UZUN VADELİ ELEKTRİK PLANLAMASI İÇİNDE ELEKTROMEKANİK İMALAT SANAYİİNİN YERİ

UZUN VADELİ ELEKTRİK PLANLAMASI İÇİNDE elektromekanik imalat sanayiinin yeri

Ülkemizde duyulan elektrik e nerjisi yetersizliğinin nedeni, birincil kaynaklarımızın gere ğince değerlendirilememiş olma sındandır.

Doğal birincil kaynaklarımızın donatılmasında karşılaşılan zorluklar ve bunun sonucu doğan gecikmeler de enerji bunalımını artırıcı yönde etkilemiştir. Bu nedenle olaya, birincil kaynak larımızın donatılmasında uygu lanan modelin yetersizliğinin yol açtığı söylenebilir.

Bilindiği gibi bu model, önce dış finansman kaynaklarından kredi sağlamak ve sonra üretim tesislerini yabancı kuruluşlara anahtar teslimi yaptırmak esa sına dayanmaktadır. Ancak, ül kemizin coğrafi boyutları ve sosyo ekonomik kalkınma hedef lerinin büyüklüğü karşısında bu model yeterliliğini giderek yi tirmiştir.

Modeli yetersizleştiren etken, her ülkedeki gibi bizde de e lektrik enerjisi üretimindeki geometrik büyümenin kesintisiz sürdürülmesi zorunluluğudur.

TEK Elektroteknik Sanayi Etüdü ve İştirakler Dairesi Başkanı şinasi Güçeri'nin hazırladığı, "Uzun Vadeli Elektrik Planlama sı İçinde Elektromekanik İmalat Sanayiinin Yeri" adlı raporun özeti.

Konuya bu açıdan bakıldığında, bir ülkede elektrik enerjisi gereksiniminin düzgün ve güve nilir olarak karşılanabilmesi için her yıl yeni santralların hizmete girmesi gerekmektedir. Bir santralın yapımı 4 6 yıl gibi uzunca bir zamanı aldığın dan, ülkede, her an belirli bir santral gücünün yapım halinde olması kaçınılmaz bir zorunlu luktur.

Hesaplamalar ve değişik ülke lerdeki uygulamalar, bir ülkede yapım halindeki santralların toplam kurulu gücü, işletmedeki toplam kurulu gücün % 50'sinin altında olmaması koşulunu ge tirmektedir.

Öteyandan bir ülkede her sene 1 kWh daha fazla enerji üretmek ya da tüketmek için 0,4 0£ do larlık (5,6 7,0 TL) ek elektro mekanik araç ve makinenin kul lanılması gerekmektedir. Kal kınma planında gelecek yıllar için hesaplanmış olan elektrik üretimleri bu marjinal değerle karşılaştırılacak olursa, ülke mizin 3'cü beş yıllık plan dö neminde , her yıl için ortalama elektromekanik araç ve makine gereksinimi, yaklaşık olarak 15 milyar lira olarak hesap ve tahmin edilmektedir. Bu rakam, 4'cü beş yıllık plan dönemi i çin 25 milyar TL ve 5'ci beş yıllık plan dönemi için ise 40 milyar TL'na ulaşmaktadır.

Bu durumda, elektrik enerjisi sorununun çözümünde bundan böy le uygulanması gereken yeni mo delin şu ilkeleri içermesi, so runun özünden doğan bir zorun luluktur. a. Elektrik santrallarının ya pımında yerli sanayi ve mühen dislik hizmetine dayalı bir yöntemin geliştirilmesi için gereken bütün tedbirler alınma lıdır.

b. Alınacak tedbirlerin başında ağır elektromekanik araç ve ma kineleri yapacak bir sanayiin, yurt içinde kurulması gelmekte dir.

Yeni modelin gerektirdiği ted birler, kurulması öngörülen te mel ağır sanayi dallarında an cak kamu öncülüğünde gerçekleş tirilebilir. Bu yargının gerek çeleri şunlardır:

a. Ülkemizde elektrik santralı kurma yetkisi devletin tekelin dedir. Bu nedenle ağır elektro mekanik imalat sanayiinin en büyük müşterisi devlet olacak tır. Dolayısıyla bu sanayi, i malat programını devletten ala cağı siparişe göre planlayacak tır.

b. Sermaye yatırımı büyük, kâra geçiş süresi uzun, kâr oranı (tüketim malı sanayiine göre) düşüktür. Kitle halinde ve paha lı bir teknik eğitimi başlatmak ve sürdürmek zorunluluğu vardır.

c. En ileri sanayi ülkelerinde de elektromekanik imalat sanayi inin ürettiği mallar, (genellik le % 80'in üstünde bir oranla) ülke içinde kullanılmaktadır. Bu sanayi kesiminde ihracata dönük bir politikanın uygulanma olanağı yok gibidir.

d. Devlet siparişine büyük öl çüde bağlılık, büyük sermaye yatırımına karşı düşük kâr ve yüksek ticari riziko gibi etken ler, özel sektörün bu alanda girişimde bulunmasını engelle yen nedenlerdir.

Yurt içindeki kuruluşların ü rettikleri elektromekanik mal lar, genel olarak nitelik ve nicelik yönünden ülkenin bugün kü ve gelecekteki gereksinimini karşılamaya yeterli değildir. Bu kuruluşlar ancak devletçe kurulacak yeni bazı temel ima lat sanayii tesisleri faaliyete geçtikten sonra, bu tesislerin tamamlayıcı ve yardımcı yan kolları olarak, daha verimli şekilde çalışabilir. Çünkü kamu

kesimince kurulacak temel sana yiler yardımıyla ülkemizde e lektrik enerjisi üretimi ve tü ketimi büyük bir hızla yüksele cek ve böylece elektromekanik makine ve aracın yurt içi paza rı da her yönde genişleyecektir.

Türkiye Elektrik Kurumu temel elektromekanik imalat sanayii tesislerinin kuruluşunda öncü lük görevini ve sorumluluğunu yüklenebilir. Esasen kuruluş ka nununda bu görev kurumun işlev leri arasında sayılmıştır.

Elektromekanik imalat sanayii genel makine sanayi inden büsbü tün ayrı bir sektör olarak dü şünülemez. 1987 yılına kadar hesaplanmış olan elektrik ener jisi üretim tahminlerinin ger çekleşebilmesi için ülkemizde kurulacak çeşitli fabrikalarda, toplam para değeri aşağıdaki yaklaşık değerlere ulaşan üre tim aracı ve yatırım malına gerek olacaktır:

Üçüncü Beş Yıllık Plan dönemin de 38,8 milyar TL; Dördüncü Beş Yıllık Plan döneminde 69,6 mil yar TL; Beşinci Beş Yıllık Plan döneminde 121,3 milyar TL. Bu rakamların içinde elektrik ener jisi üretim, iletim ve dağıtı mında kullanılan elektromekanik makine ve araçların değeri yok tur. Ancak fabrikaların üretin aracı ve yatırım malı niteliğin deki ekipmanları arasında bulu nan elektromekanik araç ve maki neler vardır.

nayii dallarının başlıcaları şunlardır:

a. Yüksek basınçlı ve kapasite li buhar kazanı sanayii, b. Döner elektrik makineleri sanayii, c. Statik elektrik makineleri sanayii, d. Duyarlı ölçü ve kontrol a letleri sanayii, e. Isı makineleri sanayii (amaç buhar türbini imali),

Ülkemizde kurulacak ağır elek tromekanik imalat sanayii yal nız elektrik santrallarının, ulusal güç ve kaynağa dayalı bir yöntemle yapımı olanağını sağlamakla kalmayacak, bu giri şimle ulusal makine endüstrisi nin çağdaş düzeye yükselmesi doğrultusunda güçlü bir öncülük hizmeti de başarılmış olacaktır.

Kamu öncülüğünde kurulması ge reken elektromekanik imalat sa

f. Su makineleri sanayii (amaç su türbini imali).

Bunun için gerekli yatırım har camalarının toplamının yaklaşık olarak 1,5 milyar TL dolayında olacağı sanılmaktadır. Ülkemiz de 1 milyar kMh'lik bir enerji kısıtlamasının 7 8 milyar TL dolayında bir milli gelir kay bına yol açtığı düşünülecek o lursa, bu yatırımların zorunlu luğu ve önemi daha da iyi be lirmiş olur.

49: