KÖY ELEKTRİKLENDİRİLMESİNDE EKONOMİK YOLLAR ARANMASI

UDK 621.311.1.003.1

Köy Elektriklendirilmesinde Ekonomik Yol ar Aranması

TARIK BUDAK

Elekt. Müh. Yol, Su, Elektrik 12 Bölge

ÖZET

Güçleri 25 KVA'ıdan 100 KVıA'ya kadar 'Olan transformatörleri askılı tip olarak imal etmek ve alçak gerilim çıkış tablosundan bir İnsim ölçü ci hazları çıkarmakla bir yıllık köy elektriklendirmesi yatırımlarından elde edilen ekonomi 6.714.625,— TL. dır. Bu para ile 45 köye daha elektrik verilebilir.

SUMMARY

An economy of 6.714.625 TL. per year in the annual village electrification investment program is possible when suspension type transformers are •used in the 25 KVA to 100 KVA range with the eli mınatıon of some measuring instruments on the output terminals. This sum is sufficient to finanse the electrification of about 45 villages vrıthout eztra expense.

Yurdumuzda köy elektriklendirmesi konusu nun bilindiği gibi oldukça yakın bir geçmişi var dır. Bu bakımdan elektriklendirme yatırımı için köy karakteristiklerine uygun bir yol seçilmesi gerekir.

Köylümüz elektriği halen bir aydınlatma ara cı olarak görmektedir. Devlet yardımıyla koope ratifler kurdurup köylüye örnek olacak tarım elektriklendirmesi, değirmen, hızar v.s. gibi sa nayi üniteleri kurulması lâzımdır. O zaman köy lü elektriğin uygulamalarını görüp yeni hamlele re girişecek ve köy elektriklendirmesi amacına ulaşmış olacaktır.

Halen işletmeye açılmış ve açılacak bir çok köy tesisleri elektrikçisizdir. Genel olarak her köyde bir elektrikçi bulunmıyacağma göre grup halindeki köylerde köy elektrik birliklerini ger çekleştirmek lâzımdır. Ancak bu birlikler bil gili ve teçhizath elektrikçiler bulundurabilirler. Buhurdanda işletme problemlerinin çözümlenme si yoluna gidilmiş olur. Köy elektrik birliklerinin geniş çapta kurulması halinde piyasadan elek trikçi bulma olanağı da çoğalacaktır. Dolayısıy le devlet eliyle kursa tabi tutulan ve bütün mas rafları karşılanan köy elektrikçisi yetiştirme kurslarına yapılan yatırımlardan da kısmen fay dalanılmış olur.

Anadoluda köy yerleşim noktaları genellik le dağınık bir durum gösterir. Bvj da köylü|nü zün toprağa bağlı olması sonucudur. Dolayısiyle köy nüfusları genellikle 500 lt)00 arasında de ğişir. Nüfusu 500 civarında olan köylerimiz Do ğu ve Güney Doğu Anadolu bölgelerinde çoğun luktadır. Nüfus sayımında köyler için verilen ra kamlar esasında köy merkezi ve kcy muhtarlı

ğına bağlı mahalle ile mezraların toplam nüfu sudur. Bu mezra ve mahalleler muhtarlık mer kezinden uzak birer yerleşim üniteleridir. Genel likle elektriklendirme işlemi köy merkezine ya pıldığına göre bunların haiz oldukları nüfusu köy nüfusundan ayırmak lâzımdır. Yani, proje hesaplarında köy merkezinin gerçek nüfusunu kullanmak daha yerinde olur. Bu da nüfusu 500 ün altında olan köylerimizin miktarını yüzde ola rak çoğaltır.

Türkiye'nin ekonomisini gözönüne alarak ve yukarıdaki sonuçlara dayanarak 40 KVA'dan daha küçük bir kademede trafo yapımını iste mek ve gerçekleştirmek gerekir. Ayrıca bugün alıştığımız klâsik direk tipi trafolardan vaz ge çip askı tipi trafolara yönelmek lâzımdır. 100 KVA'ya kadar askılı tip trafolar yapılabilmek tedir. Askılı tip trafolar için özel bir direğe lü zum yoktur. Bir müşterek kafes direğe asılabi lir. Bunun sağlıyacağı ucuzluk şöyledir ;

Halen kullanılan trafo direği (T2) Müşterek kafes direk (K2) Aradr ki demir farkı

: 864 kg. : 443 kg. : 421 kg.

4,75 Tl./kg X 421 kg. = 1.999,75 TL. (1)

Şimdi köy elektriklendirmesi için 40 KV'dan daha küçük bir trafo kademesinin yapımı gere ğine yönelelim ve bunu bir örnekle açıklaya lım (*).

(*) Her köye bir trafo postası kurulduğu kabul edilmiştir.

ÖRNEK:

Trafo gücünün tayini

Köyün adi

Köyün nüfusu

Şebeke uzunluğu

Sokak lambası

Mevcut sanayii Kurulabilir sanayii

% 50 Dtversiteli ku rulabilir sanayii

• Toplam kurulabilir sanayii (% 10 kayıplı)

Genel aydınlatma gü cü nüfus X 0,025 ,(KW/Klgi)

Sokak aydınlatması gücü Lamba sayı sı X 0,075 (KW).

• Sokak aydınlatma gücü (% 10 kayıplı)

Abone dağıtım gücü

500 1500 Mt. (Yaklaşık)

25 Ad. (Yaklaşık) 10.000 KW. 5.000 KW. 5.500 KW

12,500 KW.

1,875 KW. 2,062 KW. 10,438 KW.

* Toplam abone dağıtım gücü

(% 10 kayıplı)

: 11,481 KW.

(a) Toplam . kurulabilir _, sanayii gücü (cos „ •= 0,8): 6,875 KVA.

(b) Toplam aydınlatma

ve abone dağıtım gücü

(cos (5 = 1)

: 13,543 KVA

Bulunan trafo gücü : 20.418 KVA eder ki, rahatça 25 KVA'lık trafo kullanılabilir. Dolayı siyle nüfusu 500 civarında olan köyler için 40 KVA'nın altında 25 KVA'nhk trafo yapımına gitmek yerinde bir hareket olur. Bu da gerçekleş tiği takdirde 40 KVA'ya göre yaklaşık 2000.— TL. kadar bir ucuzluk sağlanmış olur (2).

Askılı tip trafo kullanılması yanında bir de AG tablolarım daha basit bir hale getirmek ge reği üzerinde duralım. AG çıkış tablolarından ölçü aletlerinin çıkarılması tablonun hem mali yetini düşürür hem de daha basit bir hale so kar. Çıkarılan bu ölçü âletleri yerine grup ha lindeki köylere bakan elektrikçilere seyyar bir voltmetre ve pensampermetre vermek bütün problemi çözer. Bu cihazların temini ise köy elektrik birliklerine bir külfet yüklemez.

Teklif edilen AO tablosunun eşkinine göre maliyet farkını gösteren çizelge :

Cihazın adı Otomatik şalter Sayaç Ampermetre Voltmetre ve komütatörü

Halen Kullanılan

Teklif edilen 1 Ad. 1 Ad.

Fark (Ad. )

B. Fiyatı (TL.)

155 — 285,—

Tutarı (TL.)

155.— 285,—

Sokak aydınlatması için pako

şalter

115,—

230 —

Buşonlu sigorta

16 Ad.

7 Ad.

16,—

108,—

Algın, trafosu (100 KVA ve daha yukarı BÜÇler için)

AC parafudru

a Ad.

ÂQ saç panosu

Büyük tip

Küçültttl müş tip

Ölçü âletleri ve bir kısım sigor talar v.s. gibi cihazların yer leri kadar kü çültülmüş.

MaktUen 500,—

(3) TOPLAM ı 1.278,— TL.

OG parafudru yerine eklâtör kullanılması ması halinde sağlanan ucuzluk :

Eklâtör birim fiyatı: 500,— TL.

Parafudur ortalama birim fiyatı (6 35 KV. için ortalama) 750,— TL.

3(750 —500)= 3 (250)= 750.—TL. eder (4)

Ünite başına toplam ekonomi :

(1), (3), (4) sonuçlarından :

1999,75 + 1278,00 + 750,00 = 4.027,75 TL. (5)

25 KVA'lık trafolar için ekonomi : (2), (5) sonuçlarından :

4.027,75 + 2000,— = 6.027,75 TL. dir. (6).

İkinci beş yıllık kalkınma plânına göre se rede ortalama olarak 1500 köyümüz elektriğe ka vuşacaktır. En kötü ihtimalle üç köyden .bir ta nesinin nüfusu 500 veya daha aşağıda olduğunu kabul edersek (ki, nüfusu 500'ün altında olan köylerimiz bilhassa Doğu ve Güney Doğu Ana dolu Bölgelerinde çoğunluktadır.) Bir yıllık prog ramda ele alınan 1500 köyden 500'ünün güç ihti yacı 25 KVA; 1000 tanesinin ise 25 KVA'nın üs tünde olacaktır.

O halde elde edilen ekonomi :

(6) dan : 500 X 6027,75 = 3.013.875,—TL.

(5) den: 1000 X 4027,25 = 4.027.750,— TL.

bulunur.

TOPLAM: 7.041.625,—TL.

Ortalama olarak her beg köylük bir gruba blı pensampermetre ve 1 seyyar voltmetre ve rildiğini kabul edersek (ki, bunların değeri mak tuen 1000 TL.'dır.)

Ortalama grup adedi :

Teçhizata verilen para : 300.000,— TL. 'dır

1500 = 300

5 300 X 1000,— =

Bir yılda elde edilen ekonomi:

7.041.625,00 — 300.000 = 6.741.625,00 TL. ola caktır.

Ortalama olarak 500 nüfuslu bir köyün şe bekesi 150.000,—TL.'na çıktığına göre her yıl bu para İle

6.741.625,— 150.000,— • ss 45 köy daha elektriğe kavu şabilir.

Bu sonuca göre bir beş yıllık plân dönemi sonunda 5 X 45 = 225 köy daha elektriğe kavuş muş olur.

REFERANSLAR

1. E.M.O. m. Teknik kongre bülteni — 1967. 2. İller Bankası 1969 Yılı Birim Fiyat Cetveli. 3. Köy Elektrifikasyonu 1969 yılı Birim fiyat cetveli. 4. Köy Elektrifikasyonu Tip Proje Formları.

^SİMTAŞ

^ ^ F Seri imalât Sanayii DELİKLİ PABUÇ Per. Sal. Fi 165 kr{.

J^StMTAŞ

^ ^ F Seri İmalât Sanayii DELİKLİ FİŞ BANAN Per. Sat. Fi. 165 krj

P.K. 696 Karakiy k

JtSİMTAŞ

^ t ^ r Seri İmalât Sanayii FİS BANAN Per. Sat. Fi. 90 kr}.

Elektrik Mühendisliği 150 130