SOSYALİST ÜLKELERDE EĞİTİM

19. yüzyıldan bu yana Avrupa eğitim kurumlarının kabul et tiği geleneksel eğitim, Birin ci Dünya Savaşı sonunda Sovyet ler Birliği'nde ve İkinci Dün ya Savaşı sonunda da Doğu Av rupa ülkelerinde sosyalist dü zene geçilmesiyle,dayandığı sosyo kültürel temelini kaybet miş oldu. Bu geleneksel eğitim, sınıfsal karakter taşıyıp 19. yüzyıl kapitalist düzenine da yanmaktaydı. Ana karakteri yö nünden de, filolojik esasta olmak üzere "teorik biçimlen dirme" düşüncesinden kay n akl anmak t ay di.

Sosyalist ülkelerdeki okul re formlarının temel amaçlarından b i r i s i , eğitim ve öğretim i ş lerini bilimsel teknolojik dev rimin gereklerine uygun düşe cek biçimde düzenlemekti. Bu işin başarılması için başvuru lan eğitim ve öğretimin "poli teknikleştirilme" çabası i l e bu ülkelerin genel eğitim kurumları köklü biçimde değiş tirildi. Bu değişikliklerle genel orta öğretim okulları, öğrencileri yüksek öğrenime hazırlamakla kalmıyor, "çok yönlü bir bilimsel formasyon" vermeyi de amaçlıyordu. Bu ise kendini uygulama alanında "teori" ve "pratik"in bir leştirilmesi biçiminde ortaya koymaktadır.

Pol i teknik terimi Yunancadan türetilmiş olup, "çok yönlü teknik ve beceri" anlamına gel mektedir.

SOSYALİST

Politeknik eğitim, öyle bir eğitim biçimidir ki, bütün üre tim alanlarının ana ilkelerini tanıtır ve yetişen gençlere bütün üretim dallarındaki ba s i t araçların kullanılabilmesi olanağını verir. Politeknik eğitim i l e kafa ve beden ç a l ı ş ması arasındaki ikilik ve kar

ÜLKELERDE EĞİTİM

Bu gazı. Doç.Dr. Kemal Aytaç'in

"Politeknik Eğitim Reformları

Teori ve Uygulamaları "adlı ya

pıtından (Ankara Üniversitesi

DTCF Yaymları 205,1971) yarar

lanılarak

hazırlanmıştır.

TOTÎİF

şıtlık kaldırılmış olacak, ay nı zamanda insanın çok yönlü gelişmesi sağlanmış olacaktır.

Günümüzde insanlar artık, daha önceki devirlerde olduğu gibi bir üretim dalı ile ilgili I olan bütün işleri yapamamakta, i ancak belirli bir iş birimini \ başarabilmektedirler. Bu uz < maniaşma, tarihsel gelişim • içerisinde giderek artmaktadır. Böylece bugünkü kapitalist üre tim biçiminde bir işçi, daha sınırlı bilgi ve beceriye ge rek duymakta, ancak belirli ye teneklerini geliştirmesine olanak tanınmakta ve diğer ye tenekleri baskı altına alınıp körletilmektedir. Bireylerden belirli ve tek bir çalışma is tendiğinden, onların bedensel, düşünsel ve duygusal yönleri tek yanlı olarak geliştirilmek tedir.

Makinelerin gelişmesi, belirli teknik yöntemlerin sürekli ola rak yinelendiğini, bütün üretim dalları için ortak ilkeler ol duğunu ve bütün makinelerde ay nı doğa yasalarının etkili ol duğunu göstermektedir. Bu neden le insanlara üretimin genel bil gisinin verilmesi gerekir. Bu da modern endüstrinin bilimsel ve teknolojik temel ilkelerinin

öğretilmesi ile sağlanabilir. Böylece insanın farklı üretim dallarını anlaması ve bunlar üzerinde egemenlik kurması ola nağı doğacak, insan şimdiye ka dar olduğu gibi, diğer alanlar dan ayrılmış bir iş dalına köle gibi bağlı kalmayacak ve iste diği anda çalıştığı iş dalını değiştirebilecektir.

Doğu Avrupa ülkelerinde eğitim ve öğretimin politeknikleştiril mesi şu yollarla gerçekleştiril meye çalışılmıştır:

1; Genel bilgi derslerinin, özellikle doğa bilimleri derslerinin bilgi içerikle ri politeknik ilkelerine uy gun düşecek biçimde yeniden düzenlenmiştir.

2. Derslerde ve ders dışında, toplumsal yönden yararlı iş ve iş eğitimi güçlendiril miştir.

3. öğretim programlarına ekle nen yeni dersler yoluyla po liteknik ve ekonomik alanda yeni bilgiler kazandırılmak ta; özellikle üretim araçla rı, makineler vb. üzerinde temel bilgiler verilmektedir.

Bu işlemler ülkelerin uzun ve kısa dönemde çözüm isteyen so runlarına göre değişik biçim lerde uygulanmış, ülkelerin sosyo ekonomik, politik ve

doğal durumları gözden uzak tutulmamıştır.

Bu nedenle ülkeden ülkeye farklı uygulanan politeknik eğitimi ka bul etmiş ülkelerde eğitimin ö zellikleri genel çizgileri ile şu biçimdedir.

a) İlkokul çağına gelmiş öğren cilere, daha sonraki kuram sal ve pratik yöndeki üretim çalışmalarına hazırlayacak biçimde el işi dersleri ve rilmektedir.

b) Ortaokul boyunca bütün öğ renciler, teknik resim gibi üretim içinde oldukça önem li bir yer tutan bilgileri almaktadırlar.

c) Öğrenciler ilk ve orta öğre nimde atölye ve üretim iş lerinde pratik çalışmalar yapmakta, her öğrenim yılı sonunda endüstriyel ve ta rımsal işletmelerde yapılan çalışmalarla üretim içi de ney kazanmaktadırlar.

d) Ders programları her bölge nin yerel şartlarına göre hazırlanmakta, bunlar sık sık kontrol edilerek genel ilkelerle çelişki doğmaması sağlanmaktadır.

Politeknik öğretim sistemi, uygu landığı bütün ülkelerde çeşitli gelişim'aşamalarından geçmiştir.

Sovyetler Birliği, politeknik öğretim sistemini uygulamaya baş ladığı 1920 yıllarında tamamen geri kalmış bir ülke özelliğini gösteriyordu. Bu nedenle başlan gıçta ülkede politeknikleştirme işini gerçekleştirirken, başar mak zorunda oldukları okuryazar oranının yükseltilmesi, çeşitli meslek kolları için gerekli uz manlaşmış işgücünün oluşturulma sı gibi ivedi gereksinmeler göz den uzak tutulmamış ve eğitimin ana ilkeleri bu sorunlara göre belirlenmiştir.

1950 yıllarından sonra Sovyet ler Birliği endüstriyel alanda güçlenmiş bir devlet olarak or taya çıkınca, politeknik eğitim daha genelleştirilmiştir.

Doğu Avrupa ülkelerinin tümün de uygulanan politeknik eğitim, bu ülkelerin kalkınma çabala rına geniş ölçüde katkı vermiş, sosyal ve ekonomik yapının ge 1 Üşmesinde en önemli etkenler den biri olmuştur.