorsa ona göre şekil alan bireyler olarak şekilleniyor. Çocukluk döneminden itibaren giyilen kıyafet renklerinden,

oynanan oyuncaklara, ilginin yönlendirileceği aktivitelere kadar kız çocukları ve erkek çocukları için hazır edilmiş kalıpların içinde yoğrulup şekil alma işlemi başlar. Kız çocuklarının davranışlarını, üstünü başını daha çok gözlemlemesi,erkeklerin bu konularda daha rahat hareket etmesi öğretilir. Daha sonrasında kızların ve erkeklerin davranışlarının öğretilme işlemi. Kibar, sevecen, şefkatli, duygusal kadınlar; sert, cesur, özgür erkekler. Kız ve erkek çocukları için dilde cisimleşen toplumsal cinsiyet ayrılıklarının kişiliğin oluşmasındaki

etkisi yadsınamayacak bir gerçek. Kız çocukları için ‘ne kadar güzelsin’, ‘elbisen çok yakışmış’ gibi cümleler varken erkek çocuklar için ‘ne kadar cesursun’, ‘bunu yapabilirsin’ gibi cümlelerin olduğu gözlemlenir. Kız çocuklarına “meleğim”, “güzelim”; erkek çocuklarına “paşam”, “aslanım”, gibi öz ve biçimce başkalaşan hitap biçimleri, aslında ‘kızlar siz göründüğünüzle’ erkekler siz ‘davranışlarınızla’ varsınız anlayışının alt metinlerini dışa vurmuyor mu?

Dünyadaki varlığı, hemen her alanda erkeğe hizmet ya

Kasım 2014

da erkek dolayımlı belirlenim- nine yapılacak muhtemel tür- dışarda dolaşabilir, erkeklerin

lerle tariflenen kadınlar ve de- lerde saldırıyı öngörme iddiası ortamlarında bulunabilir, hatneyimledikleri ultra iltimaslı taşıyor. Evlilik “müessesi” va- ta artık sözü bile dinlenebilir.

yaşamdan payidar ve bahtiyar sıtasıyla ele geçirilmiş kadının Ama seyrederek/seyredilerek

erkekler… Laura Mulvey’in; (fethedilmiş arzu) artık daha geçirilen bir hayatın telafisi

“Cinsler arası dengesizlik az arzulanması kadının sürekli pek mümkün olmuyor ne yaüzerine kurulu bir dünya düze- kocasına ve çevresindekilere zık ki!

ninde, bakmaktan alınan zevk, kadın olduğunu, arzulanabile-

Bir sonsöz olarak, 41 yaşınetkin/erkek ile edilgin/kadın ceğini hatırlatmak istercesine da kaybettiğimiz şair Didem

arasında bölünmüş durumda- dış görünüşüyle ilgilenmesi Madak’ın bir söyleşisinde akdır” ifadesi cinslerin toplum- gibi sonuçları sıklıkla doğurur. tardığı şahsi yaşlılık kurgusu

sal konumlanışındaki ayrı-lık- Çünkü kadın, kendini arzu edil- kadının kendine yönelen topların derinliğine dair çarpıcı mek üzerinden var etmiştir. lumsal “bakma” eylemine dair

ipuçları veriyor. Modern çağda Anne olmak/doğurmak kadın- çıkarımları manidar bir katkı

mislice katmerlenmiş olsa da ların dış görünüşüyle ilişkisini sunacaktır:

yüzyıllar öncesine dayanan cinsiyete dayalı özne/nesne ilişkisi kadınları beğenilmekle yükümlü nesneler, erkekleri de beğenme işini gerçekleştiren özneler olarak konumlandırıyor.

değiştirme potansiyeli taşıyan unsurlardandır. Artık arzulanan kadın nesneliğinden, anaç ilginin özneliğine geçilmiştir. Anneliğin cinsellikten azade kutsiyeti arzu imgelerini perdelemiş, şefkat ve hizmet dolu davranışları ön plana

“Yaşlandığım vakit, şiirimin değişebileceğini düşünüyorum. Gecenin bir vakti kimsenin ilgisini çekmeden bir meyhaneye oturup, herkesin suratını inceleyebilirim o zaman. En fazla, bu buruşuk

Bu beğenme/beğendir- çıkmıştır. Yaşlanmış, üreme suratlı kadının niye kendilerime ilişkisinin düzeyi yaşa- işlevi bitmiş, kırışıklıkları ni inceleyip durduğunu düşümın farklı evrelerinde farklı artmış annelerde bu durum nürler. Sonra çok içip masada

biçimler alır. Örneğin, genç iyice belirleyici bir hal alır. sızmama yakın, ‘heyy kocakave bekar bir kadının kendini Çocuklar büyümüş, arzulayan rı’, derler bana, kapatıyoruz,

beğendirme algısı ile evli ve öznenin nesne ihtiyacı azal- hadi evine git. Genç bir kadın

çocuklu bir kadının kendini mış/bitmiştir; kimsenin ona için tam bir yalnızlık mümkün

beğendirme algısı arasında ihtiyacı yoktur. Kadın, adet olmuyor aslında. Eskiden cefarklılıklar görülür. Kadınlar kanamalarının sona ermesi, bimde bir falçata taşırdım

evlenene kadar arzu edilen artan kırışıklıklar gibi erkek mesela. Gecenin üçünde hiç

ve elde edilmesi gereken nes- bakışınca belirlenen güzellik korkmadan, arkamdaki ayak

neler oldukları kabulünü be- ölçütlerinden yoksunluğun ar- seslerini kollamadan, sokakkaretin kutsallığıyla kavrıyor; tışı ve arzulanmayan bir nes- larda yalnız dolaşabilmek bekanıksıyor ya da kanıksamak neye dönüşüm gibi nedenlerle nim şiirime çok şey katabilir

zorunda bırakılıyor. Gündelik kendini “erkekleşmiş” hisset- gibi geliyor. Yaşlanınca daha

hayatta sık işitilen “Dışar- mektedir. Artık, rahatça (be- rahat ederim diye düşünüp,

da başa gelecek kötü bir iş” ğenilme kaygılarının getirdiği yaşlanma etkilerini geciktirici

kaygısı çoğunlukla kadın bede- tüm davranışlardan azade) krem kullanmıyorum.”

EMO Kadın Bülteni