T'nin ÖYKÜSÜ

T'MîM ÜY nU U

llter ERTUGRUL*

* KIGEM

"Telekomünikasyon hizmetlerinin özelleştirilmesi" Türkiye'de, bir türlü bece rilemeyen, ama Tansu Çiller'in DYP genel başkanı olduğundan beri, "azimle" hep gündemde tuttuğu bir konudur.

Bu amaçla bugüne kadar 1 kanun hük münde kararname (KHK) ve 3 yasa çıkarılmış ve bunların çeşitli maddeleri Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edil miştir.

Şimdi, "T"nin 1993 Temmuz'unda başlayan ve hâlâ süren öyküsüne, neden leriyle birlikte kısaca bir göz atalım.

T niçin özelleştirilmeli isteniyor? Bu sorunun Türkiye'de T'yi isteyenler açısından tek cümlelik yanıtı, "dış borçlan ödemek için"; "küreselleşmeci sermaye" açısından ise, Türkiye'yi sömürgeleştirmek için"dir. Türkiye'de T'yi özelleştirmek isteyenler açısından izahata gerek yoktur; uluslararası sermaye açısından ise, durum kısaca şöyle özetlenebilir: Özelleştirme denince, küreselleşen ser maye üç temel alanı hedefler: Elektrik, petrol ve telekomünikasyon... Bunlar özelleşirse, karanlıkta, bir yerden bir yere gidemezsiniz ve içinde bulunduğunuz durumu kimseye haber veremezsiniz.. Bu üç kritik sektörün hisse senetlerini tümüyle elinde bulunduranlar, o devletin tüm poli tikalarına, diledikleri biçimde yön verir ler... Mevcut hükümetin, 1997 yılı özelleştirme programını hatırlayın ve ikisi ni üst üste koyun: santrallar ve elektrik dağıtım şebekeleri, petrol rafineleri, akaryakıt istasyonları, petrokimya tesisleri ve T'nin hisseleri...

T'nin özelleştirilmesinden beklenen

gelir ve rakamlar arasındaki fark

Türkiye'nin, KiT'lerin tamamına

yakınını özelleştirse, elde edebileceği

gelir, Dünya Bankası'na göre 9 milyar

dolardır. Buna karşılık T'nin değeri 8 20

milyar dolar arasında değişmektedir.

Rakamlar arasında bu denli büyük fark,

dönemin başbakanı T. Çiller'in bir yandan

T'yi acilen özelleştirmeye çalışırken, bir

yandan da değerini ısrarla küçük göster

meye çalışmasında kaynaklanmaktadır.

T. Çiller'in "T'nin değerini düşük

göstermesinin arkasından ise, "komisyon"

iddiaları vardır. Bilindiği gibi, "Demir

Lady" M. Teatcher'ın oğlu, "T" hisselerini

pazarlamak için Türkiye'ye gelmiş ve bu

arada Ö. Çiller ile görüşmüştü.

Ayrıca, eski Ulaştırma Bakanı Mehmet

Köstepen'in, istifasının ardında, "gerçek"

fiyatı

açıklamasının

yattığı

unutulmamalıdır. M. Köstepen, "T"nin

değerini, 16 18 milyar dolar diyene kadar,

T. Çiller'in fiyatı hiç 6 8 milyar dolan

aşmamıştı. M. Köstepen, gerçek fiyatı

açıkladı ve istifa etti.

Telekomünikasyon Hizmetleri Nasıl Özelleştirilebilir?

Telekomünikasyon hizmetleri, bir "kamu hizmeti"dir. Bu nedenle de hizmetler, ancak "imtiyaz sözleşmesi" ile devredilebilir.

"İmtiyaz" ise, "kapitülasyon" ile birlik te, Osmanlı'nın yıkılışına neden olan "sömürü" aracı olduğu için, Türkiye Cumhuriyeti'nin, kuruluşundan itibaren "tedbir" aldığı ve önlem olarak "antiem peryalist hukuk sistemi" yarattığı bir alandır.

Onun için imtiyaz sözleşmeleri Danıştay denetimindedir ve kamu hizmet leri, ancak "imtiyaz sözleşmesi" ile özel kesime devredilebilir.

T'nin özelleştirilmesi için yapılan yasal düzenlemeler

1 509 sayılı KHK: T'nin özelleştirilmesine yönelik ilk yasal metin, T. Çiller'in Demirci'den miras kalan 3911 sayılı Yetki Yasası'na dayanarak çıkardığı 509 sayılı KHK'dir. "Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi'nin Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname" Anayasa Mahkemesi'nin Esas: 1993/33, Karar: 1993/40 2 sayılı kararıyla, 21.20.1993'te iptal edilmiştir. İptal nedeni, 509 sayılı KHK'nin dayanağı olan 3911 sayılı Yetki Yasası'nın iptal edilmiş olmasıdır ve bu nedenle doğrudan telekomünikasyon hizmetlerinin özelleştirmesine ilişkin bir karar değildir. 509 sayılı KHK için verilen kararın önemi, Türkiye'de ilk kez Anayasa Mahkemesi'nin bir yasanın iptali için açılan davada "yürürlüğü durdurma" karan vermiş olmasıdır.

2 4000 sayılı Yasa 509 sayılı KHK'nin iptalinden sonra DYP SHP hükümeti, güya anlaşarak bir yasa tasarısını TBMM'den geçirmiştir. İki partiden çok, iki parti liderinin anlaşması, daha doğrusu, birinin isteğini, diğerinin kabul etmesiyle 10.6.1994'te çıkarılan bu yasa ile T'nin nasıl özelleşti rilebileceği konusundaki Anayasal çerçeve de çizilmeye başlamıştır. 4000 sayılı Yasa ile T'nin hisselerinin yüzde kırkdokuzunu özelleştirme yetkisi Ulaştırma Bakanı'na tanınmıştı; Anayasa Mahkemesi, bunu "yetki devri" açısından Anayasa'ya aykırı bulmuş ve 28 Ocak 1995 günlü Resmi Gazete'de yayımlanan E: 1994/70, K: 1994/65 2 kararıyla iptal edilmiştir. Böylece, T hisselerinin satışı kalmış; ama bu yasa ile PTT'den T ayrılmış, Türk Telekomünikasyon A.Ş ve Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü kurulmuştur.

3 4107 sayılı Yasa 3.5.1995'te çıkarılan 4107 sayılı, T'nin özelleştirilme sine yönelik 3. yasal düzenlemenin akıbeti de, ilk ikisin den farklı olmamış, Anayasa Mahkemesi'nin 24 Mayıs 1996 günü Resmi Gazete'de yayımlanan E: 1995/38, K: 1996/7 sayılı kararıyla, bu yasanın da bazı maddeleri iptal edilmiştir.

teleko m

4107 sayılı Yasa, daha önce Ulaştırma Bakanına ve rilen özelleştirme yetkilerini, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ile Özelleştirme Yüksek Kuruluna verilmiştir.

T'nin hisseleri üç gruba ayrılmış, %10'unu Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü'ne, %5'i Posta İşletmesi ve Türk Telekomünikasyon A.Ş. çalışanları ile küçük tasar ruf sahiplerine ayrılmış, %34'ünün de doğrudan satılabilmesi öngörülmüştür.

T'nin özelleştirilmesinin nedeninin dış borç ödemeleri olduğu ilk kez bu yasada doğrudan itiraf edilmiş ve Ek Madde 19'da ".. hisselerin satışından elde edilen gelir lerin %20 kadarı posta hizmetleri, % 20 kadarı telekomünikasyon hizmetleri, lisans ücretlerinin % 20 kadarı telekomünikasyon hizmetlerinin geliştirilmesinde kullanıla"cağı belirtildikten sonra, "kalan kısım öncelikle dış borç ödemelerinde kullanılmak üzere Hazineye devredilir" denmiştir.

Ama, bu yasa ile de T'nin özelleştirilmesi mümkün olmamış, Anayasa Mahkemesi, özelleştirme konusunda ÖYK ve ÖİB'in yetkilendirilmesini Anayasa'ya aykırı bularak iptal etmiştir.

Bu iptal kararının, özelleştirmenin tümü açısından da ayrı bir önemi vardır.

Çünkü, 4107 sayılı yasa, telekomünikasyon hizmet lerinin özelleştirilmesinde uygulanacak yöntemler için, 4046 sayılı Özelleştirme Yasası'na yollama yapınca, Anayasa Mahkemesi, bu yasanın 18. maddesinin B (değer tespiti) ve C (ihale yöntemleri) bendlerinin de Anayasa'ya aykırı olduğunu açıklamıştır.

9.4.1997'e 4046 sayılı Özelleştirme Yasası'nın 18. maddesinin B ve C bendlerinin iptali, Anayasa Mahkemesi'nin, 4107 sayılı Yasa hakkındaki kararı sayesinde sağlanabilmiştir.

4 4161 sayılı Yasa Telekomünikasyon hizmetlerinin özelleştirmesine yönelik olarak 5 Ağustos 1996'da çıkarılan 4. yasanın bir geçici maddesi iptal edilmiştir. 3 iptal kararından sonra biraz "hukuk öğrenilmesi"ni doğal karşılamak ve bu yasada bazı hataların düzeltildiğini söylemek mümkündür.

Ancak, ilginç olan, 4161 sayılı Yasa hakkındaki karardan sonra "özelleştirmeci" kamuoyunun sevinç gös terileridir. Son karar sanki bir "zafer" gibi karşılanmış ve "Türkiye'de özelleştirmenin önündeki engeller yıkıldığı" vs. açıklanmıştır.

Oysa bu bir yanılgıdır; çünkü 4161 sayılı Yasa, sadece T hisselerinin % 34'ünün satışına kimin karar vereceği ile sınırlı bir düzenlemedir ve genel anlamda "özelleştirme" ile bir ilgisi yoktur.

4161 sayılı Yasa ile, sadece T hisselerinin % 34'ünün satışına Bakanlar Kurulu'nun karar verebileceği açıklığa kavuşmuş ve özelleştirmede değer tesbiti için de çeşitli kamu kurumlarının uzmanlarından oluşan bir komisyon kurulmuştur.

Bu arada kamuoyunun gözünden kaçsa da, daha önce TELSİM ve TÜRKCELL'e hukuk dışı yöntemlerle ve rilen ve parası da henüz tahsil edilmeyen cep telefonu lisanlarına, geçmişe yönelik "kazanılmış hak" sağlama girişimleri de, geçici maddelerin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesiyle engellenmiştir.

Telekomünikasyon alanındaki yasal mücadelenin sonuçları 1993 yazından bu yana, Anayasa Mahkemesi nezdinde yürütülen hukuksal mücadele sonucunda; 1 T hisselerinin % 51'inin devlette kalması kesin leşmiştir. 2 Sözkonusu sınırlı hisselerin % 34'ü Bakanlar Kurulu kararıyla satılabilecek; Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü'ne bırakılan %10 hissenin satışı ayn bir yasa ile düzenlenecektir. 3 Hisse senedi satışı dışındaki telekomünikasyon hizmetleri birer kamu hizmetidir. Bu nedenle, ancak "İmtiyaz sözleşmesi" ile, Danıştay denetiminden geçi rildikten sonra özel kesime devredilebilir.

Bundan sonra 4 yıl sonunda, T'nin özelleştirilmesi için sadece, "yasal" yapı oluşmuştur, ancak mücadele bitmemiştir. Bundan sonra, o yasaları çıkaranların kendi yasalarına uyup uymadıklarının denetimi de, idari mahkemeler aracılığıyla yaptırılacak; yani mücadele devam edecektir.

SMıGHSİO «MFLHI (Hava, Su, Sıcak Su, Bıhar, Fuel Oil, Gaz)

(Pnömatik Kelebek ve Küresel Vanalar)

SEVİY E I (Seviye Şalterleri, Ultrasonic Seviye Sensörü)

IASMC MMVML (Basınç Şalteri, Dijital Manometre, Basınç Transmitteri)

SICACIK MNNTOL (Sıcaklık Kontrol Cihazı, Termokupl)

FLIW SW ITCM, REftİ KONTROL SAY AÇLAR

f

ut

w

•^ninlnlln

vAu HCBICTIBHC

Sn . ıM U Hf Lx n VALFLERİ

SANAYİ MALZEMELERİ ÜRETİM VE SATIŞI LTD. ŞTİ.

Necatibey Cad. Ağaçtulumba Sk. No:4 80030 Karakoy,

Tel (0 212) 251 44 54 252 83 34 Fn:(0 212) 251 44 55