HİDRO-ELEKTRİK SANTRALDA REZERVUAR İŞLETMESİ

Hidro Elektrik Santralda

Rezervuar işletmesi

Sakarya nehn üzerinde bara] mevkiinde 1938 denberı yapılmakta olan rasatlar aşağı

daki vasati debileri vermiştir:

Aylar

Debi MVSan.

Şekil. 1 de bu cetvel grafik olarak göste

rilmiştir.

Nehrin yukarıdaki debilerde su getirdiği

sene tasavvur ederek buna «vasati sene» ta

bir edeceğiz. Vasati senede nehir ortalama

olarak 77 MVSan. su getirmektedir.

Vasati Senede Rezervuar İşletmesi:

1 — Vasatı senede türbinlere devamlı ola rak 77 M3/san. su sevkedildiğıni,

2 — Feyezanın rezervuarda azamî seviye

yi su atılmadan temin ettiğini farzedelim.

Nehir Ocak'tan Mayıs sonuna kadar tür binlere sevkedilen 77 MJ/san. lik ortalama de

tiden daha fazla su getirdiğinden, bu aylarda

rezervuar seviyesi yükselecek, Mayıs sonun dan itibaren ise nehir akışı 77 M3/san nin al

tında olduğundan seviye düşecektir.

Sanyar'da rezervuar azamî seviyesi 475 M.

kotrna tekabül etmekte olup, bu seviyede bi riken toplam su miktarı 1,9 X 109 M3 tür. Türbinlere devamlı 77 M3/san. su çekilmesi

halinde, şekil 2 yardımiyle rezervuar seviye

sinin değişimini tesbıt etmek mümkündür.

Arkadaki cetvel, rezervuar seviyesinin

aylık değişiminin hesaplanmış tarzını şekil 3

de seviye değişimlerinin grafiğini göstermek

tedir. Toplam senelik enerji: 440 X 106 kWh.

Vasatı senede 440 X 106 kWh üretim yapı

labileceği cetvelden görülmektedir. Ancak ay

lık akışların evvelden biünmesi ve rezervuar

seviyesinden azamî istifade edilmesi neticesi

elde olunan bu miktar, fiilî iş'etmede su al

ma veya seviyeden kaybetme gibi hallerde %3 azalabilir. (13,2 X 108 kWh).

Cetvel: 2 deki çalışma, santralın baz san tral olarak çalışmasını göstermektedir.

Sanyar santralını bir pik santral olarak da çalıştırmak mümkündür. Bu husus aşağıda kısaca incelenecektir.

Şekil: 5 de görüldüğü gibi 90 MW. lık zir ve yükü günde 478.800 kWh enerjiye tekabül etmektedir. Halbuki cetvel 2 de görülen en dü

DOLU K IRVUAR

Rezervi/arın Çölması

Rcısrvuarın Boşalması

E. M. M. ıı ıa

47U»

MU *

7/_

f

*autı

*

JOO

'm

«o

REZERVİMİ) H0CM1

an>

W".

2HB

ŞEKİL : 2 şük takat devamlı çalışmada 47.100 kW. dır. Bu tâkatla günde 24 X 47 100 = 1130400 kWh üretim yapılabilir. Netice olarak santral pik te 478 800 kWh üretim yapacak, (Şekil: 5 de ki şartlarda) pik dışında ise sisteme 1130 400 — 478 800 = 651 600 kWh verecektir.

Santral baz çalışırsa rezervuar işletmesi santrala günde sabit debide 86 400 X 77 = 6 652 800 M8, su tahsis edecek, pik çalışırsa bu suyun % 42,4 ü (2 820 787 M3.) tahminen 7 sa at sürecek olan pik zamanında % 57,6 sı ise diğer saatlerde kullanılacaktır.

1 \\\ V

t

ÇIKI» SUY U SEVİ Y ESİ DEĞİŞİMİ

I'"7

!

m/ 1 t

K

II 0

He

İt «Vrrsar V»

ŞEKİL : 4 vasati kabili istifade debinin 50,5 M'/san. ol duğunu göstermiştir. Böyle bir senede ener ji üretimi ve baz çalışmada asgarî santral ka pasitesi, vasatı senenin değerleriyle kıyaslana rak aşağıdaki gibi hesaplanabilir.

Senelik enerji üretimi: 50,5 x 427 x 10» = 280 X 10» Kwh. 77

İ5ene içinde baz çalışmada ünitelerin ve rebileceği en düşük takat.

50,5 x 47,1 MW = 30,8 MW.

~Sene içinde günde en az üretilecek enerji 30,8 MW x 24 saat = 739 200 Kwh. 90 MW. İlk pik yüke 478 800 Kwh. tekabül ettiğine göre (Şekil: &) pik dışı saatlerde san tral sisteme 739 200 — 478800 = 260 400 Kwh. verecektir. Sanyar'da faydalı rezervuar hacmi 1500 X' İöo M5 olup, bu hacim vasatî senede gelen suyun % 63,8 ini teşkil etmektedir. Buna gö re rezervuar işletmesinin ancak bir yıllık re gülâsyon yapabileceği meydana çıkmaktadır.

| funy Botı Anot/ofu yuk tÇnsme göre cfrtrm toleo taiotıacm irttobvt«te» »W m/Hortan

I —j î

V8

ŞEKİL : 3

Pik çalışmada türbin karakteristikleri, en gayri müsait rezervuar seviyelerinde dahi 90 MW. takat verecek debinin türbinlere şev kinin mümkün olabileceğini gös^rmek^d^ .

Nehrin az su getirdiği senelerde durumu kısaca incelemek mümkündü*. 1938 den bugü ne kadar yapılan rasatlar senelik en düşük

"JEKlL : 6

1 ** ' t »**—**<•

Kezervuar işletmesinde, rezervuar seviyesin den azamî istifade ve su zayi etmemek husus larını bir arada düşünmek icap eder. Aksi takdirde âzami üretim yapmak için aşın de recede sudan kaybetmemek iddiası, seviyeden dolayı kayıplara sebep olur ki, bu tersine bir

netice verebilir. Her sene rezervuar işletmesini plânlarken geçmiş su rasatlarını ve meteoroloji raporla rını takip ederek mümkün olduğu kadar neh rin getireceği akışı tahmin etmek santraldan âzami istifade bakımından zarurî olacaktır.

A VI A R A X I.AK

Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık

Vasati senede debiler MVsan.

92 130 176 200

92 48 22 16 20 29 36 63

devamlı alınan su MVsan.

Nehrin tajı Nehrin ge 1,9 X 10» m»

dığı sudan tirdiği snj a luk dola de

rezervuarda İlâveten re podan ay

kalan zervuardan sonlarında

çekilen

eksik su

miktarı 106 m»

Ay sonların da depoda mevcut sn

106 m>

Ay sonunda rezervuar seviyesi

1150 1285 1643 1861 1900 1825 1683 1525 1377 1252 1145 1110

464 468 472 474,5 475 474 473 471 469 466 464 464

AYIıAR

Vasati Re zervuar se viyesi M.

Net su düşümü

M.

sevkolunan Debi

M'/san.

Türbin randımanı %

HP (2)

76,2

65.200

Şubat

465,6

77,7

87,7

66,200

470,4

82,5

71,100

474,8

86,9

474,7

86,8

472,3

84,4

72,800

470,0

82,1

86,2

71,000

467,7

79,8

86,0

68,600

77,1

85,7

66,000

76,3

65,300

Türbinin kW.

47100 48 000 51400 53 400 54 200 54 200 53 500 52 500 51300 49 500 47 600 47 200

(2 Genera türün)

30 günlük ayda 106 kWh.

34,0 34,6 38,5 38,5 39,2 39,2 38,6 37,8 37,0 35,6 34,4 34,0

ELEKTRİK MÜHENDİSİ ARANIYOR

Şantiyelerimizin muvakkat elektrik santrallan havaî hat, şebeke ve transforma tör işleriyle meşgul olacak bir Elektrik Mühendisi aranmaktadır. Ücret ehliyete göre tesbit edilir.

E T I YAPı LIMITED ŞIRKETI

Bahçelievler 3 üncü cadde No. 20 ANKARA Telefon : 31011 33643

E. M. M. 1 1 1 2