'BENİM TELEVİZYONUM İYİDİR' YA DA TRT ANKARA İLİ TV ANKETİ

"BENİM TELEVİZYONUM İYİDİR» yada

TRT ANKARA İLİ TV ANKETİ

V

Eğer hala yaşayabiliyorsam çünkü 80 yaşımı doldurmak üzereyim bunda herhalde evimde televizyon olmamasının çok büyük payı var1.

Vedat Nedim Tör

TRT, 1977 başında "Ankara İli TV Seyircileri Araştırması Ge nel Sonuçları" adlı bir kitap yayımladı. 82 sayfalık kitabın başında Şaban Karataş'ın "Sunuş"u var. "Sunuş"tan anla şıldığı kadarıyla TRT 1976 yılı Mart ayında Ankara'da uy gulanmak üzere geniş bir kamu oyu yoklaması planlamış; plan lamada ve uygulamada Devlet İs tatistik Enstitüsü hesap merke zinden ve anket elemanlarından ('.) yararlanılmış.

Kitapta kamuoyu yoklamasında sorulan soruların bir listesi bulunmadığı için, soruların ne dereceye kadar bilinen anket tekniklerine uygun olarak ha zırlandığını bilemiyoruz. Ka muoyu araştırmalarını yanıt— layan kişiler, kendilerine yanıt olarak sunulan şıklardan genellikle ilk şıkkı yada "nor maldir", "şimdiki uygulama de vam etsin" türünden fazla irde leme ve eleştiri gerektirmeyen yanıtları yeğlemeye eğilimlidir ler. Buna ek olarak, cevap veren kişiler kendilerini oldukların dan daha iyi, daha kültürlü göstermeye çalışırlar, insanoğ lunun doğasıdır bu. Siz hiç şim diye kadar "boş zamanlarınızı nasıl değerlendirirsiniz?" tü rürden bir soruya "uyurum", "kumar oynarım" yada "boş oturu rum" biçiminde cevap veren bir sanatçı yada bir "sokaktaki a dam" gördünüz mü?

İşte bu nedenlerdir ki anket so rularının hazırlanmasında bazı önlemler alınır. Bunlar sorula rın soruş biçimini iyi planlamak, yanıt şıklarının yerlerini soru dan soruya değiştirmek gibi soru hazırlama tekniği ile ilgili ön lemler ve verilen yanıtların doğruyu yansıtıp yansıtmadığını anlamak için sorulacak bazı çap raz sağlama soruları" gibi önlem lerdir.

Anket soruları kitapta yer alma dığı için anketin genel bir de ğerlendirmesini yapamıyoruz. An cak, bazı sorulara verilen olum

lu cevapların yüzdesinin çok vüksek olması anketin iyi ha zırlanmamış olabileceği kuş kusunu uyandırıyor: örneğin, Çocuk programlarının zamanını nasıl buluyorsunuz sorusuna* "normaldir" cevabını veren ha ne halkı reisi yüzdesi 91 (s. 40); televizyonun davranış yö nünden çocuklara etkisi sorusuna "iyidir" cevabını verenlerin yüzdesi 88 (s.41); televizyonun çocuğa kültür ve eğitim açısın dan etkisi sorusuna "müsbet et kisi vardır" yanıtını verenlerin yüzdesi 90 (s .42); haberin sunu luş saati uygun mudur sorusuna "uygundur" yanıtını ve renlerin yüzdesi 97 (s.54).

Örnekler çoğaltılabilir. Ankara ilinde ankete katılanların bu denli oybirliğine yakın görüş içinde olduklarına inanmak güç.

Anketin, TRT yönetiminin "TV'nin birincil işlevi eğlendirmektir" savını kamuoyuna doğrulatmak amacı ile, yer yer zorlamalara da yer vererek, hazırlanmış ol duğu da kitaptan belli oluyor. Örneğin, hane halkı reisine so rulan "niçin televizyon aldınız" sorusuna verilen yanıtların yüz desi şöyle (s.35):

ucuz eğlence olduğu için 30,7

Aile istediği için

29,9

Genel kültürümü artırmak ^ ı

için

Haberleri yakından takip etmek için

^8 2

Herkes aldığı için

3,0

Başka sebeplerden dolayı 1,4

Anket sorusuna verilen yanıt ların birbirini içermemesi an keti, hazırlayan kişinin uyması gereken en temel koşullardan biridir. Örneğin, bir "reis" hem kendisi televizyonun ucuz eğlence olduğunu düşündüğü için hem de aile istediği için tele vizyon almış olabilir. Bu tak dirde, "reis" hangi yanıtı i şaretleyecektir? Neyse, bu tür huzur bozucu ayrıntıları bir

Sorular kitapta bulunmadığı için, soru metinlerini biz tah min ettik.

yana bırakalım ve bu verinin(!) kitapta nasıl yorumlandığına ba kalım: "Aile isteklerinin çoğu nun da eğlence ve vakit geçirme olduğu düşünülürse televizyon alışlarında en ağır basan sebep televizyonun eğlendirici ve hoş ça vakit geçirtici özelliğidir. Bundan dolayı halkın kültür ve eğitimine yönelik programların eğitici vasfı dolaylı yollarla sağlanmalı, sıkıcı ve aşırı il mî olmamalıdır."

Anket sonuçlarının yorumlanmasın da yer yer çelişkiye düşüldüğü de görülüyor. Buna da bir örnek le değinelim. Kitabın 40. sayfa sında şu cümleler yer almakta dır: "Sonuç olarak gazete alan hane halkı reisleri en çok haber leri takip etmektedirler. Haber lerin başında da siyasi iç ha berler gelmektedir. İç haberler dış haberlerden, siyasi haberler siyasi olmayan haberlerden daha çok ilgi görmektedir. " Bu alın tıyı destekler nitelikte, 50. sayfada da şu yargıya rastlıyor ruz: "Daha önceki analizlerden de anlaşıldığı gibi seyirciler televizyonu bir siyasi haber kay nağı olarak görmemektedirler. Bu konudaki meraklarını daha çok gazetelerle tatmin etme yolunu seçmektedirler." Şimdi 52. say fayı açalım. Bakın burada ne diyor: "En doğru ve inanılır haberleri televizyonun verdiği ni belirtenler ankete çıkanların onda dokuzu civarındadır. Tele vizyon (ve radyo) devlet kurulu şu olup ülkenin içinde ve dışın da geniş haber alma imkânlarına, bol muhabir kadrosuna sahiptir. Doğru ve inanılır haberlere u laşma bakımından dar imkânlar çerçevesinde çalışan diğer haber organlarının TRT ile boy ölçüş mesi düşünülemez."

Bu kitabın kapsamlı bir eleştiri si en az bu kitap kalınlığında bir metin oluşturur. Bu nedenle bu yazıyı burada bitirmek isti yoruz.

Sonuç olarak, "bir anket nasıl yapılmamalı" sorusuna iyi bir örnek bu kitap.

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ 246 247