ELEKTRİK TESİSLERİNE AİT PROJELERİN TANZİMİNE DAİR TALİMATNAME

Sanayi Vekâletinden :

UMUMÎ HÜKÜMLER .

Talimatnamenin mevzuu :

Madde 1 — Amme hizmeti görmek üzere Devlet, vilâyet ve belediyelerle hakikî veya hük mi şahıslar tarafından elektrik enerjisi istihsal, nakil ve tevzi maksadiyle vücude getirilecek te sislerle bunlara bina, kanal, baraj ve inşaata mütaallık projeler bu Talimatname hükümleri dairesinde tanzim ve Sanayi Vekâletine tasdik ettirilir.

Projeyi yapanların ehliyet ve mesuliyetleri :

Madde 2 — Elektrik tesislerine ait gerekçe raporları ve projeler elektrik yüksek mühendis leri veya elektrik mühendisleri tarafından ya pılmış ve imzalanmış olacak ve projeleri tan zim eden bu mühendisler isimlerini, ihtisas oda sı kayıt numaralarını ve sarih adreslerini kay dedeceklerdir.

Resmî daire veya müesseselerin vazifeli mü hendislerine yaptıracakları projelerde, projeyi tan zim eden yüksek mühendis veya mühendislerin isim ve imzalarının bulunması şarttır.

Projeleri tanzim eden mühendisler, tanzim ettikleri projelerin tatbik kabiliyeti bulunma ması, maksada ve fennî kaidelere uygun olma ması ve projeye esas alınan malûmatın yanlış olmasından sorumludurlar.

Projeler mahallen yapılacak tetkikata müs teniden tanzim edilecektir.

Gerekçe raporu ve projelerin tetkiki sırasın da Vekâletçe lüzum görüldüğü takdirde mahal line mühendis gönderilip gerekli tetkikler yap tırılabilir.

TARİFLER

Gerekçe raporu (îlk etttd raporu) :

Madde 3 — Umumi olarak tanzim edilecek trojenin esasları hakkında izahat ve bu esas kbulünü gerektiren mucip sebepleri, fenni ve iltisadi hesapları ihtiva eder.

thale projesi (Avan proje) :

Madde 4 — Bir tesis ve inşaatın ihaleye çı ksılmasını temin maksadiyle hazırlanan proje leâir. Bu projeler rekabeti temin edebilecek şeîlde hazırlanmış olacak ve yalnız bir fabri kam imalâtına ait hususiyetleri ihtiva etmi yeek şekilde tanzim edilecektir.

Tatbikat projesi :

Madde 5 — İhaleden sonra mütaahhit tara fından hazırlanacak projedir. Bu projelerdeki malzeme, teçhizat ve makinelerle inşaat plân ları ihale projesindeki umumi evsafa uygun ola cak ve tafsilâtlı evsaf ve ebadı ihtiva edecek tir. Bu projelerin Sanayi Vekâletince tasdikına lüzum yoktur.

Mahallî şart ve icaplara göre ihale proje sinde herhangi bir tadilât yapmak gerektiği tak dirde mucip sebepleri bildirecek ve tadilât yeni den Vekâlete tasdik ettirilecektir.

Madde 6 — Mahalli santrallar: Bir şehir, kasaba veya köyde elektrik enerjisi vermek maksadiyle kurulan santralara mahalli sant rallar denilir.

Madde 7 — Bölge santrallan : Birden faz la şehir, kasaba ve köye elektrik enerjisi ver mek maksadiyle kurulan santrallara bölge sant rallan denilir.

Madde 8 — Enerji nakil hatları : İstihsal edi len elektrik enerjisini istihlak merkezlerine gö türmek maksadile kurulan hatlara enerji nakil hatları denilir.

Madde 9 — Tevzi şebekeleri : Elektrik ener jisini müstehliklere dağıtmaya mahsus şebekeler dir. Bir kilovat ve daha fazla gerilimli olanlara yüksek gerilimli bir kilovattan daha aşağı ge rilimli olanlara da alçak gerilimli tevzi şebeke leri denilir.

Madde 10 — Gerekçe raporu (tik etüd raporu) : Yüksek mühendis veya mühendisler tarafından hazırlanacak olan bu raporun esas projenin tan ziminden evvel Sanayi Vekâletine tasdik ettiril miş olması lâzımdır. Projenin tanziminde gerek çe raporunun tasdik ettirilmemiş olmasından do ğacak her türlü mesuliyet ve ihtiyar olunacak fuzuli masraflar projeyi tanzim edenlere aittir.

Gerekçe raporlarında verilecek başlıca ma lûmat hazırlanacak projenin nev'ine göre aşa ğıda bildirilmiştir.

A — Mahallî santrallar ve tesisler :

1) Şehir hakkında verilecek bilgiler : Şehrin bağlı bulunduğu il, ilce, son sayıma göre nüfusu, şehrin rakımı, yol durumu, şehir ticari ve ekonomik durumu, mevcut sanayi ve muhtemel inkişaflar, santral için su temini im kânları ve kullanılacak suyun kimyevi tahlil raporu ve sertlik derecesi,

E. L M. 46 46

2) Enerji kaynaklan hakkında verilecek bil güer :

Şehirde elektrik tesisatı mevcutsa bu tesisin kuruluş tarihi, muharrik kuvvetlerin takati ve nevi, ihtiyaca kâfi gelip gelmediği santralda kullanılan yakıtın nevi ve maliyeti, yakınından bir enerji nakil hattının geçip geçmediği, civa rında işletmeye müsait linyit bulunmadığı,

Şehir civarında enerji istihsaline müsait "su kuvvetlerinin mevcut olup olmadığı, mevcutsa aşağıdaki bilgilerin verilmesi lâzımdır.

a) Kurulacak hidro elektrık santralın yeri ve şehre mesafesi, b) Suyun hldrografik rejimi, c) Topografık ve jeolojik şartlar bakımın dan suyun biriktirme imkanları, d) Suyun donma durumu, e) istimlâki İcap eden değirmenlerin bulu nup bulunmadığı, f) Sulama yapılıp yapılmadığı. 3) Santral nev'ınin tâyini : Memleketimiz bol miktarda su kuvvetlerine sahip bulunduğundan elektrik santrallarının te sis veya tevsünde her şeyden evvel su kuvve tinden istifade edilmesi üzerinde ehemmiyetle du rulmalıdır. Suyun elektrik santralı kurulmasına elverişli olup olmadığı rantabilite hesabı ya pıldıktan sonra anlaşılabilir. Rantabilite hesa bından maksat, kurulması mümkün olan muh telif nevi elektrik santrallarından elde edilecek enerjinin beher kilovat saatinin maliyetini he sap ederek bunları birbirleriyle mukayese et mektir. Bu hususta nazarı itibare alınması ge reken masraflarla bir yılda istihlâk edilecek ener jinin hangi esaslar dairesinde tâyin edileceği aşa ğıda gösterilmiştir. Masraflar :

a) Tesisat amortismanı :

Kurulacak tesisin muhtelif kısımları için amor

tisman nispetleri aşağıda gösterilmiştir :

Binalar, barajlar, su alma tesisleri

ve sair inşaat kısımları

Su türbinleri ve cebri borular

% 3,5

Buhar kazanları, kömür nakil te

sisleri ve buhar türbinleri

%5

Dizel grupları (Tevzi tablosu ve

sair teferruatı ile birlikte) :

50 kWa a kadar

% 12,5

50 150 kW a kadar

%8

150 kW dan büyük

%7

Transformatör

%4

Demir veya betonarme direkli şehir

elektrik şebekeleri

% 2,5

Demir veya betonarme direkli enerji

nakil hatları

Ağaç direkli şebekeler (Emprenye) % 5

b) Bakım ve tamir masrafları :

Hidrolik tesisatta tesis masraflarının % 1,5 u

ve termik tesisatta % 2,5 u nlsbetinde alına

caktır.

c) Personel masrafları : Elektrik işletmesinde çalışacak olan mühen dis, fen memuru, makinist, elektrikçi, muhase beci, tahsildar ve sair personelin bir yü için de alacakları maaş, ücret ve yevmiyelerle sair masrafları ihtiva eder. d) Yakıt masrafları : Bu masraf bir kilovat saat başına sarfedi lecek yakıt miktarı ve bir yılda istihsal oluna cak kilovat saat miktarı takdir edilmek sure tiyle hesap edilecektir. e) istimal müddeti : Bir yılda istihsal olunacak enerji, santralın tahmin edilen azamı takatinin bir yıldaki isti mal müddeti ile çarpılarak hesap olunacaktır. Ve kâletimizde mevcut istatistiklere göre adı geçen istimal müddetinin su santralları için 3000 saat ve termik santrallar için ise 2000 saat civarında alınması uygun görülmüştür. f) Yukarıdaki amortismanlara ilâveten ayrı ca yatırılacak tesis sermayesi üzerinden % 5 faiz masrafı hesap edilecektir 4) Santral yerinin seçilmesi • a) Termik santrallarda : Bu santralların kuruluşunda 1580 sayılı Be lediyeler Kanununun 15 inci maddesinin 38 inci fıkrası ve umumi Hıfzıssıha Kanununun 268 275 inci maddeleri gereğince santral yerinin halen ve âtiyen halkın sıhhat ve istirahatını bozmıya cak ve bilhassa çıkaracağı gürültü ile halkı ra rahsız etmiyecek surette intihap edilmiş olması lâzımdır. Aynı zamanda 3116 sayılı Orman Kanununun 26 inci maddesi gereğince de tesis edilecek ter mik santral olmanhk mıntıkaya 4 kilometreden daha yakın olması zaruri bulunan hallerde Ziraat Vekâletinden müsaade alınması lâzım gelmektedir. Bunlardan başka santral yerinin intihabında su ihtiyacının ne suretle temin edileceği esaslı surette tetkik edilmeli ve seçilecek yerin ileride yapılması muhtemel tevsiata elverişli olması gb zönünde bulundurulmalıdır. b) Hidrolik santrallarda : Santral yerinin intihabında en önemli faktör ekonomik şartlar olmalı ve kasabadan uzaklaş tıkça enerji naklinin güçleşeceği göz önünde bu lundurmalıdır. Priz, kanal, cebri boru güzergâhını intihar ederken santral yerinin bir kül halinde düşünül mesi gerekir Bilhassa kanal ve cebri boruların kaygan ara ziden geçırilmemesine ve mümkün olduğu kads1 az imalâtı sınaiye yapılmasını icap ettirec« güzergâh intihap edilmesine dikkat edilmelidıı Bundan başka fezeyan hali, heyelan, cefi boru patlaması ve saire gibi haller gözönüne bulundurmalıdır. 5) Santral müesses takatınının tâyini, sat rallann âzami takati mahalli inkişaflar nazfa alınarak en az on yıllık bir ihtiyacı karşıla*

B, M M. 46 46

cak kapasitede alınacaktır. Şu kadar ki bu ih tiyaçlar tesblt edilirken takdir edilecek takat sanayi ve büyük müstehlikler hariç hususi ten virat, sokak tenviratı ve küçük sanayi için nüfus başına 25 Wattan az olmıyacaktır. Sa nayi, mektep ve hastane gibi büyük müstehlik lerin ihtiyacı ayrıca tesbıt edilerek bu takate eklenecek ve heyeti umumiyesine % 10 zayiat payı ilâve olunacaktır.

Bununla beraber ilende tevsii müşkil ve çok masraflı olabilecek hidrolik tesislerde bend, ka nal, enerji nakil hatları gibi kısımların yuka rıda bildirilen takatlardan daha büyük takatlar için hesp edilerek kurulmaları caizdir.

Elektrik santrallannın inkıtalı çalışmaları tecviz edüemiyeceğinden muvellıt makinelerin zaman, zaman ievızyon ve tamirleri nazarı iti bara alınarak yedekli kurulmaları zaruridir.

Bu yedekler 65 kılovatdan küçük takatlarda yedeği aynı takatta, (65) kilovatın üstünde ise âzami takatin yansına müsavi üç grup te sis edilmek şartlyle temin edilecektir.

Hidrolik santrallarda gmpların adedi mahal li şartlara ve ekonomik mülâhazalara göre tâ yin edilir.

Mevcut elektrik santral ve tesislerinin tak viyesi ve tevsıleri evvelki yılların takat ve ener ji istihlâkinin artış seyri nazarı itibara alına: rak yapılacaktır.

B — Bölge santralları, enterkonnekte şebe keler ve bunlara ait enerji nakil hat ve tesisleri :

Bu gibi tesisler uzun vadeli ve memleketi mizin umumi enerji ekonomisiyle ilgili olduk lanndan bunlara ait proje esasları Sanayi Vekâ letince yaptırılabilecek etüdler neticesinde tâ yin ve tesbit edilir.

Madde 11 — Gerilim düşümü hesaplan :

Memleketimizde alçak gerilimli elektrik şe bekelerinde 4 telli (Nötr hattı dışarda) trlfazc 220/380 volt işletme gerilimli sistem kabul edil miştir. Ancak mevcut eski tesislerin ıslâh veya tevsii halinde bu kayıtlar dışında kalınabilir.

Alçak gerilimli şebekelerde iletgen kesitle rinin tâyini azamı % 5 gerilim düşümü esasına göre hesap edilecek ve gerilim düşümünün hesa bında alçak gerilim şebekesinin beslendiği elek trik santralı veya transformatör merkezi mebde alınacaktır.

Gerilim düşümü hesaplarında şebekeye ta katm ne suretle dağıtıldığı ve her kola ait ge rilim düşümünün ne suretle yapıldığı sarih ola rak gösterilmelidir.

Yüksek gerilim hat ve şebekelerin hesabında enerji zayiatı esas alınacaktır.

JE. M. M. 45 :

Madde 12 — Direk mukavemet hesaplan : Kullanılacak direkt tipleri intihap edildikten sonra bunlann mukavemet hesapları kuvvetli akım elektrik dağıtım tesisatının bakım işlet me ve tesisine dair talimatname hükümlerine göre yapılır.

Madde 13 — Hidrolik hesaplar : Hidrolik hesaplarda priz, bend, kanal yükle me odası, denge bacası tahliye kanal, cebri bo ru, ve diğer aksama ait lüzumlu hesaplar ya pılacak ve kabul edilen tiplerin mucip ve ter cih sebepleri tafsilâtlı olarak izah edilecektir.

Madde 14 — Fennî şartname :

Santral makina ve teçhizatının, şebekede kul lanılacak iletgen, direk, yeraltı kablosu, izola tör, aşırı gerilim koruyucusu ve sair teçhizat ile inşaat kısımlarına ait mufassal fennî şartname ler tanzim edilecektir.

Madde 15 — İnşaat fiyat tahlil cetveli :

Bu cetveller Nafıa Vekâletince tanzim ve neşredilen fiyat tahlillerine göre hazırlanacaktır.

Madde 16 — Birim fiyat cetvelleri :

Elektrik ve makina teçhizatı ile inşaat kıs mı için ayrı ayrı hazırlanacaktır.

Madde 17 — Keşif cetveli :

Bu cetvelde tesisat ve inşaat işlerinin müfre datı gösterilerek keşif cetveli tanzim edilecek ve ayrıca keşif özeti de ilâve edilecektir.

Madde 18 — Projeye eklenecek olan ıesim ler :

1) Genel durum plânı :

Bu plânda santral binası, su havuzu, su so ğutma kulesi, atelye, santral personellerinin ika metgâhı, yakıt tankı veya depoları, bend, ka nal, biriktirme havuzu, yükleme odası, cebri bo ru güzergâhı, tahliye* kanalı uygun mikyaslı bir harita üzerinde toplu bir halde gösterilecektir.

2) Santral binası ve kesitleri (1/100 ilâ 1/50 mikyaslı)

3) Transformatör binaları plân ve kesitleri (1/100 1/25 mikyaslı)

4) Santral elektrik tesisatının bağlantı şe ması,

5) Transformatör merkezleri bağlantı şeması, 6) Santral ve transformatör merkezlerine ait tablo resimlen (1/25 ilâ 1/10 miyaslı) 7) Şehir tevzi şebekesi alçak ve yüksek ge rilimli (1/2000 mikyaslı).

Bu plân şehrin halı hazır durumunu göste ren plân üzerine yapılacak ve üzerinde iletgen lerln kesit ve adedi, direklerin nevi, aşırı ge rilim koruyucusu, topraklama, sigorta, yerleri ve sair şebekeye ait teferruat işaret; edilecektir.

8) Yüksek ve alçak gerilimli şebekede kul lanılacak direk ve sokak lâmbaları resimleri (1/25 1/5 mikyaslı)

9) Hldrograflk grafikler (Hidrolik tesisat için). Burada zaman seviye ve zaman akım gra fikleri, anahtar grafiği, akım sürek grafiği ya pılacaktır.

10) Bend veya su alma yerinin plan ve ke sitleri (1/100 1/200 mikyaslı)

11) Su götürme kanalı ile tünel güzergâhının tulâni (1/1000 1/2000 mikyaslı) ve arzani ke sitleri (1/25 1/5 mikyaslı)

12) Sınai İmalât, yükleme odast plânı ve kesitleri (1/100 1/200 mikyaslı)

13) Cebri boru tesbit ve istinat kitlelerine ait plân, kesitleri ve tafsilât resimleri.

Madde 19 — Projelerin hazırlanmasında nazarı İtibara alınması gereken diğer hususlar :

Bu suretle hazırlanan projelerin Sanayi Ve kâletine üç nüsha halinde gönderilmesi ve her nüshada bulunan rapor, keşifname, resim, plân ve haritaların her birine 75 er kuruşluk damga pulu yapıştırılarak projeyi yapan tarafından ip tal edilmesi ve her birine ayrıca iptal edilmek sizin 45 şer kuruşluk tasdik şerhi için damga pulu yapıştırması lâzımdır.

Tasdik edilmiş projeler üzerinde ihaleden ev vel veya sonra veyahut inşaat sırasmda tadilât yapılmasına ihtiyaç görüldüğü takdirde işi yap tıran belediye veya müessesenin bunu mucip se bepleriyle birlikte Sanayi Vekâletinin tetkik ve tasdikinten geçirmesi lâzımdır.

Projeler 210X297 mm. ebadında katlanılarak verilecektir.

Türk Elektroteknik Kurumu

T. E. K.

Kuruluş ve Gayesi

Tarihçe :

26 Haziran 1957 tarihinde Millî Eğitim Bakan lığınca onanan yönetmeliği aşağıda yayınlan mış olan Türk Elektroteknik Kurumu başlan giçta, «International Electrotechnical Commisslon I. E. C.» veya fransızca adı ile «Commission Electrotechnique Internationale C. E. I.> tün Türkiye Millî Komitesi olarak kurulması tasar lanmış ise de t. T. U. Elektrik Fakültesinde ya pılan hazırlık çalışmaları devam ettiği sırada bir kanun ile kurulan «TUrk Standartlar Ens titüsü» yukarda adı geçen I. E. C. nin üyesi olan «Türk Elektroteknik Komitesi» ni kurmuş tur. Bunun üzerine T. E. K. yönetmelik tasarı sının 1 inci maddesinde I. E. C. nin üyesi olmak kaydı çıkarılarak aşağıda verilen şeklini al mıştır.

T. E. K. Yönetmeliği hazırlanırken Genel Ku rul üyesi oldukları 2 inci madde belirtilen muh telif Bakanlık ve teşekküller ile ve bu arada T. E. K. nun birinci maddesinde belirtilen görev ler bakımından birinci derecede ilgili olan Türk Standartlar Enstitüsü T. S. E. ve Türk Elektrik Mühendisleri Odası ile müteaddit görüşmeler ya pılarak tam görüş birliğine varılmıştır.

Türk Elektroteknik Kurumu T. E. K. Türk Elektrik Mühendisleri Odası kayıtlı bütün meşlek daşlara açıktır ve Yurdumuzda elektriğin, üreti

mi taşınması, tüketimi ve imâlat gibi elektrotek nikle ilgili her türlü teşekkül ve hususî şahısların karşılacakları problemleri, müracaatları halinde incelemek gayelerinin başlıcalarındandır.

Fakat, T. E. K. nun mühim ve devamlı •fonk siyonu bu kerre T. S. E. Türk Standartlar Ens titüsü ile vaki mutabakat üzerine L E. C. Intet natlonal Electrotechnical Commisslon tarafından T. S. E. kanalı ile Türk Elekroteknik Komitesin den sorulan hususlara cevaplar hazırlamak ola caktır.

I. E. C. International Electrotechnical Com mission'un kuruluş, gaye ve çalışma tarzı gelecek yazılarımızda meslekdaşlarımıza bu sütunlarda tanıtılacaktır.

I. E. C. tarafından Türkiyeden istenecek mü talâaları hazırlayacak Teknik Komiteler sıra nu maraları ve meşgul oldukları konuların genel isimleri ile verilmiştir. Bu Teknik Komiteler kı saca T. K. 1, T. K. 32 ilh, anılacaklardır. Bu Tek nik Komitelere T. E. K. Yönetmeliğinin 3 üncü maddesinin Genel Kurulun Görevleri bendinin a fıkrası gereğince seçilen meslekdaşlann soyadları ve karşılarında seçildikleri Teknik Komitelerin numaralanda bu yazının sonunda gösterilmiştir.

Bu Teknik Komitelerde çalışmayı kabul eden meslekdaşlann Kuruma durumlarını bildirmele rini rica ederiz.

E. M. M. 45