Meme Kanseri

Oya Kiraz (Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Kanser Daire Başkanlığı değerlendirme raporlarından derlenmiştir)

Meme kanseri, kadınlarda yöntemleri ile karşılaştırıl- (eğilim) göstermektedir. Kaç en sık görülen kanser türüdür. dığında daha fazla mortalite çeşit genin rol aldığı henüz net

Meme kanseri yayılımı yaşla birlikte artış göstermektedir ve ülkemizde ortalama yayılımı 100 binde 40 oranında izlenmektedir. Bunların yaklaşık yüzde 40’ı 50 yaşın altındadır. Meme kanseri erken evrede teşhis edildiğinde büyük ölçüde tedavi edilebilir bir hastalıktır. Meme kanserinde erken teşhis mortalite (ölüm) azalmasının yanında; morbidite (hastalık oranı) avantajı da sağlamaktadır. Tanı anındaki evre; meme kanseri mortalitesi, sağ kalım ve uygulanacak tedaviyi belirlemede en önemli faktördür.

ve morbidite düşüşü sağlayan etkinliği kanıtlanmış bir tarama yöntemidir. Başarılı bir tarama programı için kapsama oranı hedef popülasyonun yüzde 70’ini içermeli iken; ülkemizde şu andaki kapsama oranımız yüzde 20’lerdedir.

Meme kanseri Türkiye’de ve dünyada kadınlarda en sık görülen ve aynı zamanda da en sık ölüme neden olan kanser türüdür. Kadınlarda ilk üç kanser türü; dünyada meme, kolon ve akciğer kanseriyken Türkiye’de sıralama meme, tiroit ve kolorektal kanseri şeklindedir.

bilinmemektedir. Bununla birlikte 17. ve 13. kromozomlarda BRCA 1 ve BRCA 2 olmak üzere iki adet meme kanseri geni tanımlanmıştır.

Genetik mutasyonlar sonucu meme kanserinden etkilenen pek çok ailede benzer şekilde genetik olarak aktarılan ovaryan, kolon, prostat gibi kanserlerde de artış olacaktır. Türkiye’de BRCA mutasyonu oranlarının düşük olduğu bildirilmektedir. (Tüm over kanserli olgularda yüzde 1 mutasyon, aile öyküsü olan olgularda ise yüzde 9.8 saptanmıştır.)

Bazı dezavantajları ve bu Meme Kanseri Risk Faktörleri

Genetik mutasyonlar sonunedenle bazı karşıt görüşler a) Genetik risk faktörleri: cu oluşan meme kanserlerinin

bulunsa da; günümüzde ma- Batı ülkelerinde meme kan- çoğu 65 yaşından önce gelişir.

mografik tarama, diğer gö- serlerinin yüzde 10’dan faz- Birinci derece akrabasında 50

rüntüleme ve fizik muayene lası genetik predispozisyon yaşından önce meme kanseri

olan bir kadının meme kanseri da daha fazla akrabanın var- likte mamografi gibi görünolma riski 2 kat ya da daha lığı ve etkilenen akrabalardan tüleme yöntemleri üzerinde

fazla artmıştır. Ayrıca meme birinin yaşıyor olduğu durum- durulmaktadır.

larda genetik testlerin yapılması öneriliyor.

Kendi Kendine Meme Muayenesi (KKM)

kanseri tanısı konulan akrab) Çevresel risk faktörleri: Meme dokusunun östrojene uzun dönem maruziyeti meme tümörü oluşumunda majör faktördür. Gebelik sayısı, emzirme, ilk adet yaşı, menapoz yaşı gibi reproduktif faktörlerin meme kanseri ile güçlü bir ilişkisi

Kendi kendine meme muayenesi meme kanserinin erken teşhis edilebilmesi amacıyla kadınların belli aralıklarla (ayda bir) sistematik bir şekilde memelerini muayene etmesidir. Her kadının uygulayabileceği pratik bir yöntem olan KKM, memeye basitçe dokunmaktan farklı

banın yaşı ne kadar gençse olduğu görülmüştür. Erken olarak meme kanserini tespit

risk de o kadar artar. Örne- gebelik yaşı, gebelik sayısı- etmek amacıyla geliştirilmiş

ğin; kız kardeşi 30-39 yaşları nın fazla olması, emzirme ile özel bir yöntemdir. Kadınların

arasında meme kanseri olan yüzde 30 oranında riskin azal- kendi meme dokusunu tanıyabir kadının 65 yaşına kadar tılabileceği gösterilmiştir. Ay- bilmesi ve olası değişiklikleri

kümülatif meme kanseri ge- rıca geç menarş (adet), erken erkenden tespit edebilmesi

lişme riski yüzde 10 iken, kız menapozun da meme kanseri için muayene yöntemini bilkardeşi 50-54 yaşları arasın- riskini azalttığı bilinmektedir. mesi ve düzenli aralıklarla

da meme kanseri olan birinde Çoğu meme kanserin olgusu uygulaması gerekmektedir.

yüzde 5’tir. Eğer iki tane bi- postmenapozal kadınlardadır (ayda 1 kez, banyoda, tam

rinci derece akrabada meme ve geniş prospektif çalışmalar çıplak olarak ve tercihen 2

kanseri varsa risk 4 ile 6 kat artmış postmenapozal östro- adet arası dönemde)

artar.

Ailesel Meme Kanseri Risk Kriterleri

• Bilateral meme kanserli ya da meme ve over kanserli birinci derece akrabalar

• 40 yaş altında meme kanserli birinci derece akraba ya da herjen seviyeleri ve meme kanseri arasında bir ilişki tanımlanmıştır. Ayrıca mamografik meme dansitesi de ayrı bir risk faktörüdür. Meme kanserinde obezite ve erişkin kilosunun etkisi olduğunu gösteren çalışmalar mevcuttur. Fiziksel aktivite, meme kanseri riskin-

KKM kadınların meme kanseri farkındalığını arttırmada ve meme semptomlarını anlamada önemli bir unsurdur ve kadınlara KKM eğitimi verilmelidir.

a) Klinik meme muayenesi (KMM)

hangi bir yaşta tanı konulmuş erkek birinci derece akraba

• 60 yaş altında iki tane birinci ya da ikinci derece meme kande koruyucu bir etkiye sahiptir. Meme kanseri için önemli bir önlenebilir risk faktörü de alkol ve sigara kullanımıdır.

Eğitimli bir doktor, hemşire ya da ebe tarafından yapılan meme muayenesidir. Meme kanserini palpe edilebilen

seri almış akraba

Meme Kanseri Taramalarında (elle muayene edilebilen) en

• 3 tane birinci ya da ikinci dere-

Kullanılan Yöntemler

erken evrede saptamak amace meme ve ovaryan kanserli akrabaların bulunması.

Tarama yöntemi olarak kendi kendine meme muayecıyla geliştirilmiş bir tarama yöntemidir.

Üç jenerasyon boyunca nesi, klinik meme muayenesi KMM ile yüzde 5-10 orameme ya da over kanserli 4 ya gibi meme muayenesi ile bir- nında mamografide saptana

EMO Kadın Bülteni

mayan kanserler saptanabi- kanserine bağlı mortalite hı- re, ebe, röntgen teknisyeni ve

lir. Mamografi ile KMM’yi di- zını düşürmektir.

tıbbi teknologlar görevlendirek karşılaştıran bir çalışma bulunmamakla birlikte sağ kalım oranları mamografi ile karşılaştırıldığında biraz daha düşüktür.

40 yaşın altındaki kadınlarda tek başına ve 40 yaş üzeri taramaya katılan kadınlarda mamografiye ek olarak KMM kullanımı meme kanseri erken tanısına katkıda bulunabilir.

b) Mamografi Taraması

Hedef popülasyon ve tarama sıklığı: Kadınlarda 50 yaşında başlayacak ve 69 yaşında bitecek olan toplum tabanlı taramadır (50 ve 69 yaşlar dahil edilecektir). Taranacak popülasyon, aile hekimlerine kayıtlı bireyler esas alınarak tanımlanmalı ve geliştirilecek davet yöntemleriyle 2 yılda bir tekrarlanmalıdır.

KETEM Nedir?

rilmiştir. Bu özel konuya gönül vermiş olan personel, aynı zamanda kişilerarası iletişim ve sağlık eğitmenliği konularında da eğitilmiştir.

Serviks ve meme kanserleri için yürütülen taramalar çeşitli yöntemlerle (mektup, telefon..) kadınlarımızın davet edilerek, gerekli muayene ve testlerin yapılması şeklinde devam etmektedir.

Mamografi, memenin yağ ve glandüler yapılarını inceleyen yumuşak doku radyografi tekniğidir. Mamografi günümüzde meme

Açılımı “Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezi” olan KETEM’ler “Erken teşhis hayat kurtarır!” prensibiyle

Tarama kapsamında yürütülen hizmetlerin tamamı ücretsizdir.

KETEM’lerde

kanserinin

Yürütülen Kantanı ve tedavisinde en etkin

ser Tarama Hizmetleri

modalite olup hem tarama hem de tanı

• Serviks (rahimağzı) kanseri

amacı ile kultaraması için 35-

lanılmaktadır.

65 yaş aralığın-

Mamografik taramanın meme kanseri mortalitesinde yüzde 1636 arasında değişen oranlarda azalma olduğu bulunmuştur.

Meme Kanseri Tarama Programı Ulusal Standartları

Amaç: Meme kanserinin taranmasındaki temel amaç; ülke çapında oluşturulacak ulusal tarama programını, hedef popülasyona uygulayarak, kanser gelişim sürecini henüz klinik bulgular ortaya çıkmadan erken evrede iken tespit etmek ve kadınlarda meme

yola çıkarak meme, serviks (rahimağzı) ve kolorektal kanserler ile ilgili tarama programları yürütmekte.

Ülkemizde, 81 ilde toplam 124 KETEM kurulmuş, eğitim araştırma hastaneleri ve devlet hastaneleri bünyelerinde faaliyetlerine devam etmektedirler. Bu merkezlerde kanserden korunma ve tarama yöntemleri hakkında eğitim verilmiş olan doktor, hemşimaktadır.

daki kadınlar, 5 yılda bir kez pap smear testi (rahim ağzından sürüntü) yapılarak taran-

• Meme kanseri için 50-69 yaş aralığındaki kadınlar iki yılda bir mamografi filmi çekilerek ve hekim tarafından muayene edilerek taranmaktadır.

• Kolorektal kanser tarama programı yeni başlamakla birlikte, bu kapsamda 50-70 yaş arası kadın ve erkekler yılda bir gaitada (dışkı) gizli kan testi (GKK), 10 yılda bir ise kolonoskopi yapılarak taranacaktır.