ULUSAL TELEFON ŞEBEKEMİZİN İŞARETLEMESİ NUMARA 7 OLUYOR

elektrik m ü h e n d i s l i ğ i

ULUSAL TELEFON ŞEBEKEMİZİN ŞARETLEŞMESİ NUMARA 7 OLUYOR

Ömer ALTINOK*

* EMO istanbul Şubesi Yönetim Kurulu Üyesi

Haberleşmede işaretleşme çok önemli

bir rol oynamaktadır. Çünkü bir

haberleşme yolunun kurulması, çözülmesi

ve kontrolü ile ilgili her türlü bilgi iletimi

işaretleşme ile sağlanır.

İşaretleşme yöntemleri, transmisyon

cihazlarının (telefon santrallan arasındaki

haberleşmeyi sağlayan PCM Fiber optik

veya Radyolink hat teçhizatları) ve telefon

santrallannın gelişimine paralel bir

gelişme göstermektedir. Analog

haberleşme şebekelerinde şimdiye kadar

yeterli olan kanal bağımlı işaretleşme

(CAS: Channel Associated Signalling) sis

temleri sayısal, yazılım kontrollü haber

leşme

şebekelerinin

isteklerini

karşılayamamaktadır. Sayısal, yazılım

kontrollü işaretleşme şebekeleri, analog

şebekelerle karşılaştırıldığında, çok sayıda

yeni servis ve kolaylıklar sağlamaktadır.

Buna karşın iletilmesi gereken bilginin

miktarı ve çeşidi de çok daha fazladır. Bu

nedenle, kanal bağımlı işaretleşme siste

mine göre daha verimli bir işaretleşme sis

temi olan Ortak Kanal İşaretleşmesi (CCS:

Common Channel Signalling) sistemi

geliştirilmiştir. Numara 7 işaretleşme siste

mi, 19801i yıllarda CCITT tarafından,

uluslararası düzeyde tanımlanmış genel

amaçlı bir ortak kanal işaretleşme sis

temidir.

Aslında Türkiye Gatevvay (Uluslararası

telefon görüşmelerini sağlayan) santral

lannda N7 (Numara7)'yi yıllardır kullan

maktadır. Ancak ulusal telefon şebekesinin

N7'ye geçebilmesi için bir seri çalışma

gerekmekte idi. N7 açısından Türkiye'nin

durumu yazının sonunda özetlenecektir.

Ancak önce ortak kanal işaretleşmesi ve

genel özellikleri konusunda bilgi verip; şu

anda

kullandığımız

sistemle

karşılaştırmasını yapmak doğru olacaktır.

Ortak Kanal İşaretleşmesi Yazılım kontrollü sistemlerde (sayısal telefon santrallan gibi) işaretleşme fonksiyonu, mesajlara dönüştürülmüş işaretleşme bilgilerinin santrallar arasında iletimi işlemine indirgenmiştir. Bu mesajlar, sadece işaretleşmeye ayrılmış olan bir veya birkaç kanal üzerinden gön derilir. Bu işaretleşme kanallan, iki santral arasında, işaretleşme bilgileri için ortak iletim yolu olarak kullanılırlar, yani santrallar arasındaki bütün konuşma kanalı bağlantılarının işaretleşme bilgilerini taşıyabilirler. Bir işaretleşme kanalı çok sayıda (yaklaşık 1000) konuşma kanalına ilişkin işaretleşme bilgilerini taşıya bildiğinden dolayı bu tip işaretleşmeye "Ortak Kanal İşaretleşmesi" adı verilmiştir.

Ortak kanal işaretleşme sistemi, verim li, güvenilirliği yüksek, çok amaçlı kul lanılması mümkün ve kullanıcılann yeni isteklerini karşılayabilecek bir sistemdir.

N7 İşaretleşme Sisteminin Genel Özellikleri a) Numara 7 işaretleşme sistemi, CCITT tarafından, uluslararası düzeyde tanımlanmış, genel amaçlı ortak kanal işaretleşme sistemidir. Ulusal ve ulus lararası şebekelerde kullanılabilecek, sayısal şebekelere ve istenirse devamında da ISDN ve yeni servislere alt yapı teşkil edecek bir sistemdir. b) Tüm kullanıcı bilgilerinin bir ya da daha fazla mesaj içerisine yerleştirilerek gönderilmesi prensibiyle çalıştığından, telefon, veri, vs. gibi değişik iletişim servisleri için uygundur. c) Numara 7 gelecekte ortaya çıkacak yeni istekleri karşılayabilecek yüksek per formans ve esnekliğe sahiptir. d) Kayıp ve sıralama hatası olmaksızın güvenilir bilgi transferi sağlar. e) Uydu, kablo (bakır, fiberoptik) ve

telekom radyolink gibi çeşitli iletişim araçları üzerinde kullanılabilir.

f) Sayısal şebekelerde 64 kbit/s hızına sahiptir. Gerektiğinde daha düşük hızlarda ve analog şebekelerde kullanılması da mümkündür.

g) İşaretleşme şebekesini otomatik olarak izleme ve denetleme imkanı verir.

h) Çağrı esnasında işaretleşme yapma imkanı verir. Türkiye Numara 7 Uygulamaları Sistemin ulusal şebekemize uygulanmasındaki fınans sorunu Dünya Bankasından alınan kredi ile giderildikten sonra, Numara 7'yi ulusal şebekemize uygulanabilmesi için CCITT Numara 7 tavsiyeleri ve Türkiye telefon şebekeleri gözönünde tutularak kendi teknik spesifikas yonlarımız belirlendi. 1992 yılında başlayan bu çalışmaların ardından telefon şebekemizde kullanılan telefon santrallan (EWSD, DMS, S12) arasında belir lenen spesifikasyonlara göre, uyumluluk testleri 1994 1995 yıllarında yapıldı. Bu tarihten sonra mevcut santral lanmızın N7'ye dönüştürülme takvimi çıkarıldı. Yapılan program gereği öncelik TOLL santrallarda (Şehirlerarası aramaların geçtiği santral) olmak üzere LOCAL (abonelerin bağlı olduğu) santrallannda işaret leşmeleri Numara 7'ye dönüşmektedir. Mayıs 1997 tari hine kadar yaklaşık 1300.000 adet santrallararası kanalın yaklaşık 122 000 adeti Numara 7'ye dönüştürülecek olup bu konuda çalışmalar devam etmektedir. Türkiye'deki 1500'den fazla yüksek santralın tümünün işaretleşmesinin Numara 7'ye dönüşmesinin 1999 yılını bulacağı düşünülmektedir. GSM yani cep telefonu santrallan kendi içlerinde Numara 7'yi css iki santral arasındaki işaretleşme için bir veya birkaç kanala gereksinim vardır. Yani 31 kanalı konuşma için kullanılan PCM link leri mevcut olacaktır işaretleşme çok hızlıdır 64 kbit/s

Trafik denetimi ve yönlendirme kabiliyeti vardır

Aynı sayıda çağrı için daha az teçhizat gerektirir

İşaretleşme bilgisi dışında, arayan abonenin numarası, kategorisi, çözülme nedeni gibi pek çok bilgi taşınabilir. Ayrıca ücretlendirme ve bakım bilgilerini taşımak için uygundur

Gelecekteki gereksinimleri karşılaması mümkündür

Çok sayıda (yaklaşık 1000) konuşma kanalı işaretleşmesi 1 ve 2 işaretleşme kanalından yapılacağından, oluşabilecek hatalar sistemin bütününü etkiler. Bu nedenle, hatalara karşı güvenliğin sağlanması konusunda uzmanlaşmış mühendislerin işbaşında olması önemlidir

elektrik mühendisliği kullanmaktadırlar. Ancak ulusal telefon şebekemize bağlantı noktalan halen CAS olup; (gerekli testler yapılıp) Numara 7'ye dönüştürüldüğünde cep telefonu kullanıcıları, makineleri uygun ise arayan abonenin numarasını görebileceklerdir.

SONUÇ OLARAK 1 Şu ana kadar Numara 7'ye dönüştürülen işaretleşme kanalları da göstermektedir ki; Numara 7 işaretleşmesi ile santral konuşma kanallarından %10'nun üzerinde tasarruf sağlanmıştır. (İşaretleşmenin hızlı olması ve aranılan numaranın meşgul olması durumunda konuşma yolu kurmaması nedeniyle.) 2 Numara 7 alt yapısının sayesinde ISDN* aboneler mümkün olabilecektir. Bu durumda ISDN aboneler arayan numarayı telefonu açmadan makinası üzerinden görebilecek ve görüntülü telefonlar çalışabilecektir. 3 İşaretleşme çok hızlandığı için telefon aramalannda son numarayı tuşlar tuşlamaz karşı tarafın çaldığı farkedilecektir. Bu durumda telefon kullanıcılarına zaman kazandıracaktır. 4 Şu anda kullanılan işaretleşme sistemi ile sağlana mayan bazı gelişmiş "Akıllı Şebeke" hizmetlerinin daha kaliteli ve yaygın olarak sunulması mümkün olabilecek tir. * ISDN (Tümleşik Hizmetler Sayısal Şebekesi): Sayısal abone hattı da denilebilecek bu sistem ile bir telefon hattı 144 kbit/s'lık bir kapasite sunmaktadır. Bu kapasite ile bir hat üzerinde aynı anda 64 kbit/s'lık iki servis ve 16 kbit/s'lık bir işaretleşme kanalı çalışabilmektedir. Bahsedilen servislerin her biri konuşma, veri aktarımı veya görüntü nakli için kullanılabilir.

CAS iki santral arasındaki her 30 konuşma kanalı için 1 işaretleşme kanalı gerekmektedir işaretleşme daha da yavaştır 10 digit/S

Trafik denetimi ve yönlendirme kabiliyeti yoktur

Aynı sayıda çağrı için daha fazla teçhizat gerektirir

Yalnızca işaretleşme bilgisi taşınabilir

Gelecekteki gereksinimleri karşılaması mümkün değildir

Her 30 konuşma kanalı için 1 işaretleşme kanalı kullanılmaktadır. Oluşabilecek hatalar yalnızca ilgili konuşma kanalını etkiler, dolayısıyla genel sistem üzerinde etkisi yoktur

Ülkemizde kullanılmakta olan R1 2B işaretleşme sistemi kanal bağımlı işaretleşme (CAS) tipinde bir işaretleşmedir. Yukardaki tabloda CCS ile CAS işaretleşme sistemleri karşılaştırılarak, N7 işaretleşme sistemiyle R1 2B işaretleşme sistemi arasındaki farklar belirlenmiştir.