KİTLE HABERLEŞMESİ ALANINDA ÜLKE ÇIKARLARINA TERS BİR UYGULAMA

Bir merkezden yapılan televiz yon yayınlarının geniş bir ke simde izlenebilmesi için birbi rinden ayrı iki ağın kurulması gereklidir. Bunlardan biri te levizyon vericileri ağı, öteki ise programı merkezden verici lere ulaştıran bir iletim diz gesi ağıdır.

Binlerce kilometre uzaklıktaki noktaları birleştirebilen bu iletim ağı eşeksenli (co axial) kablolar, radyolink dizgeleri, uydu haberleşme dizgeleri yada bunların ikisinin veya üçünün oluşturabileceği karma bir ha berleşme dizgesi olabilir.

Ülkemizde bugün televizyon ve ricileri ile merkezler arasında iletim ağı olarak radyolink diz geleri kullanılmakta. Radyolink 30 MHz'in üzerinde çalışan, aralarında optik görüş olan noktalara kurulu istasyonlar dan oluşan, çok kanallı tele fon ve televizyon iletimine olanak sağlayan geniş bantlı bir elektronik haberleşme diz gesidir.

Bir yerden başka bir yere yapı lacak bir radyolink bağlantısı için ortalama 50 km aralıklar la birbirlerini gören noktalar seçilir. Başlangıç ve bitiş noktalarına uç (terminal) dona tımı, aradaki noktalara ise za yıf imi alıp güçlendirerek ile tim yönünde yeniden yayınlayan röle donatımı yerleştirilir.

Böyle bir bağlantıyı gerçekleş tirebilmek için iç ve dış olmak

üzere iki ayrı harcama gerekli dir, îç harcama, optik görüş sağlayan ve genellikle yüksek yerlerde seçilen noktalarda bi na, enerji, yol gibi altyapı hizmetlerini sağlamak içindir, îç harcama 1975 yılında geçer li olan fiyatlarla, istasyon başına yaklaşık olarak şöyle dir:

Bina

Yol (ort. 5 km)

Enerji ve başka

Toplam

: 1 000 000 TL : 1 500 000 TL : 500 000 TL : 3 000 000 TL

Dış harcama ise yabancı tekno loji ürünü olan elektronik ha berleşme donatımı içindir ve istasyon başına 2 000 000 TL dolayında döviz gerektirmekte dir. Böylece bir radyolink bağ lantısı için istasyon başına yaklaşık 5 000 000 TL lık yatı rım gerektiği anlaşılır.

Şehiriçi, şehirlerarası ve uluslararası telefon ve tel graf haberleşmesinde artan ge reksinmeleri karşılamak ve bu hizmetleri yaygınlaştırabilmek için PTT Genel Müdürlüğü rad yolink dizgeleri kurmakta ve bunları işletmektedir. Telefon hizmetlerine ek olarak Eylül 1971'den başlayarak merkez te levizyon programlarının uzak mesafelere iletimi işi de PTT'nin görevleri arasına gir miştir.

TRT'nin isteği üzerine PTT ta rafından önce Ankara tstanbul

İzmir arasına kurulan TV rad yolink ağı daha sonra Edirne, Çanakkale ve Zonguldak yönle rine doğru genişletildi. Bunun la birlikte PTT, merkez tele vizyon programlarının ülkenin her köşesine iletilebilmesini sağlamak için, kurmakta olduğu radyolink haberleşme ağına te levizyon iletimini gerçekleşti recek elektronik donatımları da ekledi. Örneğin 1974 Temmuz1 unda imzalanan bir sözleşme ge reğince merkez televizyon prog ramlarının iletilebilmesi için

Ankara Konya Adana Adana Malatya Gaziantep Konya Antalya îzmir Ankara Sivas Erzurum Van Ankara Çankırı Zonguldak Samsun Trabzon Ordu yönlerine PTT tarafından rad yolink ağı kurulması öngörül dü. Bu projenin tümüyle 1978 yılı başlarında gerçekleşmesi bekleniyor.

TV yayını ile ilgili TRT gerek sinmelerini karşılamak üzere PTT projeler yapıp gerçekleş tirme aşamasına sokarken TRT bazı nedenler göstererek PTT1 nin sağladığı bu hizmetin ge reksinmeyi karşılamadığını be lirtti ve TV yayınlarının uzak mesafelere iletimini sağ lamak üzere kendi radyolink ağını kurmak üzere çalışmalara başladı. TRT tarafından ayrı bir radyolink ağı kurulması için öne sürülen nedenler şun 1 ardı:

1. PTT tarafından yapılan pro jelerin gerçekleşme hızı TV yayınlarının daha geniş bir kesime hızla ulaştırılması na olanak sağlayamamaktadır.

2. PTT radyolink dizgeleri için yön seçerken uzun mesafe te lefon trafiğini gözönüne al dığından, izlenen yönler TV için uygun olmamaktadır.

3. PTT bireysel haberleşme hiz meti sağladığından bir kitle haberleşme aracı olan TV ikinci derecede bir iş ola rak kabul edilmekte ve ya yınların sürekliliği yete rinci güvence altına alınma maktadır.

4. PTT radyolink ağı ikinci bir TV programının iletimi ne olanak sağlamamaktadır.

5. PTT bugün bireysel ve kitle haberleşmesi konusundaki yükümlülüklerini gereğince yerine getirememektedir.

Yukarıda sayılan nedenlerden ötürü kendi radyolink dizgesi ni kurmak üzere çalışmalara başlayan TRT, ilk olarak Ocak 1975'te imzalanan bir sözleşme i l e Ankara Konya Adana arasın da çoğunluğu PTT istasyonların dan 40 50 m uzaklıkta yapılan binalar içinde 6 GHz'te çalışan sabit tek yönlü 1 + 1 (bir ç a l ı şan kanal+bir yedek kanal) radyolink dizgesini hizmete soktu. TRT Kurumu bundan sonra da;

Ankara Kayseri Sivas Erzin can Erzurum Ağrı Kars Amasya Samsun Trabzon Adana Gaziantep Diyarbakır Batman Antalya Isparta Denizli Muğla Aydın îzmir yönlerinde radyolink dizgesi kurulması için gerekli sözleş meleri yaptı. Bu arada TRT An kara Konya Adana arasındaki dizgeyi gidiş 2 + 1 (iki ayrı TV kanalına bir yedek kanal) ve dönüş 1 + 1 olacak şekilde genişletmek üzere çalışmaları nı sürdürmekte.

Ankara tstanbul Edirne arasın daki dizgeyi iki yönlü iki TV kanalı iletecek şekilde geniş leten bir sözleşme Mayıs 1975 tarihinde PTT tarafından imza lanmış olup genişletmenin 1978 yılı sonunda tamamlanacağı bi linirken, TRT Kurumu tarafın dan bu yöndeki dizgenin ikinci program iletmeye elverişli olmayacağı gerekçesiyle 50 000 000 TL dolayında yük getirecek yeni bir proje yapı lıyor.

İleri sürülen bu gerekçeler ve bu gerekçelere dayanarak aynı bir hizmetin sağlanması için iki ayrı kuruluş tarafından ya tırım yapılması aşağıdaki ne denlerden ötürü haklı görüle mez:

1) PTT tarafından yapılan ha berleşme dizgeleri projeleri nin gerçekleşme süresi oldukça uzundur. Bunun nedenleri az sa yıda teknik elemanla çalışma zorunluluğu ve dış alımlar için gerekli dövizlerin zamanında ayrılamamasıdır. Ülkemizdeki bütün yatırımlarda karşılaşılan bu güçlükler hiçbir kuruluş için yeni değildir. TRT Kurumu da PTT gibi güçlüklerle karşı karşıya olduğu için projeleri ni daha kısa sürelerde gerçek leştirme olanağını bulması söz konusu değildir.

2) "PTT radyolink dizgeleri için izlenecek yol seçiminde ölçüt uzun mesafe telefon tra fiği olduğundan bu yol TV için uygun olmamaktadır " gerekçesi ne katılma olanağı yoktur.. Çün kü PTT ve TRT radyolink dizge leri karşılaştırıldığında is tasyonların büyük çoğunluğunun yanyana kurulu olduğu görülür. Yanyana kurulu olmayan istas yonlar ise aynı yerleşim biri mine ulaşmayı amaçlayan değişik çözümlerdir.

3) "Bireysel haberleşme hizme ti sağlayan PTT için TV ileti mi ikinci derecede bir iş olup bu konuda gerekli özen göste rilmemekte ve bu nedenle TV ya yınlarının sürekliliği PTT'ce yeterince güvence altına alın mamaktadır" gerekçesine gelin ce, radyolink ile uzak mesafe haberleşmede telefon trafiği nin TV trafiğine göre önceliğe sahip olduğu gerçektir. Bu du rum dünyanın hemen her yanında kabul edilmiş bir ilkedir ve televizyon yayınının sürekli liğini etkileyen olaylar ara sında bu durumun katkısı küçük tür.

Bir TV yayınının sürekliliğini sağlayabilmek için;

salt işletme amacıyla kulla nılan yaygın ve seri bir iç haberleşme ağı, donatımın niteliğinin ve iş lerliğinin denetlenmesi, arızaları uzaktan çözümleye rek onarım süresini kısalt mak için gerekli uzaktan de netim donatımı, dizgenin dönemsel olarak ko ruyucu bakımlarını yapmak için ölçü aygıtları, düzeltici bakımları en kısa sürede yapmaya olanak verecek ,büyük bir malzeme stoku, bu işlerin tümünü yapacak bir dizi uzmanlaşmış eleman, gerekmekte, bu ise ayrı ve bü yük bir yatırım demektir. TV yayınlarının sürekliliği için gerekli olan öğeler bireysel haberleşme hizmetleri için de geçerlidir. Bu hizmetleri yü rütmekle yükümlü olan PTT ge rekli ek yatırımları da zorun lu olarak yapmaktadır.

Bir yayının sürekliliğini sağ layabilmek için gerekli öğele

rin bunlar olduğu gözönüne alı nırsa Ankara Konya Adana ara sına TRT tarafından kurulan tek yönlü radyolink dizgesinin istasyonlar arası haberleşme ve uzaktan denetleme olanakları açısından hiç de güvenilir bir dizge olmadığı görülür.

4) Bugün PTT radyolink dizge leri ikinci bir TV programının iletimine olanak sağlamamakta dır. Ancak ikinci bir program iletimi için haberleşme donatı mı satın almak gerektiğinde bu işin ülke çıkarlarına uygun ekonomik çözümü PTT tarafından getirilebilir. Çünki! ikinci bir program iletmek için ayrı bir radyolink ağı kurmak istenil diğinde istasyon başına yakla şık 5 000 000 TL yatırım yap mak gerekirken daha önceden ku rulu bir dizgeyi ikinci bir TV programını iletecek şekilde genişletmek için bu giderin on da biri yeterlidir.

5) "PTT bireysel ve kitle ha berleşmesi konusundaki yüküm lülüklerini gereğince yerine getirememektedir" gerekçesi bir dereceye kadar haklı görü lebilir. Ancak bu durum bir tek Kuruma özgü değildir. Bu nun nedenleri ülkemizin poli tik, ekonomik ve teknolojik sorunlarının içinde aranmalı dır.

Görüldüğü gibi TRT TV iletimi açısından, PTT'nin gerektiği gibi hizmet götüremediğini söy lemektedir. Bu sav tümüyle hak sız değildir. Ancak bu, ayrı bir radyolink ağı kurmak için, yurt dışına boşuna milyonlarca lira tutarında döviz akıtmak için gerekçe olamaz. PTT birey sel haberleşmeyi sağlamakla yükümlü olduğundan bugün tüm yurda zaten yayılmak zorunda dır ve bu yolda yatırım yap maktadır. Bu durumda televiz yonu da içeren radyolink ağı nın yayılması çalışmalarını PTT'nin yürütmesi' ülke ekonomi si açısından gereklidir.

TV yayınlarının yurdun her kö şesine biran önce ulaştırıla bilmesi için TRT, PTT'nin he nüz radyolink götürmediği yer lere taşınabilir dizgeler kur malı ve buralara radyolink ku rulduğunda bunları başka yer lere taşıyarak soruna geçici çözüm getirmelidir. Bu ise an cak iki kuruluş arasında kuru lacak sıkı bir işbirliği ile sağlanabilecektir.