EUCLID AVRUPA SAVUNMA TEKNOLOJİSİNİN GELECEĞİ

EUCLID Avrupa Savunma Teknolojisinin Geleceği0

Y azan: Carol REED Çeviri: Fatih ŞENY URT <">

Avrupa'nın savunma araştırmalarına ve teknolojisine daha tutarlı bir şekilde yaklaşması, iki yönlü ihtiyaca cevap veriyor; Avrupa Savunma araştırmalarında aynı olanın tekrarını azaltmak ve Avrupa 'nın gelecekteki ihtiyaçlarını karşılayacak yetenek artırıcı teknolojilerin maliyetini hesaplı seviyelere getirmek.

SUNUŞ

8 Haziran 1989 tarihinde Es toril, Portekiz'de toplanan onüç IEPG (Independent Eu ropean Programme Group,

Bağımsız Avrupa Program Grubu) ül

kesinin Savunma Bakanları'nın baş

latmaya karar verdikleri EUCLID (Eu

ropean Co operation for the long term

İn Defence Savunmada Uzun Dö

nem Avrupa İşbirliği) programı, araş

tırma tanımı aşamasına yaklaştı.

Bilim ve teknolojideki gelişmelerin öncelikle yansıdığı sanayi sektörlerinin ba şında savunma sektörü gelmektedir. Değişik pek çok üretim sektörü ile iç içe oM t f ^v unma sektörü aynı zamanda müşterisinin gerektirdiği eksiksiz kalite kofUKJ, gizlilik kuralları ve ürünün gerektirdiği büyük boyutlu AR GF payı ve yüksek teknoloji kullanımı ile onlardan ayrılmakta. İleri teknolojileri, AR GE'si, organizasyonu ve pazarı ile oldukça karmaşık bir uluslararası şebeke oluşturan savunma sanayilerinin temel unsurları ise, hala ulusal güvenlik ve rekabettir (veya öyle olmalıdır).

Ulusal bütçedeki yüksek payının kaçınılmazlığı kabul edilirse, savunma sana yini genel bir sanayi ve teknoloji politikası içinde ele almamız ve uygun strate jileri geliştirmemiz gerektiği ortaya çıkar. Gözlediğimiz kadarı ile bu yönde bir ihtiyacın variığı artık kabul edilmektedir.

Daha sonra endüstrinin üstünde çalı şabilmesi için küçük parçalara bölü necek anahtar teknolojik ve araştırma önceliklerini tanımlayacak olan prog ram, savunma teknolojisi araştırma larına yenilikçi bir yaklaşımdır. Bu gi rişim özellikle IEPG üyesi ülkelerin sınır ötesi fiyat teklifi verme ve tedarik imkanlarını artırarak Avrupa savunma pazarını açma çalışmalarını tamamla maktadır.

Savunma sanayimize baktığımızda, "ilgili teknolojilerin dışardan alınıp öğrenil mesi, özümlenmesi ve giderek üretim içinde bir üst düzeyde yeniden üretil meleri" yeteneğinden basit sistemler ile karmaşık sistemlerin komponentleri bazında söz etmek mümkün.

Ama teknik ve ekonomik sınıriarımız nedeni ile henüz ileri teknolojilere bütünü

ile hakim olamayacağımızı düşünürsek, bu teknolojilerin en yoğun kullanıldığı

savunma sektöründe gerekli teknolojik düzeyi yakalama şansımız ne olabilir?

Sektördeki firma ölçeğini, çok uluslu ortaklıklara girebilecek beceri ve sermaye

düzeyine yükselterek, uluslararası dinamiğin içinde yer almaya çalışmak, her

halde, teknolojiyi dışardan almak ve alınan teknolojiyi bir üst düzeyde yeniden

üretmek opsiyonları yanında bunları tamamlayan bir yaklaşım olacaktır. Ulus

lararası egemen odakların büyük kontrolü olan bir alanda askeri amaçlı ama

sivil kullanımı da olan teknolojilere, ulusallık endişesini de gözardı etmeden

sahip olmak isterken, gerçek ürünün silah değil, bilgi ve sistem olduğunu gör

mek zorundayız. Hem bizim için taşıdığı önem, hem de yukarıda anılan öğeleri

göstermesi nedeniyle, Avrupa Topluluğu'nun savunma sanayisindeki ortaklık

arayışını yansıtan bir yazıyı sunmakta yarar gördük. Bu arada, memnunlukla

bildirelimki, Türkiye Avrupa ortak savunma projelerinden bazılarına katılmak

tadır

Metin DURGUT

(*) Defence, Haziran 1990, s. 344 348. (") ODTÜ E/ektrik Elektronik Müh. Bölümü 4 sınıf öğrencisi

GLENEAGLES BİLDİRİSİ

EUCLID savunma teknolojisi progra mının ilerleyişi 21 Şubat 1990'da Is koçya'nın Gleneagles kentinde yapı lan ve IEPG Savunma Bakanlarının katıldığı bir toplantıda gözden geçiril di. Toplantıda bir resmi karar hazırla yan bakanlar, EUCLID programının taslak çalışmalarındaki gelişmeden duydukları memnuniyeti belirttiler.

Karar ilk olarak, Euclid'in her biri belli sayıda Araştırma ve Teknoloji Proje leri'ni (Research and Technology Projects, RTPS) kapsayan çeşitli Av rupa Ortak öncelik Alanları'ndan (Common European Priorrty Areas, CEPAS) oluşacağını belirtmektedir. CEPA, herbirinin altında bir çok çalış ma ekibinin özel RTP'leri formüle edeceği bir gruplamayı temsil etmek tedir.

380 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

Kararda aynı zamanda EUCL'D için genel koşulların bir Program Muhtırası Anlaş ması (Programme Memo randum of Understanding, PMOU) ile belirlenmesi ve hükümetlerin bu anlaşmanın Eylüldeki IEPG NAD (Natio nal Armanent Directors Ulusal Silahlanma Direktörleri) top lantısında imzalanmasını bekledikleri belirtilmektedir. PMoU üzerindeki ça lışmalara başlanmış olup CEPA'larm ve RTP'lerin teknik içerikleri üzerine yapılan İkinci Panel'deki çalışmalara paralel olarak ilerlemektedir. Progra ma destek olacak mali ve idari dü zenlemeler PMoU içinde oluşturula caktır. Bu şekilde PMoU programı bir bütün olarak kapsamaktadır.

Bunun yanında, RTP'lerin her biri için ayrı bir projeye özel yürütme düzen lemesi MoU'nun bütünü içinde yer alacaktır. Tüm bu hususlar yerine geldiğinde de ihaleler açılabilecektir.

Her bir RTP, bir öncü ülke tarafından tüm katılan ülkeler adına yürütülüyor. Bu öncü ülke tarafından yarışma ni teliğinde bir ihalede belirlenecek lider müteahhit firma araştırma çalışmala rını başlatırken, bu ulusal koordinatör ilgili projeye ait her konunun yöneti minden sorumlu olacaktır. Bu "Tek Yasal Müteahhit" daha sonra (hükü metleri RTP'ye katılmaya karar veren tüm ülkelerin ulusal laboratuarlarını ve endüstrileri temsil ediyor) diğer katılan müteahhit firmalarla yapılacak alt ihalelerden sorumlu olacak öncü ülke, diğer ülkelerin PMoU'daki hak larını gözetecek şekilde düzeltilmiş olan kendi kurallarını ve yönetmelik lerini kullanacaktır.

Program için sermaye tedariki şu şe kilde ülkelerin bir RTP'ye katılmaları özellikle DOI (Developing Oefence Indurstry Gelişen Savunma Endüst risi) ülkelerinin katılımının kolaylaştı rılmasını sağlamak üzere başka bir ayarlamaya karar verilmedikçe, tah mini giderlerin hükümetlerce eşit ola rak paylaşılması esasına göre olacak. Her ülkenin kendine düşen işin mali yetini üstlenmesi tasarlanmaktadır, ulusal ödenekler bu amaçla öncü ül kelere açılacak ve bu sayede paranın ulusal sınırları geçmemesi sağlana caktır. Katılan endüstrilerin de kendi fonlarını kullanarak katkıda bulunma ları beklenmektedir.

140 380 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

EUCLID GİRİŞİMİ

CEPA KONUSU PANEL II'DEN

I Ülkeler

. r CE P A ve RTP ı Tanımı

Koordin» eden ülke

<

CL

OİÜ

Ülkelerden uzmanlar

EDIG Ub

İlk RTP tanımı

Şubat 1990

[ Y önlendirme ı Komites ı

G=(CEPA

Uzman Grubu

Katılan Ülkeler Endüstri temsilcileri

İlgili

ülkelar

Spesifikas y onlar

E

Katıları ülkeler rMOLfya! ' uygulama düzenlemeleri

RTP _ Başkan _ > öncü ülke ı İdari Grup

Teklif Talebi

J Seçilen | Teklif

Endüstriden Teklifler

İhale

BUCLID'in Yapılanmasını Göataran Akış Şekli

> Her 11 Avrupa Ortak öncelik Alanı (CEPA) için bir koordinatör ülke atanır. Araştırma ve Teknoloji Projesi (RTP) için ön tanımlamaları formüle etmek üzere katılan ülkelerden uzmanlar, EDIG ve Hükümet Araştırma Labo ratuvarı bilimcilerinden oluşan çalışma gruplarını kurarlar.

I Geçiş Döneminde, RTP'ler maliyet hesapları ile birlikte sürekli olarak yeniden tanımlanırlar.

> Hükümetler RTP için fon sağlayacaklarını bildirene kadar RTP şeklin birinci halkasında döner. Bunu Tanım ve İhale fazları izler.

> RTP taslak aşamasına gelince, ülkeler katılma konu sunda niyetlerini bildirirler. Sonra her CEPA için bir öncü ülke seçilir, öncü ülke, uygulama aşamasını dü zenler ve bu anlaşmanın MoU'ya dahil edilmesi için dokümanları sunar, ihalenin verilmesi için hazırlık ları yapar.

EUCLID'in ortaya çıkmasına sebep olan ana nedenlerden biri DDI ülke lerinin teknolojik gelişmelerini kolay laştırmaktır. Program esas olarak belli bir ölçüde teknoloji transferini gerekli kılan Avrupa ortak savunma AR GE'si ile ilgilidir. Avrupa'nın önde ge len savunma firmaları başkalarının semeresini hiç bir bedel ödemeden alacağı araştırmalara hissedarlarının paralarını yatırma konusundaki endi şelerini ifade etmektedirler. ODI ulus larının teknolojik ihtiyaçlarını takdir et mekle birlikte, firmalar vergi ödeyen lerin paralarının, örneğin Yunanis tan'da rekabetçi bir sanayiyi kurmak için kullanılmasını açıklamakta zorla nabilirler.

Bu teknoloji transferi sorunu EUC LID'in nihai ürünü olan entellektüel mülkün sahipliği sorusunu beraberin de getirmektedir. Karar, IPR (Intel lectual Property Rights, Entellektüel Mülk Hakları) sorununa şu şekilde değiniyor: Entellektüel mülkün sahip leri onu yaratanlar olacak, ancak PMoU'da belirtilen şartlar doğrultu sunda diğer katılan ülkelerin kendi savunma amaçları için kullanıma da sunulacaktır.

Kuşkusuz bu şartlar olağanüstü bir dikkatle oluşturulacaktır. IEPG II. Pa neli, III. özel Çalışma Grubunu (nor mal olarak III. panele rapor eder) IPR'nin yasal ve teknik durumuna ve kullanıma ait maddeleri ve şartları hazırlamakla görevlendirilmiştir.

Hükümet temsilcileri entellektüel mül ke sahip olmak istemediklerini, sade ce kullanmak istediklerini vurgula maktadırlar. Bir endüstri yetkilisinin belirttiğine göre problem kullanım haklarıdır ve firmalar teknolojilerinin hükümetler tarafından rakiplerine su nulabileceğinden çekinmektedirler.

zançtan şüphe etmiyorlar. Bununla beraber, programın temelini oluşturan yasa ve ihale şartları ile firmaların re kabet ihtiyaçlarının uzlaştırılması ko lay olmayacaktır.

EUCLID programı ile ilgili son önemli nokta, tüm katılan ülkelerin birlikte eşit olarak çalışmalarıdır. Endüstri RTP'ler için tekliflerin oluşturulmasında, EDIG (European Defence Industry Group Avrupa Savunma Endüstrisi Gru bu)'ler yoluyla aktif olarak rol alacak tır. Program bu bakımdan benzersiz dir, çünkü ilk kez mevcut bir programa cevap vermek yerine, savunma fir maları hükümet kaynaklı bir savunma ve araştırma programının oluşturul masında bilfiil yer almaktadırlar. Bu rada ümit edelim ki, teknik detaylar ve özellikle EUCLID'in yasal, mali ve idari yönleriyle ilgili nihai kararlar tüm ilgililerin görüşlerini dikkate alsın.

EDIG belirli araştırma konularına ka tılmak isteyen firmaların uzmanların dan oluşan CEPA Endüstri Grupları (CIG) kurmuştur. 3u CIG'ler, araştır ma öncelikli bir alandaki RTP'leri ta nımlamak üzere, resmi araştırma la boratuvarları ile birlikte veya tek baş larına çalışırlar.

Olası projelerin tanımlanması ve sap tanması için değişik çalışma grupları tarafından Haziran 1989'dan bu yana toplantılar yapılmaktadır. Şimdiye ka dar bazı CEPA ve RTP'ler taslak ta nımlama aşamasına geldiler. Bu aşa malardan sonra ülkelerin çalışmalara

EUCLID'in temellerini oluşturan yasa ve ihale konularında pekçok belirsizlik bulunuyor. Endüstri ve hükümet, PMoU'da yer alacak IPR şartlarını müzakere ederken IEPG hükümetle rinin ihalelerin verilmesi konusunda bütünü ile işler bir çerçeve sağlama mış bir MoUyu imzalamasından hala endişe ediliyor..

İhale konularına gelindiğinde EUCLID programı oldukça karmaşık bir hal al maktadır. Firmalar tek başlarına kar şılayamayacakları bu ileri teknoloji araştırma programından gelecek ka

katılıp katılmayacaklarını bir ön açık lama i!e bildiriyorlar. Bazı ülkeler ge nellikle ulusal örgütlerinin uzmanlaş tığı ve araştırma yapabilecekleri ko nularda, ilgili RTP ce CEPA'lar için tercih belirtmişlerdir.

Bazı CEPA ve RTP'ler diğerlerinden daha iyi tanımlanmışlardır. RTP'ler sürekli olarak yeniden tanımlanmak tadırlar ve 10 yıl sonra gerçekleşecek tek bir teknoloji üretmeyi planlayan ortak bir askeri çalışma programı ta nımlamaktaki güçlük düşünülürse, bu çok doğaldır.

ARAŞTIRMA ALANLARI

Şimdiye kadar onbir Avrupa Ortak Öncelikli Alanı (CEPA) potansiyel araştırma alanı olarak listeye alındı. Bunlar aşağıda verilmiştir:

CEPA I Modern Radar Teknolojisi (Airborne Radar Uçan Radarlar)

Bu CEPA üzerinde çaiışmalar, ileri uçan radar teknolojisine göz atmakla başlamıştır. Pek çok toplantı yapılmış ve uçan radar teknolojisinin farklı as keri uygulamaları incelenmiştir. Bu askeri uygulamalar halen gözden ge çirilmekte ve CEPA I için ilk RTP bu teknolojinin en iyi nerede uygulandı ğını belirlemek üzere araştırma yapıl masını planlamaktadır.

Ana amaç, aktif bir anten kullanarak

1 4 1 380 ELEKTRİK

MÜHENDİSLİĞİ

aktif faziı sıralı bir uçan avcı radarı geliştirmektir. Aktif an ten teknolojisi gallium arse nide kullanımını gerektirdi ğinden başka bir RTP'de, Avrupa'nın geliştirmekte is tekli olduğu gallium arşemde konusunda teknoloji araştır ması yapmayı planlıyor.

Fazlanmış sıralı radar teknolojisi Av rupa için yeni bir şey olmasa da özel likle uçan avcı radar sistemleri için daha çok araştırma yapılarak mü kemmelleştirilmesi gerekiyor. Bu ihti yaçtan olacak Ferranti ECR90 için fazlı bir s>ra yerine denenmiş mekanik tarama antenini kullanmayı seçti.

Aktif bir anteni etkili bir radar sistemi

haline getirmek için gerekli diğer tek

nolojilerin üzerinde çalışmak üzere başka RTP'ler önerilmiştir. Bunlar devamlı olarak yeniden tanımlan makta ve bu husus araştırma proga mını bir bütün olarak içine alan kesin bir tanımlama olmaksızın CEPA l'i belirsiz bölgede bırakmaktadır. Ama bu CEPA'ya duyulan İlgi hayli yük sektir. Almanya Avrupa'nın önde ge len savunma firmalarıyla yapılan top lantılara başkanlık etmektedir; Al manya'dan Dornier ve Siemens, İn giltere'den GEC Marconi ve Ferranti, Fransa'dan ESD ve Thomson CSF, Hollanda'dan Hollandse Signaalap paraten, İtalya'dan Elettronica Spa ve

Halen Fransa'nın başkanlığını yaptığı CEPA H'de en azından üç araştırma ve teknoloji projesi bulunmaktadır. Bunlardan birincisi nükleer dayanıldık uygulaması açısından silikon yalıtkan teknolojisidir, önerilen ikinci RTP komponentlerin bağlantı ve montajı ile ilgilenecek; çünkü askeri ortamlar sivil ortamlardan çok daha zorludur ve daha özel birleştirme teknikleri gerek tirir. Üçüncü RTP askeri kalifikasyon sorusu üzerinde çalışıyor ve yeni sili kon aygıtları için ihtiyaç duyulan ve tüm Avrupa'da kabul edilebilecek ka lifikasyon testlerini araştırıyor.

İspanya'dan CESEL SA, bu progra Diğer potansiyel RTP'ier hücre kü

ma ait tekliflerin oluşturulmasına aktif tüphanelerinin askeri uygulamaları,

olarak katılan firmalardır. Bir kez bü davranış modellemeleri ve ICCS

tün program detaylı RTP'lere bölün (ASIC) konularını araştıracaktır.

dükten sonra, bu firmalar radar pro

jesini oluşturan spesifik araştırma

projeleri için teklif vermek üzere bir CEPA III Kompozit Y apılar

grup oluşturacaklar. Konsorsiyum (Composite Structures)

yaklaşımı sayesinde firmaların kendi uzmanlık alanları lehine programı yönlendirmeleri kısıtlanmış oluyor.

Kompozit yapılar alanında bazı teklif ler sunulmuş bulunmaktadır. Başlıca üç teknik konuda düşünülmektedir; ilk

olarak kompozit yapıların çalışma

esaslarının anlaşılması ve askeri

CEPA II Silicon Micro

amaç için kullanılması; ikincisi hafif

Elektronik

balistik koruma ve üçüncüsü de gaz

(Silicon Microelectronics)

türbinlerinde kullanılacak yüksek si'

Bu CEPA üzerindeki çalışmalar ol dukça ileri bir aşamaya ulaşmış bu lunmakta, çünkü endüstri bu konu üzerinde ESPRIT gibi Avrupa Toplu

caklık kompozitleridir. ilgilenilen diğer alanlar ağır balistik koruma, yapısal amaçlar ve elektromanyetik pencere ler için kompozitlerdir.

luğu ARGE Programlarında yıllardır Şu an Hollanda tarafından başkanlığı

ortak bir çalışma içinde. Bu yüzden uzmanlar teknolojinin sivil ESPRIT programında eie alınmamış askeri uygulamalarını tartışmaktadırlar.

sürdürülen CEPA III özellikle Fransa, İspanya ve Almanya'dan önemi bir Ügi görmüştür. Rolls Royce ve British Aerospace bu alanda İngiltere'yi tem

si! etmektedirler.

CEPA IV Modüler Avtonikler (Modüler Avionics)

Bu CEPA'nın amacı bir uçak sistemini etkili bir şekilde tasarımlayacak ortak bir elektronik sistem modül setini ta nımlamaktır. Sonuç olarak daha uy gun bir mimari ve yapı beklenmekte dir.

Ancak bu CEPA'da, bazı ülkelerin Amerika'da zaten yapılmakta olan araştırmalarla gereksiz çakışmalar olacağı fikrinde olmaları yüzünden bazı güçlükler ortaya çıkmıştır. Soru Avrupa'nın kendi kendine ne kadar gitmeye çalışması ve ABD ile bir bağlantı kurulup kurulmayacağıdır. MoD çalışanlarına göre, bu alanda Atlantik ötesi olası bir araştırma or taklığı için karar beklerken avionik standartlarında sorun çıkacaktır. Av rupa avionik standartları ABD stan dartlarına göre büyük farklılık göste rebilmektedir. Halen modüler avionik leri uyumlu bir hale getirme çalışması yapmak üzere bir RTP planlanmak tadır. Çalışmada modüler avionikler konusunda yapılan çalışmalar göz den geçirilecek ve Avrupa için uygun bir araştırma programı teklifi hazırla nacaktır.

CEPA V Elektrikli Silah (Electric Gun)

Bu CEPA başta ingiltere olmak üzere büyük bir ilgi toplamıştır. Çok geniş bir teknoloji dizisi çerçevesinde bir takım

142 380 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

RTP önerileri getirilmiştir. Bir ön RTP bu alandaki teknolojiyi inceleyecek ve bunlardan hangisinin fiyat açısın dan en uygunu olacağını araştıracak tır.

Bu araştırma programının amacı ge lecek kuşak zırhları etkisiz kılacak bir merminin geliştirilmesidir. Elde edile bilen hızın sınırlı olduğu kimyasal enerji yerine büyük bir manyetik alan kullanarak küçük bir kütleyi 10 15 km/sn gibi yüksek hızlarda fırlatma kapasitesi olan enerjiler yaratmak mümkündür. Günümüz teknolojisi ile bir mermi 3 km/sn'de ancak Mach 8 9'da uçabilirken elektromanyetik alanla fırlatılan mermi Mach 20 veya 30'la uçabilecektir.

Bu, ancak 2020 yılından sonra uygu lamaya konulabilecek çok ileri bir teknoloji araştırması programıdır. Ge çecek süreye, doğru enerji kaynağı dengesinin kurulabilmesi, bir başka deyişle istenilen etkiyi verecek doğru enerji dengesinin bulunması için ge rek duyulacaktır.

Bu CEPA'nın başkanlığını İngiltere yürütmekte ve Hükümet Araştırma Merkezi, RARDE, bu alandaki araş tırmanın başını çekecek gibi görün mektedir. Herhangi bir detaylı RTP teklifi getirilmemiş olsa da CEPA V için yağmur, kömür ve elektrotermal silah teknolojisi, yüksek hızlı cephane ve enerji depolanması gibi araştırma teklifleri hazırlanmıştır.

CEPA VI Y apay Zeka (Artificial Intelligence)

Bu alanda çok çeşitli RlP'ler için faa liyet alanı bulunmaktadır. Olası proje ler arasında Komuta ve Kontrol Sis temleri için gelişmiş bir çalışma istas yonu araştırmaları, yüksek hızlı model tanıma ve 'bilgi mühendisliği' verilebi lir.

Fransa'nın başkanlığını yaptığı CE PA'da bir Fransız firması olan AMD'den bir uzman, bu alanda çalı şan CEPA.Endüstri Grubu'na öncülük etmektedir.

recede gizüiiği olduğu için problem

çıkmaktadır. Bazı potansiyel RTP'ler için teklifler getirilmiş olmasına rağ CEPA IX Uyduyla Gözetleme men bazı IEPG ülkeleri bu alanda or Teknolojisi (Sat e Süte Survellıance tak çahşmayı sağlayabilecek kadar Technology)

bilgi bulunduğundan kuşku duymak tadırlar. Özeilikie ingiltere, teknoloji nin büyük kısmını kendisi sağlaya caksa böyle bir araştırma alanına ka

Bu alanda yapılacak çalışmalar ilk etapta doğrulama amaçlı teknoloji araştırması ile ilgili olacaktır Teklif edi len projeler, yüksek çözünütlüğe sahip

tılmayı yararlı görmemektedir.

optik alıcılar teknolojisi; uzay kullanım

Bu yüzden ingiltere bu programdan çekilmiş ve toplantılarda temsil edil memiştir.

ları için sentetik ışık delikli radarlar; gerçek zaman işlemleme, veri depolama ve yer bölümleme teknoloji lerini içerir.

İmza işlemi tartışmalı bit konu olmaya devam ederken, sabit üsler, uçak sı ğınakları ve pistleri hakkındaki RTP'ler

Norveç ve Fransa bu CEPA'ya şu an için beraber başkanlık etmektedirler.

üzgrlerinde daha kolay anlaşmaya

vanlabilecek gibi görünüyor.

CEPA X Denizaltı Teknolojileri

İspanya bu CEPA'ya CIG'ye liderlik (Undersea Technologies)

eden İspanyol grubundan, Şener SA, bir temsilciyle başkanlık etmektedir.

Bu CEPA'nın amacı okyanusiann di namiğinin incelenmesidir. Bu okyanu

sun davranışlarının hesaplanabileceği

CEPA VIII • Opto Elektronik Aygıtlar (Opta Elekctronic Devices)

istatistik! bilgilerin toplanacağı bir uzaktan ölçüm platformunun kurulma sını gerektirmektedir. Ancak o zaman okyanusların dinamiği ifade edebilecek

CIG liderliği Agusta tarafından ve bir matematiksel model oluşturulabile

başkanlığı İtalya tarafından yürütülen cektir.

bu CEPA altında bir çok RTP teklifi getirilmiştir.

Çevre yayılımını, gürültü yankılanması nı, alıcıları, veri işlemesini ve su altı

Bir çok RTP'ler taslak oluşturma aşa araçlarını inceleyecek pek çok RTP masına ulaşmış bulunmaktadır. Uy teklifi verilmiştir. Duyarlı olan imza iş gun maliyetli hafif kızılötesi alıcılar, lemi alanına girdiği için, gürültü ölçümü bilgi alıcıları, katı hal laser kaynakları, ve kontrolü çalışmaları problemler ya uygun yoğun karbondioksit laser do ratmaktadır.

nanımı ve alıcı birleştirmesi içerilen proje konularındandır.

Şu an İngiltere ve Hollanda bu CE PA'ya başkanlık etmekte, İngiliz Mar

Pilkington ve Thorn EMİ gibi ingiliz coıii Sualtı Sistemleri Şirketi de en firmaları bu araştırma alanında faali düstri iş bölümüne liderlik yapmakta yette bulunmaya istekli görünmekte dır.

dirler.

CEPA VII İmza İşlemi (Signature Manipulation)

Bu CEPA gizlilik teknolojisi üzerine araştırma anlamına gelmektedir. Bu alanda bilgilerin çoğunun yüksek de

*£*;•«.

143 MÜHENDİSLİĞİ

CEPA XI • İnsan Faktörü (Simulatörle Eğitim Teknolojileri Simulatör Training Technologies)

Bu CEPA esas olarak Hol landalılar tarafından öneril miştir. Ancak simülasyon ve eğitim konusu EUC LID'in henüz oluşmamış teknolojilerin araştırmalarıyla ilgi lendiğinden bir takım sorunlar çık maktadır. EDIG, IEPG hükümetleri ne bu alanın çok dar olduğunu ve insan faktörü alanını ya da "insan makine" ortak kesitini bütünüyle içi ne alacak şekilde genişletilmesini önermiştir. Bu yüzden araştırmanın odak noktası, simülasyon bakış açı sıyla fiziksel dünyanın ne kadar

gerçekçi olarak canlandırılabileceği nin araştırılmasına çevrilmiştir. Gör sel sunuş ve bilgisayar insan ilişki leri, telerobotik ve stres tespiti üze rinde çalışılacak araştırma alanla rındandır.

Bu aşamada CEPA'ların bazıları di ğerlerinden daha seçik olarak tanım lanmış bulunmaktadır. Bundan sonra ki kilometre taşı PMoU'nun imzalan masının ve ilk RTP'nin yürürlüğe ko yulmasının beklendiği IEPG NAO'larının Eylül'de yapacakları top lantıdır. O zaman IEPG ülkeleri bu projelerden hangilerinde bulunacak larına karar vermiş olacaklar ve böy lelikle savunma firmaları özel proje lerde beraber çalışabilecekleri ortak lar aramaya başlayabilecekler.

'

KISALTMALAR

DUY URU

Elektrik Mühendisliği Dergisi'nin 381 ve 382. sayılan

"İLETtŞlM TEKNOLOJİLERİ"

özel sayısı olarak hazırlanmaktadır.

CEPA Ortak Avrupa CraeiBtfi AJantan (Common Eurppean Priotfy Areas)

CIQ

Cepa Endüstri Grubu

(Cepa Industriaİ Group)

0 0 1 Gelişen Savunma Endüstrisi CHkesi (Devetoping Defenc» Industry Nation)

EUCUD Savunmada Uzun Dönem Avrupa ^birliği

(European Co operation For The Long Term İn befence) EOIG Avrupa Defans Endüstrisi Grubu

IEPG

(Eutopean Defenc» fndus&yGroup)

Bağımsız Avrupa Programı (Independent EutopeaftPmgramme)

IPft

Entellektüel Mülk Hakten

(IntellectualPropertyRights

NAD3 Ulusa) Silahlanma Yöneticileri

(National Armament Dlrectons)

v;

PMOU Program Muhurasr Anlaşması (Programme Memorandum Of Und«retanding)

HTP Araştırma ve Teknoloji Proje»!

Bu sektörde yer alan firmaların reklam başvurularını en geç 20 Ağustos

1991 tarihine kadar 117 38 18 no'lu telefona yapmaları rica olunur.

OSMAN KAY AN

Odamız 15275 sicil numaralı üyesi Osman KAY AN'ı bir iş kazasında kaybettik.

AİLESİNE, Y AKINLARINA VE ODAMIZ CAMİASINA BAŞSAĞLIĞI DİLERİZ.

144 380 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ