KUZEY-BATI ANADOLU ŞEBEKESİ

O ARIYAR Santralının, da dahil bulundu ğu Kuzey Batı Anadolu Enterkon nekte Şebekesi, 154 kV. luk hatlarda 444.000 kV. kurulu takatındaki termik ve hidrolik santrallan, Türkiye'nin nüfus ve endüstri ba kımından en zengin bölgesindeki istihlâk mer kezlerine bağlamaktadır. Şebekenin birbirine bağladığı merkezlerde, buraların ihtiyacını karşılamak üzere, eskiden kurulmuş büyüklü küçüklü tir çok santral bulunmaktadır. Bu merkezler şebekeye bağlandıkça bu santrallar dan enterkonnekte bir şebekede çalışabilecek kabiliyette olan1 ar çalışmalarına devam et mekte ve diğerleri durdurulmaktadır. Haliha zırda, Kuzey Batı Anadolu Şebekesine bağlı santrallann durumu tabloda gösterilmiştir.

Bidayette kömür havzasının enerji ihti yacını karşılamak üzere 60.000 kV takatmda kurulmuş olan Çatalağza Termik Santralın dan çıkan 65 kV, luk hat ile Karadon, Kozlu ve Kandilli postaları beslenmekte idi.

Bu indirici postalardan, kendi mıntaka lannda bulunan makina ve teçhizatın çalı şabilmesi için elzem olan elektrik enerjisinin tevzii 15 kV. la yapılmıştır.

Anadolunun Kuzey Batı bölgesinde bu lunan merkezlerin ihtiyacını karşılamak üze re Etibank'ın hazırlatıp tatbikine geçtiği «Kuzey Batı Anadolu Elektrifikasyonu» ra poruna uyularak, İstanbul'un ihtiyacını kar şılamak üzere, Çatalağzı Kandilli hattı Ereğliye kadar uzatılmış buradan itibaren 154 kV. luk hatla Adapazarı İzmit Ümraniye üzerinden Çatalağzı Santralından İstanbul'a enerji verilmeğe başlanmıştır. Ereğlide ma halli ihtiyaç için 3,3 kV. luk 15 MVA taka tinde bir tevzi trafo postası kurulmuştur. Ereğli'de bulunan yükseltici postanın trafola rı üç sargılıdır. 154/66/13,8 kV. 37,5/37,5'8,2 MVA. 13,8 kV. sargısı icap ettiği takdirde ko nacak olan senkron kompansatörün bağlan ması içindir. Trafoların takati cebri havalı soğutma ile % 25 nisbetinde artırılabilir.

Bu ilk merhalede İzmit şehri de Çatalağ zı sistemine bir indirici posta ile bağlanmış

E. MM. 11 12

KUZEY BATI

ANADOLU

ŞEBEKESİ tır. 154/34,5/3,15 22,5/10/25 MVA hk taka tında üç sargılı ve 154/34,5 40 MVA hk iki sargılı iki trafo grubu vardır, 3,15 kV. luk ta raf ile İzmit Sellüloz Fabrikaları santralı ile irtibat temin edilmektedir. 34,5 kV. luk hat larda ise Hereke, Danca ve Gölcük beslen mektedir.

Ümraniye'de ilk tesiste İstanbul Şebeke siyle irtibat temin etmek üzere 154/34,5/13,2 kV. luk üç sargılı bir indirici transformatör grubu kul1 anılmıştır. Bu trafonun takati 37,5/40/15 MVA dır ve cebri soğutma ile % 25 arttırılabilir. 34,5 kV. sargısı şehir şebeke si ve 13,2 sargısı da bu postada tesis edilmiş olan senkron kompansatör içindir.

İstanbul şehrinin artan ihtiyacını daha emniyetli bir şekilde sağlamak, şehiri iki nok tadan daha kuvvetle beslemek ve araya gi ren şehir dağıtım şebekesi yüzünden paralel çalışmaları sık sık aksayan Silâhtar ve Çata lağzı Santrallan işletmesini düzenlemek üze re Ümraniye hattı, Boğaz üzerinden atlamak suretiyle Silâhtar Santralına kadar uzatıla caktır. Bü hususta çalışmalara başlanmış tır.

Bölgenin ikinci bir mühim istihlâk mer kezi de Ankara bölgesidir. Buranın ihtiyacını karşılamak üzere Sanyar ve Çatalağzı Santral lan birer hatla Akköprü trafo postasına bağ lanmış'ardır.

Karabük ve Kırıkkale gibi ehemmiyetli sanayi merkezlerini beslemek ve istikbalde Ankara Zonguldak demiryolunun elektrifi kasyonunu da mümkün kılmak üzere Çatalağ zı Ankara hattı biraz dolaştınlmıştır.

Çatalağzı Karabük'e 66 kV. luk çift dev re bir hat ile bağlıdır. Buradaki yükseltici postada bulunan 24 MVA lık trafo1 ar enerji yi 54 kV. a yükselterek Kırıkkaleye nakle derler. Çelik Fabnkalanmn ihtiyacını karşı lamak üzere 3,3 kV. luk 155 MVA lık iki tra fo mevcuttur. Bu trafolar istikbalde ihtiyaç hasıl olduğu takdirde 34,5 kV. luk tevziat için 10 MVA takatta verebilirler. Karabük Demir

MEVCUT SANTEALLAR

Santral

Silâhtar

İzmit Kâğıt Fabrikası

Çatalağzı Karabük Kırıkkale Ankara

Sanyar Tunçbilek

Kurulu

Takat Tesis Kw. Senesi

Termik

Termik 15.000 1936

Termik Termik Termik

120.000 20.000 12.500

1948 1939 1937

Tenaik 25.000 1925

P• it

'.'fi Hidrolik Termik

80.000 60.000

1956 Î956

Çevirici Makinanm

Tipi

1 1 1 1 1 1 2 1 1 1 6 2 2 1 2' 3 1 1 1 1 1 2 2

•» »

>/ »

Diesel

Bohar Tür.

Prancis Tür,

Generator

Tâkah Voltajı'

Kw.

fihv. .

Enerjisi Milyoıt Kwh.

22.500

10,5

4Ö0

9.000

20.000

30.000 ~

35.000

2.000

5.000

3.500

20.000 * 11

3.000

6,3

6.250

6,6

4.500

5.100

7.500

3.200

40.000. 13,8

32.000

15,5

Güzergâh

EN ERJI NAKİL HATLARI Nakil

Korunma Teli

Uzunluk Voltaj

km.

kv.

Devre adedi

Kesit mm'

Kesiti mm2

Tesis senesi

Çatalağzı Karadon

4,2

Cu.

Karadon Zonguldak

6,2

Zonguldak Kozlu

4,6

Kozlu Kandilli

Kandilli Ereğli

11,3

Ereğli Osmanca

52,5

240 Al St.

Osmanca Adapazarı

68,4

Adapazarı İzmit

41,6

İzmit Ümraniye

75,5

Çatalağzı Karabük

80,3

Karabük Kurşunlu Kırıkkale 231,6

Kırıkkale Ankara

62,3

Ankara Sanyar

127,2

Sarıyar Adapazarı

Adapazarı Paşalar Paşalar Tunçbilek

59 100,4

154 154

ıÇift devre

1 1

Paşalar Bursa

Paşalar Eskişehir Tunçbilek Kütahya Kütahya Afyon

34,3

31,64 Cu.

1948 » » »

1948 1952

» »

1948 1956

» 1956

» » »

» 1957

ve Çelik Fabrikalarının Santralı, yüksek fı rın gazlan ile çalıştığından bu santral 10 MVA takati ileriki senelerde daima şebekeye verecekui.

Kırıkkale'de bulunan 154/34,5/6,3 kV. luk trafolardan, 6,3 kV. la şehir 9 MVA ve 34,5 kV. la civar 20 MVA çekebilecektir.

Kırıkkale Ankara arasındaki hat, hali inşaada bulunan Hirfanlı Santralı ve Kızılır mak üzerindeki diğer bir imkân Han Kesik köprü Santralının enerjilerini de Ankara bölgesine nakletmek üzere çift devre yapıl mıştır

Evvelce de bahsetmiş olduğumuz gibi, Ankara 154 kV. luk sisteme Akköprü salt sa hasında bağlanmıştır. Akköprüde bulunan trafo grubu, 15,4 ve 34,5 kV. luk sarfiyatında 37,5 MVA takata maliktir. 15 MVA takatında 13,2 kV. luk üçüncü sargı ile senkron kon pansatörün bağlanması içindir.

Hava ile cebri soğutma tertibatı her üç sargının normal takatini % 25 nisbetinde arttınr. Burada bulunan trafo gruplarında 4 adet tek fazlı transformatör mevcuttur. Bun lardan biri yedek olarak muhafaza edilmek tedir. 34,5 kV. luk sargı üzerinde otomatik gerilim ayar tertibatı mevcuttur. Salt saha sının 34,5 kV. luk kısmındaki çelik aksamın da 34,5 kV. luk iki adet altı kablo devresinin tesisi için tertibat alınmıştır.

Bu, yeraltı kablo fiderleri Ankarayı bes lemek için inşa edilmiş bulunan Akköprü Hipodrom arasındaki hava hattını takviye etmek için kullanılacaklardır.

34,5 kV. luk Ankara yer altı kablo ringi ne bağlanmış olan 4 tevzi trafo istasyonu mevcuttur. Bunlar Hipodrom, Dışkapı, Cebe ci ve Bakanlıklarda bulunmaktadır. Buna ilâveten Ankara termik santralının 6,6 kV. luk barası ile irtibatı temin etmektedir.

Hipodrom ve Ankara santralında bulu nan her iki trafo istasyonu da açık hava ti pidir. Dışkapı, Cebeci, Bakanlıklar trafo is tasyonlan ise kapalı tiptendir.

Hipodrom, Dışkapı, Cebeci ve Bakanlık larda bulunan alçaltıcı trafolar, 6,6 kV. luk metalclad de çıkanlabilir. Şalterlere bağlan mışlardır. Bu trafoların hepsi ayni cins olup her birisinin takati 2,5 MVA. dır. Bidayette Dışkapı, Cebeci ve Bakanlıklara her biri 2,5 MVA. kapasitede olan ikişer ünite yerleştiril miştir.

Hipodroma üç ünite konmakla beraber bunlardan birisi başka ihtiyaç için nakledil

miştir. Halen Hipodrom'un kapasitesi de 5 MVA. dır.

Ankara tevzi nngini teşkil eden beş tra fo istasyonunu birbirine birleştiren 34,5 kV. luk yer altı kablosu, her biri 185 mm2, kesi tinde üç nakili ihtiva etmektedir ve bu kab lo kurşun kaplı olup, zırh muhafazalıdır. Hi podrom Santral arası hariç, diğer trafo is tasyonlan arasındaki irtibat tek tablo ile ya pılmıştır. Hipodrom Santral arası ise, çift kablo ile birleştirilmiştir. Hipodrom Santral trafo istasyonlan arasındaki yer altı kablo sunun her biri yağlı şalterler vasıtasiyle 34,5 kV. luk haralara bağlanmıştır. Dışkapı, Ce beci ve Bakannıklarda bulunan kapalı trafo istasyonlannda ise, buradaki şartlara uymak üzere tazyikli havalı şalterler kullanılmıştır.

Bu trafo istasyonlan arasına çekilmiş olan yer altı kaplo kanalından geçen 19 na killi yer altı kontrol katfosu, bu istasyonlar arasında pilot teli ile röle çalıştırılması, te lesınyal, haberleşme ve telefon muhabera tında kullanılır, Akköprü ve Hipodrom ara sında 19 nakilli yer altı kablosu döşenmiştir.

Santralde mevcut trafo istasyonunda her biri 10 MVA. takatinde o^n 3 adet trafo grubu, Ankara termik santralı ile irtibatı te min için gerilimi 34,5 kV. dan 6,6 kV. ya dü şürür.

Ankara santralı trafo postasına yerleşti rilmiş olan bir ana telesinyal panosu, Anka ra tevzi ringi içerisinde bulunan muhtelif trafo postalanndaki şalterlerin herhangi bi risinin açılışını haber verir. Böylece teknis yen bulundurmağa lüzum kalmadan şehirde ki postalan çalıştırmak kabil olmaktadır.

Ankara (Akköprü) postası diğer taraf tan tek devre bir hat ile Sanyar Santralına bağlanmıştır. Sanyar Adapazan arası ise çift devre bir hattır.

Adapazan salt sahası, mahalli tevziat için 6,6 ve 34,5 kV. luk alçaltıcı transforma törleri ihtiva etmekle beraber, hakikatte bü tün sistem için ana istasyon olarak seçilmiş tir. Burada sisteme bağlı bütün santrallan kontrol eden, çalışma tarzlarını düzenHyen Yük. Tevzi (dispatehing) merkezi kurulmuş tur. Bu merkezde bulunan kaydedici tele metrik cihazlar vasıtasiyle hatlardaki ve santrallerdeki bütün yük durumlan takip edilir.

Sistemde diğer bir bağlama istasyonu da Paşalar mevkindedır Tunçbilek Termik Sant ralı Paşalar üzerinden Adapazanna bağlan maktadır. Bu postadan tek devre hatlarda

E. M. M 11 12

Bursa ve Eskişehir de beslenmektedir. Bur sa'da 2 X 15.000 şe Eskişehir'de 2 X 10.000 kV. lık postalar mevcuttur. Son zamanlarda Af yon ve Kütahyada 154 kV. luk hatlarla Tunç bilek santralına ve dolayısiyle Kuzey Batı Anadolu Şebekesine bağlanmışlardır. Bu su retle bu bölgede Etibank tarafından tesis edilmiş ve işletilmekte olan enerji nakil hat ları,

66 kV. luk 129,5 Km. (hepsi çift dev

re).

154 kV. luk 1252,5 Km.

bunun

117,1 Km. si çift

397,7 Km. si teli çekilmiş

çift devredir.

Bölgenin ihtiyaçlarının artması nisbetin

de enerji istihsal ve nakil tesisleri de sayıla

rını ve takatlarını arttırmaktadırlar. San

yar santralı bu şebekeye bağlanan ilk hid

ro elektrik tesisidir.

E. M. M 1 1 1 2