HİDRO-ELEKTRİK SANTRAL

Dış kayanın mukavemeti yok farzedildiğine göre :

P« = 0 dır.

iç tazyik Pn = 6,35 Kg/cm olduğuna gö re deformasyon muadeleleri yapılıp ma lûm değerleri yerine koyar, tanzim ve halle dersek : P, = 4.10 Kg/cm*, P2 = 1.98/Kg/cm= bulur ki buna tekabül eden beton gerilmeleri de 20 21 Kg/cm2 değerini geçmez.

Yani netice olarak dış kayanın mukave meti sıfır addedilse dahi üst tünel betonarme olabilir.

Bu halde tünelin maliyeti:

% 20 gayri melhuz işler 1.530.236.80 TL.

işçilik ve malzeme 2.526.316 dolar x 2.80 =

7.073.684.80 TL.

Çimento

577.500.00 TL.

olur.

Yekûn : 9.181.421.60 TL.

Buna alt tünel maliyetini de ilâve eder sek:

Üst tünel

9.181.421,60 TL.

Alt tünel

8.000.000,00 TL.

İki tünel maliyet yekûnu 17.181.421,60 TL. veya takriben 17.5 milyon lira olarak buluruz. Halbuki tek tünel maliyeti takriben 33 milyon lira civarında olacaktı. Bu sebepten dolayıdır ki Sanyar projesinde paradoksal görünen bir

solüsyona gidilmiş ve bir yerine iki tünel ya pılarak işin heyeti umumiyesi daha ucuza maledilmiştir.

Kuzey Batı Anadolu sistemine, senede 400 milyon kWh civarında enerji temin ede cek olan Sarıyar Hidro Elektrik tesislerinin santral binası, barajdan mensaba doğru 4 Km. mesafededir.

Tamamen betonarme o'an santral binası genel olarak, Türbin ve Generatörlerin bulun duğu mansap tarafındaki ana kısım ile ku manda ve tevzi odalarının bulunduğu kısım olmak üzere birbirine bitişik iki kısımdan iba ret olup, cebri borular ve tünel vasıtasiyle ba rajla irtibattadır. 82 m. uzunluğunda 31 m. genişliğindeki ana kısım temelden damının üstüne kadar 33 m.. Kontrol kısmı ise 20. m. yüksekliğindedir. üç katlı olan binanın birin ci katı 380,80 kotundadır. Kelebek venalar, yağ depolan, yağ temizleme, karbondioksit odaları, hamsu sistemleri bu kattadır. 387,5 kotunda (ikinci kat) türbin kumanda meka nizması, makine atölyesi, su tasfiye odası, 400 V. santral servis transformatörleri ve tevzi tablosu ûe 13,8 kV. luk bara], su alma ağzı ve site fiderlerinin disjonktör ve seksiyoner lerin bulunduğu tevzi dairesi, kompresör oda sı, yedek elektrojen grubu, ısıtma, havalandır ma ve klimatizasyon tesisatı bulunur. Türbin ler 380,80 ile 387,50 kotlanndaki döşemeler

Cebri boru

_H""^f

sahası

Kot: 391O

Hit 192. , Ot'Jinat tcpt ak. Kot: MI.o

'ittin, su s evi t/as t

; 384.0

SANTRAL VE ŞALTER SAHASI ENİNE KESİTİ t

E. M. M 1 1 1 2

ŞALTER SAHASININ BOYUNA KESİTİ

arasında t ulunan kütle betonuna oturtulmuş tur. 392 kotunda (üçüncü kat) generatör dai releri, elektrik atölyesi, batarya, telefon, röle test, kumanda, mühendis ve sekreter odaları bulunur. Dört türbine ait bloklardan başka bir de montaj kısmı adını verdiğimiz ve san tra^n büyük kapısı ile dışanya açılan, 394 ko tunda 17 m. genişliğinde bir döşeme vardır. Müdür, personel ve kontrol odaları üe giriş kapısı bu kattadır. Mansap tarafında emme borusu kapaklarını açıp kapamak için lü zumlu gezer vincin ve menba tarafında da transformatörlerin bulunduğu iki balkon da bunlara ilâve edilebilir.

SARIYAR GRUPLARI : Türbinler:

Sanyar projesinin horlanmasında san tralda 5 X 30000 kW veya 4 X 40000 kW grup lar tesis edilmesi düşünülmüş ve bu durum ekonomik bakımdan mukayese edilmiştir. Yalnız ilk tesiste 3X30000 kW yerine 2X40000 kW lık gruplar konulmasiyle bir milyon dolar lık bir ekonomi yapıldığı görüldüğünden 40.000 kW lık gruplar tesis edilmesi yoluna gi dilmiştir.

Elektik İs'eri Etüd İdaresinin 1935 sene sinden ben Sakarya nehri ve kollan üzerin deki rasat istasyonlarında yapılmış olan ölç me neticelerine dayanarak türbinler ortalama SOmVsan. debiye ve azamî su seviyesi 475 ol masına göre hesaplanmışlardır.

Turb'n karakteristikleri: Firma: NEYRPIC Tip : Düşey eksenli Francis Takat: 66.000 P. S.

Düşü m.

Tâka t

Ambalmnn

P. S

devri

min.

max.

d/d

27.000

73.500

76,5

19.500

68.000

„} b

11.500

39.500

Türbinler akülatör tipi regülatörlerle mü cehhez olup, bu regülatörler gene Neyrpic

firması tarafından yapılmıştır ve 300 PSI taz

yikle 218 bin Futpaunt kapasitededirler.

Her türbin, girişinde 3.70 m. çapında sü ratli işleyen bir kelebek vana ile korunmuş

tur. Bu vanaya bir motor vasıtasiyle kumanda edilmektedir.

Türbin çıkışlan santralın alt yapısında betondan imal edi'mıştır. Türbinlerin altında

sadece tavan kısmında çelik kaplama vardır.

GENERATÖRLER

Türbinlerle direkt akuple olan generatör

lorın karakteristikleri şöyledir : Firma : A. E. G.

Tip : S. 9678/32 V ; 251/839 ve 251/840 Takati: 44.444 kVA.

Voltaj : 13 800 V.

Akım : 1860 A.

E M M 11 12

Cos 0 : 0.9

Devir adedi:: 187,5 d/d. Voltaj limitleri: j % 5

0,7, 110 V.) Bütün bunlardan başka en üst ®s te bir tiBcometik geSjfcratör vardır.ç> Bu da 1—.12 W tâkatında, 110 V. bir gerilim üretip

Kısa devre nisbeti: 1,1

kumanda odasındaki takometreyi ve türbin

İkaz cevap verme nisbeti: 1,67 Savunma momenti (PD2) : 7.400 tm2

kumanda tablosundaki düşük devir rölesini besler.

Doğru eksen senkron reaktans: Xd = % 87

Generatörün yıldız noktasiyle toprak

Doğru eksen transient reaktans : X d =• arasındaki topraklama transformatörü 50

%25

kVA zahiri gücünde olup sekunderi 230

Doğru eksen subtransient reaktans : X" d volttur. 45 ohmluk bir rezistans ve toprak

= %20

koruma rölesine bağlıdır. Generatörün R.S.T.

Negatif bileşen reaktansı: X2 = % 23 Sıfır bileşen reaktansı: Xn = 6,7 Guadrature eksen senkron reaktansı:

uçlan motorla çalıştınlan bir ana kesiciden geçtikten sonra direkt olarak ana transfor matör barlanna gider.

Xo = % 65 Potier reaktansı: Xp = % 22

Topraklama trafosundan önce her fazda birer ve ana seksiyonerlerden sonra da gene

Rezistans : Ra = % 0,4 Maximum rotor akımı I = 600 A Açık devre zaman salidi: I = 9,5 saç. Regülatör: General Electric tip. GFA 4

ratör ve transformatör differansiyel röleleri için iki tane ve ölçü âletleri için de iki fazla birer tane olmak üzere akım transformatörle ri vardır.

Nötr topraklama metodu: Tek fazlı 50

TRANSFORMATÖRLER:

kVA 12000/320 V trafo ile

Her grup için üçer tane ve bir de yedek

Nötr empedansı: Sekonder sargı yük olmak üzere yedi monofaze transformatör te

direnci 0.45 w.

sis edilmiştir. Yağ ile radyatörler vasıtasiyle

" StatoT~sargriaTi bağlantısı: Yıldız.

kendi kendine veya hava ile vantilatörler va

Stator sargılarının soğutulması hava ile olup sirkülasyon rotor üzerine yerleştirilmiş fan kanatlan vasıtasiyle temin edilmektedir. Isınan hava, içerisinden su geçen ve stato

sıtasiyle cebri olarak soğutulmaktadır. Her bir transformatör tabiî soğutmada 13667 kVA ve hava ile cebri soğutmada ise 17100 kVA vermektedir.

run dış çevresinde bulunan on iki radyatör

Generatör baralan santral binası üzerin

den geçip soğuyarak devreder. Her bir rad

den çıkıp transformatör üçgen barasına bağ

yatör üzerinde çıkış havasının sıcaklığını

lanır. Bir gruba ait üç transformatör bu ara

ölçmek üzere, cıvalı termometrelere bağlıdır.

da üçgen bağlanmaktadır ve her grup için

Kontaklardan birisi sıcaklığın arttığını,, di

böyle ayn bir bara sistemi vardır.

ğeri tehlikeli sının ihbar eder. Generatörün

Transformatörlerin karakteristikleri:

dış örtüsünün iç yüzüne soğutma suyu tesi

Firma: S. S. W.

satı yerleştirilir. Aynı zamanda karbondiok

Fab. No. 28350 567 adet

sit borulan ve memeleri, ısıtma ve aydınlat

Normal takat: 13.667 kVA

ma tesisatı vardır.

Normal voltaj : 161/V3/13.2 kV.

Stator sargılan ve rotor kutuplan üze

Faz sayısı: Bir fazlı, iki sargılı,

rinde de rezistanslı termometre uçlan bulu

Ayar kademeleri: Yüksüz : + 2 X % 2,5

nur. Bunların herbiri önce generatör âletle

Bağlama şekli : Nötrü topraklanmış yıldız/üç

ri tablosundaki klemenslere sonra da ku

gen .

manda odasındaki yazıcı âletlere gelirler.

Soğutma sistemi: Kendi kendine

Generatörün voltajı GENERAL ELEC

Verimler : 1.00 0,75 0,50 0,20 yükte

TRIC firmasının GFA 4 tipi otomatik voltaj

Cos 0 = 1 : 99,397 99,428 99,387 99,07

regülatörü tarafından ayar edilir. Umumi

Kayıplar : kW. : Yüklü : 53,97

yetle yüksek takatli generatörlerde olduğu

Yüksüz: 28,40

gibi ana ikaz generatörün gerilimi, şönt sar

Empedans : % 9,05

gısı uçlarına tatbik edilen gerilim değiştiril

Rezistans: % 0,36

mek suretiyle ayarlanır. Bu değişiklik pilot

Regülasyon: % Cos 0 = 1 : 0,81

ikaz generatörü ile şont sargı arasına konul

Cos 0 = 0,8 : 5,91

muş, köprü şeklinde bağlantılı, motorla çalı

Bu değerler 13.667 bazda ve

şan bir reosta vasıtasiyle temin edi'ir.

rilmiştir.

Pilot ikaz generatörü üzerinde sabit

Hava ile soğutmalı: 17,100 kVA verir.

miknatıslı bir alternatör bulunmaktadır. Va

Verimler: 1,00 0,75 0.50 0,25 yükte

zifesi : Türbin regülatör mekanizmasına ku

Coc 0 = 1 : 99,336 99,404 99,418 99,212

manda eden senkron motoru beslemektir, (3

Kayıplar kw, yüklü : 85.1

fazlı, 31,25 frekanslı, 1,1 kVA ; güç faktörü

yüksüz: 28,4

E. M. M. 1 1 12

ANKARA . YED£K BAR

UMUMİ DİYAGRAM

ADAPAZARİ

.) ANA BAR

Ana

tf J

4 o 8

: ^Votiojrcgülâtöri/rıt.

£ oo O— O—

AOOV. Sontrat tablosuna.

E. M. M. 11 12

Empedans : % 11,4 Rezistans : % 0,46 Regülasyon : % Cos 0 = 1 : 1,14

Cos 0 = 0,8 : 7,57 Bu değerler 17,100 KVA bazda verilmiştir. Salt sahası: İki kademe üzerine kurul muş olup birinci kademede ana bara, ikinci kademede yedek bara sistemleri bulunur. Se kiz gurup disjonktür konulabilecek genişlikte yapılmış, henüz dört grup için disjonktör ve çelik konstürksiyon monte edilmiş durumda dır. Ana ve yedek baralar konstrüktif bakım dan aynıdır. Birinci disjonktör grubu Ankara hattını, ikinci grup birinci üniteyi, üçüncü grup ikinci üniteyi, dördüncü grup da Ada pazarı hattının birinci devresini ana veya ye dek baralara bağlarlar. İstikbalde, sırası ile; diğer hazırlanmış dört grupluk yerlere, üçün cü üniteyi, Adapazarı hattının ikinci devre sini, ünite dördü ve ilerde kurulacak olan Ka racaören Hidro Elektrik santralının nakil hattını baralara bağlayacak disjonktörler monte edilecektir.

Disjonktörler BROWN BOVERI (Baden) firması tarafından imâl edilmiştir. Tazyikli (15 At.) hava ile çalışır. Her fazda birer tane "olup üçü bir kontrol kabinesinden kumanda ve idare edilir.

DİSJONKTÖRLER

Firma : B. B. C. Tip : D. C. F. 161 m 2.500 Nominal Voltaj : 161 kV. Nominal Akım : 1.200 A. Simetrik kesme kapasitesi: 2.500 MVA. Simetrik kesme akımı: 12.500 A. Devamlı akım : 1 sec. 21.500 A.

4 sec. 13.500 A. Toplam açma zamanı 0,071 0,088 sec. Toplam kaplama zamanı: 0,071 0.082 sec. Ark zamanı: 0,33 0,040 sec. Otomatik tekrar kapama zamanı: 0,2 0,6 sec.

SANTRAL TAĞDİYE SİSTEMİ: Ana baralar tevzi odasından geçerken iki noktada uçlar alınmıştır. Birinci uç; her faz üzerindeki paraflar ve iki voltaj transformatö rüne bağlıdır. Trafolardan birinci generatöre ail ölçü âletlerini ve sayaçlarını besler, diğeri generatör voltaj regülatörüne gerilim verir.

Ana baradan alınan ikinci uç santral da hilî servis transformatörüne ve personel site si, baraj, su alma ağzı çıkışlarına gider. San tral servis transformatörü B sınıfı izolasyonlu normal hava ve vantilatörle soğutmalı, 750/ 1000 kVA; 13800/400 230 V. 41,8/1448 A liktir. 400 V. luk santral tevzi tablosunda üç tane ana disjonktüir ikisi; 1 ve 2 nci ünite traforlannı 400 voltluk barlara bağlar ki, her

ünite'ye ait iki ayrı bar vardır (AB ve BM) üçüncü disjonktör (TM) bu baralan birbirine bağlar. A.M veya B.M. disjonktörlerinden bi ri açık olmadan kapatılamaz. Bunlardan baş ka bir de yedek elektrojen grubunu (100 kVA) 400 voltluk barlara bağlayan bir disjonktör vardır. Bundan da A.M. veya B.M. den biri kapalı iken kapatılmaması için elektrikli ki litleme mevcuttur. 400 voltluk tevzi tablosun da santralin muhtelif yerlerinde bulunan ay dınlatma ve takat panolarının liderlerini bes leyen disjonktörler bulunur. Dokuz takat ve yedi aydınlatma panosu vardır. Santral vinci ve ısıtıcıları ayrı fiderlerden beslenir. Umu mî bir arıza vukuunda, akümülâtör bataryası ile (125 V) beslenen lâmbalar, kısmen olsun santralı aydınlatırlar. Aydınlatma panoları yanında doğru akım şalterleri bulunur. Şalte ri, alternatif akımla beslenen bir bobin açık tutmaktadır. Herhangi bir sebeple alternatif akım kesilecek olursa, şalter kapanır ve doğ ru akım lâmbaları yanar.

Tevzi odasında, baraj, su giriş ağzı, perso nel sitesi harasını ana baraya bağlayan iki disjonktör vardır ve bunlar tazyikli hava ile çalışırlar. Bu tâli baradan da birinci baraja ve giriş ağzına, diğeri siteye gitmek üzere sigor talı seksiyonerte ayrılan iki fider çıkar.

' RÖLE VE KORUMA SİSTEMLERİ : Esas itibariyle santralın koruma röleleri üç ana röleye bağlıdır. Bir de müdahaleyi icap ettirecek anormallikleri ihbar eden röleler vardır ki bütün bunları sırasiyle gözden geçi relim :

Ana Röleler: 1 — Ünite tam durdurma rölesi (5C), 2 — Ünite kısmî durdurma rölesi (5 P). 3 — Ünite yarı tam durdurma rölesi (5 S),

1 — Ünite tam durdurma rölesi (5 C) : a) Çalıştıran sebep : Bu röle yalnız gene ratör differansiyel rölesi çalıştığı zaman çalı şır. (87 G). Her faz için birer tane differan siyel röleleri; Generatör ana baralan ve U.V. W. uçlarında bulunan akım trafoları tarafın dan beslenir.

b) Fonksiyonları: Türbin regülâtörünü devreden çıkararak kılavuz çember ayar kai natlarının kapanmasına sebep olur. 161 kVj. ve 13,8 kV. luk havalı disjonktörleri, santral servis trafosu şalterlerini, ana ikaz dinamosu şalterini açar Karbondioksit röleleri çalıştı rarak generatör içine püskürmesini sağlar. Yük Frekans kontrol cihazını devre dışı eder.

2 — Ünite kısmî durdurma rölesi (5 P) :

a) Ça^ştıran sebep: Aşın akım rölesi (51GX) çalıştığı zaman.

E. M, M. 11 12

b) Fonksiyonları: (65 SNL) rölesini çalış tırarak türbin regülâtörünü yüksüz çalışma pozisyonuna getirir. 161 kV. disjonktörleri açar, Yük Frekans kontrol cihazını devre dışı eder.

3 — Ünite yan tam durdurma rölesi (5 S): a) Çalıştıran sebepler: Aşırı surat konta ğı kapadığında, ana transformatör termostat larının çalışması sebebiyle su püskürme rölesi (20 WY) çalışınca, üst (38 UG), alt (38LG), Türbin (38 T) kılavuz yatakları ve generatör taşıyıcı yatağı (38 GT) aşın sıcaklık rölelerin den bin çalıştığı zaman, regülatör yağ depo sunda seviye düşük olduğu zaman, ana trans formatörlerin BUCHOLZ rölesi (63 T), diffe ransiyel rölesi (87 T) çalışınca, santral servis transformatörleri aşırı akım rölesi (51FX) çalıştığı zaman ünite yarı tam durdurma rö lesi çaHşır.

b) Fonksiyonları: Türbin regülatörünü devreden çıkarıp kılavuz çember ayar kanat larını kapar. 161 kV; 13,8 kVlık disjonktör leri, ana ikaz dinamosu a!an şalterini (41), santral servis trafosu dısjonktörlerini açar ve Yük Frekans kontrol cihazını devre dışı eder.

Bu üç ana role, kendilerini çalıştıran sebep ve fonksiyonları alarm tablolarında hem sesli hem ışıklı olarak duyurur ve gös terirler. Her arıza yen ve çalışan rölenin fonksiyonları arasında alarm vermek de vardır.

Santralın korunmasında kullanılmış olan diğer röleler ise : Generatör stop edilirken havalı frenlerin, devir 90 d/d dan aşağı düş meyen istimalini önleyen (20 AS) rölesi; Ge neratör toprak koruma rölesi (64 G), zaman ayarlı bir röle (64 T) vasıtasıyle kumanda eder. Bir saniyede 13,8 kV. liderinin açılmasını sağlar. Eğer toprak arızası devam ediyorsa on saniyede 161 kV. luk disjonktörleri açtmr. Bu suretle 13,8 kV. luk fiderlerde olabile cek bir toprak kaçağı yüzünden ana hatlar devre dışı edilmekten korunmuştur.

Yedek (87 B A) ve ana (87 B M) bara differansiyel röleleri çalıştığı zaman 161 KV. luk bara bağlama disjonktörleri açılır. Nor mal ve yüksek sür'atli yönlü toprak röleleri (164 L, 164 H) 161 kV. luk hat disjonktörleri nin açılmasına sebep olurlar.

ALARM SİSTEMLERİ : Bütün alarm sinya'leri Alarm Röle Kabi nesine gelirler. Bu kabinede 6 tip röle vardır. 1. A tipi role : M. tarafından çalıştırılır, ışıklı alarm verir, B yi çalıştmr, C yi çalıştı rır. 2. B tipi role : İki kutuplu ses alarmını kesme rölesi. Çalışırken alarm alınır. 3. C tipi röle : Ses alarm rölesi iki kutup

E M M. 1 1 1 2

ludur. E yi çalıştırır. 4. D tipi röle : Test rölesi. Bütün lâmbala rın yanmasına sebep olur; böylece kontrol ya pılır.

5 E tipi röle : Bımetalli bir role olup alar mının kesikliğini sağlar.

6 M tipi rö'.e : İki kutuplu, arızanın direkt olarak çalıştırdığı röle A yi çalıştırır, iki yer de alarm istenince ikinci kontağı kullanıl mıştır.

Lâmbalar kumanda oldasında, generatör ve hatlarla, santral servis kumanda panosun da. 400 V. luk tevzi tablosu ve türbin kontrol panosu yanında bulunur. Her tabloya ait üç buton vardır. Birincisi alarm sistemini tecrü be etmek için, ikincisi sesU alarmı kesmek, üçüncülü ise eğer arıza kontağı açıldı ise ışık lı alarmı söndürmek içindir.

Yukanda anlattığımız sistem sayesinde santral dahilinde vukuu muhtemel bir arıza, şekli, lüzumlu bir değerin haddini aşmış veya asgarisinin altına düşmüş olması otomatık man operatörlere bildirilmiş ve anî müdaha le imkânı sağlanmıştır.

YÜK FREKANS KONTROL SİSTEMİ :

Sajıyar Santralı otomatik yük frekans kontroluna tâbidir. Ayrıca Adapazarı dispat ching merkezindeki «hat yükü tesiriy^ fre kans kontrolü» tertibatı sayesinde santral ya (sabit frekans), ya (sabit hat yükü) veya (hat yükü değişmelerine tâbi frekans kontro lü) şekillerinden birinde çalışabilir.

Buna nazarfan Yük Frekans kontrol sis teminin vazifesi iki kısma ayrılabilir:

1. Santralın sistemdeki çalışma şeklinin otomatik kontrolü.

2. Santral gruplannın otomatik kontro lü.

Santralın sistemdeki çalışma şeklinin kontrolü Yük ve Frekans miktarlan ölçülerek yapılır. Bu miktarlann cihazda meydana ge tirecekleri impuslar türbin regülâtörüne ileti lerek generatörün çıkışını her iki değer değiş mesini kompanze edecek şekilde kontrol et miş olur.

Kontrlo tîpleri : a) Sabit frekans: Ünitelerin frekansı sistem frekansına (50 Hz) eşit olacak şeküde kontrol. b) Hatta verilen yük kabul edilen bir programa göre sabit tutulmak istenilirse, ça lışma sekli seçici anahtan, irtibat hattı yükü sabtı pozisyonuna getirilerek üniteler bloke edilir, otomatik kontrol sağlanmış olur. d Santralın INTERKONNEKTE şebekeye belirli bir miktarda iştirakini sağ'ıyacak kon trol şekli: Bu da frekansın nominal değerin den sapma miktariyle orantılı olarak yapılır.

Meselâ bu miktar her onda bir peryot için 10 20 MW. olabilir.

Santraldaki gruplann çalışma şekillerinin kontrolü : Bu sistem şimdilik iki generatörün çıkışlarını kontrol edecek şekilde yapılmış tır Burada her ünitenin yük kontrol cihazları vardır. Çalışma şekli seçicisi vasıtasıyle bir grup ana yükü taşıyan, müstakil bar besleyen ve orantıh yük veren şeklinde çalıştırılabilir. Eğer iki generatör aynı anda çalışıyorlarsa bunlardan biri ana grup olarak seçilir. Meselâ 30 MW la normal çalışmaya bırakılır. Diğer grup orantılı yük veren pozisyonuna alınırsa, ana. Yük Frekans kontrol cihazı tarafından verilen impuslar, grup yük kontrol cihazları na gelir. Bu ımpusların tesiriyle artan yük her iki ünitede eşit miktarda taksim olur.

TELEMETERING : Sarıyar santralında bulunan bazı ölçü âletlerinin gösterdikleri değerlerin Adapaza rı Yük Tevzi Merkezinde de aynen okunulma sı arzulandığı için, bu miktarlar yüksek fre kanslı enerji nakil hattı üzerinden nakledile rek uzaktan okuma temüı edilmiştir. Burada ki vericilerin nakil frekansları: MW. nakli için 41 KC., MVAR. nakli için 40 KC. dır.

KURANPORTÖR: Yine enerji nakil hattı üzerinden karşılık lı muhabere temini için yüksek frekansla te lefon cihazları vardır. Bunlar sayesinde Ada pazarı Yük Tevzi ve Ankara Akköprü trans formatör merkezleriyle kesiksiz muhabere im kânları sağlanmıştır. Bundan başka bir de Kuranportör röle kanalı vasıtasiyle ikinci bir konuşma yolu mevcuttur.

KUMANDA ODASI : Her türlü kumanda ve tevzi işleri bu odadan yapılabildiği gibi, en mühim röle ve cihazlar da bu odadadır. Bir kumanda masa sının etrafında diğer panolar sıralanmıştır. Sırasiyle kaydedici ve kontrol âletleri, ölçü âletleri, Röle ve santral servis panoları gelir. Kaydedici âletler şunlardır: Üst ve alt su yüzü seviyeleri, Generatör I ve II stator ve kutup sargılan sühunet yazıcılan. Santral frekansı, voltaj ve trafo sühunet kaydedicileri. Kontrol â1 eti eri: Yük Frekans ve ünite yük kontrol âletleridir. Ölçü âletleri panosu dört kısım olup, An kara hattına, generatör I ve II ye Adapazarı hattı birinci devresine aittir. Generatör pano sunda; ölçü âletleri, sayaçlar, kılavuz çem ber ayar kanatları pozisyon ve devir gösterge leriyle generatör voltaj regülâtörü bulunur. Rö!e panosuna yukarıda bahsedilmiş olan koruyucu röleler yerleştirilmiştir. Santral servis kontrol panosu: Ünite I ve II transformatörlerinin ölçü âletleri sayaçla rı, 400 V. disjonktör kumanda tertibatı akü

mülâtor şarj ve doğru akım tevzi tablosuyla, inverter kumanda panosu bulunur.

Kumanda masası: Birinci ve dördüncü kısımlar hatlara, ikinci ve üçüncü kısımlar ünitelere ait olmak üzere dört kısımdır. Şalter sahasındaki ve tevzi odasındaki bütün dis jonktorler, ana ikaz şalteri, generatör ana seksiyonerleri, türbin regülatör kumanda ve limit ayarları hepsi bu masadan idare ve ku manda edilir.

Burada bulunan operatörler her an An kara Akköprü ve Adapazan Yük Tevzi Mer keziyle temas halindedirler. Lüzumlu müda hale ve ayarlar hiç vakit kaybetmeden ya pılabilir. Sarıyar Santralı enterkonnekte şe bekenin, adetâ, yük ve frekans regülatörü vazifesini görür. Yapılan programa göre, di ğer termik santrallar sabit yükte çakşırken şebekenin yük değişmelerini otomatik olarak karşılar.

HAVA HATLARI : Sarıyar Santralı Salt sahasından Adapa zan ve Ankara istikametinde 154 kV. luk iki ayn hat çıkmaktadır. Bu hatlann karakte ristikleri şöyledir: Sarıyar Adapazarı : Teki çekilmiş çift devre. Uzunluk : 154 Km. Voltaj : 154 kV. İletgenler: Cinsi: ACSR 795.000 (26/7) Kanada nor mu. AL Kesitli: 402,8 mm2 Nakilin toplam kesiti: 468,4 mm2. Bakır eş değeri: 253,4 mm2 Al. tel adedi: 26 Al. tel çapı: 4,44 mm. Çelik tel adedi: 7 Çelik kısmın çapı: 10,35 mm. Çelik tel çapı: 3,45 mm. Toplam nakil çapı: 28,11 mm. 25° C de Km. lik direnç : 0,0733/Km. Km. rik ağırlık: Nakilin toplamı: 1623,6 Kg. Al. kısmın : 511,9 Kg. Kopma mukavemeti: 14,105 Kg. Sarıyar Ankara: Tek Devre. Uzun'uk : 127,2 Km. Voltaj : 154 kV. İletgenler: Cinsi: ACSR 470.000 (26/7) Kanada nor mu. AL kesiti: 241,7 mm2. Toplam kablo kesiti: 281,1 mm2. Eşdeğer bakır : 152,0 mm2. Al. tel adedi: 26 Al. tel çapı: 3,44 mm. Çelik tel adedi: 7

E. MM. 11 12

Çelik tel çapı: 2,68 mm. Kablo çapı : 21,80 mm. Çelik kısım çapı: 8,04 mm. Kopma mukavemeti: 8730 Kg 25° C deki direnci: 0,122 / Km. Km. rik ağırlık: Toplam kablo : 974,8 Kg./Km Toprak teli: 7/16" çelik

Her iki hatta da toprak teli olarak kulla nılan kablonun karakteristikleri ise :

Cinsi: 7/16' çelik. Çapı: 11,112 mm. Galvanize tel adedi: 7 Her bir telin çapı: 3,685 mm. Kablonun kesiti: 74,25 mm2. Kopma mukavemeti: 8.160 Kg. Kablonun ağırlığı: 593 Kg /Km.

E. M. M. 1 1 1 2