YENİ ÜRÜN & YENİ TEKNOLOJİ

YENİ URUN YENİ TEKNOLOJİ

antik nedir soru su her zaman in sanlık tarihinin temel sorgula malarından ve yapı taşla rından biri oldu. İçerdiği anlam ve yapılar ne olursa olsun düşünsel dünyanın çizgilerini belirleyen bir fe nomen; mantık.

Bugünün teknolojisinin te mel aldığı Aristoteles mantığı "gerçek hayata uygulanabilirliği" konusun daki esnekliği (ama aslın da çok keskin uçlu) ile ya kın zamana dek neredey se tekel durumundaydı. Ta ki tüm yaşama kendini sindirmiş ikili mantıktan kurtuluşu sağlayacak, "varlık yokluk" (1 ya da 0) ayırımından "biraz varlık biraz yokluk" (1 ile 0 arası) çizgisine ulaşılana dek. Klasik mantığa alternatif olarak matematikte kendi ni bulan bu esnekliğin adı Bulanık (belki Hayal Me yal) Mantık (Fuzzy Logic).

20'li yıllarda Polonyalı ma tematikçi Jan Lukasievvicz tarafından ortaya atılan ve 60'larda California Üniver sitesi Berkeley'de Lotfi Zadeh tarafından bugünkü yapısına kavuşan Bulanık Mantık (BM), kategorilerin ve sınıflamaların olanak sızlığını, tanımların belir sizliğini öngörüyor ve bu tür tanımlamalara dayalı bir dünya anlayışının ye tersizliği görüşünü savu nuyor. Klasik mantıkta bir kümenin elemanı olmak ancak "olmak ya da olma mak" uçlarında tanımlana bilirken BM'ta "biraz ele manı olmak" gibi bir ta nımlama mümkün. Nasıl mı?

MANTIĞIN BULANMASI DEĞĞİİL

BULANIĞIN MANTIĞI!!!

Hazırlayan: Lütfi VAROĞLU

Boy sınıflaması yaptığımızı varsayalım. Klasik mantık ta yapacağınız şey bir sınır çekip üzerindeki insanları "uzun", altındakileri de "kı sa" olarak adlandırmakta dır. Peki boyu diyelim ki, 1.65'ten kısa olanlara ne diyeceğiz ya da 1.90'ın üzeri ne olacak, çizeceği miz sınırı ne belirleyecek, BM'ta böyle endişelere yer yok. Neden mi? 1.65 altına "çok kısa" (Pigmelerin ya

şadığı bölge hariç), 1.90 üzerine "çok uzun" deriz. Peki arası ne olacak. 1.75 civarı "uzun"dur; ama o kadar da değil. O zaman 1.65 1.90 arasında yeni bir sınır oluşturup 1.75 1.80 arasına "orta boylu", 1.75 altına "az kısa", 1.80 üzerine "az uzun" dersek artık yeterli (hatta biraz sı kıcı) bir tanımlamayı ba şarmış durumdayız. Son tanımladığımız orta boylu

282 383 384 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

ların "Uzunlar" veya "Kısa lar" kümesinin elemanı ol malarının derecesini eskisi gibi 1 veya 0 ile tanımla yamayız artık. Örneğin, 1.68'lik birinin Kısalar'a üyelik derecesi 0.9 iken 1.73'lük ancak 0.3 dere cesinde üye sayılacak. Hepsi bu...

Ağırlıktan kirliliğe, renkler

den sıcaklığa dek birçok

konudaki sınıflamaları

benzer yöntemle yapmak

mümkün. Böylece günde

lik dilde çok kullandığımız

ama klasik mantıkta yerle

ri olmayan "belki", "az

çok", "hemen hemen", "bi

raz" gibi yuvarlak (net ol

mayan)

tanımlamalar

BM'ta hayat buluyor.

Bulanık Mantık Ne İşe mi Y arar

Kuramsal bilgilerin kullanı lan gerçeklere dönüşme leri zaman alıyor. Bu süreç geçmişe göre artık daha hızlı gerçekleşiyor. Ancak yine de BM gibi "devrim" nitelikli değişmeler zaman alıyor.

80'lerin sonunda BM işinin ciddiyetinin farkına varan ABD üniversiteleri uygula maya dönük çalışmalara giriştiler. BM'ta ayakları yere basan ilk ciddi çalış mayı Japonlar 80'lerin son larına doğru bu konuya bü yük Ar Ge yatırımları yapa rak gerçekleştirdiler. Mat sushita Electric Industrial Corp. bu yatırıma girişen firmalardan biriydi. 1987 yılında firma araştırma la boratuvarında bir takım oluşturup bunun başına kontrol sistemleri uzmanı ve BM'ın evlerde olası uy

"Bazı yonga tasarımcıları şimdiden geleceğin düşünen (1)

ve karar veren makinelerinin BM temelinden şekilleneceğini iddia ediyorlar.

Kimbilir belki de geleceğin bilgisayarları Aristocu değil biraz Budist olacaklar., gulamaları üzerine iki dok tora tezine katkıda bulun muş olan Nobaru Waho mi'yi getirdi. 1988 yılında Matsushita firmasının BM çalışmaları basına tanıtılacak boyuta geldi. Matsushita firması nın çamaşır makinası bö lümü mühendisleri bu mantığın çamaşırların yı kanması konusuna nasıl uygulandığını anlattılar. 1989'da beklendiğinden daha hızlı bir şekilde Mat

sushita ilk BM uygulanmış ürününün tasarımına ge çilmesine karar verildi. Tasarım grupları araştırma laboratuvarlarında bir yıl çalıştılar ve araştırma gru buyla üretim grubunun farklı yaklaşım ve anlayış larını biraraya getiren bir sonuca ulaştılar. Kirlilik ve elbise çeşitleri BM düze ninde sınıflandırılıyordu ve kullanıcıdan alınan çok az bir bilgiyle yıkama düzeni ne makina karar veriyor du. Firma yöneticileri böy lesine yeni doğmuş tek nolojik uygulamanın bü yük üretime dönüştürül mesi konusunda epeyce tedirgindiler. Ancak yine de firma bu konuda cesur davrandı ve dahası yeni bir çalışma alanı olarak elektrik süpürgelerini be lirledi. 1990 Şubat'ında BM ile çalışan ilk çamaşır makinaları satış yerlerine ulaştı. Kullanıcıların bu ürünü çok çabuk benim semeleri ile ilk altı ayda 180 000 satış rakamına ulaşıldı. Bu olay oldu. Ve işin asıl çarpıcı yanı 1 yıllık çalışmayla kuramsal bilgi nin ticari başarı ve paraya dönüştürülmüş olmasıydı.

Bulanık Mantıkta

Gelecek

Kehanete gerek yok. BM geleceğini bilgisayar uy gulamalarında eninde so nunda gösterecek. Hatta şimdiden bazı tehlikeli uy gulamaların gerçekleştiril diği merkezlerde tecrübeli kullanıcıların bilgilerinin BM kullanılarak aktarılma sı ve denetimin bilgisayar larla sağlanması düşünü lüyor. Bazı yonga tasarım cıları şimdiden geleceğin düşünen (!) ve karar veren makinelerinin BM temelin den şekilleneceğini iddia ediyorlar.

Kimbilir belki de geleceğin bilgisayarları Aristocu de ğil biraz Budist olacaklar.

DUY URU

Sayın Üyelerimiz, TMMOB 31. Genel Kurulu, "Geçmiş yıllara ait aidat borçlanmızın, borcun ödendiği tarihteki üye aidatı miktan üzerinden ödenmesi"ni Tüzük hükmü haline getirmiş ve "Bu hükmün 1 Ocak 1992 tarihinde yürürlüğe girmesi"ne karar vermiştir.

Bu nedenle geçmiş yıllara ait aidat borcu olan üyelerimizin fazladan ek ödeme yapma durumunda kalmamaları için, 1 Ocak 1992 tarihine kadar geçmiş aidat borçlarının • tamamını eski miktarlar üzerinden ödemeleri gerekmektedir.

"Küçük miktardaki aidat borcumuzun ne yaran olur" yanılgısına düşmeden aidatlanmızı, İŞ BANKASI YENİŞEHİR ŞUBESİ 5110 NO'LU HESABA mümkün olan en kısa sürede havale ettirmemiz, odamızın faaliyetlerinin aksamaması için çok önemlidir. Lütfen, aidat borçlanmızı bulunduğumuz yerdeki bankalardan havale ettirmek zahmetinden kaçınmayalım. Bizlerin irili ufaklı katkılan Odamıza güç katacaktır.

1990 yılı aidatı 24.000. TL 1991 yıh aidatı 60.000. TL'dir. 1992 yıh aidatı 120.000. TL olacaktır. Bu nedenle 31.12.1991 tarihine kadar ödenmemiş olan aidat borçlan, 1992 den önceki yıllar için de 1992 nin aidaü olan 120.000. TL üzerinden tahsil edilecektir. "Bir kaç bin lira havale ettirmek için bankaya gidilir mi?" demeden, aidat ödemelerimizi zamanında ve en iyisi yıllık aidatımızı peşin olarak yatıralım ve arkadaşlanmızı da uyaralım. Sayın üyelerimizin bundan böyle gerekli duyarlılığı göstereceğinden eminiz. Teşekkür eder, esenlikler dileriz.

YÖNETİM KURULU

383 384 ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ