ŞİLİ İŞVERENLERİNİN ALLENDE'NİN YIPRATILMASI İÇİN BASIN KAMPANYASINI BİR ABD ŞİRKETİNE YAPTIRDAĞI ORTAYA ÇIKTI

SİLİ İŞVERENLERİNİN ALLENDE'NIN YIPRATILMASI 1C1N

BASIN KAMPANYASINI BİR ABD ŞİRKETİNE YAPTIRDIĞI

ORTAYA ÇIKTI

ABD HABER AJANSI ( U S İ A ) N I N , ALLENDE Y ÖNETİMİ SIRASINDA KLASİK PROPAGANDA FA A L İ Y E T İ Nİ DURDURARAK

TÜM MALİ KAY NAKLARINI TUTUCU GÜÇLERİN ELİ NDEKİ RADY O TV İSTASY ONLARINA AKTARDIĞI AÇIKLANDI

Şili'de 1973 güzündeki faşist darbeye kadar devlet yayın mer kezinin araştırma servisi müdür lüğünü yapmış olan ve dünya ya yıncılık mekanizmasına ilişkin ç e ş i t l i araştırmaları olan Ar tnand Matelard, "Le Monde Dip lomatique"in Aralık 197A sayı sında yayımlanan bir yazısında Ailende hükümetinin devrilmesi için yerli ve yabancı basın tröstlerinin nasıl çalıştıkları nı açıklamaktadır. İlginç bil giler ve gözlemler sergileyen bu yazının geniş bir özetini a şağıda bulacaksınız.

Daha çok kısa bir zaman önce Amerikan propaganda mekanizma sı kendi ürünlerini satabilmek için dünya çapında "Amerikan

Armand matelard, Le Monde Diplomatigue

yaşam biçimi"nin reklamını yap makla yetinmekteydi. Fakat bu gün durum değişmiştir. Artık yalnız ticari ürünlerin değil siyasal rejim modellerinin de reklamının yapılması bu meka nizmanın görevi olmuştur. Daha Ş i l i darbesi gerçekleşmeden ön ce bu değişimin olduğu görül mekteydi. Örneğin "Brezilya mvıcizesi" efsanesinin yayıl masını New York'taki "Kenyon and Eckhard" ajansının sağla dığı bilinmekteydi.

Şili'de ise yerli ajanslarla çok sıkı i l i ş k i l e r i olan Ame rikan ajansları Ailende hükü metinin yaptığı icraata karşı bir psiko politik saldırı pla nı hazırlamışlardır.

Böylece halka devletleştirme lerin kötülüğünü anlatmak için bir propaganda kampanyası, Şi li işverenlerinin merkezi ör

gütü "Sociedad Fomento Fabril" tarafından başlatılmıştı. Bu kampanyada McCann Erickson firmasının kolu olan Marplan Ajansı en önemli rolü oynamak taydı. Kampanyayı yürüten a jarışların hazırladığı bir giz li planda şöyle denmekteydi:

Gizli Plan

"Kampanya'da iki yönlü bir psikolojik baskı uygulanacak tır.

• Parlamento düzeyi de dahil olmak üzere halkın yukarı ve ortanın üzerindeki tabakaları nın devlet sektörüne dahil e dilmek istenen 91 işletmenin devletleştirilmesine karşı çıkmasını sağlamak.

• Orta ve aşağı halk tabakala rını devletleştirmelerin kötü olduğuna inandırmak ve bu ta sarılara karşı çıkıp siyasi

temsilcilerinin de aynı tavın benimsemeleri için baskı yap malarını sağlamak.

Bir başka deyişle yığınların bilincini devletleştirme tasa rılarının aleyhinde biçimlendi rerek, aşağıdan yukarıya doğru gelen bir baskı yoluyla millet vekillerinin de bu tasarılara karşı çıkmalarını sağlamak."

Mülkiyet Duygusu

Aynı belgede şu ilginç satırla ra da •«rastlanmaktaydı: "Patron devlet tasviri tamamen yıkılma lı; çalışanlarda mülkiyet duy gusu uyandırılmalı; bu mülki yet duygusu köylülerde görül mekle birlikte apaçık neden lerden ötürü sanayi işçile rinde zayıftır. Bu kesimde de mülkiyet hırsı doğurulma1ı..."

Propaganda kampanyası için her türlü olanak vardı; ülke nin bütün sinemalarında iste nilen 16 mm'lik filmler gös terilebilmekteydi. Yukarıda bir kısmı bulunan planı uygu lamak için köylerdeki birleş me merkezlerinde, kasaba kon seylerinde, kadın birliklerin de "propaganda filmleri gös terilmeli" ve "halkın bu film ler üzerine görüşlerinin açık lanması" sağlanmalıydı..

Bu görüşler bantlara kaydedi lip aralarında en ilginç ve işe yarar cinsten olanları se çilerek çeşitli yollarla ya yayımlanaçaktı. Bu konuda, plan da şöyle deniliyordu: "Şunu unutmamalıyız ki halkın sesini duyurduğumuz hissini vermek zorundayız..."

Halkın içine girebilmek için broşürler, bildiriler ve hat ta foto romanlar kullanılacak tı.

Foto Romanlar

Propaganda planında foto roman lar için şöyle deniliyordu:

"Tanınmış tiyatro, radyo sanat çılarının ve şarkıcıların bu fotoromanlarda yer almasıyla popüler bir öykü üzerine kuru lacak olan ve dramatik bir yö nü ve kampanyamızın mesajını içerecek olan bu propaganda araçları sayesinde sosyo kül türel seviyeleri düşük olan aşağı halk tabakalarını etkile mek ve mesajımızın bunların ka fasına iyice yerleşmesini sağ lamak mümkündür..."

Ailende'ye karşı bir kamuoyu

oluşturulmasına ilişkin propa ganda faaliyetleri, artık ge rek Amerika'nın gerekse de Şili burjuvazisinin hiç bir şeyi raslantıya bırakmama ni yetinde olduklarını belirti yordu.

Nitekim sağın kontrolündeki gazete, magazin ve gençlik dergilerinin arkasında artık tam disiplinli uzman psikolog ve sosyologların bulunduğu dik kati çekmekteydi. Bu uzmanlar dergilerin içeriğini belli bir programa göre hazırlayıp, ön celeri sıradan gazetecilerin yürüttükleri yayın faaliyetini planlı bir şekle sokmuşlardı.

öte yandan, Birleşik Amerika Haber Ajansı (USİA) nın da üç yıllık Halk Birliği yönetimi sırasında klasik propaganda faaliyetini durdurarak mali kaynaklarını ve adamlarını tu tucu güçlerin radyo televiz yon istasyonlarına ve çeşitli yayın alanlarına transfer et mesi de dikkati çekmekteydi.

Bir diğer ilginç husus da "La tin Amerika'da basın özgürlüğü nü ve mesleki özgürlüğü savun mak" amacıyla kurulmuş olan SÎP örgütünün, üç yıllık Halk Birliği hükümeti sırasındaki ve askeri darbenin hemen aka bindeki tavrıdır.

1974 haziranında Peru Hüküme tinin ülkedeki gazeteleri mil lileştirme kararını şiddetle protesto eden SİP, Ailende yö netimi boyunca da Şili'de ba sın özgürlüğü olmadığı yolun da bir propaganda yaymıştı.

Oysa bu dönem boyunca muhale fetin tüm yayın olanaklarına sahip olduğu herkes tarafın dan bilinmektedir.

Ayrıca Ailende'yi deviren as keri darbenin hemen akabinde bütün solcu ve ilerici yayın organlarının birkaç saat için de toplatılarak bu çevrelerin yayın olanaklarının kaldırıl ması karşısında "Basın özgürlü ğünü" bu denli savunan SÎP'ten bir ses gelmediği de herkesçe bilinmektedir. (SÎP Küba'da Batista diktatörlüğü sürdüğü sıralarda da hiç bir tepki göstermemişti).

Yöneticiler kim?

SİP hakkında biraz daha aydın latıcı bilgi vermek için bu örgütün başkanlığını yapanlar arasında kimler bulunduğuna

bir göz atmakta yarar vardır.

Örneğin UPl (Amerikan kökenli bir uluslararası basın tröstü) şirketinin sahiplerinden biri olan Jack Hovard,Şili'deki "El Mercurio" adlı sağcı gaze tenin sahibi Augustin Edwards, Brezilya'da yayınlanan "0 Es tado" gazetesinin sahibi Mes quito Neto bu örgütün başkan lığını yapmışlardır. Halen SİP'in başkanı "El Mercurio" gazetesinin yöneticisi Silva Espejo'dur.

Bugün SÎP, 800 tane gazete ve dergi sahibini bir araya ge tirmektedir ki, bu gazete ve dergilerin yüzde 60'ı Kuzey Amerika'da yayımlanmaktadır. Ayrıca SÎP'in altı kişilik yö netim kurulunda dört tane Ku zey Amerikalı üye bulunmakta dır.

Bunun gibi yürütme kurulundaki 17 üyenin 10'u ve danışman ku rulunun 20 üyesinin 13*ü Kuzey Amerika'lıdır.

UPÎ'nin yeri öte yandan, Amerika'da 32 ga zete ve sekiz derginin, bir kaç televizyon ve radyo istas yonunun sahibi bulunan, iki bini Amerika dışında olmak üze re altıbinbeşyüz gazeteyi bes leyen, Hilton Otellerinde ve TWA uçak şirketinde hisseleri bulunan UPÎ'nin, SÎP içinde bir yerine dört temsilcisi bu lunmaktadır.

Bunun yanısıra Hearst tröstü nün ve (Latin Amerika ile Bir leşik Amerika arasındaki bağı sağlayan en önemli kuruluşlar dan biri olan.ve onbir gazete, beş dergi, bir ulaştırma, bir basın aksesuarları şirketinin, bir reklam ajansının ve birkaç televizyon ve radyo istasyonu nun sahibi bulunan) Knight şir ketinin de SİP içinde ikişer temsilcisi bulunmaktadır.

Amerikan tröstleri

Latin Amerika'daki yerli basın şirketleri ise büyük ölçüde A merikan tröstlerine bağımlıdır lar. Çünkü bunların kağıt ihti yaçlarını sağlamak için Ameri kan kağıt tröstlerinin (örne ğin Şili de Crovm Zellerbach ve Meksika'da Kimberley Clark) e line baktıkları ve uzmanlaşma ları için Ford Vakfı'nın 'burs ları sayesinde Miami'de bulunan SİP merkezine gazetecilerini gönderdikleri bilinmektedir.