EMO-MÜHENDİSLERİN DURUMU ve MESLEKİ ALAN ARAŞTIRMASI

Banu Salman

EMO Basın- Elektrik Mühendisleri Odası üyelerine yönelik olarak istihdama ilişkin bir perspektif oluşturmak amacıyla “Mühendislerin Durumu ve Mesleki Alan Araştırması” yapılmıştır. İşgücü arzı ve işsizlik durumunu saptamak da hedeflenmekle birlikte araştırmanın amacı EMO üyesi mühendislerin istihdamı ve alan içerisinde ne tür görev üstlendiklerini tespit etmek; EMO’nun kapsamındaki mühendislik alanlarında ülkemizin gidişatını resmedebilmek ve bu anlamda işin sahibi olan mühendislerin yaklaşımını ortaya koyabilmektir.

Elektronik ortamda ulaşılabilen tüm EMO üyelerine açık olarak 2016 yılında anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Bu yönteme başvurulmasının temel nedeni meslek alanıyla ilgili sorgulama yapan, ülkemizin ve mesleğin geleceğine ilişkin fikir üreten tüm mühendis üyelerimizin görüşlerini alabilmektir. Ankete katılımın üyelerin isteğine bırakılmış olması genelleme yapılmasını zorlaştırsa da anket amacı dikkate alındığında niceliksel olarak kayda değer ölçüde katılım gerçekleşmiş, niteliksel olarak da ilgili üyelerin değerlendirmelerinin alınması sağlanmıştır.

Anket çalışması kapsamında sorular ikili bir altyapı içerisinde hazırlanmış; çalışıp çalışmadıklarına ilişkin soruya verdikleri “Evet” ve “Hayır” yanıtına göre iki ayrı soru platformundan birisi açılmıştır. Anket çalışmasına katılımın artırılması ve yanıt verenlerin zamanlarının fazla alınmaması amacıyla soru sayısı sınırlı tutulmuştur.

Çalışmadıklarını beyan eden EMO üyelerine, “ne kadar zamandır iş aradıkları, en son hangi iş alanında çalıştıkları, en son çalıştıkları işyerindeki görev tanımları, hangi alanda iş aradıkları” sorulmuştur. Çalışan EMO üyelerine ise “işlerinden memnun olup olmadıkları, memnun olmama ya da memnun olma nedenleri, işinden memnun olmayanların başka bir iş arayıp aramadıkları, başka bir iş arıyorlarsa hangi alanda çalışmak istedikleri” soruları yöneltilmiştir. Her iki grubun ortak olan iki sorusu ise “hangi alanlarda ilerleme bekledikleri” ile “işsizliğin nedenleri” olmuştur.

Araştırma kapsamındaki sorular araştırmanın amacı doğrultusunda EMO üyesi mühendislerin hangi iş alanlarında çalıştıkları ya da çalışmak istedikleri üzerine yoğunlaşmıştır. Çünkü unvanla sınırlı kalmayacak şekilde mesleki alanlar arasında geçişkenlik bulunmaktadır. Elektronik mühendisi olan birisinin elektrik alanında çalışması ya da elektrik mühendisi olan birisinin elektronik alanında çalışması söz konusu olabildiği gibi, elektrik-elektronik mühendisliği unvanı ile mezun olanların aldıkları ders içeriğine göre her iki mühendislik alanında faaliyet yürütmesi mümkündür. Son yıllarda gelişmekte olan biyomedikal mühendisliği alanı ise elektrik mühendislerinin de elektronik mühendislerinin de tercih edebildiği bir alan olarak var olmuştur. Günümüzde ayrı bir eğitim alanı olarak biyomedikal mühendisliğinin varlığı ve bu alandan mezunlar bulunmasına karşın elektrik, elektronik mühendisleri de bu alanda çalışmaya devam etmektedir. Elektronik ve haberleşme mühendisliği için de aynı geçişkenlik söz konusudur.

Elektrik mühendisliği ile elektronik mühendisliği unvanlarının birleştirilerek elektrik-elektronik mühendisliği başlığı altında üniversitelerde bölümler açılması ve bu bölümden mezun olan sayısının her geçen yıl büyük artışlar göstermesi de mesleki alanlar arasında geçişkenliği hızlandırmıştır. Unvandan çok alınan eğitimin içeriği ve yönelimler EMO üyesi mühendislerin mesleki alan tercihinde belirleyici olabilmektedir.

Hangi alanda çalıştıklarına yönelik soruların yanında EMO üyesi mühendislerin yürüttükleri faaliyetlere ilişkin daha ayrıntılı bilgi sahibi olmak üzere iş alanları da sorgulanmıştır. Mühendislerin çalıştıkları işyerlerindeki görev tanımlarıyla da mühendislerin çalışma alanlarına ışık tutulması amaçlanmıştır.

Araştırmanın evreni öncelikle EMO üyeleriyle sınırlıdır. 1980 sonrasında kamuda çalışan mühendislerin EMO’ya üyeliklerinin gönüllülük esasına indirilmiş olması nedeniyle üye sayısı EMO’nun mesleki alanları kapsamında Türkiye’de çalışan tüm mühendisleri kapsamamaktadır. Özel sektörde çalışanların EMO’ya üye olmaları zorunlu olmakla birlikte mesleki alanı dışında faaliyet gösteren, kayıtdışı çalışan ve EMO’ya üye olmaksızın bazı faaliyetleri yürüten mühendisler de bulunmaktadır. Araştırmanın yapıldığı tarih itibarıyla EMO kayıt sisteminde faal olarak görünen üye sayısı yaklaşık 54 bindir. Üyelerden 41 bininin e-posta bilgisi bulunmaktadır. Bunlardan 2 bin 403 üye; e-posta kaydının yanlış olduğu ya da üyeler tarafından kullanılmadığı tespit edildiğinden araştırmaya dahil edilememiştir. Böylece araştırmamızın evreni EMO’da kayıtlı faal üyelerden e-posta ile ulaşılabilen 38 bin 755 üye ile sınırlanmıştır.

Tablo 1’de araştırma evrenimizi oluşturan EMO üyelerinin unvan ve doğum tarihine göre gruplaması yer almaktadır. Eğitim sisteminde çok sayıda farklı unvan verilmesi nedeniyle alansal olarak karmaşa yaşanmaktadır. Bu nedenle farklı unvanlar temel mesleki alanlar esas alınarak toplulaştırılmıştır. “Elektrik Mühendisliği”, “Elektrik-Elektronik Mühendisliği”, “Elektronik ile Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği” ve “Biyomedikal Mühendisliği” olmak üzere 4 temel alan belirlenmiştir. Buna göre belirlenen kategoriler ve kapsamları şöyledir:

• Elektrik-Elektronik Mühendisliği: Elektrik-Elektronik, Elektrik ve Elektronik, Elektrik Elektronik ile Elektrik Elektronik Yüksek Mühendisi. • Elektrik Mühendisliği: Elektrik, Enerji, Elektroteknik ile Elektrik Yüksek Mühendisi. • Elektronik ile Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği: Elektronik, Haberleşme, Elektronik ve Haberleşme, Elektronik Haberleşme, Kontrol ve Otomasyon ile Elektronik Yüksek Mühendisi. • Biyomedikal Mühendisliği Anket gönderimi yapılan 38 bin 755 üyenin yüzde 34.3’ü 31 yaş ve altında; yüzde 30.5’i 32-41 yaş aralığında; yüzde 15.8’i 42-51 yaş aralığında; yüzde 12’si 52-61 yaş aralığında; yüzde

* Araştırmada kullanılan tablolardaki rakamlar yuvarlamadan dolayı toplamı vermeyebilir.

Tablo 1: Anket Gönderimi Yapılan Üyelerin Sayısal Dağılımı

Unvan/Doğum Tarihi

Elektrik-Elektronik Mühendisi Elektrik Mühendisi Elektronik+Elektronik ve Haberleşme Mühendisi Biyomedikal Mühendisi Toplam Yaşa Göre Dağılım (%)

18 2651

0 2857 7,37

1955-1964

736 3302

0 4639 11,97

1965-1974

2138 2546

0 6121 15,79

1975-1984

7527 2587

20 11835 30,54

1985 ve Üzeri 10589

48 13303 34,33

21008 12903

68 38755 100,00

54,21 33,29

12,32

0,18 100

7.4’ü ise 62 yaş ve üstündedir. Tablo 1’den unvanlarına göre mühendislerin araştırma evreni içindeki paylarına bakıldığında; elektrik-elektronik mühendislerinin yüzde 54.21; elektrik mühendislerinin yüzde 33.29; elektronik ile elektronik ve haberleşme mühendislerinin yüzde 12.32, biyomedikal mühendislerinin ise yüzde 0.18’lik paya sahip oldukları görülmektedir.

Grafik 1’de anket gönderilen üyelerin yaşlarına göre oransal dağılımı yer almaktadır. Grafik 2’de ise daha ayrıntılı olarak anket gönderilen üyelerin hem unvan hem de yaşları dikkate alınarak dağılımları verilmiştir.

Tüm üyelerimize yapılan çağrı sonucunda gelen yanıtlardan temel bilgi eksiklikleri nedeniyle değerlendirmeye alınamayacak olanlar elendikten sonra 4 bin 193 katılımcı örneklemimizi oluşturmuştur. Ancak istihdam durumuna ilişkin kontrol amaçlı hazırlanmış olan iki soruda çelişkili bildirimleri tespit edilmiş olan 15 katılım da çapraz doğrulamadan geçemedikleri için değerlendirme dışı tutulmuşlardır. Böylece kesin örneklem sayısı 4 bin 178 olmuştur. Buna göre araştırma evreninin yüzde 10.78’i örnekleme dahil olarak yüksek bir katılım düzeyi sağlanmıştır.

Tablo 2’de ankete katılım sağlayan mühendislerin hem unvan hem de yaş bazında dağılımlarına yer verilmiştir.

Toplam 4 bin 178 olan örneklemin yüzde 43.3’ü 31 yaş ve altında; yüzde 24’ü 32-41 yaş aralığında; yüzde 13.1’i 42-51 yaş aralığında; yüzde 12’si 52-61 yaş aralığında; yüzde 7.6’sı ise 62 yaş ve üstündedir. Grafik 3’te araştırmaya katılan üyelerin yaşlarına göre oransal dağılımı yer almaktadır.

Yaşa göre dağılıma bakıldığında anketimize katılımın 1985 ve sonrasında doğanlar arasında yaygın olduğu görülmektedir. Katılımın yüzde 43.3’lük bölümünü 31 yaşında ve daha genç olan mühendisler oluşturmuştur. Anket gönderimi yapılan üyeler içinde yüzde 34.3 ile en büyük paya sahip olan bu yaş grubunun ankete katılanların da en büyük dilimini oluşturması doğaldır. EMO’nun mesleki alanlarında mühendis mezun sayısının son yıllarda çok yüksek olması nedeniyle genç mühendislerin ağırlığı önemli ölçüde artmıştır. Yine de ankete katılım oranının üyelik oranından

fazla olması açıklamaya muhtaçtır. Anketin elektronik ortamda yapılmış olmasının, yeni neslin anketimize katılımda daha istekli olmasında etken olduğu düşünülmelidir. Ayrıca genç mühendislerin ankete katılımındaki yükseklik;

Grafik 1: Anket Gönderimi Yapılan EMO Üyelerinin Yaşlarına Göre Dağılımı-%

Grafik 2: Anket Gönderimi Yapılan EMO Üyelerinin Unvan ve Yaşa Göre Dağılımı-%

Tablo 2: Ankete Katılan Mühendislerin Unvan ve Doğum Tarihine Göre Sayısal Dağılımı

Elektrik-Elektronik Mühendisi Elektrik Mühendisi Elektronik+Elektronik ve Haberleşme Mühendisi Biyomedikal Mühendisi Toplam Yaşa Göre Dağılım (%)

9 281

0 319 7,64

0 501 11,99

0 549 13,14

1 999 23,91

1362 307

8 1810 43,32

2328 1360

9 4178

55,72 32,55

11,51

0,22 100

d7a.h6a’sgıenisçeo6la2nymaüşhveendüislteürnodleudştiurr.mGurştaufri.kA3n’kteet agröanşdteırmimaiyyaapkıalatnılaünyeüleyreilçeirnidneyyaüşzldaerı3n4a.3göre idleağeınlımbüıyyüekr paalymaaksathaidpıro. lan bu yaş grubunun ankete katılanların da en büyük dilimini oluşturması doğaldır. EMO’nun mesleki alanlarında mühendis mezun sayısının son yıllarda çok artmış olması nedeniyle genç mühendislerin ağırlığı önemli ölçüde artmıştır. Yine de ankete katılım oranının üyelik oranından yüksek olması açıklamaya muhtaçtır. Anketin

elektronik ortamda yapılmış olmasının, yeni neslin anketimize katılımda daha istekli

olmasında etken olduğu düşünülmelidir. Ayrıca genç mühendislerin ankete katılımındaki

hem meslek alanlarına ilişkin ilgilerinin hem de istihdamayükseklik; hem meslek alanlarına ilişkin ilgilerinin hem de istihdama yönelik kaygılarının yteödnierl.ikNkiateykgiımlarıanrıanştdıarmhaayükakpsesakmolıdnudğauinşusizdlüikşüvnedçüarlmışemka-dmaehma nyuüAnkirsyaeeşkttiınromeldiauliğşekuvinrneunsdioüriuçşilünanrddıemükrıimzapeavkyetleradirlieırnn.aNygaitönerıkteliamarndkaareabtşeutıkrsmaatpaıtlaıkmmapaoysraıamdnoıınğddrüuaşlaüişyksıickzılaiolkalmnvue3ş2çtu-a4rl.ı1şmvea

memnuniyetine ilişkin sorularımıza verilen yanıtlar da bu42-51 yaş aralığındaki iki grup ise yaşları itibarıyla iş, aile ve toplumsal hayattaki

saptamayı doğrulayıcı olmuştur.

sorumlulukları fazla olan bir kesimi oluşturmaktadır. Bu durumun ankete zaman ayırmalarını

engellediği öngörülebilir. Ayrıca yine bu yaş gruplarının çalışma yaşamı içerisinde en yoğun

Araştırma evreni içindeki paylarına göre ankete katılım oranıbiçimde yer alan katmanı oluşturduğu göz ardı edilmemelidir. Bu nedenle istihdam ve iş

düşük kalan 32-41 ve 42-51 yaş aralığındaki iki grup ise yaş-alanlarına ilişkin kaygılarının genç nüfusa göre daha az olduğu belirtilmelidir.

ları itibarıyla iş, aile ve toplumsal hayattaki sorumlulukları

Unvanlarına göre örneklemimizin oluşumuna bakıldığında; Tablo 2’de görüldüğü gibi

zfaazmlaaonlaaynırbmiraklaersıinmı ei noglueşllteudrimğiaökntagdöırrü.lBebuildiru.rAuymrıucanyainnkeebtueyybüüiyzzoddmee e5d15i1k.7.a52l1

elektrik-elektronik mühendislerinden, yüzde 32.55 elektrik mühendislerinden, elektronik ile elektronik ve haberleşme mühendislerinden, yüzde 0.22 mühendislerinden oluşmaktadır. Grafik 4’te ankete katılarak örneklemi

yaş gruplarının çalışma yaşamı içerisinde en yoğun biçimdeoluşturan EMO üyelerinin unvan ve yaş bazında dağılımları yer almaktadır.

yer alan katmanı oluşturduğu göz ardı edilmemelidir. Bu

nedenle istihdam ve iş alanlarına ilişkin kaygılarının genç

nüfusa göre daha az olduğu belirtilmelidir.

Unvanlarına göre örneklemimizin oluşumuna bakıldığında; Tablo 2’de görüldüğü gibi yüzde 55.72 elektrik-elektronik mühendislerinden, yüzde 32.55 elektrik mühendislerinden, yüzde 11.51 elektronik ile elektronik ve haberleşme mühendislerinden, yüzde 0.22 biyomedikal mühendislerinden oluşmaktadır. Grafik 4’te ankete katılarak örneklemi oluşturan EMO üyelerinin unvan ve yaş bazında dağılımları yer almaktadır.

Grafik 3: Ankete Katılan EMO Üyelerinin Yaşa Göre Dağılımı-%

Yaş ve unvanlara göre araştırma evrenindeki dağılım ile örneklem dağılımını sayısal bazda daha ayrıntılı karşılaştırabilmek için Tablo 3 hazırlanmıştır. Bu tabloda unvana göre yaş gruplarının araştırma evreni içindeki sayısı ile aynı şekilde unvana göre yaş gruplarının örneklem içindeki sayısı oranlanarak, örneklemin araştırma evrenini temsiliyeti sorgulanmıştır.

Toplamda ankete katılım sağlayarak örnekleme dahil olan

üyeler, araştırma evrenini oluşturan EMO üyelerinin yüzde

Grafik 4: Ankete Katılan EMO Üyelerinin Unvan ve Yaşa Göre

10.78’sini oluşturmaktadır. Elektrik-elektronik mühendis-

YaDşavğeılıumnvı-a%nlara göre araştırma evrenindeki dağılım ile örneklem dağılımını sayısal

lerinde bu oran yüzde 11.08 olmuştur. Elektrik mühendis-bazda daha ayrıntılı karşılaştırabilmek için Tablo 3 hazırlanmıştır. Bu tabloda unvana göre

lerinde yüzde 10.54, elektronik ile elektronik ve haberleşme

Örneklemin araştırma evrenini temsiliyetine yaş grupları

mühendislerinde yüzde 10.07 ile genel üye içinde örneklebazında bakıldığında; en yüksek oran yüzde 13.61 ile 31 yaş

min sahip olduğu yüzde 10.78’lik orana eşdeğerlik hemen

ve daha genç olanlara aittir. En düşük oranı ise yüzde 8.44

hemen sağlanmıştır. Biyomedikal mühendislerinde üye

ile 32-41 yaş aralığı ve yüzde 8.97 ile 42-51 yaş aralığı oluşsayısının azlığı nedeniyle oranlama yapılamayacak kadar küçük bir düzey oluşmaktadır. Biyomedikal mühendislerinin araştırma evreni içindeki sayısı 68 olup, 9’u ankete katılım gerçekleştirmiştir. Böylece biyomedikal mühendislerinin de yüzde 13.3’ü ankete katılım sağlamış olmaktadır. Ancak genel üye sayısı ve örneklem sayısı açısından oransal olarak yeterli düzeyde olsa da sayısal olarak yetersizlik söz konusudur ve bu durum biyomedikal mühendislerinin geneline

turmaktadır. Yaş aralığı 52-61 olan mühendislerin yer aldığı örneklemin araştırma evreni içindeki payı yüzde 10.8 ile genel üye içindeki örneklem payı olan yüzde 10.78’e eşdeğerdedir. İlginç bir veri olarak 62 yaş ve üstü grubun araştırma evreni içindeki payına göre ankete katılım oranı; iş hayatında yoğun olarak yer aldığı düşünülen 32-61 yaş aralığındaki 3 gruptan da daha yüksektir. Bu yaş grubunun sayısal olarak diğer yaş gruplarından daha az olması bu sonuçta etkendir.

ilişkin yapılacak değerlendirme açısından kısıt oluştur-

Yaş ve unvan çakıştırmasıyla oluşturulan hiçbir grupta örneklemaktadır. Bu nedenle araştırmaya katılan biyomedikal

min araştırma evreni içindeki payı yüzde 17’yi aşmamıştır. Yine

mühendislerine ilişkin veriler genel içinde dikkate alınmış,

biyomedikal mühendisleri hariç olmak üzere hiçbir yaş-unvan

ancak biyomedikal mühendislerine özel değerlendirmeler

birlikteliğiyle oluşturulan gruplamada araştırma evreni örnekyapılamamıştır.

lem karşılaştırmaları yüzde 7’nin altına düşmemiştir.

Tablo 3: Örneklemin Araştırma Evrenini Temsiliyeti-%

Elektrik-Elektronik Mühendisi Elektrik Mühendisi Elektronik+Elektronik ve Haberleşme Mühendisi Biyomedikal Mühendisi Yaşa Göre Örneklemin Araştırma Evrenindeki Payı

50,00 10,60

15,43

11,17

13,99

9,26

8,72

10,02

8,60

8,58

11,15

9,19

7,05

10,8

8,97

8,44

12,86 16,90

15,67

16,67

13,61

Unvana Göre Örneklemin Araştırma Evrenindeki Payı

11,08 10,54

10,07

13,24

10,78