UZUN VADELİ BİR ENERJİ POLİTİKASININ GELİŞTİRİLMESİ İÇİN İLKELER

UZUN VADELİ BİR ENERJİ

POLİTİKASININ GELİŞTİRİLMESİ İÇİN İLKELER(*)

A

çıktır ki ABD'ın daha önce uzun vadeii bir enerji politikası olmamıştır ve çeşitli zaman larda uygulamaya koyulan kı

şa vadeli politikalar da birbirleriyle tu

tarsızdır. Sözgelimi 70li yıllardaki po

litikalarla yenilenebilir enerji kaynak

ları olarak adlandırılan güneş ve rüz

gar enerjilerinin kullanımı özendirilmiş

ve binaların daha iyi yalıtımı veya hız

sınırlamaları getirilip otomobillerin ve

rimlerinın artırılmasıyla kaynakların

korunması savunulmuştur. Bunlardan

ilkine uymak vergi kredileriyle ödül

lendirilirken, ikincisine uymamak zo

runlu kalındığında trafiğe uymamak

tan mahkemeye çağrılarak, zorunlu

kalınmadığında da federal otoyol fon

ları kısıtlanarak cezalandırılmıştır.

Benzeri diğer politikaların olaya yak

laşımları ekonomik olarak çekici tortu

Leon W. ZELBY ve B.GROTEN(") Çeviren: Fatih ŞENYURT(*")

lu şistten petrol, kömürden sentetik yakıt eldesi yöntemlerinin bulunması, Güneş Enerjisi Araştırma Enstitü

sü'nü kurarak güneş ışığım elektrik

enerjisine dönüştürmekte verimi artır

mak vb. şeklinde olmuştur. Günümü

ze gelindiğinde ise vergi kredisi indi

rimleri geçerliliğini yitirmiş, otoyol hız

Enerji her türlü etkinliğin olabilmesi için gerekli temel olgudur. Ancak kaynakları sınırlı olduğundan eninde sonunda insan etkinliklerini ve nüfusu sınırlayacaktır. Hepimizin arzuladığı yaşam düzeyine ulaşabil mek için, salt ulusal boyutlarda olmayıp uluslararası boyutta uzun vadeli bir enerji politikası tasarlanmalıdır. Ayrıca, farklı yaşam biçimleri

sınırları eski değerlerine dönmüş ve petrol fiyatının düşüşüyle birlikte pet rol stoklarının çoğalması sonucu enerjiye dönük birçok proje terkedil miştir. Enerji kullanımını kontrol eden etkinlikler şu veya bu nedenle son

bütünleşinceye kadar uyumu sağlayacak ve belli bir ölçüde tercihe nefeslerini verdikçe veya terkedildik

yer verecek bir politikanın yürütülmesi, yasalar ve yönetmelikler yeri çe1, sorunla ilgili politikacılar, çevreci

ne, kendisine bu yetki verilmiş ve uygun olarak seçilecek bir Yürütme ler ve diğer gruplar enerji sorununa

Kurulu'nun saptayacağı ekonomik özendirmelerle sağlanmalıdır.

yeniden ilgi gösterilmesi için kamuo

yuna zaman zaman yeni çağrılar çı

karmışlardır. Fakat giderek büyüyor

gibi görünen ilgiye karşın, önemli bir

(*) Özgün metin: "Guidelines for the Development of a Consistent Long Range Energy Policy", IEEE Technology & Society Magazine, Cilt 9, Sayı

başarıya ait elle tutulur herhangi bir belirti yoktur.

1, Sf. 17 22, Mart Nisan 1990. Bu yazı bildiri olarak 11 13 Aralık 1989da Florida. Miami Beach'te yapılmış olan 9. Uluslararası Enerji ve Çevre Kongresi'nde sunulmuştur. Yazarlar, esas olarak ABD için bir enerji politi kası tartışması yapmakla birlikte, çalışmaları Dünya geneli için ışık tutacak ve katkı koyacak niteliktedir.

Bu yazının diğer bölümlerinde, tüm etkinliklerdeki önemi dolayısıyla kap samlı ve uzun vadeli bir enerji politi kası geliştirilmesine duyulan gereksi

(•*) University of Oklohoma, ABD. L. W. ZELBY aynı zamanda "IEEE Tech

nim savunulmaya çalışılacaktır. Aynı

nology & Society Magazine" dergisi editörüdür.

zamanda yasa ve yönetmeliklere da

("*) ODTÜ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü 4. Sınıf öğrencisi.

yalı, ayrıntılı ve sıkı kurallar koyan bir

politika oluşturulmasının (gerçekleşti

rilebilse bile) arzu edilen bir durum ol

380 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

madiği gösterilmeye çalı

daha fazla atık tsı üretirler,

şılacaktır.

güneş panelleri çevrenin

beyazlık derecesini (albedo)

2. SORUNLAR Enerji

değiştirirler. Eğer bir bölge ye bu tesislerden sadece birkaçı yerleştirilecek olur

Enerji hakkındaki tartış

sa, etki şüphesiz en az dü

malara katılanların tümü

zeyde olacaktır, ancak bun

olmasa da çoğu enerjinin

lardan büyük sayıda bir grup

bir düğmeye dokunmakla

yerleştirilecek olursa etki

veya bir benzin istasyo

önemli ve istenmeyen bo

nunda durarak kolayca te

yutlarda olacaktır.

min edilebildiği gelişmiş

ülkelerde yaşamaktadır lar. Bazıları onu ekonomi nin devamı için gerekli bir

Enerji Tahminleri 2000 yılındaki kaynakların

kaynak olarak görürken,

çeşitleri, kullanım amaçları

diğerleri çevre üzerindeki etkileri yüzünden aşırı kul lanımından kaçınılması gerektiğini düşünürler. Oysa en basit pilden en karmaşık bilgisayar ya da

ve toplam enerji gereksinimi hakkında yapılan enerji tü ketim tahminleri Steinhart tarafından 1978'de varsayı lan 33 quad* (yaklaşık 35 EJ*"1 gibi düşük bir değerden

uzay roketine kadar her

Ulusal Güç Komisyonu'nca

şeyin varlıklarını enerji dönüşümlerine borçlu ol dukları sıkça gözden ka çan bir gerçektir. Enerji sahip olduğumuz en de ğerli şeydir ve bu bakış açısıyla ele alınmalıdır.

"Sunulan enerji politikaları arasında

hesaplanmış 190 quad (200 EJ) gibi yüksek bir değere değişim göstermektedir. Lo vins, von Hippel ve Ulusal Bilimler Akademisi'nin se naryoları ise bu ikisinin ara sında yer almaktadır4.

Enerji ile ekonomik etkin eksik yoktur. İyimser olup enerjinin Tahminlerin bu geniş yayılı likler arasındaki doğrudan bolluğuna inananlardan kötümser mı ışığında (6 kat gibi bir

bağlantıdan ötürü, önceki eğilimlerin ağırlıkla enerji nin kullanımına ve tümüyle

olarak ciddi yokluklar bekleyenlere kadar değişiklik gösterirler.

fark) en azından iki gözlem yapılabilir. Birincisi tahmin ler bir o kadar da politik çö

olmasa da ekonomik dü şüncelere yönelik olması

^mm^m

^ ^ ^ zümlemeleri içermektedir. Bu en iyi şekilde Balch'in şu

talihsiz bir durumdur2. Ayrıca, bu ka rarlar alınırken kullanılan yöntemler oldukça basittir: Geçmişe dayalı doğ rusal tahminler yapılmıştır, oysa şu an elde bulunan veriler3, enerji tüketimini

uzanan biyokütle (biomass), hidrojen ve güneş enerjisinin farklı türleri olan 'temiz" enerji kaynaklarının kullanımı nı savunurken, bu tür geçişlerin ve receği net enerji miktarını ya da böyle

sözlerini uyarlayarak açıklanabilir: "Tahminler metodolojik bir yaklaşım oluşturmadığı gibi bir amaca da ulaş tırmıyor. Ve amaca ulaşmak kararlı lıkla başlar."15

doğrudan etkileyen nüfus büyümesi, değişikliklerin çevre üzerinde yarata İkinci nokta şudur: Bu kadar farklı

ulaşım ve endüstri gibi nedenlere cağı etkileri vb. göz önüne almamış tahminlerle birileri hedefe çok yakın

bağlı olarak doğrusal değil üstel bir lardır.

olacaktır. Ama burada önemli olan,

grafik ortaya koymaktadırlar.

bunun aynı metodun veya aynı kişinin

Enerji tüketimindeki, özellikle enerji nin bilinen türleri elektrik ve benzin tüketimindeki artışı durdurmaya yö nelik girişimlere ek olarak çevreci

Bu bakışın kusurlarından birisi 'temiz" olarak adlandırılan kaynakların bera berlerinde getirdikleri hemen göze çarpan ters etkiler ve "diğer" kaynak

başarısını tekrarlayabilmesini gerek tirmemesidir. Şu bir gerçektir ki her hangi türden pek çok tahminin güve nilirlikten uzaklıkları görülmüştür.6

gruplar elektrik üretiminde nükleer ların taşıdıkları yararlardır. Şurası ka Benzer gözlemler petrol, gaz, kömür enerjiden yararlanılmasına karşı çık çınılmaz olarak gerçektir ki bir nükleer

mışlardır. Enerji tüketimine büyük güç sistemi devreye girdiğinde ya da

katkılar yaptıkları gerekçesiyle oto güneş panelleri ve yeldeğirmenleri mobillerin ve elektrik güç tesislerinin yerleştirildiklerinde çevreyi kirletmez 1. quad = 1 x 1015 Btu (Brltish thermal unit)

sayılarının artmasının sıkı bir şekilde ler. Ancak elektrik üretilirken kullanı 1 Ej = 1x1018Joules

kontrol altında tutulması gerektiğini savunmuşlardır. Bu gruplar aynı za manda, güneş ışığının rüzgara ve ok

lan madenler ve üretim tarzına bağlı olarak çevre üzerinde kesin bir etki leri vardır. Nükleer sistemler diğer

1 = 1055joules 1GJ = 1x109Joules

yanus ısısının düşüş ve çıkışlarına tüm konvansiyonel güç tesislerinden

124 380 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

veya uranyum rezervleri hakkındaki tahminlere göre de yapılabilir.7 Bu tahminler de talep tahminleri gibi el deki verilerin yorumuna dayalı olma sına karşın rezerv tahminleri daha çok doğrudan çıkarım bedellerine bağlıdır. Oysa talep tahminleri aynı zamanda ulaştırma, arıtma, dağıtım ve benzeri dış etkenleri de içerir. Tahminlerde kullanılan veriler her ne olursa olsun tahminlerin dağılımı ol dukça geniştir ve "sonsuzdan"8 daha az iyimser değerlere9 kadar değişir.

ABD için yapılan enerji arz talep tah minlerinin yan ıs ıra, bunu dünya ça pında da düşünmek gereklidir. Enerji üretim ve tüketiminin dünya iklimine yapabileceği olası bir etki ("kelebek etkisini" düşünün'0) hava ve suyla taşınan çeşitli kirlilik türlerine bağlı olarak artan uluslararası ekonomik ve politik ilişkiler düşünülünce, daha geniş bakış açısına duyulan gereksi nim açıktır.

Son olarak, nüfus artışından kaynak lanacak enerji arzı ve kullanımının etkisi göz önünde tutulmalıdır.11 Sas sin'in savunduğu "Global enerji tale bindeki artış en çok az gelişmiş ülke lerden kaynaklanacaktır" görüşü12 ki bu diğerleri tarafından da desteklen mektedir13 az gelişmiş ülkeler tek nolojik ve endüstriyel açıdan ilerle melerini sürdürdükleri için hala ge çerlidir ve bu görüş kaçınılmaz olarak yerli enerji politikalarının yönünü be lirlemelidir.

Enerji Politikaları

Sunulan enerji politikaları arasında eksik yoktur. İyimser olup enerjinin bolluğuna inananlardan14 kötümser olarak ciddi yokluklar bekleyenlere15 kadar değişiklik gösterirler. Bu politi kaların her biri hidrojen ekonomisi16, nükleer olmayan enerji17 çevre açı sından tamamen "sağlıklı" veya "kir letmeyen" olarak adlandırılan enerji18 kaynaklarından bir veya birkaçı üze rinde yoğunlaşır. Ayrıca, bu konu hakkında son 15 20 yıl içinde yüzler ce kitap ve bir o kadar da gazete ve dergi makalesi yazılmıştır.19 İki temel yaklaşımdan birinin teknolojik farklılı ğın yarattığı olaya bakış açılarındaki çelişme kalıcı ve tutarlı bir politika oluşturulmasına ters etki yapmıştır.20 önerilen politikalar farklılıklar göster se de hepsinin "ortak" olduğu bir nokta vardı: Tümü sıkı kurallar koyup genelde tek bir özel metodu benimsi yordu. Bazıları sadece elektrik ile ça lışan sistemleri düşünüyor, diğerleri güneş enerjisinin değişik biçimlerinde çözüm arıyordu ve bunların dışında kalanlar enerji kaybına karşı koruma ve biyokütleye güveniyorlardı. Pek çok önerinin gereksinim duyacağı gi bi, hepsi kararlarla sağlanan bir çeşit baskıyı gerekli buluyor ve jeopolitik değişimler (global köy [global village] ün ortaya çıkışı21) sonucu oluşan du rumu göz önüne almayı unutuyorlar dı.

Çevre

Son zamanlarda ozon tabakasındaki bozulmanın sonucu oluşan sera etki sinin yarattığı problemlerden sıkça söz edilmesi kamuoyunun dikkatini enerji üretim ve tüketimi sonucu olu şan kirletici maddelerin iklim üzerin deki etkilerinden kaynaklanan prob lemlere çekti. Oldukça kapsamlı ve güvenilir bir rapor22 bu soruna dikkat çekmektedir. Sera etkisi veya ozon tabakasına olan bu ilgi aşırıya gitmiş ya da biraz erken oluşmuşsa da so nuçları henüz tam olarak anlaşılama mıştır. Fakat kirliliğin bu kaynağını ve diğerlerini tamamen yok etmeyecek se de azaltacak önlemler, ulusal sı nırlarla kısıtlı kalmamalıdır. Çevre sorunları uluslarüstü olmuştur ve rüzgarların beraberlerinde kirliliğin farklı çeşitlerini taşımalarını hiçbir hü kümetin müdahalesi engelleyemez. Rüzgarların tersine, büyük zorlukları na ve tahmin edilemez sonuçlarına karşın, nehirlerin yatakları değiştirile bilir veya barajlarla kontrol altına alı nabilir. Ayrıca, böyle davranışlar ba rışçı yollarla çözülemeyecek anlaş mazlıklara yol açabilir.

ENERJİ ÜRETİM ve TÜKETİMİ sonucunda ortaya çıkan çevre kirliliği bûyûk boyutlara ulaşmış durumda. Bunlardan biri de asit yağmurları

3. TARTIŞMA Yukarıda sunulanlar, herhangi bir

125 380 ELEKTRİK

MÜHENDİSLİĞİ

"Uzun vadeli bir enerji politikasının oluşturulması için ilkeler koymak göreceli olarak kolaydır, ancak yürütme hiç de kolay olmayacaktır, tik ve en önde gelen ilke, herhangi bir yerli enerji politikasının ulusal güvenliğe de yer vermesidir. Güvenlik deyimiyle, oldukça önemli olmasına karşın salt askeri değil ekonomik ve politik güvenlik de ifade edilmektedir."

126 380 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

uzun vadeli enerji politi kasını etkile yecek fak törlerin sa dece küçük pır bölümü dür. Bunla rın kuvvetle en önemlisi ve belki de en tartışmalı olanı nüfus tur. Malt hus'ün 200 yıl öncesine ait kuramı, enerji tüketi mi ve atık maddelerin saklanması nı unutup sadece yi yecek faktö rünü göz önüne al masına kar şın geçerliy di. Nüfus artışına ilgi 60'ların sonunda tekrar ortaya çıktı23 ve bundan sonra zaman zaman kamuoyunun dikkatini çekti.24

rulurken asıl ilgi nüfusun dengelen mesinin uygun biçimde özendirilmesi yönünde olmalıdır. İkinci önemli nokta ise enerji kullanımında verimliliği ar tırmaktır. Maddelerin tekrar kullanımı, aynı şekilde şehir ve endüstri atıkları nın dönüştürülmesi enerıı planlama sına yapacağı katkının yanı sıra atık maddelerin saklanması sorununun azalmasına da yardımcı olacaktır. Bu, özellikle atık maddelerin depolanaca ğı yer bulma, sorunları olan ABD'de yararlı olacaktır.

Genel bir enerji politikası oluşmasına ters etki eden bir faktör, enerji prob lemlerine özgü bir sorun olmayan partizanlıktır26 ve belki de Teem'in20 ifade ettiğinden daha önemlidir. "Bir amaca bağlılık olarak" tanımlayabile ceğimiz partizanlık5, konuların ve se çeneklerin tarafsız olarak değerlendi rilmesini engeller. Oldukça kökleşmiş olduğu görünen bu problem, farklı grupların fikir çatışmasından ve mali kazanç, çevreci düşünceler, yaşam biçimleri, sağlık ve benzerlerine bağlı kişisel eğilimlerin etkisinden ötürü kapsamlı bir planlamaya engel olur.

Bir enerji politikası planlarken şüphe siz en önemli faktör olan nüfus ya da nüfus kontrolü, aynı zamanda dini, geleneksel ve benzeri diğer düşün celer nedeniyle de en tartışmalı et kendir. Nüfusun önemini göstermek için kabaca bir hesap yapmak yeterli olacaktır.

ABD'de kişi başına yıllık enerji tüketi mi 200 milyon Btuc (yaklaşık 211GJd) dolayındadır. Az gelişmiş uluslar geli şerek enerji tüketim verimliliklerini ar tırdıklarında bu oranın 100 GJ'e dü şeceğini varsayarsak, bu 5 milyarlık Dünya nüfusu için yılda 500 EJ'e eş değerdir. Oünya'nın güneşe maruz kalması, fotosentez, organik çürüme, kullanılabilir okyanus ısısı, rüzgar enerjisi, toplam yağmur düşüşü, hid roelektrik güç, jeotermal, okyanus akıntıları ve gelgit gibi "doğal" kay naklardan elde edilebilecek tüm enerji 295x1018 Btu (yaklaşık 301x1021 J) kadardır.25 Açıktır ki uy gun verimlilikte kullanılsalar bile doğal kaynaklar böyle bir talebi karşılamak tan uzaktır.

Bu yüzden bir enerji politikası oluştu

Bu endişelerin peKçoğu Scıentıtic American'in son sayılarından birisin de belirtilmiştir.27 Aynı sayıda pekçok ekonomik sektörün özel stratejileri için öğütler de verilmiştir. Endişe ve öğütlerin geçerli olmasına karşın su nulan tekliflerin aşırı derecede kural koyucu, yasaklayıcı ve kısıtlayıcı olu şu zorluklar çıkarır. Bizim düşüncemi ze göre uygulanacak politika zorlama ve ek harcamalara yol açacak özel yöntemler koyan değil bazı özendir melerle gönüllü katılımı çekici kılan bir politika olmalıdır.

özendirmektir. En temel sorumluluk gerçek enerji bedellerini30 yansıtan temel enerji değerlerini belirlemektir. Bu bedeller ilk eldeyi, arıtmayı, alet yapımını, üretimi, dağıtımı, kirliliğin elenmesini, atık depolanması vb.'ni kapsamalıdır. Bu etkinliklerde Kurul, örneğin biyokütle dönüştürülmesinde yeniden oluşan ve diğer enerji kay naklarınınkilerin tersine istenmeyen çevre etkileri taşıyan atıkları unutma malıdır ki bu genellikle atlanmıştır.

Enerji üretiminde yeniden işlemeye, şehirsel, endüstriyel ve tarımsal atık ların tekrar kullanımına da gerekli ilgi gösterilmelidir.

4. İLKELER

Uzun vadeli bir enerji politikasının oluşturulması için ilkeler koymak gö receli olarak kolaydır, ancak yürütme hiç de kolay olmayacaktır. İlk ve en önde gelen ilke, herhangi bir yerli enerji politikasının ulusal güvenliğe de yer vermesidir. Güvenlik deyimiy le, oldukça önemli olmasına karşın salt askeri değil ekonomik ve politik güvenlik de ifade edilmektedir.

70'li yıllardaki petrol krizi, yakıt kıtlığı nın yaşam biçimleri ve ekonomi üze rindeki etkisini açıkça göstermiştir. ABD'nin şu andaki petrol ithali % 50'lere ulaşırken herhangi bir azalma çok daha ciddi etkiler doğurabilir. Sonuç olarak, ilk ilke enerjide kendi ne yeterliliğin düşünülmesi olmalıdır

İkinci ilke çevreyle uyumluluğun sağ lanması olmalıdır. Bu, enerji üreti minde veya dönüştürülmesinde olu şan çeşitli kirlilik kaynaklarının kont rolü ve bu kaynakların kullanımının değişik yakıt veya gaz filtrelerinin ta kılması veya diğer uygun tekniklerle kontrolün sağlanmasıdır.

Üçüncü ilke alışılmış yaşam stan dartlarının korunması ve yaşam bi çimlerindeki farklılıklara izin verilme sidir.

Açıktır ki bu gerekleri yerine getirmek için hiçbir enerji kaynağı tek başına yeterli değildir. Bu demektir ki her hangi bir özel enerji politikası grubu nun savunucuları, bazı yerlerde nük

leer enerji, kömür, petrol, gaz ve di ğer kaynaklardan daha uygunken, diğer yerlerde rüzgar, güneş ışığı, bi okütle ve benzerleri seçilebileceğin den her zaman hoşnut olmayacak lardır.

5. SONUÇ

Sunulan çalışmada bazı şüphecileri bile enerjinin en önemli olgu olduğu na inandırmaya yeterli kanıt vardır ve bu öneminden ötürü enerjinin varlığı ve özel amaçlı kullanımı oldukça tar tışmalıdır. Bu yüzden de enerji politi kaları pek çok grubun baskısı altında olacaktır. Sonuç olarak, enerji politi kaları genelde çeşitli kanun koyucu meclislerde ilgili seçmenlerin ve lobi ve organizasyonların politik etkilerinin kuvvetli bir işlevi olduğu politik yön temle yürütülür. Bu tür baskıcı etkileri azaltmak için, ulusal enerji politikası nın biçimlendirilmesi ve yürütme yet kisi Federal Rezerv Kurulu (Federal Reserve Board)29 benzeri bir kuruma veya üyeleri bilgili ve özel çıkarlardan olabildiğince soyutlanmış bir çeşit Anayasa Mahkemesi'ne verilmelidir. Böyle bir kurulun üyeleri bilim, hukuk, ticaret, endüstri, sanat ve benzeri kesimlerden seçilmelidir.

Böyle bir kurulun görevi, en sıradan ev etkinliğinden en çok enerji harca yan askeri etkinliklere kadar, toplu mun tüm kesimlerinde geleceği dü şünen, tutumlu bir enerji tüketimini

6. ÖZET

Bu yazıda bir enerji politikasının bi çimlendirilmesinin ne kadar önemli ve büyük bir konu olduğunu ve enerji stoklarını ve kullanımını etkileyen en önemli etkenleri sunmaya çalıştık. Son yirmi yılın olayları, uluslararası ekonomik bağlantıların gelişmesinin ve diğer ulusların vergi yapılarının değişmesinin, tthalat ihracat sınırla malarının, ithalat ihracat vergilerinin, endüstriyel çıktıların değişiminin vb. diğer ulusların ilgili politikaları üzerin deki etkilerini göstermektedir.

Enerji bedellerini vergilendirmeyle ayarlanacak bir Kurul'un saptanması önerisi yararlıdır. Böylece zorlama için ek araçlara gerek kalmayacaktır. Aynı zamanda bu yöntem yeterli seçme özgürlüğü de sağlayacaktır, (örneğin 70'lerin ortalarında hâlâ "benzin içenler"! kullanmayı seçenler vardı). Belirtildiği gibi, özendirmeler sağlanarak yaşam biçimlerinde deği şiklikler sağlanabilir, ancak bu bir önerinin buyruğuyla31 ya da zorla mayla olamaz.

Şu nokta iyi anlaşılmalıdır ki, düzenli artan enerji bedelleri geriye doğru dur. Yani, düşük gelirli aileler diğer lerinden daha çok etkileneceklerdir. Ancak bunun geçerliliği henüz kanıt lanamaz. Çünkü, düşük gelirli aileler genelde daha küçük evlere, küçük otomobillere, daha az alet ve işgücü azaltıcı diğer aletlere sahiptirler. Oy sa, bu yük, düşük gelirli ailelere satış vergisi ve KDV gibi diğer vergilerden farklı olmasa da, bazı enerji vergisi kredileri sağlanarak azaltılabilir.

Her durumda, böyle düşünceler Ku rul'un tartışmalarının, önerilerinin ve

127 MÜHENDİSLİĞİ

davranışlarının ayrılmaz bir parçası olmalıdır; bunların tümü üyelerin uy gun seçimi için zorlayıcı unsurlardır.

Özet olarak, çekici bir enerji politika sının araştırılması özellikle son 20 yıl dır pekçok kişiyi, organizasyonu ve hükümeti uğraştırmıştır. Şu ana dek az şey başarılmıştır, ancak, gereksi nim büyüktür. Ekonomik özendirme lere dayanacak ve kişilere kayda de ğer bir seçme genişliği tanıyacak yaklaşımın uygulanabilir olacağı ve uluslararası bir anlaşmanın yürürlüğe girmesini sağlayabileceği öne sürül müştür.

KAYNAKLAR

1. Bkz: E. Marshall, 'Beyaz Saray Sentetik Yakıt Programını Donduru yor", Science, cilt 224, sayfa 964 965, 1 Haziran 1984.

2. Bkz: R. Constanza, 'Şekillendirilmiş Enerji ve Ekonomik Değeri", Scien ca, cilt 210, sayfa 1219 1224, 12 Aralık 1980, D.R.Bohi ve M.A.Toman, "Yeni/enemez Enerji Stoklarının Anlaşılması", Science, cilt 219. sayfa 927 932, 25 Şubat 1983: C.J.Cleveland ve diğerleri, "Enerji ve Amerikan Ekonomisi: Bi yofiziksel Bir Yaklaşım", Science, cilt 225, sayfa 890 897, 31 Ağustos 1984.

3. Bkz: Amerikan Sayım Bürosu'nca yıllık basılan Birieşik Devletler İsta tistiksel Özetleri yayınından bir der leme.

4. E. Marshall, "Enerji Tahminleri: Da ha Düşüğe Giderken", Science, cilt 208, sayfa 1353 1356; 20 Haziran 1980.

5. S.H Balch, Yüksek Eğitim Tarihi, Sayfa B3, 15 Kasım 1989

6. Örneğin 19. yy. sonlarında yapılabi lecek tüm buluşların gerçekleştiği gerekçesiyle patent bürosunu ka patma girişimleri vardı. 1939da Amiral C.Woodward "bir geminin tek bir bombayla batırılamayacağı nı" öne sürmüştür. 1945'de Amiral W. Leahy Başkan Tnıman'a atom bombası hakkındaki düşüncesini şöyle sunmuştur: "Bu şimdiye dek yaptığımız en aptalca şey. Bomba asla patlamayacak, ve bunu bir patlayıcı uzmanı olanak söylüyo rum." 15 yıl önce, seçkin bir biyolog olan Gunther S. Stent moleküler bi

128 380 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

yolojinin ömrünü doldurduğunu söylemiştir. Ve Doğu Avrupa'daki son olaylar birçok bilgili uzmanı şa şırtmıştır, Bkz: A.Altarman, Duvar daki Yanlış Diğer Herşey", New York Times, Sayfa 23, 12 Kasım 1989.

7. Bkz: J. C. Fısher, "Enerji Krizi Ufuk ta", Physics Today, sayfa 40, Aralık 1973.

8. H.E. Goeller ve A. Zucker, "Sonsuz Kaynaklar: Üstün Strateji", Science, cilt 223, sayfa 456 462,; 3 Şubat 1984.

9. Bkz: "ABD hatalardan sonra petrol stoklan hakkındaki tahminleri azaltı yor." Nevr Yon\ Times, sayfa 15, 20 Ağustos 1989.

10 G. Gleick, "Kaos", Penguin Books, sayfa 20, 1987.

11. CM. Sliepcevich, 'Korumaya • konuşmaya değil ihtiyaç var.", Hydrocarbon Processing, Temmuz 1975.

12. Sassin, "Enerji' içinde, Scientific American, cilt 243, No: 3, sayfa 118 132, Eylül 1980.

13. L W. Zetey ve B.Groten, "Enerji Po litikasının Sahası ve Limitieri". bası lacak.

14. Bkz: H.Kahn ve diğerleri, "Gelecek 200 Yıl", Morrovi, 1976; J.Maddox, "Enerji Krizinin Ötesinde", McGravt Hill, 1975; R.L Bradley, Jr., "Patia yan Bir Enerji Krizi Yok", New York Times sayfa 23, 8 Şubat 1989.

15. Bkz: D. Meadows ve diğerieri, "Ge lişmeye Sınırlar", Potomac, 1972; M.Mesarovic ve E.Pestel, "Insalık Dönüm Noktasında; Dutton, 1974; M.A. Conant, "Enerji Krizi Bitmiş Değil, her zamankinden daha büyük ve gelecek yönetim için bekleyişte", Washington Post, sayfa A21, 2 Ey lül 1988.

16. J.O.'M. Bockris, "Enerji Seçenekleri, Gerçek İktisat ve Güneş Hidrojen sistemi", Wiley, 1980.

17. A.B.Lovins ve J.H.Price "Nükleer Olmayan Gelecekler", Ballinger; 1975.

18. M.Gabel, "Enerji, Dünya ve Her kes", Anchor, 1980.

19. Bkz: Araştırma Kütüphaneleri Grup 'Veri Tabanı ve INFOTRAC.

20. J.M. Teem. "Neden Ulusal Bir Enerji Politikamız Yok", Engineering & Science, cütXL, No. 4, Sayfa 23 27, Mayıs Haziran 1977.

21. LMorrow, "Global Köye Hoşgeldi niz", Time, sayfa 96, 29 Mayıs

1989.

22. "Uzaydan Dünyayı Gözlemek: Sera Etkisi", Engineering & Science, cilt LU, sayfa 25 34, Kış 1989.

23. G. Hardın, "Yığınların Trajedisi; Sci ence, cilt 162, sayfa 1243 1248, 13 Aralık 1968.

24. Bkz: N.FJensen. "Dünya Gıda Üre timinin Gelişmesinde Sınırlar", Sci ence, cilt 201, sayfa 317 325, 28 Temmuz 1978; R.L.Brown "Dünya Nüfus Artışı, toprak erezyonuye gı da güvenliği", Science, cilt 214, sayfa 995 1002, 27 Kasım 1981; N.Keyfitz, "Artan İnsan Nüfusu; Scientific American, cilt 261, No 3, sayfa 118 127, Eylül 1989; R.N. Gardner, "Bush, Birieşmiş Mil/etler ve pekçok insan", New York Times, şayia 27, 22 Eylül 1989.

25. A.F.Richards, "Okyanuslardan enerji eldesi: Bir gözden geçirme; MTS J., cilt 10, No 2, sayfa 5 23, Şubat Mart 1976.

26. L.J. Zelby, "Enerjipolitikasının temel sorunu: Partizanlık", 5. Uluslararası M'ıami Alternatif Enerji Kaynakları Konferansı (MICAES) Miami Beach, FL, 13 15 Aralık 1982.

27. C.CIark, "Dünya Gezegenini Yönet mek"; T.E. Graedel ve P.J. Krutzen, "Değişen Atmosfer"; S.H. Schnei der, "Değişen İklim"; J. W.M.Ia Rivi ere, "Dünya suyuna tehditler"; E.O.WİIson "Biyolojik çeşitliliğe teh ditier, Scientific American, cilt 261, No 3, Eylül 1989, içinde.

28. P.R.Crosson ve N.J. Rosenberg, "Tarım için stratejiler"; J.H.Gibbons ve diğerieri "Enerji kullanımı için stratejiler"; R.A. Frosch ve N.E. Galhpoulos "Üretim için stratejiler; Devamlı bir ekonomik gelişme için stratejiler"; W. D. Ruckelhaus, "Ken dine yeten bir dünyaya doğru.", ibid.

29. Bkz: .LW.Zelby, "Uzun dönemli bir enerji politikası planlaması modeli için prensipler.". Alternatif Enerji kaynakları II, T.N. Veziroğlu, cilt 10, Enerji Politikası, Ann Artoor Science, sayfa 4955 4962; 1979.

30. "Gazın gerçek fiyatı: galonu 5$; Editör, New York Times sayfa 18, 13 Ağustos 1987.

31. Bkz: A.B. Lovins, "Ilımlı enerji yolları: Kalıcı bir barışa doğru", Ballinger; 1977.