BİR KİTAP

TÜRKİY E ANAY ASASINI ARIY OR

Türkiye'de Anayasalar Tana PARLA İletişim Yayınlan/Cep Üniversitesi / 8 1991/İstanbul/137 s. / 8.000. TL.

Lütfi VAROĞLU

•" "• Ç çeyrek yüzyıllık Türkiye Cumhu yapısını sivilleştirme ve yasamanın üstün

I I riyeti bu kısa süreye 4 anayasa sığ lüğünü kabul ettirme çabaları sonraki ana

I I dırabilmiş ender cumhuriyetlerden yasalarda yerini devlet yapısını militarize

I I ve şu anda görünen, bir süre daha etmeye bırakıyordu.

^^ bu konuyla ilgili tartışmaların süre ceği. Çünkü daha anayasal düzenimiz, 'anayasa' sözcüğünün anlattığı kavram ve kuralların anlaşılıp kurumsallaştığı ve bunun "anayasa kültürü" oluşturduğu düzeylere ulaşamadı. Demokrasi ve anayasa gelene ğinin bunca yıldır sindirilememesinin önemli toplumsal, tarihsel ve politik nedenleri var. Anayasa, toplumumuz tarafından hala da ha uzman siyasal seçkinlerin hazırladığı metinler olarak biliniyor. 'Çok zor anlaşılır metinler oldukları' yolunda oluş(turul)muş toplumsal tabuya bu konuda fikir bildiren bazı aydınların anayasayı okumadan ge liştirdikleri 'anayasaya muhalefet jargonu' eklenince yukarıdaki yargının nasıl oluştu ğunu anlamak kolay.

1982 Anayasası ise 'ülkenin bir bölücü ve yıkıcı iç savaştan' kurtarılmasını gerçekleş tirdiğini iddia eden düşüncenin hazırladığı —Parla'nın deyişiyle düpedüz metafizik ve teolojik— bir metindir. 61 'de temsil yetene ği pek olmayan 'Temsilciler Meclisi'ne ha zırlatılıp Milli Birlik Komitesi'nce son şekli verilen metin, 82'de Danışma Meclisi ve Milli Güvenlik Konseyi formülasyonu ile hazırlanmıştır. Başlangıç bölümünden ha zırlanış sürecine dek pek çok benzer yönü olan ideolojik ayrılıklardan oluşan bazı farklılıklara rağmen bu son iki anayasa, millet yerine demokrasiyi onlar adına koru yan ve kollayan askeri cuntaların başka deyişle parçaların parçalarının hazırlayıp millete bütüne onaylattırdıkları metinler

Taha Parla'nın İletişim Yayınları'nda çıkan olmanın ötesine gidemediler.

"Türkiye'de Anasayalar" adlı kitapçığı Tür Solun 1961'in, sağın ise 1982'nin sözcülü

kiye'nin bu konuda yaşadığı 70 yıllık tecrü ğünü yaptığı ve bugün hâlâ daha sürdürü

beyi özetliyor. T.C.'nin anayasa serüveni len 'hangisi daha iyi?" tartışmalarına veri

1921 Anayasası ile başladı. Ağırlık olarak lecek en geçerli yanıt 'hiçbiri' gözüküyor.

sürdürülen Kurtuluş Savaşı'nın sonrasında Gerek hazırlanışları, gerekse askeri bürok

oluşturulacak cumhuriyetin varlığını vurgu rasiyi devlet içinde güçlendirmeleriyle bu iki

layan maddelerden oluşan bu anayasayı anayasa 20. yüzyılın ikinci yarısında varlık

yine T.B.M.M. tarafından hazırlanan 1924 sebebini yitirmiş ittihatçı geleneği canlandı

Anayasası izliyordu. Tek parti döneminin rıp meşruluk kazandırdılar sadece.

koşullarıyla oluşan bu anayasa metninin 2. Anayasa değişiklikleri veya yeni anayasa

maddesi, C.H.P.'nin siyasal ideolojisini hazırlanması hakkında yoğunlaşan siyasi

özetleyen 6 Ok'u vurgulayarak "par gündemimizi bu sefer zamanında yakala

ti«devlet" formülünü işliyordu.

yabilmek için herkesin kendini yöneten ve

Uzun bir süre bu anayasa 37'deki çeşitli çoklukla "basitliğinden" okunamayan bu

değişiklikleri saymazsak ile yönetilen Tür metinleri öğrenmesinin ve siyasi geçmişimizi

kiye, döneminin değişen koşullarıyla

bir de anayasalar cephesinden izlemesinin

Parla'nın deyişiyle hafif romantik 1961 zamanı geldi. Anayasanın bir avuç hukuk

Anayasası'nı hazırlamak zorunda kalıyordu. çu, politikacı ve askere bırakılamayacak

Başlangıç bölümünde yer alan 'bir askeri kadar önemli ve günlük yaşamla doğrudan

cunta ile milletin iradesi ve eylemini özdeş ilgili bir konu olduğunu, seçilmiş klişeler

leştiren' kurgusuyla 61 Anayasası, askeri yardımıyla okunmuş ve bilinir gibi yapılacak

darbeleri meşrulaştırmanın ötesinde bu tür bir kitap ya da gerek gördükçe herhangi bir

anayasalara örnek oluşturuyordu.

maddesine bakılacak bir başvuru kaynağı

1961'i tümüyle reddetmek mümkün değil. olmadığını, bir ülkedeki siyasal ve hukuksal

Koruyucu ve geliştirici özgürlükler rejimiyle, durumun esasını anlamak ve parçaları

sivil yargının bağımsızlığına ve yargısal de hakkında bile konuşabilmek için herkesin

netimine dayanan hukuk devleti anlayışıyla, en az bir kez baştan sona okuması zorunlu

kesinlikle 1982'den üstün bir anayasa' diyor bir kavram olduğunu anlamak için bu ki

Parla. 1921 ve 1924 Anayasalarının devlet tapçık iyi bir ilk okuma örneği.

147 MÜHENDİSLİĞİ