SONDAJ VE ENJEKSİYON İŞLERİ

Sanyar Projesinin temel etüdleri, «Elekt rik İşleri Etüd İdaresi» tarafından yapılmış tı. Bu etüdlere ilâve olarak, münhasıran ba ra] temel ve yamaçlarında, nihai hafriyat de rinliklerini, tesbit edebilmek gayesiyle, hafri yat işleri sırasında bazı sondajlar daha yap tırılmıştır. B.u iş için deldinlen 18 adet .deli ğin en derini 38 metre olup, sondajlar mec muu 324 metreye varmaktadır.

Bazı arızi temel takviye işlerini bir tara fa bırakacak olursak, enjeksiyon işlerini aşa ğıda izah edilen esaslı üç gurupta toplayabi liriz:

I — BARAJ ENJEKSİYONU :

Baraj asahasında üç türlü enjeksiyon ya pılmıştır.

a) Alçak Basınç Enjeksiyonu. «Takviye» veya «örtü» enjeksiyonu adını da verdiğimiz bu enjeksiyonun gayesi, baraj betonunun oturacağı sahada, hafriyat için ateşlemelerden mütevellit veya kaya tabaka sının tabii olarak kendi içinde ihtiva ettiği çatlakları doldurmak suretiyle temel kayaşı~ nın.yük taşıma gücünü arttırmak ve böylece yüksek basınç enjeksiyonu operasyonunu da daha emniyetli hale getirmektir.

Bu gaye, baraj temel ve yamaç sahası nın menba tarafında, birincisi baraj ekseni nin bir metre mansap tarafına yerleştirilmiş olmak üzere, birbirlerinden beşer metre açık lıkta ve baraj kütlesinin oturacağı bütün ka ya sathı boyunca baraj eksenine paralel ola rak uzanan üç hat üzerinde, ara mesafeleri beşer metre olacak surette deldirilmiş delik ler vasıtasiyle tahakkuk ettirilmiştir.

Delikler dokuz metre derinliğe kadar del dirilmiş ve çimento şerbeti, maksimum 5 at mosferlik basınç altında zerkedilmiştir. Me tamorfik teşekkülâta ait «Yeşil taş» olan ba raj sahası kayası, gayet az ve ince çatlaklar ihtiva etmekte olduğundan, enjeksiyon için seçilen şerbetin ince olmasına dikkat edilmiş, böylece umumiyetle 250 litre su, 1 torba çi mentodan ibaret olan bir karışım kullanıl mıştır.

Bu alçak basınç enjeksiyonu için, mecmu boyu 2007 metre olan 223 adet delik delinmiş ve bütün bu denkler de, mecmu 1786 torba çi mento ile enj ekte edilmiştir. Bu değerlere gö re,, delinmiş bir metre uzunluğundaki denk

boyuna ortalama olarak 0.9 torba çimento düşmektedir. Bu değer maksimum 14,7 torba ya kadar yükselebilmiştir.

Tatbik edilecek kaya satıhlarında; bu sa tıhlara beton dökülmesine başlamadan evvel tamamlanması icap eden bu, enjeksiyon, Ni san 1954 de başlamış ve mecmu yedi aylık bir zaman zarfında bitirilmiştir.

b) Yüksek,Basınç Enjeksiyonu : Bu enjeksiyonun gayesi, baraj sahası memba kısmında, bütün temel ve yamaç bo yunca uzanan, kaya sathından itibaren asga ri 50 metre derinliğe varan su geçirmez bir perde teşkil etmek, böylece baraj teşekkül ede cek gölün yüksek basınçlı sularının, kaya içi ne nüfuz edip, baraj gövdesine, «Alt Basınç» adını verdiğimiz alttan yukarıya müteveccih munzam yükler tatbik etmesine mâni olmak tır.

Bu perde, baraj betonu döküldükten son ra ve baraj içine bırakılmış olan temel gale risi içinden deldirilen deliklerin çimento şer bet j ile enjekte edilmesi suretiyle temin edil mektedir.

Denkler her blokta dok^ız adet olup, me safeleri savak bloklarında 150, yan bloklarda 167 santimdir, Bu enjeksiyon için bütün ba raj betonunun tamamlanması beklenmemiş betonu tamamlanmış bloklarda bu ameliye başlatılmış ve beton döküldükçe devam etti rilmiştir. Betonu kâfi derecede dökülmüş olan bloklarda, önce her sekiz delikte bir delik 50 metre derinlikte deldirilmiş ve enjekte etti rilmiştir

«Birinci Seri» adını verdiğimiz bu delik lerin delinmesi ve enjeksiyonu neticesinde, kaya içindeki çatlak vaziyeti hakkında umu mi bir fikir edinilmiş, böylece, bilâhare bu delik mesafelerinin tam orta noktalarında deldirfecek «İkinci Seri» deliklerin boylan 50 metreden az olmamak şartiyle, tesbit edi lebilmiştir.

Bu delklerin de enjeksiyonu neticesinde bunların ara mesafelerini ortalayan «Üçün cü Seri» deliklerin boyları, yine 50 metreden az olmamak şartiyle, değerlendirilmiş ve bunların da enjeksiyonundan sonra, nihai «Dördüncü Seri» delikleri, arazideki çatlak vaziyetine göre, ekseriya 30 metreyi geçme yen 10 veya 20 metrelik kısa delikler halin de deldirilmiş ve enjekte ettirilmiştir.

E. M. M. 11 12

Deldırilen deliklerin en kısası 10, en uzu nu 75 m. dir. Delikler bir çatlağa raslanma dığı takdirde, nihai derinliğe kadar deldiri lip.obtürator aşağıdan yukarıya doğru her on metreye tesbit edilmek suretiyle enjeksiyon kademeli olarak tatbik ettirilmiştir. Çatlağa raslandığı takdirde delme durdurulup, obtü Tatör çatlağın bir metre üst kısmına tesbit ettirilerek çatlak en] ekte ettirilmiş, bilâhare delik tam deldirilip yine kademeli olarak en jeksiyonu tamamlanmıştır.

Bu enjeksiyonda basınç, obtüratör derin liğine ve delik üzerindeki beton yüksekliğine bağlı olarak hesaplanmış olup 28 atmosfer den faz1 a basınç tatbik ettirilmemiştir. Derin noktalardaki çatlakların da ince oluşu dola yısıyle, bu enjeksiyonda da çimento şerbeti umumiyetle 250 litre su, 1 torba çimentodan teşkil edilmiştir.

27 Kasım 1956 tarihine kadar deldirilen mecmu delik boyu 4250 metre ve zerkedilen çimento da 2440 torbadır Görüldüğü üzere bir metre delik boyuna 0,6 torba çimento isabet etmektedir. İş sonuna kadar takriben 1200 metre daha enjeksiyon deliği deldiril miştir. Enjeksiyon perdesi mansabında, yine temel galerisi içinde bütün baraj genişliğin ce uzanan bir hat üzerinde 3,37 3,75 m. ara mesafeli ve kaya içinde maksimum 40 m. ye kadar deldirilen «Drenaj Delikleri» vasıtasiy le de teşkil edilmekte olan bu enjeksiyon perdesinin kontrolü yapılmaktadır.

Drenaj deliklerinden yukarıya su geldiği takdirde, normal enjeksiyon delikleri arasına ilâve delikler deldirılmekte ve enj ekte edil mektedir.

c) Blok Derzleri Enjeksiyonu : Bu enjeksiyonun gayesi, baraj betonu rotresini yaptıktan sonra, bloklar arasında büyüyen derzlerin çimento ile doldurulması, böylece bu derzlerin su sızdırmaz hale getiril mesidir. Sayısı onyediyi bulan blokların, an cak daha fazla su basıncına maruz kalan, or ta kısımdaki on iki tanesi arasındaki onbir derzin enjeksiyonu kâfi görülmüş ve ayrıca bu derzlerin de tabandan itibaren dörtte bir yüksetlikteki kısım1 arının doldurulm asiyle iktifa edilmiştir. Bu enjeksiyon işi, beton dö kümü sırasında blok derzlerine yerleştirilmiş enjeksiyon boruları vasıtasiyle yapılmıştır. Her derz üç veya dört ayrı kısma bölünüp, mansap tarafından iki kısım mansaptan, di ğer kısımlar da memba gelelisinden enjekte edilmiştir. Bu enjeksiyon için şerbet kalın seçilerek 25 litre su, 1 torba çimento karışımı kullanılmış, böylece bu derzlere mecmu 920 torba çimento zerkedilmiştir. Tatbik edilen

E. M. M. 1 1 1 2

basıncın 4 atmosferden fazla olmamasına dikkat edilmiş, ayrıca bu basınç da, derzlere konan 1/10000 inçlik hassasiyetle çalışan blokların hareketini ölçen aletlerle kontrol edilmiştir. Derz enjeksiyonu ancak 21 Mart 1956 dan 14 Nisan 1956 ya kadar sürmüştür.

II. KUVVET TÜNELİ ENJEKSİYONU: Kuvvet tünelinde de iki türlü enjeksiyon yapılmıştır.

a) Alçak Basınç Enjeksiyonu:

Bu enjeksiyon, maktaı daire olan tünelin beton kaplamasının tavan kısımlarında, be ton dökümünün güçlüğü dolayısiyle, betonla kaya arasında hasıl olan boşluklann doldurul ması, böylece beton kaplama kalınlığının her maktada,, projede hesap edilen kalınlığı ha iz olabilmesi gayesiyle yaptırılmıştır. Bu boş yerlerin, uilhassa tünel kayasının çürük ol duğu, dolayısiyle demir bağ ve betonarme demiri dolanılmış olan yerlerde çok olduğu müşahede edilmiştir. Delme, beton üzerinden kayaya kadar yapılmış olup, ara mesafeleri 3,20 metre olan maktalar üzerinde sırf tavan kısmına hasredilmiş yalnız üç delik kâfi gö rülmüştür. Bu delikler, bir tanesi tam eksen de ve tepede, diğer ikisi de, bunun sağ ve solunda tünel şakuli ekseninden 45 derece açıklıkta olacak şekilde tertip edi'miştir. Mecmu 936 metre uzunlukta olan tünel bo yunca mecmu 1520 m. delik delinmiş olup, bütün bu delikler 25080 torba ile enjekte edilmiştir. Bu değerler, bir metre tünel bo yuna ortalama 27 torba çimentonun düştü ğünü gösterir.

Enjeksiyonda maksimum basınç 3 at mosfer tatbik ettirilmiş ve 25 litre su, 1 tor ba çimentodan müteşekkil karışım kuUandı nlmıştır. Bu enjeksiyon, Kasım 1955 den Ey lül 1956 ya kadar fasılalı olarak devam et miş, mecmu altı ayda bitmiştir.

b) Yüksek Tazyik Enjeksiyonu :

Bu tip enjeüsiyonla da, tünel maktaı et rafında takriben sekiz metrelik bir kaya ta bakasının takviyesi, çatlaklarının doldurul ması gaye güdülmüştür. Delikler 7 8 metre derinlikte de'dirilip, ara mesafeleri 3,20 m. olan maktalar üzerinde üçer tane kâfi görül müştür. Delikler maktalar üzerinde iki sis tem üzerine tertiplenmiş olup, bunlardan bi ri, tam tepede şakuli bir, iki yanda da eksen den 60 derece açıklıkta aşağıya doğru uza nan birer tane delik ihtiva etmektedir. Diğer tertip bunun aksine olarak, tam tabanda şa kuli bir, iki yanda da eksenden açıklıkları 60 derece olan ve yukarıya doğru yönlenen bi rer delik ihtiva etmektedir. Bu sistemler bir biri ardı sıra tatbik edilmiştir. Bütün tünel

bayunaa soecmu 5745 m. «zuatokta. delik de tensıiş olup, naecmu 14250 torba ite enjekte edilmiştir ki, bir metre tünel boyuna ortala ma 15, Mr metre delik boyuaa da ortalama 2,5 torba düşmektedir.

Bu enjeksiyonda raaksjjgaaro basınç 14 atmosfer ^tatbik; ettirilmiş. ve mnRsnisetl« 250 litre sut 1 torba çimentodan «Mlteşekkü ince karışım kullandırılmıştır. Bu iş, •21, Mayjş 1956 dan 18 Eylül 1956 ya kadar sürmüştür.

. IH SU ALMA TESjSt ENJEKSİYONU:

Basa) ve tünel sabalarındalfti k^ya bün

yesirıclen tamaaısn farklı bir b*ayeje sahip

oi^a ^ su alma tipisi, kayası, büi^kk hacimde

enjeksiyon işi iqabe<iyi#ıiştirt Bu kaya, tama

men kalker tabafcalarjndan ibaret olup içeri*

sinde büyük çatlaklar İWiva ediyordu. Bu

gattaklann doîd«rubna§J Eki^; 1954. tarihin d^ başlafls*§, $af^ala#^j4eıYftf& ederek, Ek4m

ÎJ956 tarihinde mepm«4fîf a?4a: b * ! » ^ i t Bu

^

j25Jitre

karışım ve aynca 3: i. Jfüg^; çi^aento olan harç da kullanılarak mecmu 164150 tor

Öa çmıerito

ı.r::"V *

a

r "i 'ı,

t

t.

ı

>

I.

"> 18/.

t . ıC

11 12