KÖY ELEKTRİKLENDİRİLMESİ LÜZUMLU MUDUR VE FİNANSMAN İMKANLARI İLE İLLER BANKASININ TATBİKATI

Y. Mühendis Turhan Onur'un Konuşması

Köy Elektriklendirilmesi Lüzumlu mudur ve Finansman imkânları ile İller Bankasının Tatbikatı

Muhterem Arkadaşlar :

Bundan önce konuşan arkadaşlar köy elekt riklendirılmesmin lüzumunu peşinen kabul etmiş vaziyettedir Ben. ise bu mevzuya yeniden başla mak durumunda olduğum İçin özür dilerim Ancak mevzu çok mühimdir ne kadar çok incelense de ğer

I — Köy elektrıklendırilmesinden önce Türki ye'de nüfus dağılışını kısaca tetkik edelim

1955 nüfus sayımı neticeleri neşredilmediği içirt 1950 yılı neticeleri kullanılmıştır 1950 yılı nüfusu 20.947188 olup % 74 4 köylerde oturmaktadır. Bu ise 15.568110 dur Bu nüfusun köylere dağılışı kı saca şöyledir

0—250 nüfuslu köylerin adedi 10543 ve toplam nüfusu 1 793 140 kişidir. Ancak her beş yılda koy adedinde % 23 toplam nüfusta % 18 azalma vardır 251 2000 nüfuslu köylerin adedi 23403 ve toplam nüfus 12 908 285 kişidir Her beş yılda koy adedin de % 16 toplam nüfusta % 14 artış vardır ve nü *"«ıın % 24 ü, 501 750, % 25 i. 301 400, % İR ' 401 500 % 14 ü, 251 300 % 10 u, 751 1000 ve mü leuaki % 9 u d a 1001 2000 nüfuslu köylerdedlı

Diğer taraftan 1950 yılındaki Belediye sayısı 791 ve toplam nüfus 5 244 377 kişidir Bu durumd.ı % 28 i, 100.000 den fazla % 11 i, 25001 50 000, % 11 i, 2001 3000 % 10 U, % 3001 4000 % 8 i, 10001 15000 % 6,6 sı 50001 100.000 % 5 i 15001 20.000 nüfuslu kasabalardır

Ayrıca nüfus kesafetinin fazla olduğu yerler 67 kişi ile Trakya, 43 kişi İle Karadeniz kıyılan 43 kişi ile Marmara ve Ege kıyılan 25 kişi ile Batı Anado lu 24 kişi ile Akdeniz kıyıları 23 kişi İle Orta Ana dolu, 22 kişi İle Güney Doğu Anadolu 16 kişi İle Doğu Anadoludur

Nüfusun ise % 25 i Orta Anadolu'da % 19 Mar mara ve Ege kıyılarında, %16sı Karadeniz kıyıla rında % 13 Doğu Anadolu'da % 9 Batı Anadolu'da

% 7,5 Trakya'da % 7 si Akdeniz kıyılarında % 3,5 Güney Anadolu'dadır

34252 köyün 306 adedinin nüfusu 2000 den fazla olup 15 568 110 olan toplam köy nüfusu içinde 927.931'dir ' ve bunlarda Belediye teşkilâtı vardır (%6 nüfusça % 0,9 adetçe).

/ / — . Belediyeler.

Türkiye'de 1960 Mayısında 974 adet Belediye vardır Daha evvelki yıllar 1952 de 657, 1953 de 691. 1954 de 745, 1955 de 806, 1956 da 861, 1957 de 890. 1958 de 939 ve 1959 da 952 adet ki yıllık vasati artış 40 adettir. Yeni Belediyelerin % 901 nüfusu 2000 i aşan köylerdir Ancak % 10 u nüfusu 2000 in altında olupta kaza yapılanlardır.

Belediyelerin Belediyecilik hizmetleri çeşitli olup başlıcaları halihazır harita, imar plânı, su, elektrik, yo' "e muhtelif binalardır Bunların yapılmasm'i kendi gelirlerine ilâveten İller Bankasının mali ve teknik yardımlardan da faydalanırlar. Bu yardım lann başlıcaları ve tutarlan şunlardır.

Elektrik mevzuunda yapılan işler ise şöyledir :

1946 dan bu yana 214 termik, 61 hidrolik tesis işletmeye açılarak 139 144.588 TL harcanmıştır. Elektrik için açılan krediler yekûnu bir hayli yük sek olmasına rağmen İşletmeye açılanların az ol ması sebebi ile 139 000 000 TL arasında fark bü yüktür. Çünkü 1 — büyük hidro elektrik santral lar henüz bitmemiş ve elde 109 İş devam etmek tedir

Belediyelerin elektrik durumu şöyledir : adet

404 Belediyede elektrik tesisi vardır (52si 369 Tasdikli proje var (172si programda),

72 Yapılmakta olan proje, 74 Etüd safhasında, 205 Ele alınmada, 109 iş yapılmaktadır.

köy),

1945 den 30/9/1959 tarihine kadar yapılan yatırımlar

seneler 1945 1946 1947 1948 1949 1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958

9 aylık 1959

Su

69 449 185 612 2 058 302 5 127 125 11 784 830 13 081 388 15 451 260 25 578 586 27 950 761 32 353 867 17 671 862 24 867 349 39 198 639 40 056 752 39 580 185

295 015 967

E M . M. 46 46

Elektrik

386 310 1 871 868 5 443 590 ,6 398 002 11 519 767 12 384 157 11 289 360 16 430 767 30 317 274 35 511 081 35 808 606 39 071 581 53 308 158 48 864 077 41 398 377 t

350 002 975

Sair işler

5 495 388 5 467 711 6 324 358 5 820 102 5 680 780 4 615 653 5 849 696 6 065 560 10 039 280 12 779 386 11 550 632 11 465 578 18 681 930 93 089 710 49 873 376

252 799 140

Faiz

449 686 1 004 786 1 271 450 1 675 336 2 299 420 2 696 280 3 565 552 4 882 186 6 979 699 10 639 374 14 042 100 18 431 241 25 656 563 34 401 550

—

127 995 223

6 400 833 8 529 977 15 097 700 19 020 665 31 284 797 32 777 478 36 155 868 52 957 099 75 287 014 91 283 708 79 073 200 93 835 749 136 845 290 216 412 089 130 851 938

1 025 813 305

Yapılmakta olan tesisler 109 adet olup keşfi 271.374.441 TL 1960 programına alınanlar 172 adet olup keşfi 257.402 000 TL. dır.

Son sallarda İller Bankasının elektrik tesisle rine yaptığı vasati yatırım 50.000 000,— TL. civa rındadır.

m — Köyler:

Türkiye nüfusunun % 74 5 teşkil eden ve bu gün toplam nüfusu 19 000 000 civarında olan köy lünün durumu memleket sosyal hayatı ve eko nomisi bakımında tetkiki değer en mühim mev zudur.

Asırların ihmaline uğramış olan Türk köylüsü Cumhuriyet devrinde muhtelif zamanlarda sosyal hayatı muhtelif köy kanunları İle kültürel hayatı köy okulları İle ele alınmıştır.

Ziraat memleketi olan Türkiye'de köylünün müstahsil duruma geçmesi, zamanının kıymetlen dirilmesi ve gelirinin artması en mühim meseln lerimizdendir. Geliri artan köylerimizde sosyal ve kültürel hareketler daha kolaylıkla yapılabilecektir ve devlet bütçesine fazla bir yük tahmil etmeyecektir.

A. Köyün bugünkü durumu :

Türkiye'yi 3 kısma ayırabilir ve tetkiklerimizi daha İyi yapabiliriz.

a) Trakya, Marmara, Ege ve Akdeniz kıyılan : KöylU çeşitli ziraat ve işlerle meşgul olduğun dan (hububat, pamuk, tütün, zeytin, gündöndü ziraatı İle meyvacılık, bağcılık, balıkçılık, çeltik çilik, hayvancılık) senenin mühim kısmında ça lışmaktadır Ancak bu süre dahi 2000 2100 saat civarındadır. Bu mmtakalardaki köy nüfusu top lam köy nüfusunun % 30 olup 5.700 000 dir. Bu köyler Türkiye'nin en zengin köyleridir.

b) Karadeniz kıyıları :

Karadeniz kıyılarındaki köyler çok dağınık ve

çokx fakirdir. Ancak halkın kültür seviyesi bir hayli yüksektir. Köy nüfusu toplamının % 10 bu

rada oturur (2 100 000) Halk çok çalışkan olup yıl

da 2000 2400 saat çalışırlar. Hayat standartları

vasatın üstündedir.

•

c) Geri kalan Orta Anadolu, Batı Anadolu,

Doğu Anadolu ve Güney Doğu Anadolu'da toplam

köylü nüfusunun % 60 oturup 11 200.000 dir Köy

lü yalnız ziraat ve hayvancılıkla meşgul olup çok

fakirdir ve senenin ancak 1200 1300 saatmda

çalışmaktadır

(Normal bir insanın senede

2500 2600 saat çalışması lazımdır )

B — Mesken durumları •

a ve b mıntakala,rındaki köylerde evler c mın takasına nazaran çok mütekamildir Doğu ve Gü ney Doğu Anadoluda köylü ev denemiyecek dere cede gayri sıhhi yerlerde yaşamaktadır.

Köyde ekonomik kalkınmayı sağlamak için 4 esas faktörün ele alınması gerekir .

1 — Okul dâvası .

1928 yılında merhum Necatlbey zamanında İşin

ehemmiyeti takdir edilerek İlk 5 yıllık Maarif plâ

nı hazırlanmış ve köy okullarına ehemmiyet ve

rilmiştir Zaman zaman ihmale uğramasına rağ

men bugüne kadar devam etmiş ve 34 yılda

12.000 köye okul yaptırılmıştır. Henüz 22.000 köy

de okul yoktur. Bir okul yaptırmak İçin takriben

20 000 TL. kâfi gelmekte ve köylü de bedenen yar

dım etmektedir.

Köy seyyar kursları da lüzumludur ve kısmen ele alınmış İse de çok kifayetsizdir.

2 — Yol dâvası :

Köylünün mahsulünü kıymetlendlrebilmesi ve ziraatte lüzumlu malzemenin köye ucuzca nakil ve köyün kasaba ile irtibatını temin ederek kül türünü artırmak bakımından köy yollan çok mü himdir. Bu hususta da 1930 yılından beri çalışıl maktadır. Henüz tatmin edici neticelere varılma mıştır Fakat gelecek yıllarda tatmin edici neti celer alınacaktır Çünkü yakın gelecekte yol ma kineleri köy yollanndada kullanılacaktır

3 — Ziraatın modernize edilmesi •

Anadolunun mühim' kısmında elan karasapan kullanılmaktadır 1930 yılında başlayan modern leştirme hareketi Trakya, Marmara, Ege ve Çu kurova'da ıyı neticeler vermişse de tatmin edici değildir

Bol mahsul • a — Ziraat bilgisi İle teçhiz edilmiş köylü. b — Ziraat âletleri (traktör, biçerdöver, mib zer pompa vs.), c — Sulama, d — Sun'l gübreleme ile alınabilir.

Bilgili ziraatçi daha çok sayıda ziraat okul lan ve seyyar ziraat kursları ile mümkündür. Bu okul ve kurslar birer memur yetiştiren okul ol maktan çıktığı takdirde bu gaye tahakkuk ede cektir Ziraat âletleri mevzuu 1949 yılından sonra ele alınmıştır Ancak ithal malı İle desteklendi ğinden beklenen netice alınamamıştır. Mevcut zi raat aletleri imalâthanesinin çoğaltılması ve kredi İle aletlerin köylere tevzii icap eder

Sulama • D S t tarafından milyarlar harcan makta ve harcanacaktır

Sun'i gübre : Oldukça mühim bir mevzu olup azot sanayiinin ikmali ile kısmen halledilecekti" Ancak tabu gübrenin yakılmasına mani olacak tedbirlerin derhal alınması lüzumlu bir husustur

4 — İşsizlik .

En mühim dâva İşsizliktir Bu gün görülmeyen vaziyetteki işsizlik bir cemiyet dâvası olarak kar şımızda değildir Yegane zaran istihsal yapmayıp müstehlik olmasıdır Bunun izalesi bu gün çok mühim bir dâva değil ziraatin makineleşmesi ha linde görünür işsizlik halini alarak bazı sosyal dâ valar yaratacaktır ki 1950 den sonraki kısmî ma kineleşmeden mütevellit köylerden şehir ve kasa balara olan akını yakmen görmekte ve sosyal prob lemlerini müşahede etmekteyiz, (gece kondular v.s).

Dâvanın en İyi şekilde halli köylüyü köyde kal kındırmaktır Buda ona köyde iş bulmaktır. Bu hususta akla İlk gelen husus köy sanat kurslarının çoğaltılmasıdır

Bu gün sanayimiz işçi bulamamak problemi ile karşı karşıya değildir. Her zaman sanayinin ihti yacı olan İşçiyi temin mümkündür

5 — Köy sadığı

Bu günkü durumun mukayesesi bizleri memnun t ediyorsa da dâvanın henüz başlangıcında oldu ğumuzu İtiraf etmeliyiz Her köye bir ecza dolabı bir sağlık memuru, bir ebe ve bir sağlık odası tesis etmeden probleme halledilmiş gözü İle bakamayız. Elan Trakya, Marmara, Ege ve Akdeniz kıyılannda nahiyelerde ancak birer sağlık memuru ile ebe vardır.

6 — Köy suyu (içme)

Köy sağlığının başı koy suyudur Yıllardan be ri çalışılarak bir çok köylerimize su temin edll

E. M. M. 46 46

mistir Ancak yapılanları kân görmeyen Devlet hususi bir kanunla gerekli ehemmiyeti göstererek şimdilik 400 000 000 TL. sarfına karar vermiştir Bu meblağı yemlerinin takip edeceğine inanıyor ve köy sulan mevzuunun hal yolunda olmasından do layı seviniyorum.

7 — Meskenler .

Bu günkü vazıyette sahiller ve Trakya müstes na evler oturulacak durumda değildir Durumu takdir eden Devlet, İmai ve İskan Vekâleti Mesken Umum Müdürlüğünce durumu incelemeye başla mış bulunmaktadır

Bu dâvanın halli için 3 000 000 civarında mes kene ihtiyaç vardır ki takriben 30 000 000 000 Tl ' sini "icap ettirmektedir Bu miktara ahır samanlık lık v.s dahil olup köylünün bedenen çalışması ha riç tutulmuştur

Nüfus istatistiklerinde 1950 yılında vasati bir köy nüfusu 440 kişi dır O halde 1960 da bir köyün vasatı nüfusu 500 kışı olarak kabul edilebilir

Bankamızca yapılmış muhtelif köy projelerin den şu hususları çıkarıyoruz ki ,

Bir köye düşen 34 5 KV hat uzunluğu 1 5 km. 15 KV uzunluğu 5 km' ve nüfus başına tesis bedeli 300 TL dır

Bu duruma göre

Nüfus aralığı

, 0 250 251 2000

Nüfus

1 470 000 15 750 000 1 130 000

Toplam

Yatırım,

590 000 000 TL 4 725 000 000 »

282 000.000 » 5.597 000 000 »

Vasat TL./ nüfus

400 300 250

Köy evlerinin dahili tesisatı

* Her hane 0 250 nüfuslu köylerde 7, 251 2000 nüfuslu köylerde 6, 2000 den fazla nüfuslu köyler de 5 kışı kabul edilirse

1 470 000

0 250

•= 210 000

tesisat 250 TL/hane 52 500 000 TL

15 750 000

251 2000

= 2 630 000

300 » » "789 000 000 »

1 130 000

= 226 000

400.

90 400.000 »

931 900 000 »

İstihlâk cihazlarını nazarı itibara almaksızın yapılacak yatırım

8 — Köyün teshini

5 597 000.000 TL 931 900.000 »

6~528 9ÖÖ~ÖÖÖ~ »

Köyün, iklimi sert olan memleketimizde teshini çok mühim, bir dâvadır. Çünkü köylü ya üşüyüp hastalanmakta veya

1 — Ormanı kesip tahrip etmekte

2 — Gübreyi yakıp toprağı fakirleştirmektedir

Köyün bol linyit yataklarından faydalanmasını temin ettiğimiz ntakdırde meseleyi halletmiş ola cağız

Bu dâva henüz ele alınmamış olup süratle ele ele alınması icap eder

9 — Köyün tenviri .

Bu hususta bir sıhhat ve cemiyet mevzuudur Gönül bütün köylerin elektriğe kavuşmasını iste mektedir

10 — Köy içi yolları

Bunlar da mesken durumu ile beraber ıslâhı icap eden hususlardır. Ancak koy haritaları ve imar plânlarından sonra ele alınabilir.

Burada zikretmeden geçmiyeceğim hususlardan biri de köy kanalizasyonudur Ancak bu dâvaya he nüz çok uzak bir mevzu olarak bakmaktayız

IV — Köy elektriklendırilmesi . (1960 nülusu esas alınmıştır).

6 530 000 000 TL

Her .yıl 100 000 000 TL tahsisat ayrılması ha linde bu iş 65 yılda realize edilebilir Ancak tesisi yapılan köylerin tevsi ve İslahının köyce yapılma sı icap ederse de realite göstermiştir ki bu böyle olmayıp yine devletten yardım istenmektedir. Bu durumda yıllık tahsisatın % 25 artırılması icap et mektedir Fiatlarda vuku bulacak artışlar sebebi ile 125.000 000 TL ile başlayan yıllık tahsisat lle rlki senelerde daha da artacaktır

Bir köyün tesisinin yıllık masrafı :

Vasati köy nüfusu 500 olduğuna göre

500 X 300 = 150 000,—

faiz nazarı itibare alınmadığına göre amortisman % 5 bakım % 2 (ağaç direk olduğu İçin) alınırsa

150.000 X 0 07 = 10500 TL.

2400 TL Personel 1 kişi 200 X 12 = 12900 TL.

Köyde istihlâk • Hane başına yıllık istihlâk 1 2 x 1 0 = 120 KWh.

Hane sayısı

= 83 83 X 120 =? 10000 KWh

Sokak lâmbası 20X40X12X365

• = 3500 KWh

E. M. M. 45. 46

(3) Kooperatif, ihtiyar odası kahve (2) okul, cami, karakol, dükkân,

10 X 10 X 12 = 1200 KWh. Toplam : 10000 + 3500 + 1200 = 14700 KWh

Köy hey'etının satın alınış bedeline

1290000

= 88 krş ilâve edilmelidir Eğer ener 14700 Jı 16 krş tan satın alınır ise 88 + 16 = 104 krş'a satılmalıdır

Bir hanenin ödeyeceği aylık elektrik ücreti 10 X 104 = 1040 krş dur.

Sokak tenviratını karşılamak üzere her hane

her ay

3500 X 104

• = 366 krş ödemelidir 12 X 83

Böylece köyde elektrik her haneye ayda 1406 krş /luk bir masrafa mal olacaktır.

Köylünün aylık gaz v s masrafı 700 krş. oldu ğuna göre ilâve masraf 706 krş ile 300 TL İlk da hili tesisat tesis bedelidir

V — Köy elektriklendırılmesinın Avrupadaki tatbikatı Avrupada elektrifikasyon 20 asrın baş larında süratle gelişmeye başlryarak Birinci Cihan Harbini takip eden yıllarda bütün şehir ve kasa balar elektriğe kavuşmuşlardır İki cihan harbi arasında ıktısaden ve sanayice gelişen bu mem leketlerin harp stratejisi bakımından kendi gıda maddelerinin mühim kısmını istihsal etmeleri ge rekiyordu Bu sebeple ziraata ve köye gerekli alâ kayı göstererek koy kalkınmasını ele aldılar Bu meyanda koy elektrıklendirilmesıne de başlandı Ancak köylerin geniş mikyasta elektriğe kavuş ması ikinci Cihan Harbinden sonra olmuştur Ha len dahi elektriği olmayan bir çok köyler vardır

Daha önce mekanize olmuş olan ziraata elek

triğin tatbikatın! de ele alan Avrupa devletleri

bütçelerine büyük tahsisatlar koymuşlardır Mese

lâ Avusturya 21 000 000 TLı. gibi

Avrupada köy elektrifikasyonunun ekonomik veç hesinin zayıf olduğu esasen herkes tarafından ka kul edilmektedir Sosyal ceryanlarla geniş mikyas ta mücadele etmeye mecbur olan Avrupanin köy lüyü ihmal etmemesi gerektiğinden ve milli gelir leri müsait olduğundan mevzu ele alınmıştır. İşçi nin sosyal hayatını garantileyen ve yükselten dev letin köylüyü ihmal etmesi olamazdı.

VI — İller Bankasınca köylülere yapılan yardım

1945 tarihli 4759 sayılı İller Bankası kanununa gö re Belediyeler özel İdareler ve köyler Bankanın ortaklarıdır Bu sebeple Bankaca kendilerine mali yardım yapılmaktadır Bu yardımlar 2 türlüdür

1 Bankanın net kârının % 50 köylülere hibe olarak dağıtılır Her vilâyete eşit olarak taksim edi len bu meblâğın vilâyette kaç köye tevzi edileceği hususu Banka umumî Hey'etlnce her yıl tesblt edilir

Bu meblağlar köylerde takriben muhtelif yıl larda % 8 elektrik, % 54 gazino, dükkan, otel gibi akar, % 12 kaplıca ve hamam % 9 değirmen % i kamyon % 5 mera, kavaklık % 2 hal % 3 su % 1 yağhane vs % 6 diğer işler yapılmasında ve tesi sinde kullanılmıştır

Köylerin bu yardımı görebilmesi için lüzumlu projelerin hazırlanarak ilgili mercilere tasdik ettir miş olmaları İcap etmektedir

Muhtelif yıllarda köylere yapılan yardımlar şun lardır •

Köy adedi

21 21 21 63 126 189 189 126 64 132 132 132 67 167 134

Dağıtılan para

213 635.62 471 477.89 471.176 15 605.382.14 698.099.96 658 569.58 427 040.10 1 044 701 34 1 128 584 83 1 229.626 51 1 321 160 91 1 553.085 13 2.571 493.50 2.819.604 41 4.639 502 66

Yıl

1945 1946 1947 1948 1949 1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 . 1958 1959

19 833.140.73

2 — Köyler Bankadan istikrazda da bulunabil mektedirler Şöyleki •

Önce yapılacak ışın proje ve keşfi hazırlanarak ilgili mercilere tasdik ettirilmiş olacaktır.

Bundan sonra köyün son üç yıllık gelirlerinin ortalaması alınır ve bu meblağa göre istikrazda bu lunulur.

Bankamızca bu şekilde 109 köye malî yardımda bulunulmuş olup bu paralarla •

28 köyde 21, » 25 » 17 »

7» 4»

2J 1» 1»

1»

836 822,— TL yardım İle elektrik tesisi

454.882,— » »

»su

152.167,— » »

» Otel dükkan vs

36.888,— » »

» Okul

79 000,— » »

» Değirmen

35 950,— j> » 17 000,— » »

» Hamam » Otobüs

8.500,— » »

» Hal

20 000,— » »

» Mezbaha

20.000,— » »

» Harita v e imar

plânı

10 000.— » »

» Koruluk

tesis edilmiş veya satın alınmıştır.

Yapılan yardım t u t a n 1.670 209 TL. dir. Köy ba şına düşen vasati miktar 16.700 TL dir. Ancak yar dım alan köyler Türkiye'nin zengin mıntıkalarının zengin köyleridir Yardım alan köylerin 16 adedi İzmir, 12'şer adeti Balıkesir ve Muj?la 11 adedi Amas ya, 8 adedi Manisa, 6 adeti Kastamonu, 4'er adedi Bursa, Çanakkale, Denizli, Aydın, 3'er adedi Eski şehir, Hatay, 2'şer adedi Bolu, Malatya, Samsun l'er adedi Afyon, Ankara, Burdur, Çorum, Edirne, İstanbul, Mardin, Nevşehir, Niğde, Sakarya ve Si nop Vilâyetleridir

Bu yardımlardan Banka kanunî faizini almak tadır

Görüldüğü üzere İller Bankasınca köylere yapılım yardımlar mühim bir yekûn tutmamaktadır.

NETİCE:

Koy elektriklendirılmesinden önce köyün diğer dâvalarını kül halinde incelemek icap eder Bun dan sonradır ki salim bir neticeye varılabilir. Ka naatim şudur ki köy elektriklendirılmesinden önce

E. M. M. 45 46

Türkiye'nin iskan politikası ve köyün

1 — Okul 2 — Yol 3 — Ziraatın makineleşmesi ve modernleşmesi 4 — İşsizliğin izalesi 5 — Koy meskenleri 6 — Köy sağlığı 7 — Köy içmesuyu 8 — Köyün teshini 9 — Köy içi yolları mevzularının mühim kısmı nın halli gerekir Bu dâvalar küçük dâvalar olma yıp her bin milyonlar isteyen işlerdir Bunların Devlet bütçesine asgarî yükle halli ancak köylünün müstahsil vaziyetine gelerek gelirinin artması ile mümkündür

O halde yukarıdaki maddelere derhal önem ve rilmesi icap eder Kanatimce elektrik köy içm 10 uncu derecede ehemmiyetli bir husustur

Köyde elektrik uzun seneler yalnız tenvirat için kullanılacaktır Çünkü 30 35 yıldan beri elektri ği olan küçük kasabalarda dahi elektrik halâ yal nız tenvirat için kullanılmaktadır

Mahsulünü en iyi fıatla satabilen Ankara'dır Balgat, Kalaba, Üreğıl, İstanbul da Sağmalcılar, Alı bey köyleri 10 15 seneden beri TUrkiyenin en ucuz elektriğine sahip oldukları halde onu yalnız ten viratta kullanmışlardır

Bu durumda çok fakir olan köylüye aylık 706 kuruşluk veya vasati bütçesi 25 000 TL olan koy hey'etıne 5050 lira yıllık zarar büyük bir yük ola caktır.

Esasen köyde elektrikli Ziraat mkineleri kulla nan Avrupa memleketlerinde dahi lstihlâkta mü him bir artış yoktur Çünkü bu maklneleıin kullan ma faktörleri çok düşüktür

Bunların ithali zor olacağı gibi fıatları da yük sek olacaktır Ayrıca Türklyede işçi ücretleri çok düşük olduğundan şimdilik bunlara ihtiyaç da yoktur

Bütün bunlardan sonra şunu da İfade edeyim ki nüfusu 2 0001 aşan köylerin elektriğinin yapıl ması nlsbetten daha ucuz ve nisbeten de daha az gayrî iktisadî olduğu için uygun olacaktır Esasen bu köylerde Belediye teşkilâtı kurulduğundan ve bu sebeble de devletin fon tahsisatından faydalandık larından köye bir yük tahmil etmeden veya çok az bir yük tahmil ederek tesisleri' yapılabilmek tedir

Ayrıca büyük şehir ve kasabaların, santral ve trafo merkezlerinin yanında veya 15 34 5 KV enerji dağıtım hatlarının hemen üzerindeki köylerin te sislerini peyderpey yapmak doğru olacaktır Bu gibi hallerde "köylünün iştirak hissesine ilâveten İller Bankasının kârının bu işlere tahsisi düşünülebilir Ancak bu dahi bazı problemler tevlit eder çünkü tatbikat göstermiştir ki köylü tevzi edilen İller Ban kasının kârını % 60 otel, dükkân, gazino vesaire binalar yapmak % 7 elektrik ve % 33 de başka yer lerde kullanmayı istemektedir

Eğer İller Bankası kâfi gelirler temin ederek 974 Belediyenin elektriğini tamamlarsa böylece tak riben 360 380 köyün elektriği yapılmış olacaktır

0 halde

1 — Şimdilik 2000 den fazla nüfusu olan köy lerin elektrik tesisleri yapılmalı

2 — Köyün kalkınmasını tetkik etmek üzere Ziraatçılar, idareciler, Maarifçiler, Mühendisler (Zi raat. Orman. Makine. Elektrik v s ) ve ilgili diğer müesseselerin müşterek bir toplantı yapmasına köy dâvasının tetkikine ihtiyaç vardır ve çok faydalı olacaktır

Y. Mühendis T. Fikret Suer'in Konuşması

Köylerimizin Elektriğe Kavuşturulması Mevzuu

Bugün burada köylerimizin elektrifikasyonu mevzuu üzerinde görüşmeler yapmak imkânını sağlayan Elektrik Mühendisleri Odasına ve. bil hassa bu toplantıyı tertip eden kıymetli oda arkadaşlarıma teşekkür etmeyi bir vazife bi lirim.

Köylerimizin elektriğe kavuşturulmaları memleketin kalkınması bakımından müstesna bir ehemmiyet taşımaktadır. Türkiye sadece ışık için köye elektrik götürülmesini düşünmüyor. Ziraî istihsalin arttırılmasında ve bilhassa ziraî istihsal maddelerinin muhafaza edilmesinde ve kıymetlendırilmesinde elektrik enerjisi son dere ce mühim bir rol ifa etmektedir. Birleşik Ame rika'da elektrik enerjisinin ziraatte 400 den fazla tatbik sahası bulunmaktadır

Nüfusu durmadan artan Türkiye'nin lâyıkiy le beslenmesi ve fazla istihsal maddelerini dış. memleketlere İhraç edebilmesi için yalnız istih

E. M M. 45 46

salin arttırılması değü, ziraî istihsal maddeleri nin bozulmadan muhafazası ve bir kısım madde lerin mahallerinde kıymetlendirilmesi gerekmek tedir.

Meselâ; memleketimizde yer altı sularından henüz lâyıkiyle İstifade edemiyoruz. Elektrik enerjisinin yer yer yeraltı sularının terfiinde kullanılması ziraî istihsalimizde büyük inkılâp ve gelişmeler sağlayacak bir mevzudur. Hayvan cılığın . ilmî esaslar dairesinde geliştirilmesinde keza elektrik enerjisi başlıca bir faktör ola caktır.

Ziraî istihsal maddelerinin sayılı günler zar fında istihlak edilmediği takdirde heba olup git tikleri hepimizin malûmudur. Halbuki köylerde başlıca istihsal merkezlerinde soğuk hava de polarının kurulması bir çok gıda maddelerinin muhafazasını ve tedricen ihtiyaca göre istihlâk merkezlerine sevk edilmelerini mümkün kılacak

U