SARIYAR SANYRALI'NIN ÇALIŞMA REJİMİ HAKKINDA BİR ETÜD

Sanyar Santralının Çalışma Rejimi Hakkında Bir Etüt

Kuzey Batı enterkonnekte elektrik şebe kesi bugün Sanyar, Çatalağza ve Tunçbilek mıntıka santralleriyle İstanbul ve Ankara şeh ri santrallan, Karabük, ve îzmit Sellüloz Sa nayii' santrallar manzumesi tarafından bes lenmektedir, önümüzdeki iki sene zarfında Hirfank mıntıka santralı da ikmal olunarak bu santrallar manzumesine katılacaktır. Hir fanlı santralının devreye girmesiyle Ankara şehrinin elektriği her .bakımdan tam bir emniyet altına alınmış bulunacağından bu santralın ikmalinden sonra Ankara şehri santralinin çalıştırılmasına artık lüzum kal mıyacaktır.

Kuzey Batı enterkonnekte şebekesinin teşekkül tarzına göre bu şebekeyi Zonguldak, Kütahya, Ankara ve İstanbul olmak üzere dört kısmı ayırmak mümkündür. Zonguldak böl gesi içinde Karadon, Zonguldak, Kozlu, Kan dilli, Ereğli ve Osmanca ile Karabük ve Bar tın yük ve istihlâk merkezleri; Kütahya böl gesi içinde Tunçbilek, Paşalar, Bursa ve Es kişehir ile Kütahya ve Afyon yük ve istihlâk merkezleri; Ankara bölgesi içinde ise Akköp rü (Ankara) ve Kırıkkale yük ve istihsal mer kezleri; İstanbul bölgesi içinde de Adapazarı, İzmit, Tuzla ve Ümraniye (İstanbul) üe Si lihdar (İstanbul) yük ve istihlâk merkezleri bulunmaktadır.

>0

Zong. böiç

IS 18 21 24 ŞEKİL : 1

MVV 00 1

A

Kut bolg

•>

*

12 'S 18 21 24

ŞEKİL : 2

Kuzey Batı elektrik şebekesini bes'eyen santralların çalışma rejimlerini ana hatlariy le tesbit etmeğe esas olmak üzere aşağıdaki mütalâalarda bu bölgenin 1960 senesindeki yük ve istihlâk durumu bir misal olarak ele alınacaktır.

Elektrik İşleri Etüd İdaresinin bildirdiği malûmata göre, Kuzey Batı şebekesinin yük ve istihlâk yerlerindeki 1960 senesine ait tak ribî yük ve senelik istihlâk tahminleri ile yükleme saatlan aşağıda gösterilmiştir :

Zonguldak bölgesi Kütahya »

Ankara

»

İstanbul »

75.000 kW 55.000 » 55.000 » 234.000 »

Yekûn 420.000 »

415.000.000 kWh. 295.000.000 » 215.000.000 » 1.030 000.000 » 1.955.000.000 »

: 5.600 h : 3.250 h. : 3:850 h : 4.300 h : 4.600 h.

Yukanda bildirilen tahminlere göre bu bölgelerin bir kış günlerine ait basitleştiril miş yük tahavvül tahminleri şekil 1, 2, 3 ve 4 de gösterilmiştir.

Bu münhanilerden anlaşılacağı gibi, Zon

MVV 100

r>0

Ank. bölg

m 21

ı 24

ŞEKİL : 3

guldak bölgesi ile Kütahya bölgesi nisbeten daha müsavi yük çekişi göstermekte, fakat Ankara bölgesiyle İstanbul bölgesi büyük şe hir karakterine uygun olarak daha gayrimü sait bir yük çekişini mucip olmaktadır. Tek mil Kuzey Batı enterkonnekte şebekesinin bir bir kfS gününe ait basitleştirilmiş yük ta havvül tahmini şekil 5 de gösterilmiştir. Şebe kenin yekûn yük tahavvül münhanisi daha çok İstanbul mıntıkasının tesiri altında bu lunmaktadır.

Bölgelerdeki indirici ana transformatör istasyonlarındaki bu yükleri ve istihlâki karşı lamak için, hat kayıpları ve santrallann ken di iç ihtiyaçları için takriben yüzde 15 kadar bir ilâve pay düşünmek sureti ile, santrallar daki yük ve senelik istihsal tahminleri aşağj da gösterilmiştir:

Zonguldak bölgesi için

Kütahya

Ankafa

İstanbul

Yekûn

85.000 kW 65.000 » 65.000 » 275.000 » 490 000 »

: 475 000.000 kWh. : 340.000.000 » : 250.000.000 » : 1.180.000.000 » : 2.245.000.000 »

Şebekenin teşekkül tarzı ile bölgelerin yük ve istihlâk rakkamlan ve santrallann kapasi leri birlikte mütalâa olunmak suretiyle Çatal ağzı santralının daha çok Zonguldak bölge si için, Hirfanlı santralının daha çok Ankara bölgesi için ve Şanyar santralının da tama men İstanbul bölgesi için çahşacaklan görül

E M. M 1 1 1 2

mektedir. Bu keyfiyet hat kayıplarının en as gari hadler dahilinde kalmasını mucip ola caktır.

Şimdiye kadar elde edilen tecrübelere gö re takriben % 7 gibi küçümsenmiyecek bir se viyede bulunan Çatalağzı, Tunçbilek ve Hir fanlı santrallan, kendi bölgeleri içindeki ihti yacı karşıladıktan sonra kapasitelerinden arta kalan enerjiyi İstanbul bölgesine sevk ede ceklerdir.

Şekil 6, Kuzey Batı enterkonnekte şebeke sinin bir kış gününde şekil 5 deki yekûn yük tahavvül münhanisi kıymetlerine % 15 kadar şebeke zayiatı ve santrallann iç ihtiyaçlan için bir ilâve yapılmak suretiyle elde edilen santrallardaki yekûn yük tahavvülünü gös termektedır.

a T—I

1T r

9 « 15 18 21 24

S'

ŞEKİL: 4

MW 400 350 300 _ zsv

ların verdiği nisbette faydalanmak olacaktır Bu formül, emniyet faktörünü de tatmin et mek suretiyle millî enerji ekonomimizin men faatlerine de uygun düşmektedir.

Şekil 5 ve 6 da, basitleştirilmiş yük ta havvüllen munhanilerinden görüleceği gibi şebekenin gece yükü, gündüz yükü ve zirve yükü olmak üzere üç esaslı karakteristik yük suresi bulunmaktadır.

Yukarıda vaz edilen kaideye sadık kala rak, santaHarın yekûn yük tahavvül münha nisi tetkik olunduğu takdirde, Kuzey Batı şebekesini besleyen santraller manzumesi içinde Çatalağzı ve Tunçbilek santrallarının şebekenin daha çok baz yüklerini taşıyabile cekleri; Hirfanlı, Sarıyar ve Süahdar santral lannın ise zirve yüklere iştirakdeki hisseleri nin daha büyük olabileceği anlaşılmaktadır. Bu manzume içinde Sarıyar santralı, İstanbul bölgesinin gündüz yükleriyle zirve yüklerine iştirak edecek, gece yükleri esnasında bu san tralın çalışmasına lüzum kavrayabilecektir Bu mûtalâlara göre ortaya çıkan santrallann

150 100

50 Kuzey Batı

I II 1I

,9 12 IS '8 ^/

ŞEKİL: 8

Kuzey Batı enterkonnekte şebekesini besliyen santrallar manzumesinin çalışma re jimlerinin sayım ve tesbitinde bu şebekenin kuruluş ve gayesine uygun olarak nazara alı nacak esas formül ve kaide, şebekenin yük taleplerini emniyetli bir surette karşılamakla beraber, Sarıyar ve Hirfank barajlarından bir katre suyu boşa akıtmamak, düşük kaliteli kö mürlerle istihsal yapan Çatalağzı ve Tunç bilek santrallanrun kapasitelerinden imkân

ŞEKİL: 6

50 Ça'tat'ağzı

10 •

ııı ı 3 12 15 18 21

ŞEKİL : 7

sunlük çalışma rejimlerine ait münmanıler şekil. 7, 8, 9, 10, 11 ve 12 de gösterilmiştir.

Bu münhanilerden görüleceği gibi, tesbıt o'unan çalışma rejimi içinde Sarıyar santra lının dördüncü ve Hirfanlı santralının üçüncü grubu yedek olarak tasavvur edilmiş bulun maktadır. Bu şekilde bir düşünce, ssntrallar daki her hangi bir ânzada bu grupların bir kaç dakikada derhal devreye girmek imkân larının mevcut olmasından ileri gelmektedir

Yukarıda tesbit olunan çalışma rejimine göre santralların senelik enerji istihsalleri söyle olacaktır :

Korabük y Sel/ütoz

"T I 1 1 1 1 1 1 3 6 9 12 15 18 21 24

ŞEKİL : 8

Çatalağzı

620.000.000 kWh.

Karabük Sellüloz 60 000.000 »

Tunçbilek

345.0000.000 »

360.000.000 »

Sarıyar

440.000.000 »

Silahdar

380.000.000 »

Yekûn :

2245.000.000 »

Sarıyar santralına ait en son yaptırılan etüdler, bu santralda senede 440 000.000 kWh. enerji üretmenin mümkün olacağını göster miştir

Tunç bilek 10

1r 12 (5

18 2,'I 24

ŞEKİL : 9

E M M. 1 1 1 2

T 1 1 1 1 1 1 1

9 12 IS 18 21 2 4

ŞEKİL : 10

1W

o

TT

Sonyar

rn1 1

'

12 IS 18 21 24

ŞEKİL : 11

Silihtarağo

ı

'III.

I TT

c

6 1 12 IS /$ 21 24 ö

ŞEKİL: 12

Kuzey Batı şebekesini besleyen santral lar manzumesine ait, yukarıda tesbit olunan bu çalışma rejimleri mevzuun umumî hatları nı gösteren bir etüd neticesinden ileri gitme mektedir. Bu etüd şebekenin «Yük Tevzi Mer

kezi» tarafından yük talepleri, emniyet, yağış durumu ve barailardaki su miktarı, santral lardaki gruplann revizyon işleri ve şebekenin ekonomisi v.s. göre tevzi olunarak derinleş tiriîip detaylandıKtatt sonra günlük vaziyet lere intibak ettîrilifâ«İidiîV

E. M M. 1 1 1 2