İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI İNŞAAT KESİMİNDE OYNANAN OYUNLARI AÇIKLIYOR

inşaat Mühendisleri Odası inşaat Kesiminde Oynanan Oyunları Açıklıyor

İnşaat Mühendisleri Odası «Türkiye'de faali yet gösteren yabancı müşavirlik mühendislik firmaları ve TÜMAŞ» adlı bir bildiri yayınla mıştır. Yurdumuzun yabancı firmalar tarafından nasıl soyulmakta olduğunu ortaya koyan bu bil diriyi kısaltarak yayınlıyoruz.

Bugün ülkemizdeki toplam yatırımların % 70 i inşaat kesimindeki yatırımlardır. Sadece konut yatırımlarının toplam yatırımlar içerisindeki pa yı % 20 mertebesindedir. 1969 yılında inşaat sek töründe 533 bin kişi çalışmakta olup, 1955 1969 yılları arasındaki istihdam orUşı % 167'dır.

ÜLKEMİZDE İNŞAAT KESİMİNDEKİ TEMEL YATHIIM PROJELERİNİN TÜMÜ YABANCI FİRMALARA YATHULMAKTADIR :

İnşaat kesimi ülke ekonomisi içinde giderek egemen bir büyüklüğe ulaşırken, Türkiye'de faa liyet gösteren yabancı müşavirlik mühendislik firmalarının sayısı ve etkinlikleri de büyük ölçü de artmıştır. Bugün ülkemizde yabancı müşavir lik mühendislik firmalarıyla yabancı sözde uz man mühendislerin dolaylı ya da dolaysız şekil de ilişki kurmamış olduğu önemli bir inşaat pro jesi, önemli bir inşaat yatırımı yok gibidir. Bu gerçeği belgeleyebilmek için ülkemizdeki önemli bazı İnşaat projelerinin hangi yabancı firmalara yaptırıldığını kısaca görelim :

önemli inşaat projelerinin genellikle yaban cı firmalara yaptırılmasına paralel olarak Ül kemize verilen proje ,kredıleriyle Ülkemizden çı kan proje hizmet ödemeleri de büyük bir hızla artmaktadır. Şöyle ki :

ÜLKEMİZE GİREN PROJE KREDİLERİ İLE ÜLKEMİZDEN ÇIKAN PROJE HİZMET

BEDELLERİNİN KARŞILAŞTIRILMALARI

Yıllar 1962 1963 1964 1965 1966 1969

Proje kredileri (Milyon dolar)

26 97 36 57 54 150

Proje hizmet ödemeleri (Milyon dblar)

— —

PROJELERİ YABANCILARA YAPTIRILAN TESİSLERE AİT ÖRNEKLER

Tesisin adı

Projesini yapan firma Firmanın milliyeti

Pet. Kim. Tesisleri

Foster Wheeler

Karadeniz Bakır Tes.

Mc Kee

Gökçekaya Barajı Keban Barajı

Ebasco Ebasco

A.B.D A.B.D.

Kütahya Azot Sanayi Tesisleri

Ooppers

Ereğli Demir Çelik Tesisleri

Morrison

Akdeniz Gübre Tesisleri

Haldor Topsoe

Danimarka

Ankara Elektrik Gaz Otobüs İşletmesi Gaz

Deposu

Freiderik Kochs

F. Almanya

Yeşilköy Hava Limanı ' Yapı ve Kredi Bankası İzmir Şube Binası

Philips Holzman Amy

F. Almanya İsrail

1968 yılı Eylül tarihi itibariyla Ülkemize ka mu ve özel sektörler kanalıyla toplam olarak 865.262.000 dolarlık dış proje kredisi verilmiş., bunun % 44.6'sı yani 386.366.000 doları kullanıl mıştır. Ülkemize dış proje kredileri adı altında giren yabancı krediler yıldan yıla artarken bu artışları proje hizmet ödemelerindeki artış, iz lemektedir.

TEKNtK GÜCÜN DURUMU :

1960 yılından sonra Ülkemizde dışa bağımlı kapitalist gelişme hjz kazanınca, bu gelişmenin zorunlu sonucu olarak Türkiye'deki Karayolla rının, Enerji Üretim ve dağıfcm tesislerinin özel likle barajların, sulama tesislerinin bir kelimey le dışa bağımlı bir. enfra struktürün inşaatı da büyük hızla gelişmiş, özellikle Amerikan model lerine göre kurulmuş Karayolları! ve Devlet Su İşlerinin çok kısa bir süre içinde dev kuruluş lar haline geldiği görülmüştür. Tine dışa bağım lı kapitalist gelişmenin gereği olarak inşa olu nan tesislerin yapımında da genellikle ileri ka pitalist ülkelerin vermiş oldukları krediler kul lanılmıştır. Böylelikle ileri kapitalist ülkeler, özellikle Amerika, Türkiye'nin gelişme biçimini ve yönünü belirlerlerken, diğer yandan hem bu gelişimin biçimi hem de bu biçimi gerçekleştir mek için kullanılan dış krediler aracılığıyla Tür kiye'nin dışa bağımlılığını daha da pekiştirmiş. lerdir. Böylelikle Ülkemizde inşaat kesimindeki Devlet Kuruluşlarının sahip oldukları teknik ele man sayısı da büyük bir hızla artarken dışa ba ğımlılık gerçeği bir kenera itilmiş ve unutturul mak İstenmiştir. Ülkemize giren dış krediler art tıkça temel İnşaat yatırımlarını da bu kredilerin belirlediği koşullar altında yapmak zorunluğu ortaya çıkmıştır, tleri kapitalist ülkeler Türki ye'de kendileriyle bir işbirliği oluşturacak fakat kendilerine göre güç bakımından mutlaka sınır lı kılacak bir özel kesimin gelişiminden yana dırlar.

Bundan başka Ülkemizdeki egemen İşbirlik çi sınıf ve tabakaların, lüks tüketimine dönük asalak sınıflar olduklarından Ülkemizin öz kay naklarıyla gerekli ve yeterli tasarruf oluşturma ları ve de yatırımlara dönüştürmeleri olanağı yoktur. Bu bakımdan yabancı sermaye yatırım larına ve dış kredilere kesinlikle muhtaçtırlar.

Sömürülen sınıf ve tabakaların ürettiği de ğerlerle, eğitimleri ve mesleki gelişimleri sağ lanmış olan teknik elemanların planlı bir şekil de işbirlikçi özel kesime kaydırılmaları halinde, işbirlikçi özel kesimin emperyalist sömürüye araçlık edebilme yeteneği de geliştirilmiş olacak tır.

İkinci Beş Yıllık Kalkınma Plânında bu gö rüş şu şekilde dile getirilmektedir: «Yatırım Programlarının gerçekleştirilmesi için Kamu Ku

ruluşları özel sektörün teknik gücünden geniş ölçüde faydalanacaktır. Müteahhitlik mesleğinin gelişebilmesi ve müesseseleşmesi ve özel sektör kuruluşlarının kendilerine yönelen fonksiyonları gerektiği şekilde yürütebilmelerl için teşkilatlan maları ve yeterli teçhizatla donatılmaları teş vik edilecektir.

Bu arada, Müşavir Mühendislik, Mimarlık Firmalarının genişlemesi ye kendilerine verile cek işleri tekniğine göre yapabilmesi İçin gere ken tedbirler düşünülecek, gerekirse İhale usul lerinde ve diğer muamelelerde değişiklik yapı lacaktır.

Rasyonel olarak çalışmayan devlet elindeki inşaat şirketleri tasfiye edilecek yeni devlet İn şaat şirketleri kurulmayacaktır».

1970 yılı Kalkınma Programında İse şu İfa deye rastlıyoruz: «Kamu kesiminde İnşaatçı kuruluşların makine, teçhizat ve İş gücüne ge reksiz büyümeler devam etmektedir.

Kamu Kuruluşları ellerindeki inşaat makinesi parkı fazasını özel sektöre devretme veya ki raya verme yoluna gideceklerdir».

YABANCI MÜŞAVİR MÜHENDİSLİK FİRMALARININ TÜRKİYE'DEKİ ÇALIŞMA ŞEKİLLERİ :

Dış Proje Kredilerinin Türkiye'ye soktuğu yabancı müşavir mühendislik firmalarının Ül kemizdeki çalışma şekillerini şu şekilde sınıflan dırabiliriz :

1) Proje yapımını üzerine alan yabancı fir ma, yerli bir firma ile sözde işbirliğine gitmek tedir. Bu işbirliği sonunda projenin İçindeki bir iki idari bina yada hangar yapımı yeril firmaya bırakılmakta fakat asıl özellik taşıyan bütün proje işleri yabancı firmanın kendi ülkesindeki bürolarında yapılmaktadır. Böylece milyonlarca liralık proje hizmeti döviz halinde dışarıya çıka rıldığı gibi, bu husustan daha önemlisi Türk Teknisyenlerinin kendilerini geliştirme olanak larının ellerinden alınması ve teknik gücümüzün dışa bağımlı kılınmasıdır. Bu gerçeği bir örnek le somutlaştırmağa çalışalım : Mersin'de kurulr makta olan Akdeniz Gübre Tesislerinin bütün Müşavirlik ve Proje İşleri Haldor Topsoe isimli bir Danimarka Firması tarafından yapılmakta dır. Haldor Topsoe Kimya Kuruluşları Müşavir lik Fiı ması olup kendisinin inşaat ve teknoloji alanında ayrı müşavirlik firmaları vardır. Kam sax adlı firma bunlardan birisidir. Kısacası bu Danimarka Firması aslında tipik bir Komisyon cu Firmadır. Haldor Topsoe Akdeniz Gübre Te sislerinin genel konumunu yaptıktan sonra, sa dece saha düzenleme projesi, bir hangar ve bir trafo binası ile idari binalar dışındaki bütün ünl

teleri yabancı firmalara dağıtmıştır. Bu tutum emperyalist sömürünün geri bıraktırılmış ülke lere İnşaat kesiminde uygulanış, şeklinin asık ve yeni bir örneğinden başka bir şey değildir.

2) Yabancı TWrma.ip.riTi kullandıkları ikinci yol §udur: Proje ihalesini alan yabancı firma, kendi ülkesinde sıra mühendisi olarak kullandı ğı kimseleri Ülkemize Müşavir Mühendis veya uzman sıfatlarıyla gönderir. Yetenekleri, tecrü beleri, bilgileri çok şüpheli bu gibi sözde uz manlar Türkiye'de pek ç.ok mühendisin rahatlık la yapabileceği rutin işler iğin çok büyük ücret alır, döviz kaybına sebep olurlar.

3) Üçüncü yol, yabancı Mühendislik Fırma Hinjn Ülkemizde bir büro kurmasıdır, örneğin Amerikan Müşavir Mühendislik Firması Foster Wheeler böyle bir yolu benimsemiştir. Türkiye' de açılan bu bürolarda, yabancı ülkelerdeki eş değer mühendislere göre sok düşük ücretlerle çalıştırılan Türk Mühendisleri bir yerde bilerek yada bilmeyerek yabancı firmaların çıkarlarına araş olurlar.

4) Dördüncü yol Amerikan Müşavir Mühen dislik Firması Mo Kee'nin yaptığı gibi yerli bir büroyu yabancı firmanın kuracağı büro yerine ifiıiianfmaif^r jju gon şekilde yabancı firma ile işbirlikçi özel proje büroları arasındaki bütün leşme büyük ölçüde gerçekleştirilir ve sonunda istismar edilen Türkiye'nin öz kaynaklarıyla Türk Mühendislik gücü olur.

YABANCI MÜŞAVtB MÜHENDİSLİK FİRMA LARININ TÜRKİYE'DEKİ TUTUMLARINI BELGELEYEN ÖRNEKLER:

Yabancı Müşavir Mühendislik Firmalarının Türkiye'deki tutumlarını belgeleyebilmek İçin örnek olarak büyük bir Amerikan firmasını, Mc Kee firmasını ele alacağız.

Mc Kee firması örneği : Bilindiği gibi Karadeniz Bakır işletmeleri A.I.D. den 30 000 000 dolarlık dış proje kredisi almaktadır. Bu kredi anlaşmasına göre bir Ame rikan Müşavir Firması iğin başından sonuna ka dar çeşitli kontrol ve müdahale olanaklarına sa hip bulunmaktadır. Karadeniz Bakır İşletmeleri yaptırılan işleri kontrol edebilmek için bir pro je tesis müdürlüğü kurmuş, fakat bu müdürlük müşavir Amerikan firmasının, yani Mc Kee'nin zorlamalanyla İlga edilmiştir. Proje Tesis Mü dürlüğünün kaldırılmasıyla birlikte bir proje gru bu kurularak Proje ile uğraşan bütün teknik personel buraya bağlanmış ve gurubun yönetimi Mc Kee firmasına verilmiştir. Bu durumda Ka radeniz Bakır işletmelerinin Projelerinin hazır lanması İşi şu şekilde yapılmaktadır.

1) ön, teknolojik projeler Amerika'da hazır lanarak gönderilmektedir.

2) Tatbikat projeleri Türkiye'de yerli firma lara yaptırılmaktadır.

3) Tatbikat projelerinda sistem ve malze menin seçimi tamamen müşavir Amerikan fir masının egemenliğindedlr. Gerek Karadeniz Ba kır işletmelerinde çalışan mühendislere, gerek se Tatbikat Projelerini hazırlayan yerli proje bürolarına sadece bazı statik ve mekanik işlem ler yapma veya yapılan hesapları kontrol etme işi düşmektedir.

4) AJ.D. kredisi kullanmaya alt şartlar do layısıyla bazı malzemeleri pahalı olarak Ameri ka'dan satınalmak zorunda kalınmaktadır, örne ğin Murgul Hopa Konsantro Boru hattının İn şası için daha fizibilite raporu hazırlanırken Mc Kee firması tarafından karar verilmiş ve boru İle taşımanın kamyon yada havai hattan daha ucuz olacağı bildirilmiştir. Bu boru hattının mal zemesi Amerika'dan ithal edilmektedir. Fizibili te etüdünde yol inşa masrafları ile boru hattı masrafları karşılaştındmıştır. Oysa yol inşa mas raflarının karşılığı Türkiye'de kalacaktır. Boru hattının masrafları İse döviz halinde Amerika'ya transfer edilmiş olacaktır. Görüldüğü gibi Ame rikalılar tarafından yapılan bu etüd beklenece ği şekilde Amerikan çıkarları lehine sonuç ver mektedir.

ikinci örnek Samsun izabe Bacası Projesidir. Bu projeye ait ön çalışmalar da Amerikalılar tarafından yapılmış ve taşıyıcı sistem ileride ilâ ve bacalar konulacak şekilde düzenlenip, baca bir kule tarafından taşınacak şekilde projelen dirilmiştir. Projenin son şeklinde ise ilâve baca lara ihtiyaç olmadığı ortaya çıkmıştır. Bu du rumda İlâve bacaları da taşıyacak şekilde pro jelendirilmiş taşıyıcı sistemde değişiklikler ya pılması gerekirken eski sistem aynen kullan mıştır.

Baca taşıyıcı sisteminin seçimi tamamen Amerikanlar tarafından yapılmış Türk Mühen dislerine hiçbir söz hakla tanınmamıştır.

YABANCI MÜŞAVİR MÜHENDİSLİK FİRMA LARININ TÜRKİYE TEKNİK GÜCÜ ÜZERİN DEKİ OLUMSUZ ETKİLERİ :

Türkiye'deki faaliyet gösteren yabancı Mü şavir Mühendislik Firmasının Türk Teknik gücü ve Türkiye Ekonomisi üzerindeki olumsuz .etki lerini şu şekilde sıralayabiliriz :

1) Yabancı Müşavir Firmalar inşaat yatı rımlarının gerektirdiği projeleri Türkiye dışın da yaptırmak suretile Türk Teknik Elemanla rının mesleki gelişme olanaklarını ortadan kal dırmaktadırlar. Bundan başka uzun yıllar tec rübe ve bilgi sahibi olmuş uzman mühendisle rimizi kendi saflarına çekmek yoluyla da Ülke

içinde bir beyin İhracı işlenil uygulanmakta, Türkiye Teknik Gücündeki olumlu birikimler den yabancı firmalarla işbirlikçileri yararlanmak tadır.

2) Türkiye'den milyonlarca lira karşılığında alınan projelerin «hammailığı» çok düşük üc * retlerle Türk Teknisyenlerine yaptırılmakta, böy lece zahmetsiz bir şekilde kazanılan milyonları Ülke dışına döviz şeklinde çıkarmak yada Ül kemizde bırakacağı para ile kendi çıkarları için kullanacağı işbirlikçi kitleyi çeliştirmek ve ayak ta tutmak olanaklarına kavuşmaktadır.

3) Yabancı firma kendi ülkesindeki sıra mühendislerini müşavir mühendis, uzman mü hendis adı altında Ülkemize sokmakta, böylece bu elemanları için, çok yüksek ücretli istihdam olanakları sağlamaktadır.

4) Daha önce birkaç örnekle somutlaştır mağa çalıştığımız gibi, İleri kapitalist ülkeler deki büyük yatırımcı kuruluşların birer kolu, birer uzantısı olan yabancı müşavir finmalar hazırladıkları projelerle bu yatırımcı firmaların satışını arttıracak biçimde malzeme ve ekono mik olmayan inşa sistemleri empoze etmekte dirler.

5) Yabancı Müşavir Mühendis Firmalar ara cıyla Türkiye'ye ileri kapitalist ülkelerin teknik leri ithal edilmeğe zorlanmaktadır. Böylelikle yurt içinde kurulmasına çalışılan Teknik Ser visin karşısına çok güçlü dış rakipler çıkarıl makta, pahalı üretim metodları Türkiye'ye ka sıtlı ve bilinçli bir şekilde sokulmaktadır. Mi marlar Odasının XV. Dönem Çalışma Raporunda da belirtildiği şekilde yapı malzemesi ve yapı teknolojisi bakımından tamamen dışa bağımlı durumdayız. Dolayısıyle Ülkemizin öz kaynakla rını kullanmak yerine çok kereler pahalı malze me İsrafına gidilmektedir, örneğin Avrupa'da bir M2 ye düşen çimento miktarı 120 kg. iken bu değer Türkiye'de 200 kg. a çıkmaktadır. Aynı şekilde Avrupa'da 1 m2 inşaatta ortalama 16 kg. inşaat demiri kullanılırken Türkiye'de kullanı lan demir miktarı 25 kg. dır. Buna karşılık ma liyeti çok ucuz olan ve Ülkemizin öz kaynak larıyla istenilen hacimde üretilebilen tuğla kul lanılışı Avrupa'ya oranla çok azdır. Avrupa'da t mslik inşaatta 198 tuğla kullanılırken Tür kiye'de sadece 120 tuğla kullanılmaktadır. Pa tent ithali yoluyla üretilen Eternit, Ytong gibi çok pahalı inşaat malzemeleri dış teknik itha linin belirlediği malzemeler şeklinde ortaya çık maktadır.

6) Bütün bunlardan başka teknik ithali Tür kiye'deki Teknik Orduda güvensizlik ve huzur suzluk yaratmakta, Ülke çıkarları açısından çok zararlı bir beyin, yıkama işlemiyle yabancı fir maların uzantısı olarak işlem gören işbirlikçi teknik eleman yaratılabilmektedir.

YABANCI SERMAYEYİ TEŞVİK KANUNUN DAN YABABLANABAK KURULAN MÜŞAVtB MÜHENDİSLİK FİRMALARI VE TÜMAŞ

Yabancı Müşavir Firmalarıyla işbirlikçiler arasında bütünleşme o kadar gelişmiştir ki, bu gün yabancı sermayeyi teşvik kanunundan ya rarlanılarak, şimdiye kadar Türkiye'de faaliyet gösteren, müşavir firmalardan çok farklı nite likteki firmaların kurulmasına çalışılmaktadır. Son günlerde devrimci basında adlarını sık sık gördüğümüz Tümaş, Bimaş gibi kuruluşlar bu firmalar arasındadır. Bu yeni nitelikteki müşa vir firmaların kuruluşu şu şekilde olmaktadır : Ülkemizde teknik gücün gelişimini sağlamak maskesi altında yabancı sermayeyi teşvik kanu nu zorlanarak dış ülkelerdeki müşavir firmala rın Türkiye'ye belirli bir sermaye İle girmeleri ve Türkiye'deki bir takım büyük kuruluşlarla anonim şirketler halinde birleşmeleri, bütünleş meleri dağlanmaktadır. Yanbancı müşavir firma ların bu durumda getirdikleri sermaye yabancı sermayeyi teşvik kanununda öngörülen sermaye yatırımlarına kıyasla çok cüz'i miktardadırlar. Dolayısiyle böyle bir gelişimin yabancı serma yeyi teşvik kanununda öngörülen hedeflerle uzaktan yakından hiçbir ilgisi yoktur. Çok sınırlı olan özel yabancı sermaye miktarları dış ülke lerdeki müşavir mühendislik firmalarının Türki ye inşaat kesiminde giderek büyüyen monopol egemenliğini pekiştirmek amacıyla öne sürül mektedirler. Bu gibi kuruluşlara örnek olmak üzere Tümaş firmasını kısaca inceleyelim : Türk Ticaret Kanununun Anonim Şirketlerin ani su rette kurulması hakkındaki hükümlerini ve Ba kanlar Kurulunun 30.12.1969 tarih ve 6/11165 sa yılı kararnamesi ile bu kararnameye ekli 6224 sayılı Kanunu zorlamak suretiyle Türk Mühen dislik Müşavirlik ve Müteahhitlik Anonim Şir keti (Tümaş) kurulmuştur. Şirketin çalışma ala nı petrol, tabiî gaz, petro kimya, kimyevi mad deler, sun'i gübre, enerji üretim ve dağıtımı, gıda sanayii, balıkçılık ve balıkçılık sanayii, su kaynaklarının geliştirilmesi, sulama, tanımsal ürünlere dayanan sanayi, mineraller, madenler, orman ürünleri ile bu sanayi alanlarının ana malzemesini, enfrastrüktürünü, bilumum sanayi tesislerinin kurulmasını ve bu ve benzeri alan larla dolaylı yada dolaysız olarak ilgili alanla rı kapsar.

Şirketin sermayesi herbiri 1000 Tl. değerin de 6 000 nama yazılı hisseye bölünmüş olup top lam olarak 6 000 000 Tl. dir. Hisseler şu şekilde bölünmüştür :

Elektrik Mühendisimi 161

rtlrk grubu

Türkiye Petrolleri A.O. Azot Sanayii T.A.Ş. Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Şeker Sigorta A.Ş. Yabancı Grubu

Haldor Topsoe, Chemical Engineer

TaahhUt ettikleri hisse adedi 1140

900 900 660

2 400 6000

Tutan

TL

1140 000 900 000 900 000 660 000

2 400 000 6 000 000

(%)

19.0 15.0 15.0 11.0

40 0 100.0

Görüldüğü gibi % 40 hissesine Haldor Top soe'nin sahip bulunduğu bu müşavir kuruluş ba lıkçılıktan ormancılığa, enerji üretim: ve dağı tımından gıda sanayiine kadar çok farklı ve birbirinden bağımsız olan faaliyetleri kapsamına almışsa da temelde inşaat kesiminde komisyon culuk yapan bir kuruluş niteliğindedir. Resmi gazetede 17 Ocak 1969 tarih, 13103 sayı ve 6/11165 karar sayısıyla yayınlanan kararnamede şirketin faaliyet alanı şu şekilde açıklanmakta dır : «Şirketin başlangıçtaki faaliyeti mühen dislik ve müşavirlik hizmetlerini kapsar. Daha sonraki faaliyetler için şirketin finansman tek nik ve organizasyon gücünün yeterli olduğu ko nusunda Devlet Plânlama Merkez Teşkilâtının uygun mütalâası alınacaktır.» Görüldüğü gibi Tüma§ inşaat kesiminde komisyoncu firma ola rak kurulmuştur. Aynı kararnamenin şu hükmü ise çok anlamlıdır : «Tümaşın kendi imkânla rıyla yapamadığı ve yabancı ortağın ihtisasın da bulunan işlerde, Haldor Topsoe, Tümaşın iş lerine öncelik verecektir.» Bu ifadenin açık an lamı şudur; Tümaşın aldığı projelerin büyük bir kısmı Tümaşın Türkiye'deki imkânlarıyla ya pılamadığı gerekçesiyle Haldor Topsoe'ye devre dilecek, yabancı firmanın Türkiye inşaat kesimi ni sömürmesi olanakları yaratılacaktır.

Tümaş'ın Türkiye inşaat kesimindeki İmti yazlı yerini belgeleyebilmek için kısa birkaç ör nek verelim : İzmir Aliağa Rafinerisi Makina Yağı Tesisleri projeleri için başlangıçta birkaç Türk özel proje bürosundan teklif alındı. Yapı lacak iş nıakina yağı tanklarının temel proje leridir. Proje, Türkiye Petrolleri A.O. tarafından İzmir Bölge Müdürlüğü aracıyla ihaleye çıka rılmış bulunmaktaydı. Proje bedelinin yaklaşık olarak 1000 000 Tl. sı değerinde olduğu hesap lanmıştır. Türk özel proje bürolarından gelen en düşük teklif 920 000 Tl. sı iken aynı proje bir hafta sonra Tümag'a yaklaşık olarak 2 000 000 Tl. sına ihale edildi. Bu proje işi % 100 Türkiye' de yapılabilecek nitelikte olmasına rağmen Tü maş'ın özel şartlarından yararlanılarak doğru dan doğruya Haldor Topsoe'ya devredildiği öğre nilmiştir. İkinci örnek Etibank Maden Dairesi Bandırma Boraksı Yükleme Konveyor taşıyıcı sistemi projesidir. Çelik konstrüksiyon olarak dü şünülen bu proje için özel bir Türk Proje Bü

rosundan teklif alındıktan sonra bu iş aynı fi atla Tümaş'a aktarılmıştır. Vereceğimiz üçüncü örnek ise bu iki örnekten çok daha anlamlıdır.

Tümaş şirketinin hissedarları arasında bulu nan Azot Sanayii T.A.Ş. ne ait Gemlik Sun'i Gübre Tesisleri projesi ihalesi doğrudan doğru ya Tümaş'a verilmek istenmiştir. Böylelikle 7/117 sayılı Kararnamenin 5 ve 7. maddeleri ke sinlikle ihlâl edilme yoluna gidilmiştir. Tümaş Müşavirlik Firması İnşaat Mühendisleri Odası na kayıtlı bir firma değildir. Azot Sanayii Ge nel Müdürlüğü ihaleye çıkarttığı proje için Oda mızdan bu konuda liyakât ve tecrübe sahibi fir maların listesini istememiştir.

Böyle bir tutumun temel nedeni şudur : Tü maş'ın ortaklarından Haldor Topsoe Firması Ak deniz Gübre Tesisleri Projelerini yapmış bulun maktadır. Tümaş Firmasının Hissedarı olan Azot Sanayi T.A.Ş. yine Tümaş'ın hissedarların dan olan Haldor Topsoe'ye Gemlik Sun'i Gübre Tesisleri Projesini aktarmakla bu Komisyoncu firmaya eskiden yapmış olduğu bir projeyi Tür kiye'ye yeniden sürebilme olanağını tanımıştır. İnşaat Mühendisleri Odası bir .meslek kuruluşu olarak, söz konusu Kararnamenin hükümlerini açıkça ihlal eden bu tutuma karşı çıkmış ve Azot Sanayii Genel Müdürlüğü İdare Meclisi üyelerine tek tek gönderdiği yıldırım protesto telgraflarıyla böyle bir gelişimin yurt çıkarla rıyla çeliştiğini ortaya koymuştur

SONUÇ : NELER ¥APIL.ABÎLÎB ?

Ülkemizdeki işbirlikçiler Türk Mühendisleri nin kalite bakımından yetersiz oldukları yala nını ileri sürmekte ve inşaat kesimindeki ya bancı sermaye işbirlikçileri ittif akmı bu şekilde savunmaya çalışmaktadırlar. Oysa bütün geri bıraktırılma çabalanna rağmen teknik üniversi te ve teknik okullardan mezun olan mühendis ve mimarlarımız, ihtisas konularında yabancılarla her zaman yanşabilmekte ve başarılı olmakta dırlar. Ayrıca yabancı ülkelere ihtisasa gitmiş Türk Mühendis ve Mimarlarının genellikle bu yabancı ülke teknik elemanlarından daha yete nekli ve daha bilgili olduklarının tesbit edildiği de bir gerçektir. Bu gerçeği belgeleyebilmek için örneğin «dolgu barajı» projesi uygulamalarının Türk Teknisyenleri tarafından rahatlıkla yapıl

dığını belirtebiliriz. Buna rağmen Baraj konu sunda da çok belirli bir baskı ve özellikle dış basla egemendir. Ayvacık Barajı Projesi, Dev let Su İsleri Barajlar Dairesindeki arkadaşla rımızın «Kaya Dolgu Barajı» olarak Ülkemizde projelendirilmesi İçin direnmelerine rağmen «Ke mer baraj» olarak yapılmasının daha rantabl olacağı gerekçesiyle bir Japon firmasına İhale edilmiştir. Bununla beraber Japon firması yap tığı değerlendirme sonunda Ayvacık Barajını «Kaya dolgu baraj» olarak projelendirmiştlr. Bir Amerikan Firmasına ihale edilen Adana Po zantı Ekspres yolu ile bir İtalyan Firmasına İhale edilen Gebze İzmir Ekspres yolu projele rini yapacak güçte pek çok mühendis arkadaşı mız bugün Karayolları Müessesesinde çalışmak tadırlar. Diğer bir deyişle bugün Türkiye Tek nik gücü Ülke yatırımlarını projeleyecek ve de uygulayacak nitelikte ve güçtedir.

İngaat kesiminde sömürücü nitelikteki yaban cı müşavir mühendislik firmaları Ülkemizdeki güçlerini djş sömürünün birer uzantısı olmala

rından ve Türkiye'nin bu dış sömürünün ege menliği altında bulunmasından alıyorlar. Bu ba kımdan bütün temel toplumsal ve teknik sorun larımız gibi İnşaat kesimindeki sorunların çö zümü de dış sömürüden kurtulmaya ve sosyo ekonomik yapımızda kökten değişiklikler ger çekleştirmeye bağlıdır.

Tetmel yatırım Projelerinin Bilimsel bir şe kilde merkezden yönetilmesi, Türk Teknisyen lerine hem teorik hem de pratik gelişme ola nakları sağlayacak, bugün genellikle israf edi len teknik gücümüz gerçek yeteneğini ortaya koyabilecektir. Bir kelimeyle inşaat kesimindeki sorunların çözümü sosyo ekonomik yapımızdakl kökten değişimlerle doğrudan doğruya ilişki ha lindedir.

Biz İnşaat Mühendisleri Odası olarak göre vimizin teknisyen, tekniker, Mühendis ve Mima rıyla Türkiye Teknik Ordusuna Devrimci bilinçli getirmek, dış sömürünün çalışma biçimlerini, işbirlikçileriyle olan ilişkilerini açıklamak, gös termek olduğuna İnanıyoruz.

ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI Ihlamur Sokak 10/1 Yenişehir . Ankara Tel: 12 7660

İSTANBUL ŞUBESİ İstiklâl Cad. Emgen Apt. No. 65 Kat 5 Beyoğlu İstanbul Tel : 4» 10 49

İ ZMİ R ŞUBESİ 1375. Sokak 18/5. PK. 824 Alsancak İzmir Tel: 23973

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ

Dergimize gönderilen yasalar basıl sın veya basılmasın geri verilmez. Tazı ve llanlardakl fikirler yazarlarına ait tir, Odayı ve dergiyi sorumlu kılmaz. Dergide basılan yazılar kaynak göste rilerek İktibas edilebilir. Yasaların sey rek aralıkla daktilo İle yazılması, Türk çe ve İngilizce özet verilmesi, biri par sCmen olmak üzere İki nüsha gönde rilmesi ve şekillerin aydıngere çini mü rekkebi İle çizilmesi gerekir. Yayın Ku rulu yazılarda gerekil gördüğü değişik likleri yapabilir.

Yaa» ücretleri

(Dergi sayfası basına)

Orijinal telif makale 50,— TL.

Telif derleme makale 40,— TL.

Tercüme makale

30,— TL.

Plân, proje ve tesislerin,

mevzuat ve neşriyatın

tanıtılması ve tenkidi,

haberler,

26,— TL.

t U n T&rifeai

ön dış kapak

2600,—TL

Arka dış kapak

1000.— »

Arka İç kapak

• 7«0.— J>

ön İç kapak

800,— »

Tam ön sayfa

700,— »

Tam arka sayfa

600,— »

Yarım ön sayfa

500,— »

Yarım arka sayfa

350,— »

Çeyrek arka sayfa

200,— »

Küçük ilân en 1 cm. 50,— »

Renkli ilânlar için renk fark alınır. Sürekli ilânlarda 6 11 az için % İS, 12 aydan fazlası içit % 25 indirim yapılır, ön dıs ka pak senelik ve indirimsizdir.

Elektrik Mühendisliği Dergisi Elektrik MOhendisieri Odası üyelerine ücretsiz gönderilir.