DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI RAPORU

0. P. T. Sosyal Planlama Dairesi Özel Yüksek Okullar Araştırması Raporu

GİRİŞ

Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı dönemin de, özel yüksek okullardaki kapasite artışları çok hızlı bir gelişme göstererek planın eğitim, insangücü ve istihdam politikalarım geniş çap ta etkileyecek bir seviyeye ulaşmıştır, ilk özel yüksek okul 1962 yılında öğretime başlamış (1), 1967 yılı sonuna kadar yedisi genel, 111 teknik öğretim yapan 18 özel yüksek okul da ha yüksek öğretim sistemimize katjlmışttr. (Hâ len 48 özel yüksek okul yardır. ,Yön. Kur.)

özel yüksek okullardaki öğrenci sayısı 1964 '1965 ders yılında 4.000 iken, 1967 1968 ders yıünda% 560 oranında artarak 26.900'e ulaşmış tır. 1964 1965 ders yılında özel yüksek okullar daki öğrenci sayis^ yüksek öğretim toplanı öğ renci sayısmın % 4.0 u iken, 1967 1968 ders yılında bu oran % 20,8'e yükselmiştir. Mevcut özel yüksek okulların ikinci be§ yıllık kalkınma planı döneminde gerçekleştirmeyi planladıkları kapasite artışları değerlendirildiğinde, 1971 1973 ders yılında 19 özel yüksek okuldaki toplam öğ renci sayısının 58.500'e ulaşacağı anlaşılmakta dır. 1968 1972 yılları arasında özel yüksek okul sayılarında bir artış olmayacağı varsayıl sa dahi, özel yüksek okullardaki öğrenci sayısı yüksek öğrenim toplam öğrenci sayısının % 24.9 u gibi çok yüksek bir seviyeye ulaşacak tır. Yalnız 1968 1969 ders yılında dördü ec zacılık, ikisi de diş hekimliği, üçü kimya mü hendisliği alanlarda, dokuz özel yüksek oku la Millî Eğitim Bakanlığınca açılış izni veril diği ve çeşitli konularda 19 özel yüksek oku lun açılış izinlerinin Bakanlıkça incelendiği göz önüne alınırsa, 1972 yılında bu yüzdenin çok da ha üstünde bir seviyeye ulaşacağı anlaşılmakta dır.

Yukarıda ana hatları ile açıklanan gelişme ler, Millî eğitim politikamızı gerek kalite, ge rekse kantite bakımından geniş çapta etkileme sine rağmen, henüz 'bu mesele ciddî bir araş tırmaya konu olmamıştır. Çalışmamızın amacı eöz konusu boşluğu doldurup, 1969 programına esas teşkil edecek tedbirleri getirmek olacak tir.

Araştırmanın ilk bölümünde özel yüksek okullar İle ilgili bilgiler bir anket çalışması ile derlenmiş, tüm özel yüksek okullardaki sayı sal gelişmeler ve fiziki tesislerin bugünkü du rumu tesbit edilmiştir. Anketlere verilen cevap larda yer yer çelişmelere rastlanmış, bir okul cevap vermekten Bakınmıştır.

ÖZEL YÜKSEK OKULLARIN BUGÜNKÜ DURUMU

Sayısal gelişmeler :

(1) öğretim Üyeleri :

özel yüksek okullar öğretim üyeleri sayısı, öğrenci sayılarındaki gelişmelere jparalel ola rak artmış, toplam öğretim üyesi sayısı 1964 1965 ders yılında 235 iken, 1967 1968 ders yılında 800 e ulaşmıştır, öğretim, üyesi sayısındaki ar tışın büyük kısmı teknik öğretim yapan özel yüksek okullarda gerçekleşmiştir. 1964 1965, 1967 1968 ders yıllan arasında genel öğretim de % 426, teknik öğretimde % 670 oranlarında ki öğrenci artışlarına kargılık öğretim üyeleri sayısı genel öğretimde % 204 teknik öğretimde % 432 artmıştır.

İleri bir akademik formasyon istemeyen, okutmanlık, uzmanlık ve yabancı dil öğretmen likleri hariç tutulursa özel yüksek okullar öğ retim üyelerinin en önemli kaynağı kamu yük sek okulları ve üniversitelerdir. 1967 1968 ders yılmda özel yüksek okullarda ders veren öğre tim üyelerinin % 55'i kamu yüksek okulları ve üniversitelerden, % 1S.6 sı diğer kamu kuruluş larından, % 29.2 si ise özel kuruluşlardan temin edilmiştir. 625 sayılı özel öğretim Kurumaları Kanununun 21. maddesi uyarınca dört özel yük sek okul, öğretim üyesi yetiştirmek için küçük çapta tedbir almış ve bu amaçla 17 asistan özel yüksek okullar bünyesinde görevlendirilmiştir. Böylece özel yüksek okulların kendi yetenek leri ile yetiştirdikleri öğretim üyeleri, toplam özel yüksek• okullar öğretim üyelerinin % 2.2 is gibi çok düşük bir seviyede kalmıştır.

1967 1968 ders yılmda özel' yüksek okullarda ders veren öğretim üyelerinin % 46.5 ini teşkil eden 372 üye akademik statüye sahiptir. Söz ko nusu öğretim üyelerinin % 26.8 i profesör, % 11,4 ü doçent, •% 8.3 ü doktor asistandır, özel yüksek okullar toplam öğretim üyesi sayısının % 88.5 i ise okutman, uzman, yabancı dil öğretmeni ve orta öğfretinıde g örevü öğretmenlerden meyda na gelmiştir.

1967 1968 ders yılı bişında özel yüksek okul larda görev alan kamu yüksek okulları ve üni versiteler öğretim üyeleri sayısı 440 dır. 1968 Ocak ayı itibariyle özel yüksek okullarda vazi feli kamu yüksek okulları ve üniversiteler öğ retim üyelerinin özel yüksek okullarda verdik leri haftalık ders saatleri toplamı 2467 dir. öğ

Elektrik Mühendisliği 162 183

retim üyesi başına haftalık ortalama ders saati ise hem teknik hem genel öğretimde 5.6 dır. Ka mu yüksek okulları ve üniversitelerden özeli yük sek okullara öğretim üyesi akımı daha çok mühendislik, mimarlık, diş hekimliği ve eczacı lık gibi teknik alanlarda gerçekleşmiş, 1968 Ocak ayı itibariyle teknik öğretim yapan özel yüksek okullarda, kamu yüksek okulları ve üni versiteler öğretim üyelerinin verdikleri hafta

lık ders saatleri toplamı 1829 a ulaşmıştır. Ay nı dönemde, genel öğretim yapan özel yüksek okullarda bu sayı 638 saat olarak tesblt edil miştir.

özel yüksek okullara gönderilen anketler değerlendirildiğinde, gerek teknik, gerek genel öğretim yapan okulların, öğretim üyesi talep lerini karşılamak için ciddî güçlüklerle karşılaş madıkları anlaşılmaktadır.

TABLO : n. 1967 1968 ders yılında konulara göre özel yüksek okullar öğretim üyelerinin kaynakları.

Üniversite ve kamu yüksek okulları

Diğer kamu kuruluşları

özel kuruluşlar

özel yüksek okullar

iktisadî ve Ticarî ilimler Okulları

Gazetecilik Okulları Genel öğretim toplamı Mühendislik ve Mimarlık

Okulları Diş Hekimliği Okulu Eczacılık Okulu Teknik öğretim Toplamı

TABLO • III. 1967 1968 ders yılında özel okullar öğretim üyelerinin akademik durumları.

Profesör

Doçent

Okutman, Doktor Asistan Uzman, Diğer

Sayt

İktisadî ve Ticarî ilimler Okulları

Gazetecilik Okulları Genel öğretim toplamı Mühendislik ve MLmarljk

Okulları Diş. Hekimliği Okulu Eczacılık Okulu Teknik öğretim Toplamı

52 . 363

(2) Öğrenci sayıları :

1964 1965/1967 1968 ders yılları arasında özel yüksek okullar öğrenci sayıları % 560 ora nında artmıştır, öğrenci sayılarındaki artışlar teknik öğretim yapan okullarda daha hızlı ge lişmiş, 1964 1965/1967 1968 ders yıllan ara sında genel öğretimde öğrenci1 sayısı % 426 ar tarken teknik öğretimde bu oran % 670'i bul muştur. Aynı dönemde, özel mühendislik ve mi marlık okullarındaki artış % 1070 Jgibi çok yük sek bir seviyeye ulaşmıştır, özel yüksek okul lar öğrencilerinin sayısal gelşiml tablo IV de daha detaylı olarak verilmiştir.

1967 1968 ders yılında özel yüksek okullar toplam öğrenci sayısnuri '% 447 si gece öğreni mi yapmaktaldir. Aynı ders yılında bu oran tek nik öğretim yapan okullarda % 47.9 genel öğ retimde % 39 olarak tesbit edilmiştir, özel yük sek okullarda gece öğretimine kayıtlı öğrencile rin büyük çoğunluğuna sanat enstitüleri ve ti caret liseleri mezunları teşkil etmektedir.

özel yüksek okullar yeni kayıtları büyük bir hızla artmış, 1964 1965 ders yılında toplam yeni kayıt 2660 iken 1967 1968 ders yılında % 370 oranında artarak 12.734 e yükselmiştir.

TABLO : IV. Konulara ve yıllara göre öğrenci sayıları

1964 — 1965 1965

(1)

İktisadî ve Ticarî tlinüer Okulları 1.840

•Genel öğretim Toplamı

1.840 46

Mühendislik ve Mimarlık Okulları 1.216

J3ig Hekimliği Okulu

631 15

Teknik öğTetim Toplamı

2.233 55

4.073 100

3.663 —

3.663 3.396

566 908 4.870

8.533

1967 1968 ders yılında konulara göre gece ve gündüz öğrenci sayılan.

1966 %

1966 — 1967

Gece

1967 — 1968

Gündüz

(5)

(6)

(7) (8)

(») (10)

(11) (12)

5.755 37

3.407 28

5.062 34

8.469 32

1.207

6.093 39

3.784

31 , 5.892 40

9.676 36

7.434 48

6.018 41 14.273 53

1.213

9.567

8.966 60 17.221

15.660 100

12.039 100

14.858 100

26.897 100

TABLO : VI. Konulara ve yıllara göre verimler.

Gecen

Top, öfr.

Geçen

Top.ögr.100

^^

Kalan .100

Terk

Terk Top.öğr. 100

1964 1965 1966 1964 1965 1966 1964 1965 1966 1964 1965 1966 1964 1965 1966 1964 1965 1966 1965 1966 1967 1965 1966 1967 1965 1966 1967 1965 1966 1969 1965 1966 1967 1965 1966 1967 d) (2) (3) (4) (5) (6) d) (8) (9) (10) (11) (12) (13) (14) (15). (16) (17) (18)

iktisadî ve Ticarî İlimler Okulları 1099 1904 2851 60 52 50 519 1294 2232 2288 35 39 222 465 672 12 13 11

— — 318 — — 94 — — 19 •— —

5— —

1— —

Genel öğretim Toplama

1099 1904 3169 60 52 52 519 1294 2251 28 35 37 222 465 673 12 13 11

Mühendislik ve Mimarlık Okulları 1006 2207 4431 83 65 60 74 884 2445 6 26 33 136 305 558 11 9 7

214 394 492 55 70 54 152 139 372 39 24 40 20 33 56 6 6 6

287 549 679 46 60 56 274 293 416 43 33 34 70 66 118 11 7 10

a

Teknik öğretim Toplamı

1507 3150 5602 68 65 59 500 1316 3233 22 27 34 226 404 732 10 8 7

2606' 5054 8771 64 59 56 1019 2610 5484 25 31 35 448 869 1405 11 10

Eczacılık özel Yüksek Okulu ile DJŞ Hekim liği özel Yüksek Okulu dışında bütün özel yük sek okullar lise mezunları yanında sanat ensti tüleri, ticaret liseleri ve benzeri orta dereceli meslek okulları mezunlarını kabul etmektedir ler. 1964 1965 ders yılında özel yüksek okullar toplam yeni kayıtlarının '% 81.65 ini İlse )nezun ları teşkil ederken, 1967 1968 ders yûmda bu oran % 66 ya düşmüştür.

(3) Verimler: 1964 1965/1966 1967 döneminde özel yük sek okullarda sınıf geçme oranları genellikle düşmüş, 1964 1965 ders yılında mühendislik ve mimarlık özel yüksek okullarında ortalama sı nıfı geçme oranı % 83 iken bu oran 1966 1967 ders yılı sonunda % 60 a inmiştir. Aynı dönem de genel öğretimde verimler teknik öğretimden daha düşük bir seyir takip etmiş, 1964 1965 ders yılında genel öğretimde ortalama sınıf geç me oranı •% 60 dan 1966 1967 ders yılı sonunda % 52 ye düşmüştür. Sınıf geçme oranlar; gerek teknik, gerekse genel öğretim yapan okullar ara sında büyük farklılıklar göstererek, % 10 ile % 94 arasında değişmiştir.

Günümüze kadar, 431 i İktisailî ve Ticari İlimler, 28'i JHühendLsUk ve Mimarlık, 34'ü Dis Hekimliği, 2'si Eczacılık alanlarında toplanı 495 öğrenci özel yüksek okullardan m.szun ol muşlardır, özel yüksek okulların büyük kısmı nın 1963 yılında öğretime başladığı düşünülür se), önümüzdeki ders yılında mezun sayılarında büyük artışlar beklenmektedir.

(4) öğrenci/öğretmen Oranlan : öğrenci/öğretmen oranlan okullar arasında büyük farklılıklar göstererek 17 ile 83 arasında değişmektedir. Genellikle fen öğretimi yapan özel yüksek okullarda öğrenci/öğretmen oran ları diğer konularda öğretim yapan okulara kı yasla daha iyidir. 1967 1968 ders yılında özel iktisadî ve Ticarî filmler Okullarında 55. Ga zetecilik Okullarında 30, Mühendislik ve Mimar lık Okullarında 26, özel Diş Hekimliği Yüksek Okulunda 46 ve özel Eczacılık Yüksek Okulun da 57 öğrenciye bir öğretim üyesi düşmektedir.

Fiziki tesislerin durumu : (1) öğrenci basma eğitim ve servis alanları :

Eiğitim alanını metrekare cinsinden net ders lik ve laboratuvar alanı, servis alanını idarî ve diğer hizmetler için kullanılan alan olarak tanım larsak, özel yüksek okullarda öğrenci başına eğitim ve servis alanları genel ve teknik öğre tim yapan bütün özel yüksek okullar için tablo vm de verilmiştir. Tablo Vin incelendiğinde, gerek eğitim, gerekse servis alanlarının okullar arasında" büyük farklılıklar gösterdiği, bazı okul larda eğitim alanı oranlarının çok düşük oldu ğu anlaşılmaktadır.

(2) Bina ve Sosyal Tesislerin Durumu :

İki özel yüksek okul dışında bütün okullar da öğretim İnşa edildiğinde okul olarak plan lanmamış işharu, "yurt ve apartman katlarında yapılmaktadır. Hâlen öğretim yapan 19 özel yüksek okuldan 16 sında spor yapmak için sa

TABLO : VIII. 1967 1968 ders yılında okullara göre eğitim ve servis alanları.

Toplam Eğ.

Toplam Servis

Okulun öğretim konusu

Toplam Eğitim Toplam

Alanı (m2)

öğrenci

Toplam Servis Alanı (m2)

Toplam öğrenci

(D

İktisadî ve Ticarî filmler Okulları 1

.7

5.7

3.5

1.0

.3

.4

4.1

1.1

Genel öğretim Toplamı

1.4

Mühendislik ve Mimarlık Okulları 1

5.6

4.5

5.8

1.8

1000 2473 2180

500 160 8189 500 343

.6 2.2 2.7

.4 0.09 4.1

.7 .6

1.5

.2

2.9

.1

Teknik öğretim Toplam;

38778

3.1

15807

46777

2.6

22283

ha, 13 ünde bahçe veya benzeri bir tesis mevcut değildir. Bu durum okul sahip ve yöneticilerini okul için elverişli yeni bina yapımına zorlan mış, 13 özel yüksek okul yeni bina yapmak için faaliyete geçtiklerini belirtmişlerdir.

Genellikle özel yüks«k okullardaki kütüpha neler gerek kitap sayısı, gerekse kitapların ni telikleri bakımından çok fakirdirler vcdana çok kitaplık niteliğini taşımamaktadırlar. Bu eksik lik teknik öğretim yapan okullarda kendini da ha da kuvvetlice hissettirmektedir.

1967 1968 ders yılında 3 özel vüksek okul da toplam 324 öğrenciyle hizmet eden öğrenci yurdu bulunmaktadır.

(3) Yatarımlar :

1964 Eylül 1967 Aralık aylan arasında özel yüksek okullarda 10.408.292 lirası teçhizat, 21.389.447 lirası bina yatırımı olmak üzere, top lam 31.797.738 liralık yatırım yapılmıştır. 1964 yılından önce öğretime başlayan özel yüksek okulların hemen hepsi kiraladıkları binalarda öğretim yaptıklarından, bu yıldan evvel kayda değer bir bina yatırımı yapılmamıştır. Yatırım ların 19.959.740 liralık en büyük payını teknik öğretim yapan özel yüksek okulların bina ya tırımları teşkil etmiştir. Günümüze kadar ya pılan toplam teçhizat yatırımları, genel öğretim de 2.657.236 lira, teknik öğretimde 7.751.056 li raya ulaşmıştır, öğrenci başına teçhizat ve bina yatırımları, okullar arasmda büyük farklılıklar göstermiş, öğrenci başına teçhizat yatırımı ge nel öğretimde 104 ile 843 lira, teknik öğretim de 175 ile 1065 lira arasında seyretmiştir.

ÖZEL, YÜKSEK OKULLARIN SORUNLARI a. tnsangucU İhtiyaçları Bakımından Kapasite Genişlemeleri :

Millî Eğitim Bakanlığı tarafından' özel yük sek okullara öğretime başlama izni verilirken, açılan okulun yetiştireceği elemanların, Planda belirtilen insangücü taleplerine uygunluğu ince lenmemektedir. Bu nedenle günümüze kadar açı lan özel yüksek okullar daha çok, az masrafla çok sayıda öğrenci kaydedebilen konularda öğre time yönelmiştir, özel İktisadî ve Ticarî İlimler Yüksek Okullarının işletmecilik bölümleri dışın da yaratılan öğrenci kapasitesi, Planm insangü cü taleplerine uygun değildir. 1964 1967 yılları arasında özel yüksek okullar bu alanda yaklaşık olarak 9.000 öğrencilik bir kapasite yaratmışlar dır, özel yüksek okullarda Planın insangücü ta lepleri ile çelişen diğer bir öğretim alanı da ec zacıktir. Bu lalanda insangücü açıkları balonun dan yaratılması gerekli ek kayıt 1968, 1969, 1970, 1971 yularında 200, 1972 yrimida 100 dür. Hâlen Eczacılık öğretimi yapan Bd fakülte ve bir özel

okul, Planda belirtilen açıkları kapayabilecek kapasitede iken ' Millî ( Eğitim Bakaıuğinin •1968 1969 ders yılımda açılışına (izin verdiği dört eczacılık özel yüksek okulu ile eczacılık dalm da Plan hedeflerinin çok üstünde bir seviyeye ulaşılacaktır. Millî Eğitim Bakanlığına açılış izni için yapılan müracaatlar incelendiğinde Diş Hekimliği dalında da önemli insangücü fazla lıklarının meydana geleceği anlaşılmaktadır.

İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı insangücü hesaplan incelendiğinde, memleketimizde en bü yük insangücü açıklarını teknisyen ve san'at kâr seviyesindeki teknik elemanların teşkil et tiği anlaşılmaktadır. Söz konusu açığın doldu rulması bir yandan teknisyen okullarının ka pasitelerinin arttırılmasına, diğer yandan tek nisyen olarak yetişen elemanların biran evvel endüstriye katılmaları ile mümkün olacaktır. Hal böyle iken, 1964 1967 yıllan arasında özel yüksek okullara 6.020 san'at enstitüsü mezunu kabul edilmiş, bu durum teknisyen seviyesin deki insangücü açıklarının daha da artmasına sebep olmuştur, önümüzdeki yıllarda açılacak teknisyen okullan mezunlalrının üniversitelere girebilmeleri için, teknisyen okulundan üstün basan ile mezun olması, hazırlık okulunu bitir mesi ve üniversite giriş imtihanlannda başarılı olması gerekmektedir. Üniversiteler, için konu lar barajlardan hiç birinin özel yüksek okullar ca uygulanmaması ve özel yüksek okullarda gece öğrenimi imkânları, önümüzdeki yıllarda çok daha büyük bir teknisyen kadrosunun özel yüksek okullara kaymasını sağlıyacak, Planda belirtilen teknisyen açıklarını daha çok arttıra caktır.

b. Resmi Yüksek öğretim Kurumlarına Etki ler :

1967 1968 ders yılında Üniversiteler öğretim üyelerinden 215 profesör, 91 doçent, 66 doktor asistan, 68 öğretim görevlisi özel yüksek okul larda haftada toplam 2467 saat ders vermek tedirler. 625 sayılı özel öğretim kurumlan ka nununun 21 ilnci maddesi, özel yüksek okulların kuruluşlarından itibaren en geç beş yıl içinde kendi öğretim üyelerini yetiştirmelerine ftmtr olduğu halde, gerek öğretim üyesi yetiştirmenin çok külfetli oluşu, gerekse yetiştirilecek ele manların akademik statülerinin kanunla tesbit edilmemiş olması, özel yüksek okullar yöneti cilerinin bu yolda ciddî bir adum atmamaları na sebep olmuştur.

Kamu yüksek okullan ve üniversiteler öğ retim üyelerinin çok yüksek ücretlerle özel yük sek okullara hızla kayması, üniversite ve res mî yüksek okullan çeşitli yönlerden etkilemek tedir.

Üniversiteler öğretim üyelerinin özel yüksek okullara ayırdıkları ders saatleri, bir yandan her öğretim üyesi için hayatî önem taşıyan araştırma imkânlarını, öte yandan üniversite lerde verilen derslerin hazırlığına ayrılması ge rekli zamanı daraltmakta, üniversitelerde veri me etkili olmaktadır.

Planın insangücü hesapları uyarınca önümüz deki on beş yıl içinde yalnız mühendislik dal larında insangücü açıklarımız 55.800'dür. Sözko nusu açığın kapatılması ise, 1972 yılına kadar en az 5 bin kapasiteli 10 teknik üniversitenin hiz mete girmesine bağlıdır. Bütün dünyada ve mem leketimizde yeni üniversitelerin açılışında enbü yük dar boğaz yetişmiş öğretim üyesi eksikli ğidir. Mevcut üniversite merkezleri dışında açıl ması düşünülen yeni üniversitelerde ise, bu dar boğaz çok daha etkili olabilecektir. Hal böyle iken, Özel yüksek okulların kendi öğretim kad rosunu yetiştirmek yerine Devletin rekabet ede miyeceği yüksek ücretlerle üniversiteler öğretim üyelerinden faydalanması, yeni merkezlerde açıl ması düşünülen üniversitelerin biran evvel hizme te girmesini, öğtretiin üyesi sıkıntısı çeken genç üniversitelerin öğretim üyesi taleplerinin karşı lanmasını ve mevcut üniversitelerde gece öğre timi imkânlarını tehlikeye sokacaktır.

özel yüksek okulların yüksek öğretimde ya rattıkları ek kapasite, son yalarda hızla gelişen yüksek öğrenim talebini kısmen olsun karşılamış ve bu konuda gelişen sosyal baskıyı geçici de olsa hafifletmiştir. Ancak, yaratılan kapasite Planda belirtildiği gibi belirli bir gelir grubun daki Öğrencilere eğitim sağlıyarak kamu eğitim korumlanmn üzerindeki talebi azaltmamış, da ha çok gündüz çalışıp gece okuyan dar gelirli aileler çocukları ile san'at enstitüleri mezunları için yeni bir talep yaratılmıştır.

c. İstihdam Sorunu :

özel yüksek okullar mezunları henüz büyük sayılara ulaşmadığından, bu okullar mezunları nın istihdam durumları kesin bir açıklığa kavuş mamıştır, önümüzdeki yıllarda mezun sayılarında büyük patlamalar beklendiğinden, özellikle mi marlık ve mühendislik dallarından mezun olacak öğrencilerin ciddi problemlerle karşılaşmaları beklenebilir. Özel yüksek okulların eğitim kali tesi hakkındaki yaygın şüpheler şimdiden meslek odalarını harekete geçirmiş, gecen yıllar mezun larının odalara üyelik için müracaatları kabul edilmemiştir.

d. özel Yüksek Okullarda Kalite : Yalnız memleketimizde uygulanan bir tatbi katla, özel yüksek öğretim kuıumları kâr gayeli ticarî şirketler tarafından idare edilmektedir. Böy le bir eğitim sisteminde kalite yerine kazançlar

maksimize edileceğinden, özel yüksek okullar yöneticilerinin kaliteden fedakârlık etmeleri ko lay olmaktadır. Nitekim, eğitimde belli başlı kalite ölçülerine göre ve dengi kamu yüksek okulları ile mukayeseli bir inceleme yapıldığın da, bu okullardaki öğretim kalitesinin çok dü şük olduğu ortaya çıkmaktadır.

1) öğrenci' öğretmen Oranlan :

İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planında, öğren ci öğretmen oranları genel öğretim yapan ka mu yüksek okullarında 28, teknik öğretimde ise ortalama 12 olarak tesbit edilmiştir, özel yük sek okullarda öğrenci öğretmen oranları ka mu yüksek okulları standartlarından yaklaşık olarak bir misli daha kötüdür. Teknik öğretim yapan özel mühendislik ve mimarlık okulların da 26 olan öğrenci öğretmen oranı, Diş He kimliği özel Yüksek Okulunda 46, genel öğre timde 55, Eczacılık özel Yüksek Okulunda 57'ye kadar yükselmektedir. İstanbul Teknik Üniver sitesine bağlı Maçka Teknik Okulunda 4, İstan bul Eczacılık Fakültesinde 211 'Diş Hekimliği Fakültesinde 16 öğrenciye bir öğretim üyesi düş tüğü gözönüne alındığında özel yüksek okullar da sınıfların çok kalabalık, derslerde öğrenci öğretmen ilişkilerinin tatminkâr olmadığı an laşılmaktadır.

öte yandan, özel yüksek okullarda ders ve ren öğretim üyelerinin büyük bir çoğunluğu bu okullarda ek görevle çalışmakta, ders saatleri nin dışındaki zamanlarını aslî görevlerindeki çalışmalara ayırmaktadırlar Hal böyle olunca, öğrencilerin ders saatleri dışında öğretim üye leri ile temasları yok denecek kadar az olmakta bu durum verilen eğitimin niteliğini etkilemek tedir.

2) Sınıf Geçme Oranlan :

özel yüksek okulların ticarî amaçlarla ku rulmuş olması, bu okullarda gerçekleşen sınıf geçme oranları ile verilen eğitimin kalitesi ara sında sıhhatli bir korelasyon kurmamıza imkân vermemektedir. Bütün dünyada ve memleketi mizdeki tatbikatın aksine özel yüksek okulların birinci ve ikinci sınıflarımda sınıf geçme oran laJn çok yüksek seviyelere ulaşmış ileri sınıf larda verimlerde dikkate değer azalmalar mey dana gelmiştir. Sınıf geçme oranlarının böyle bir seyir takip etmesi bir yandan özel yüksek okullara talebi arttırıp terk sayılarını asgariye indirmiş diğer yandan okul sahiplerinin gelir lerini arttırıcı etkide bulunmuştur.

8) Öğrenci Basına Yatarımlar :

Eğitimde 'belli başlı kalite ölçülerinden biri de öğrenci başına bina ve teçhizat yatırımları

TABLO : XIII, Kamu yüksek okullarında öğrenci başına maliyet standartları, özel yüksek okullarda öğrenci başına yatınmlar *

Bina yatırımı

öğretim teçhizatı

Cari harcama

Plan

Standartları

Okullar

Standartları Okullar Standartları Okullar

Teknik öğretim Genel öğretim

7.500 4.000

2.136 542

7.500

1.500

8.000 3.500

2.095 608

Kaynak : D. P. T. çalışmaları. * Plân standartları 1965 fiyatlarıyla, özel yüksek okullar cari fiyatlarla verilmiştir.

ile cari harcamalar tutarıdır Bir mukayese im kânı vermek için, İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planında kamu yüksek okulları için tespit edi len öğrenci başına yatırım standartları ile özel yüksek okullarda g erçekleşen öğrenci başına bi na, teçhizat ve can harcamalar tablo Xm'de gösterilmiştir.

Tablo Xin'de gösterilen değerler incelen diğinde özel yüksek okullar bina teçhizat ve ca ri harcamalarının kamu standartları İle muka yese ledilmiyecek kadar düşük bir seviyede bu lunduğu kolayca anlaşılmaktadır. Teknik öğre timi yapan özel yüksek okulların kamu stan dartlarına ulaşabilmeleri 'için yaklaşık olarak bugünkü bina yatırımlarını iki buçuk misli, teç hizat yatırımlarını onblr misli, cari harcama lartnı 3 misli arttırmalar gerekmektedir. Tek nik öğretimde teçhizat eksikliği had bir safha dadır. Bu dalda öğrenci başına teçhizat yatı rımları genel öğretim teçhizat yatırımlanndan ancak 137 lira fazladır. Genel öğretim teçhizat yatırımlarını teşkil eden masa, sıra, kürsü gibi büro malzemelerinin hemen hemen hepsinin tek nik öğretimi yapan okullarca da kullanıldığı dü şünülürse, özel mühendislik ve mimarlık okul larında laboratuvar ve benzeri teknik malzeme için yapılan yatırımlann ne kadar yetersiz ol duğu ortaya ortaya çıkar. Tablo IX da mevcut özel yüksek okulların teçhizat ve .bina yatırım ları ayrı ayrı incelenmiştir. Söz konusu tablo daki verilerden de anlaşılacağı gibi, hâlen öğ retim yapan okullardan hiç birisi planda tesbit edilen standartların yarısı kadar yatırım yap mamıştır.

4) öğrenci Basma Eğitim ve Servis Alanları :

Çok değişik dallarda öğretim yapan üniversi te ve kamu yüksek okulları için genel alan stan dartları tesbit etmek ve bu standartlara dayalı mukayeseler yapmak söz konusu okulların çok değişik alan ihtiyaçları bakımından hemen he men imkânsız olmaktadır, Ancak, mevcut ka mu yüksek öğretim kurumlarındaki eğitim ve servis alanlarını inceleyerek gerek fen ve ge rek genel öğretimde asgarî alan ihtiyaçları hak

kında fikir edinmek mümkün olabilecektir, öğ

retim dalları bakımından özel mimarlık ve mü

hendislik okulları ile ortak bir yapıya sahip olan

Elâzığ Teknik Okulunda öğrenci başına 8.2 m2

eğitim 22.9 m servis alanı düşmektedir. Fen

öğretimi yapılan özel yüksek okullarda öğrenci

başına eğitim alanları okullar arasında büyük

farklılıklar göstererek 0.8 m2 ile 5.8 m2 arasında

değişmektedir. Bina alanları hakkında bilgi top

layabildiğimiz on okuldan yedisinde eğitim alan

ları dengi kamu yüksek okulları ile kryaeilana

miyacak kadar düşüktür. On okuldan yedisinde, öğrenci başına servis alanları bir m1 nin altın

dadır.

'

Gerek eğitim, gerek servis alanları bakımın dan genel öğretimdeki durum teknik öğretimden farklı değildir. 3.000 öğrenci kapasiteli izmir İktisadî ve Ticarî İlimler Akademisinde öğrenci başına 1.6 m2 eğitim, 1.2 m2 servis alanı düşmek tedir. Genel öğretim yapan özel yüksek okul larda öğrenci başına eğitim alanları 0.4 m2 ile 5.7 m2 arasında değişmekte, yedi okuldan dördü 1.6 m ' nln altında öğretim yapmaktadr. Genel öğretimde öğrenci başına servis alanları iki okul dışında tatminkâr görülmemektedir. Yu karıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı gibi, özel yüksek okullarda öğrenci sayılan eldeki mekân imkânlarının çok ötesine çıkanlarak verilen eği timin kalitesinden fedekârlık etmek mümkün ol muştur.

e. özel Yüksek Okulların Denetimi Sorunu ;

18 Haziran 1965 tarihinde yürürlüğe giren 625 sayılı özel öğretim Kurumları Kanununun 2 inci maddesi gereğince özel yüksek okulların de netimi Millî Eğitim Bakanlığına verilmiştir. An cak, kanunun yürürlüğe girdiği tarihte günümü ze kadar söz konusu okulların denetimine esas olacak standartlar tesbit edilmemiş, kanuna ay kırı davranışlar etkili bir denetime tâbi tutulma mıştır.

625 sayılı kanunun 8 inci maddesi gereğince yeni açılacak her okulda öğrenci kapasiteleri, bina teçhizat ve öğretim üyesi imkânlarına göre

Millî Eğitim Bakanlığı ile üniversiteler temsilci lerinden kurulu bir uzmanlar heyeti tarafından tesbit edilmektedir. Hal böyle iken uzmanlar he yeti raporlarında belirtilen öğrenci kapasiteleri ile fiilî durum karşılaştırıldığında öğrenci sayı larının raporda belirtilen kontejanlardan bir kaç misli fazla olduğu ortaya çıkmaktadır.

Aynı kanunun 10 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında, yeni açılan özel okulların öğretime başlama izni almadan öğrenci kaydı yapamaya cakları belirtilmiş, buna rağmen gerekli izni al mayan bir çok okul gazetelere ilânlar vererek öğrenci kaydı yapmışlar, yani kayıtlardan elde ettikleri gelirle bina ve teçhizat yatırımlarını tamamlama yoluna gitmişlerdir özel öğretim Kurumları Kanununun 21 inci maddesinde «ihtiyaç halinde esas görevi resmî öğretim kurumlarında olan öğretim elemanlarına aylığı karşılığında okutmakla yükümlü olduğu ders saatlerine halel gelmemek ve resmî öğre tim kurumlarında okuttkları ders saatlerinin ya rtsını geçmemek üzere; yetkili mercilerin izni ile özel öğretim kurumlarında ücretle ders verebilir» denilmektedir. Bugünkü tatbikat 'incelendiğinde bir çok öğretim üyesinin özel yüksek okullarda kanunda belirtilen sınrnn çok üstünde ders ver dikleri anlaşılmaktadır. Yukarıda verilen örnek lerden de anlaşılacağı gibi gün geçtikçe sayısı artan özel yüksek okullarjn Millî Eğitim Bakan lığının bugünkü personel ve diğer imkânları ile sağlam bir denetime tâbi tutulmaları imkânsız olacaktır

SONUÇ :

özel yüksek okullar gerek öğretim teçhizatı, gerek eğitim alanları bakımından kamu standart larının çok altındadır. Sınıflar kalabalık, ders dı şı öğrenci öğretmen ilişkileri yok denecek ka dar azdır. Kütüphane ve sosyal tesisler yeterli değildir. Bu nedenle özel yüksek okullar düşük nitelikte hizmet sağlamaktadırlar.

Üniversiteler öğretim üyelerinin özel yüksek okullara ayırdıkları ders saatleri, söz konusu öğ retim üyelerinin bilimsel araştırma imkânlarını, üniversitelerde verilen derslerin hazırlığı için ge rekli zamanı ve ders dışı öğrenci öğretmen iliş kilerini kısıtlamaktadır.

özel yüksek okulların yeni bir öğretim üye si kapasitesi yaratmadan üniversiteler öğretim üyelerinden faydalanması yeni merkezlerde açıl ması düşünülen üniversitelerin bir an evvel hiz mete girmesini öğretim üyesi sıkıntısı çeken genç üniversitelerin öğretim üyesi taleplerinin karşı lanmasını ve mevcut üniversitelerde gece öğre timi imkânlarını tehlikeye sokmaktadır însangücü politikası ve kalite bakımından sı kı bir denetim getirme durumunda olan Millî Eği tim Bakanlığı, bu okulların kanunlara riayetini dahi sağlayamamaktadır. Konu en kısa zamanda ele alınmadığı takdirde gelişme, tüm yüksek öğ retimin gelişmesini etkileyecektir.

glektrlk Mühendisliği 102 1C3