KÖY ELEKTRİKLENDİRİLMESİNİN MANASI VE KÖYLÜYE SAĞLIYACAĞI İMKANLAR

AÇIK OTURUM:

Köy Elektriklendirilmesi

Odamız tarafından tertiplenen KÖY ELEKTRİKLENDİRİLMESİ mevzuundaki açık otuıum 20 Ma yıs 1960 Cuma gün.ü DSİ Umura Müdürlüğü konferans salonunda yapılmıştır

Oda genel Sekreteri Y. Müh. Ayhan ÇİLİNGİROöLU'nun bir konusmasiyle açılan toplantıda aşağıda listesi verilen hatipler söz almışlar, köy elektriklendirilmesi hakkındaki fikirlerini bildir mişlerdir.

KÖY ELEKTRİKLENDİRİLMESİNİN MÂNASI VE KÖYLÜYE BAĞLIYACAĞI İMKANLAR Y, Müh. Şinasi GÜÇERÎ Etibank Elektrik İşletmeleri Müessesesi

KÖY ELEKTRİKLENDİRME TESİSLERİNİN PROJELERİNDE GÖZÖNÜNE ALINACAK HUSUSLAR

Y. Müh. Niyazi DAĞAŞAN Elektrik İşleri Etüd İdaresi

KÖY ELEKTRÎKLENDİRİLMESÎ LÜZUMLU MÜDÜR VE FİNANSMAN İMKANLARI ÎLE İLLER BANKASI'NIN TATBİKATI

Y. Müh. Turhan ONUB İller Bankası

KÖY EVLERİNDE ÎÇ TESİSAT MESELESİ

Y. Müh. Danyal ERİÇ

Devlet Su İşleri

KÖY ELEKTRİKLENDİRÎLMESİ NASIL TEŞKİLATLANDIRILMALIDIR?

Y. Müh. Tevflk Fikret SUER

Sanayi Vekâleti Enerji Dairesi

Bu toplantıda yapılan konuşmalardan arkadaşımız Şinasi Güçeri Turhan Onur ve Tevfik Fikret Suer'in konuşmalarını bu sayımızda veriyoruz.

Y. Müh. Şinasi Giiçeri'nin konuşması

Köy Elektrîklendirilmesinin Manası ve Köylüye Sajjlıyacağı İmkânlar

Sayın Dinleyicilerim :

Odamızın tertiplediği bu toplantıda görüşül mek üzere seçilmiş bulunan Köy Elektrifikasyonu' konusuna bir çok İstikâmetlerden yaklaşmak ve konuyu çeşitli zaviyelerden İncelemek mümkündür.

Bana ayrılmış olan kısa zaman içinde Köy Elek trifikasyonunun bütün cepheleri hakkında mütalâa beyan etmeme İmkân göremediğimden konuşmamı şu kısa çerçeve içine sığdırmaya çalıştım.

— Köy elektrifikasyonunun mahiyeti ve lkti tlsadî mânası,

— İleri memleketlerde elektriğin köylerdeki tat • blkatına alt bazı örnekler,

— Türkiye'de köy elektrifikasyonuna muarız fi kirlerin tahlili ve,

— Netice Halbuki rantabllite bakımından köy ve şehir şebekelerinin mukayesesi, Köy ve şehirlerde elektrik istihlâkinin karakte ristik hususiyetleri, Köy ve şehir müstehliklerine göre tarife esas ları, Köy elektrifikasyonu İçin gerekil yatırımların finansman kaynakları, Köy elektrik şebekelerinin işletilmesi ve köy elektrifikasyonunda kullanılan teçhizat gibi, daha pek çok konular bu problemin tetkik ve münakaşaya değer veçhelerini teşkil etmektedir. Fakat bu konuşma da bu konuların bazılarına sırası geldikçe sadece bir iki cümle ile temas edileoektir.

Hepimizin bildiği gibi memleketimizin sosyal ve ekonomik kalkınmasını istihdaf eden faaliyetler arasında köylerin elektriklendirilmesile alâkalı te şebbüslerin de yer alması, son zamanların dikkati çeken olaylarından biridir.

İngilizce «Rural electirlfication» Almanca «Land wiraft Electrifizlrmg» kelimelerinin karşılığı ola rak kullandığımız «Köy Elektrifikasyonu» tabi ri, haddizatında ziraatın elektrlklenüirilmesi mâna sını taşır.

İleri memleketlerde bunun tatbikatına 25 30 sene evvel geçilmiş bulunuyor Bizim için ise tama mlle yeni sayılan bu problem önemli bir memle ket dâvası mahiyetini sür'atle iktisap etmek yolun dadır Bunu ilk bakışta şu sebeplere bağlamak müm kündür

1 — Yeni yolların inşası ve münakale imkân larının artması sayesinde şehir, köy münasebetleri sıklaşmış ve şehirdeki konforun temininde elektri ğin büyük rolü olduğunu gören köylümüz, bu im kana kendi köyünde de malik olmak arzusunu duy mağa başlamıştır.

2 — Bölge santrallarını birbirine bağlayan en terkonnekte şebekeler ve buralardan etrafa dağılan tâli hatlar aralarından geçtikleri köylerin sakin lerinde bu nimetten faydalanmak imkanlarının mevcut olduğu intiba ve kanaatini uyandırmıştır.

3 — Köylümüz, daha bol ve daha kaliteli bir mahsul yetiştirebilmek için daha çok enerji sar fetmek lâzım geldiğini anlamış ve fakat bu ener jinin insan gücü ile temin edilemediğini bunun an cak makina ve elektrik gücü ile kabil olduğunu görmek imkânına kavuşmuştur.

E. M. M. 45 40

Bununla beraber memleketimizin bugünkü ikti sadî ve içtimaî şartlan içinde Köy Elektrifikasyo nuna nasıl ve nereden başlanacağı ve ne gibi bir program takip edileceği sorusu kestn olarak ce vaplandırılmış değildir Hattâ memleketimizde bun dan böyle yapılması ıcabeüen bütün işler bir sı raya konduğu takdirde dahi Köy Elektrifikasyonu nun ön planda y3r alamıyacağmı düşünenler de vardır Meselenin bu cepheden incelenmesini daha sonraya terk ederek evvelâ dâvanın esası ve ma hiyeti üzerinde biraz duralım

Bilindiği üzei'2 her nevi istihsalin bol ve ucuz olabilmesini mümkün kılan âmillerin en başında bol ve. ucuz enerji gelmektedir Ziraî istihsal faa liyetlerinde de enerjiye İhtiyaç vardır Zamanımız da bu enerjiyi insan gücü ile karşılamağa çalışan memleketlerin ziraatı iptidaî bir manzara arz et mektedir Bu gibi memleketlerde ziraatla iştigâl eden nüfus başına isabet eden g_ellr o kadar dü şüktür ki asrımızın refah ve medeniyet ölçülerine göre bunlar ıktisaden geri kalmış bir zümre ola rak mütalâa olunmaktadırlar

Filhakika bir memleketin ziraatla iştigal eden nüfusunun çalışan mecmu nüfusuna nisbeti mu ayyen bir yüzdeyi aştığı zaman artık o memlekette ziraatçının geliri boğaz tokluğundan öteye geçe miyor Bazı memleketlerde bu yüzdeleri gösteren rakamlar şunlardır •

ingiltere Holânda Almanya

Avusturya Türkiye

%6 % 19 % 25

% 30 % 77

Görüyoruz ki, Türkiye'de bu nisbet son derece

yüksektir Ve bunun mânası şudur, muayyen .bir

toprak paıçasmın gelin ile pek çok İnsan geçin

meye çalışmakta ve bu gelir aşağı yukarı değiş

mediğinden geçindirdiği insanlann hayat seviyesi

de bir türlü yükselmemektedir

o

Memleketimizde ziraatla iştigal eden insan sayı

sının umumi nüfusa nisbetmin nasıl düşürülebi

leceği sorusu konumuzun dışındadır. Fakat bu ga

yeyi tahakkuk ettirecek tedbir ve âmillerin başın

da Koy Elektrifikasyonunun geldiğini söylemem

mümkündür Bu hususta bir fikir edinmek lçm

çiftçilik ve ziraat işlerinde elektrikten temin edi

len fayda ve imkânları kısaca gözden geçirelim

1 — Bunların başında ahır hayvancılığı gel mektedir :

İnek sürülerinin kendi haline terkedılmesi bir çok bakımdan mahzurludur Bu şekilde beslenen bir hayvan tam kalorisini alamadığı gibi aldığını, da daha ziyade ot bulmak için yaptığı yürüyüşler esnasında sarfetmekte&ır Bu suretle hayvanın süt ve et toplaması imkânı ortadan kalkmaktadır

Bundan başka dağ ve yamaçlara gelişi güzel salınan hayvan sürüleri toprakların aşın derecede otlatılmasını intaç etmekte ve tabiatın bitki ör tüleri ve bu meyanda ormanlar mahvolmaktadır. Bunun da bir memleket İçin ne kadar zararlı ne ticeler verdiği herkesçe malûmdur

Bizde yağ, süt ve et gibi belli başlı gıda mad delerinin ihtiyaca yetmeyişi, düşük kaliteli ve ay ni zamanda pahalı oluşu, ormanlanmızın hayvan lar tarafından maruz bırakıldıkları zarar ve zi yan ve topraklarımızın örtüsüzlük yüzünden hız la aşınması ve buna mümasil diğer dertlerimiz hayvancılığımızın bugünkü iptidaî şekli ile çok yakından ilgilidir

E. M. M. 45 • 46

Ahıf hayvancılığının esası ise hayvanları ka palı ve mümkün mertebe hareketsiz bir halde tutmak, gıdalannı kontrol altında bulundurmak ve bu suretle et ve süt verimlerini azamî hadde çıkarmaktadır Bunun için lüzumlu gıda madde lerinin mevsim ve hava şartlanna tâbi olmak sızın temini iktiza eder Bu maksatla bir çiftçi Uayvanlannın ihtiyacı olan yoncayı zamanında ekmek ve toplamak, bir stok mahallinde kurutmak ve uzun müddet muhafazasını emniyet altına al mak zorundadır. Bunu yapmadığı takdirde bir hayli pahalı olan cins hayvanlarının hayatı, süt ve et verimi tehlikeye girer.

Otun mevsim şartlarına tâbi olmaksızın icabın da sun'l gübre ve sulu ziraat metodlarıyla yetiş tirilmesi, toplanması, kıyılması, stok mahallerine taşınması, lezzetini ve gıda kabiliyetini kaybetme den, uzun müddet muhafaza edilmesi gibi işler önemli miktarda muharrik kuvvete ihtiyaç göste rir ki bunu en İyi şekilde temin etmenin çyolu elektriktir

Cins bir inek günde 20 30 kilo süt vermekte dir. 10 ineği olan bir çiftçinin günlük süt istih sali 200 ilâ 300 kilo arasındadır Bu miktar sütün elle sağılması hemen hemen imkânsızdır Bu iş ancak elektrikle çalışan süt sağma cihazları ile görülebilir. Zira ineklerin her gün aynı saatta sa ğılmalan zaruridir

Sağılan sütler ılık olduğu için, bilhassa yaz mevsimlerinde, pek çabuk ekşimek tehlikesine maruzdurlar Bunun için fennî hayvancılıkta ahırın bir köşesine basit bir süt soğutma terti batı yapılmaktadır Bu da tabiatiyle elektrikle İş leyen bir cihazdır.

Ahırda beslenen hayvanlara ottan başka arpa ve yulaf gibi konsantre gıdalar da verilmektedir Bu gıdaların ihzarı için de özel değirmenlere ve karıştırıcılara ihtiyaç vardır ki bunlarda keza elektrikle tahrik olunmaktadırlar.

Hayvan sağlığı bakımından ahırların temizliği, havalanüınlması, aydınlatılması ve süt bakraçla rının kaynar su ile yıkanması için de elektrikten çeşitli şekillerde istifade edilmektedir.

2 — Hububat vesalr mahsullerin muhafa zası :

İşini genişletebllmesi ve istihsalini günden gü ne arttırabllmesi için bir çiftçinin her» şeyden evvel mahsulünü muhafaza edebilmek ve piyasa ya ancak müsait flat şartlan teessüs ettiği zaman malını arzedebilmek imkânına sahip olması lâ zımdır Bu İmkân mevcut olmadıkça çiftçinin mahsulünü . bir an evvel elden çıkarmağa çalış ması tabiîdir Böyle bir zaruret 2 önemli netice doğurmaktadır.

a) Muayyen bir mahsul piyasaya çok miktar da arzedilince fiatlar derhal düşmektedir Bu bir bakıma ucuzluk gibi görünürse de mahsulü ye tiştiren, emeğinin karşılığını almazsa müstahsilin İstihsalini aynı tempo ile idame ettirmesinde bir fayda göremeyeceği muhakkaktır.

b) Mahsulün .bu bolluğu geçicidir Zira bunu bir müddet sonra bir darlık takip etmektedir. O zaman fiatlarda anormal bir yükseliş görülür ve bir çok spekülatif olaylarla karşılaşılır

Halbuki çiftçi mahsulünü muhafaza etmek im kânına sahip olursa bütün bu mahzurlar bertaraf olacağından hem müstahsil daha fazla istihsal yapmayı kârlı bir İş telâkki ederek işini genişle tir hem de bir çofc gıda maddelerinin Hatlarında esash bir istikrar sağlamış olur.

Çeşitli çiftlik mahsullerinin muhafazası husu sunda bir çok teknik metodlar geliştirilmiştir Bunun İçin en küçük çiftliklerde dahi bir takım basit silolar, ambarlar ve soğuk hava depolan in şa edilmektedir. Bunlar bir köyde umunrun malı olarak da daha büyük eb'addada yapılabilir.

Bütün bu tesislerin çalıştırılması, mahsulün ambarlara konup kaldırılması ve siloların hava landırılması gibi işler yine elektrikle görülmek tedir Bilhassa bir sebze ve meyve diyarı olan memleketimizde bu nevi tesislere çok İhtiyaç vardır

3 — Ev işlerinin daha az el emeği ile görül mesi :

Müterakki memleketlerde 40 50 hektarlık çift liklerin bile 3 5 kişilik bir aile efradı tarafından işletildikleri görülmektedir. Çiftçi kadının çiftlik İşlerinde daha faydalı olabilmesi için evdeki işle ri kolaylaştırılmış ve basitleştirilmiştir. Bu da tabiatıyla elektrik sayesinde mümkün olabilmiş tir. Filhakika İngiltere, Danimarka, Holânda, Al manya ve Avusturya gibi müterakki Avrupa mem leketlerinde koy ve çiftlik evlerinde ev işleri o derece mekanize edilmiş bulunmaktadır ki, elek trikle işleyen mutbak, su ısıtıcı, banyo, çamaşır makinası, buz dolabı, deepfreeze tabir edilen soğuk kiler, ütü makinası, süpürge, bilhassa gece cer yanı ile ısıtan elektrik sobası ve elektrikli ekmek fırını gibi pek mütenevvi teçhizat buralardaki çiftçi ailelerin normal ve zaruri ev eşyaları meya nında bulunmaktadır

Çünkü bu memleketlerde ziraat işçilerine öde nen para bir hayli yüksektir Meselâ • Almanya'da bu ücret 600 İlâ 800 Mark civarındadır. Binaena leyh bir çiftçi hariçten bir işçi angaje edecek yerde işini makina ile görmeyi tercih etmektedir. Bu suretle muayyen bir ziraî işletmenin geliri daha az insan arasında taksim edilmiş olduğundan adam başına isabet eden kazanç miktarı artmaktadır.

4 — Sulama. ;

Suyun yalnız ziraat için değil, insanın yaşa ması için de ne kadar elzem bir madde olduğunu burada tekrarlamaya «hacet yoktur.

Bundan bolayı bir Köyün sağlık ve sosyal du rumu, ziraî istihsali keyfiyeti ve emniyeti bakımın dan değeri suyun temini şartları ile yakından İl gilidir.

Köylerin civarında bulunan nehir, göl, ırmaK vesair menbalardan tarlalara, evlere ve bahçelere su isaleslnden kanal ve cedvel gibi tesislerden fay dalınlırsa da pek çok ahvalde bir su isaleslnln en rasyonel şekli pompa kullanılmasını icap ettirmek tedir Benzin ve dizel motorları İle müteharrik olan pompalar hem pahalı ve hem de masraflıdırlar Elektrikli pompalar gerek kullanış ve gerekse tesis masrafı bakımından benzinlı motopomplara naza ran çok daha ekonomiktir ve temini kolaydır Bu sebeple Köy Elektrifikasyonundan sağlanan faydala rın en önemlilerinden biri olarak su teminini ve sulama İşlerinin kolaylaştırılmasını zikretmek lâ zımdır.

5 — Köylere mahsus umumî tesisler :

Avrupanın ziraat ve çiftçilikte İştigal eden nü fus daha ziyade münferit çiftliklerde yaşamaktadır. Bununla beraber birbirine yakın çiftliklerin bizdeki köylere benzer, küçük topluluklar meydana getirdiği vaziyetlerde vardır. Birer küçük kasaba manzarası lktisab etmiş olan bu topluluklarda, bir takım ih tiyaçları karşılamak için, bazı umumi tesisler ku

rulmuştur ki bunların başında, Elektrikle ekmek pişiren fırınları, umumi çama şırhaneleri, soğuk hava depolarını, süthane, yag, peynir ve krema fabrikalarını zikretmek mümkün dür.

Memleketimizde ziraatle İştigal eden nüfusun köylerde yaşaması sebebiyle buralarda kurulacak bu gibi umumi tesislerden köylümüzün pek çok fay dalanması mümkündür.

Bu İzahatımızdan anlaşılacağı üzere köylerin elektriklendirümesinden maksat ziraî istihsal saha sında da yalnız insan gücü yerine daha ucuz ve rantabl olan makina gücünü İkâme etmek değildir Buna ilâveten insan gücü ile yapılması fizıkman kabil olmayan ve fakat yapılmasına mutlaka lüzum görülen diğer bir çok işlerin de başarılmasına İm kân sağlamaktır.

İleri ve iktisaden gelişmiş memleketlerde koy elektrifikasyonunun ziraat ve çiftçilikle iştigal eden zümreye bahşettiği bu gibi fayda ve imkânlara, memleketimizin özel şartları bakımından, daha ba zı unsurlar da katmak mümkündür

Türkiye'de elektriklendirilecek köylerde her şey den evvel, iyi bir aydınlatma temin edileceği için çiftçilerimizin çalışması geceye .ve gündüze tâbi ol maktan kurtulacaktır. Köy evine akar suyun geti rilmesi de yine elektrikle mümkün olacağından köy lünün yaşayış seviyesinde sağlık ve sosyal bakımdan önemli gelişmelerin vuku bulması tabiîdir

Tütün, incir ve kuru üzüm gibi mahsullerimizin bugünkü ihzar şekilleri çok iptidaîdir Bu mahsul leri yetiştiren bölgelerde elektrik enerjisinden fay dalanarak daha fennî ve daha iktisadî bir istihsal düzeni kurmak kabildir.

Elektrik, köylerimizde bazı küçük sanayiin ge lişmesine de yol açacaktır. Bunların başında küçük nebati yağ fabrikalarını, marangozhane ve doğrama atelyelerlni un ve tuğla fabrikalarını hattâ küçük çapta dokumacılığı dahi zikretmek mümkündür

Alelûmum köy değirmenlerinin ve pirinç bölge lerinde çeltik değirmenlerinin elektrikle tahrik edi lebileceğini müşahedelerimizden istidlal etmiş bu lunuyoruz

Hülâsa Türk köylüsünün de zamanla elektriğin modern ziraatçılığa bahşettiği diğer bir çok imkân lardan Avrupalı çiftçiler kadar faydalanması ta biîdir.

Elektrik enerjisi köyde aynı zamanda müşterek teşebbüs fikrinin doğmasına ve gelişmesine hizmet edecek bir faktördür. Tapılan sathî müşahadelerle bile elektriklendirilecek bir köyün civarında bulu nan dağınık mahallerden veyahut diğer küçük köy lerden o köye akın olacağını ve muhtemelen bu gibi köylerin büyüyüp genişlemesine mukabil münferit mahalle ve köylerin zamanla kendiliklerinden tas fiye olacaklarını göstermektedir. Bu da köydeki iskân durumunu ıslâh edecek bir keyfiyettir

Netice olarak denilebilir ki elektrik köylerimizin sosyal, kültürel ve ekonomik cephelerden kalkın masında başlıca rolü oynamağa namzet bir fak tördür

Takat bütün bu faydalarına ve memleket ekono misine bahşedeceği geniş imkânlara rağmen köy elektrifikasyonunun bizim için hiç değilse şimdilik zamansız ortaya çıkmış bir problem olduğunu iddia edenlere rastlanmaktadır Bu itibarla bu şekilde düşünenlerin ileri sürdükleri aksi tezleri de bir nebze incelemek faydalı olacaktır. Bunlardan bin şudur :

1 — Türkiye'de şehir ve kasabaların dahi elektri fikasyonu henüz tamamlanmamış İken köylerin elek trifikasyonuna gidilmesi tahakkuku maddeten im

E. M. M. 46 48

kansız bir teşebbüstür Zira böyle bir iş için muaz zam yatırımlar yapmak icap edecektir. Mâli kay "»W arımız İse bunu temin edecek takatta değildi"

Bu görüş, haddizatında bir memlekette evvelâ şehirlerin, bilahare köylerin elektriklendirılmesi lâ zım geldiği gibi peşin bir hükme dayanmaktadır

Filvaki hiç elektriği olmayan bir memlekette İlk elektrik tesislerini büyük şehirlerde kurmak man tıkî bir zarurettir Ancak Türkiye'de bu işe başla nalı hayli zaman olmuş ve şehirlerimiz böyle bir Prıyorite'den şimdiye kadar faydalanmışlardır

Fakat elektriklendirilmelerı umumiyetle ön plân da tutulan şehirlerin, sınaî maksatlarla istihlâk et tikleri enerji bir yana bırakılacak olursa, şehir hal kının kullandığı elektriği daha ziyade sosyal yaşa ma seviyesinin mütemmimatı meyanında mütalâa etmek lâzımdır Halbuki biraz evvel verilen İzahat tan da anlaşılmış olacağı veçhile köyde istihlâk edi lecek elektrik enerjisi, her şeyden evvel bir istih sal âmili olacaktır Binaenaleyh dâvaya bu açıdan bakıldığı zaman köy elektrifikasyonunu bazı ah valde şehirlsrinkinden dahi evvel düşünmek müm kündür Kaldı ki Türkiye'nin kırk bini mütecaviz köyünün bir lâhzada elektriklendirilmesi diye bir şey bahis mevzu değildir Elbette bu iş zaman ala caktır Fakat vaktiyle şehirlerimizin elektrifikas yonuna nasıl başlanıldı ise şimdi de köyleri ele 'al manın ve hazırlanacak plân ve programların safha safha tatbikatına geçilmesinin zamanı gelmiştir.

2 — Diğer bir aksi tezde de şu mülâhazalar ser dedılmektedir •

Köylümüzün hayat standardı yüksek değildir. Binaenaleyh köylerde yalnız tenvirata inhisar ede cek olan elektrik istihlâki çok cüz'l miktarları ge çemeyecektir Buna mukabil dağınık bir halde bu lunan onbinlerce köye elektrik getirebilmek İçin büyük yatırımlar yapmak zarureti vardır Fakat bu şartlar altında yapılacak bu gibi yatırımlar gayri iktisadî olacak ve dolayıslyle memleket ekonomisine zarar verecektir

Bu düşüncede mündemiç olan ana fikirde köy lümüzün, bugünkü düşük hayat standardını daha uzun müddet muhafaza edeceği ve elektriğin köye ne sosyal ve ne de ekonomik hiç bir yeni şart ge tirmeyeceği farz ve kabul olunmakta ve Köy Elek triklendlrilmesi ve binnetlce rasyonelleştirilmesi tesi, yalnız bu tesisler vasıtası ile satılacak enerji yönünden tek taraflı olarak incelenmektedir.

Filhakika ziraat ve çiftçilikte elektrik enerjisinin istihlâk seviyesi sanayideki kadar yüksek değildir Bu itibarla köylere enerji nakletmek ve dağıtmak maksadiyle inşa edilen, şebekelerin oralarda istih lâk edilen enerji ile amorti edilmeleri pek tabiî uzun • zamana mütevakkıftır Fakat ziraatın elek triklendirilmesi ve binnetice rasyonellevtirılmesl sayesinde millî ekonominin elde ettiği imkân ve inkişaflar o derece büyük ve şümullü neticeler do ğurmaktadırki Köy Elektrifikasyonu için yapıla cak yatırımların rantabillte hesapları, bu netice ler nazarı itibara alınmaksızın sadece köyde is tihlâk edilen enerjinin büyüklük mertebesi ba kımından bir hükme bağlanacak olursa realitelere uygun bir yol tutulmuş olmaz

Bu tıpkı bir buz dolabının sarfettiği enerji ile sağladığı fayda arasındaki nısbetsizliğe benze tilebilir Aynı durum kısa bir zaman süresi içinde yüzlerce kilo süt sağan bir süt sağma cihazının istihlâk ettiği enerji ile gördüğü iş arasındaki nisbetsizlikle de izah edilebilir

Tarlaların sulanmasında, mahsullerin muhafa zasında, hayvan yiyeceklerinin ihzannda el emeği

E M. M. 45 46

ve zaman kazandıran binbir türlü çiftlik işlerin de sarfedilen elektrik enerjisi, temin ettiği fay danın yanında daima çok küçük bir' masraf un suru olarak yer almaktadır Bu itibarla gerek mil lî ekonominin geliştirilmesi ve gerekse memle ket halkını teşkil eden toplulukların aynı sağlık ve sosyal yaşama seviyesine çıkarılması gibi geniş ve şümullü gayeleride ihtiva ettiği takdirde Köy Elektrifikasyonunun rantabillte hesaplarının ale lade bir Muhasebe görüşünün üstünde bir mâna sı olması lâzım gelir

Diğer taraftan şu hususa da işaret edelim ki elektriğin sadece köye' götürülmesi İle iş bitmiş olmayacaktır Maddeten olduğu kadar çiftçilik ve ziraatçılikteki bilgi ve tecrübesi de pek yüksek seviyede bulunmayan köylümüze, elektriği tarla sında, ahırında, bahçesinde ve evinde nasıl kul lanacağı gösterilmezse elbette köy elektrifikasyo nundan beklenen faydalar tahakkuk edemez. Bu hususta en medenî Avrupa memleketlerinde dahi el'an muazzam gayretler sarfedilmektedir Oralar da köylünün eğitimi dâvası bir yandan köy mek tepleri ve devletçe tayin edilmiş mütehassıs ne zaretçiler tarafından, diğer yandan elektrik istih sal ve tevzi müesseseleri ve ziraat âletleri imâl eden firmalar tarafından müştereken ele alınmış ve el birliği ile bugünkü seviyeye çıkarılmıştır. Almanya, Avusturya ve Holânda gibi memleket lerde pek çok örnek çiftlikler meydana getiril miştir. Bunlar bizdeki büyük Devlet Çiftlikleri mahiyetinde olmayıp en basit ve mütevazı bir çiftçinin dahi görüp anlayabileceği ve bir mode lini bizzat kendisinin meydana getirebileceği çapta ziraî işletmelerdir Hattâ bu işletme ler müteşebbis ve becerikli çiftçilerin bizzat ken dilerine kurdurulmuştur. Her hususta gördüğü maddi ve manevî yardımlar sayesinde Avrupa'lı çiftçi fennî ve modern usullere göre bir ziraî İş letme kurmak hususunda para yatırmaktan çe kinmemektedir. Fakat çiftçiyi bövle bir teşebbüse teşvik eden başlıca âmil hiç şüphesiz çiftliğinin kapısına kadar gelmiş olan elektriktir. Şayet biz de elektriklendirdiğimiz her köyde hali vakti ve rinde olan müteşebbis ve iş adamı karakterini haiz bulunan çiftçilerimize rehberlik ederek on lara modern ziraat ve hayvancılığın esaslarını öğ retecek olursak ve bu maksatla bir takım demons tratif tesisler kurabilir veya kurdurabilirsek köy elektrifikasyonundan beklenen neticelere tıpkı Av rupa'da olduğu gibi vasıl olacağımızdan şüphe edilmemelidir Bunun bir para işi olmaktan ev vel bir teşebbüs ve bir organizasyon meselesi ol duğunu kabul etmek lâzımdır Avrupa'da olduğu gibi bizde de Elektrik İstihsal VB Tevzi Müesse selerinin bu sahada bir rol almaları ve kendi bün yeleri içinde elektriğin ziraata tatbikini öğretecek ve teşvik edecek teşkilâtlar meydana getirmeleri gayri mümkün değildir.

3 — Memleketimizde elektrik malzemesi ima lâtının henüz gelişmemiş olduğu, köy elektrifikas yonunda kullanılacak malzemelerin büyük kısmı nın hariçten ithal edileceği bunun ise külliyetli miktarda memleket dövizinin gayri iktisadî yatı rımlara harcanmasına sebep olacağı iddiaları da aksi tezler arasındadır.

Filhakika memleketimizde bir elektrik teçhiza tı sanayii maalesef henüz kurulamamıştır Bunun sebebi belki de Türkiye'nin yakın zamanlara kad^r bu gibi teçhizatın sanayii için geniş bir pazar ola mayışından ileri gelmiştir. Halbuki vaziyetin gün den güne ve sür'atle değişmekte olduğunu yakinen müşahade ediyoruz Son seneler zarfında memle ket çapında ele alınmış olan elektrifikasyon ham

leleri, bilhassa orta ve alçak gerilimde kullanılan enerji nakil ve dağıtım malzemesine ne derece İh tiyaç olduğunu ortaya çıkarmış ve bu malzeme lerin memleket dahilinde imâl edilmeleri husu sunda beliren fikirleri her gün biraz daha kuv vetlendirilmiştir. ,

Daha ziyade bölgre santrallannm kurulması, en terkonnekte şebekelerin İnşası büyük ve orta bü yüklükteki şehirlerin bu şebekelere bağlanması şeklinde tezahür eden bugünkü elektrifikasyon hamlelerine bir köy elektrifikasyonu programı da eklendiği takdirde memleketimiz elektrik teçhiza tı sanayii bakımından bugünkünden daha hare ketli bir pazar haline gelecektir Bu itibarla köy elektrifikasyonunu memleketimizin sanayileşme sini teşvik ve tacil edecek âmillerden biri olarak mütalaa etmek lâzımdır.

Ziraatı elektriklendirme faaliyetlerinin ilk saf halarında bir miktar elektrik teçhizatının dışar dan İthal edilmesine zaruret vardır Fakat bü teç hizatın istihlâk miktarları çoğaldıkça yerli ima lâtçıların ortaya çıkacağını ve Türk malının Av rupa malının yerini almaya başlayacağını daha şimdiden kuvvetle ümit ettirecek emareler mev cuttur.

4 — Türkiye'de kdy elektrifikasyonuna henüz fcatî lüzum ve ihtiyaç bulunmadığını ifade eden iddiaların biri de köylerimizde nüfusun kalabalık ve el emeğinin ucuz oluşuna dayanmaktadır

Böyle fikirlerin şu • şekilde savunmaktadırlar : Avrupada ziraatın elektriklendlrilmeslnin hakiki sebebi orada endüstri ve ticaret gibi diğer iş alan larında insan gücüne karşı duyulan şiddetli ihti yaçtır. Ziraatın' elektriklendirilmesl ve mekanize edilmesi sayesinde tasarruf edilen kol ve kafa gücü bu sahalara aktarılmakta ve böylece memleketin insan varlığından daha verimli bir şekilde fayda lanılmaktadır1. Halbuki Türkiye'de ne sanayi ve ne de ticaret sahaları henüz bir İnsan darlığı his settirecek kadar gelişmemiştir. Binaenaleyh zira atın elektrifikasyonuna ve mekanizasyonuna gidil mesi hakiki ve zaruri bir ihtiyaca' tekabül etme mektedir.

Şayet insanlığın, kendine göre bir .hayatiyeti olan içtimaî ve iktisadî bünyesi, her hangi bir muvazene noktası 'etrafında müstekâr ve yekne sak bir varhtdan ibaret olsaydı bu düşüncelerin belki de realiteye uyan bir tarafı bulunurdu Hal buki her şeye rağmen ilerleyen bir medeniyet ale mimiz vardır. Ne işsizliğe sebebiyet vereceği İçin buhar makinasının keşfinden vazgeçilmiş ve ne de yelkenli gemileri zarara sokacağı mülahazası ile buharlıların İnşası durdurulabilmiştir

Büyük keşiflerin ve ihtıraların zaman zaman ba2i iktisadi krizler meydana getirdiği vâkidir Fakat bunlar daima geçici ve mevziî olmakta ve

bunları atlattıktan sonra, Cemiyetler daha müref feh bir hayat seviyesine ulaşmaktadırlar.

Günlük nafakasını bir kaç dönüm tarlanın ve 3 5 cılız ineğin sırtından temin ederek hayatını idâme etmeye çalışan ve üstelik her sene nüfu suna bir kaç kişi de ilâve olunan bir ailenin refah seviyesinin bu halin devamı müddetince düzol mesine imkân tasavvur edilebilir mi? Bilâkis bu durumdaki bir ailenin geçim şartlarını seneden seneye darlaşmasını ve kötüleşmesini tabiî karşı lamak lâzımdır. Zaten köylerimizin iktisadî çeh resinde bu durumu müşahaüe etmemek kabil de ğildir

Şu halde geçimlerini ziraat ve çiftçilikle sağ lamakta olan insan topluluklarının yaşayış şart larını ıslâh edebilmelerinin yegâne yolu toprak sermayelerini işletirken, zamanı ve insan gücünü azamî tasarruf zihniyetiyle kullanmalarını temin etmek ve böylece muayyen bir toprak parçasından temin edilen kazancın bölüneceği hisse sayısını as garî hadde indirmektir Bu ise ziraatın elektri fikasyonu ve 'mekanizasyonu ile mümkündür Bu tahakkuk ettirildiği takdirde bir çok insanların geçim yollarını ziraattan gayri sahalarda araya caklarına ve bulacaklarına şüphe yoktur

Esasen elektriğin koy çevresine getireceği bir takım imkânlardan dolayı buralarda yem iş sa halarının' açılması da tabiîdir. Türk köylerinin elektriklendirilmesinden doğacak olan yeni bir kov İktisadiyatının icaplarına köylümüzün, tedrici bir tekâmül ile, intibak edeceği şüphesizdir

Hülâsa olarak diyebiliriz ki, köy elektrifikas yonu şehir ve kasaba elektrifikasyonunun bir te madisi ve memleketin topyekûn kalkınması dâ vasının bir parçasıdır Binaenaleyh Türkiye'de köylere elektrik verilsin mi, verilmesin mi diye bir mesele, olamaz Bilâkis mesele, Türkiye'de köyün ve ziraatın elektriklendırilmesi için gereken mâ li, iktisadî ve teknik şartların nasıl yaratılaca ğıdır

Memleketimizde tabiî enerji kaynaklarının iş letilmesi gayesiyle oldukça büyük tesisler vücuda getirilmiştir BJr çok müessese ve teşekküller Türkiye'nin elektrik dâvasını kendi vazife ve ma suliyet sınırlan içinde ve yalnız kendi görüşleri ne göre yürütmeye gayret sarfstmektedirler Bu çalışmaların arasında sıkı bir koordinasyona ihti yaç olduğunu da hepimiz biliyoruz. Bu koordinas yon tahakkuk ettiği gün Köy Elektrifikasyonu dâ vası da tabiatlyle sahibini bulacaktır

Ancak o gün gelinceye kadar dâvayı kendi ha line terk etmemek ve ileride bu meselelere daha geniş cephelerden el atacak olanların ihtiyaç du yacakları, milli, tecrübe ve mümareseleri şimdiden toplamak ve tetebbu'lara hızla de\am etmek İft zımdır

»•>»««•**»»•****»••

HÜRRİYET TAHFfLLERfJVDElV

Satın Alarak Siz de Kalkınma SAVAŞIMIZA.KATILINIZ

E. M. M. 48 46