500 VE 750 KV'LUK ŞALT SAHALARINDAKİ ELEKTRİK ALANLARININ BAKIM PERSONELİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE KORUNMA ÖNLEMLERİ

500VE750KVLUK SALT SAHALARINDAKİ ELEKTRİK ALANLARININ

BAKIM PERSONELİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

VE KORUNMA ÖNLEMLERİ v.p. korobkova m. d. stolarov yu. a. morozov yu. a. yakub

ÖZET

500 ve 750 kV'lık salt sahalarında elektrik ala nının bakım personeli üzerinde etkileri üzerine yapılan incelemelerin sonuçlarıyla birlikte, SSCB'de kabul edilmiş sağlık kuralları ve perso neli koruma yöntemleri veriliyor.

SUMMARY

The results of the investigations on the influen ce of the electric field in 500 and 750 kV switchyards on maintenance staff are given as well as the hygienic rules acoepted in the USSR and the means for the prolection of the personnel,

UDK: 538.3:621.3.027.8:574.6

GÎRÎŞ

Çok yüksek gerilimli salt sahalarındaki elektrik alanlarının buralarda çalışan insanlar üzerindeki etkileri, SSCB'de 1962'den bu yana araştırılmakta dır. Bu araştırmanın kapsamı içinde, elektrik alanlarının doğrudan etkisi ile birlikte, çeşitli nesnelere dokunma sonucu oluşan ve bu nesnelerin toprağa göre gerilim farklarının neden olduğu

elektrik boşalmalarının insan üzerindeki etkile ri de incelenmektedir.

meye dayanan, özel bir aygıt kullanılarak ölçü lür [3] .

İncelemeler göstermektedir ki; salt sahasının ça lışma gerilimi arttıkça elektrik alanının etkisi de artmaktadır. Bu olgu, 500 kV'luk (yada daha fazla) indirici merkezler tasarımlanır ve i ş l e t i lirken ve özellikle de çok daha yüksek gerilimli salt sahaları tasarımlanırıcen gözönüne alınmalı dır.

1. ELEKTRİK ALANININ DOĞRUDAN ETKİSİ

1.1. Tıbbî ve Fizyolojik İnceleme Sonuçları

500 kV'luk indirici merkezlerin birkaç ay işletil mesinden sonra, elektrik alanının etKİsinde çalı şan personelin bir kısmı baş ağrılarından ve bit kinlikten yakınmaya başladılar.

500 kV'luk salt sahalarındaki elektrik alanlarının işlevlerini belirlemek için buralarda çalışan yak laşık 250 kişi üzerinde sistematik tıbbi inceleme gerçekleştirildi.

Vücudun yüzeyi üzerindeki gradyen de elektrik ala nının doğrudan etkisini belirlemede ölçüt olabi lir. Ancak vücudun hangi kısmının elektrik alanı nın etkisine daha Çok uğradığı önceden bilineme diğinden gradyen ölçümü için bir yöntem belirlemek güçtür.

Çalışma yerindeki potansiyel elektrik alanının ye ğinliğine bağlıdır, fakat elektrik alanının insan üzerindeki etkisi ile potansiyelin doğrudan bağın tısının olmayışı bu ölçütün kullanılmasını zorlaş tırır.

Vücuda giren endükleme akımının büyüklüğü, insanın elektrik alanı içerisindeki yerine ve alanın yü zeydeki yeğinliğine bağlıdır.

Yukarıda belirtilen özellikleri nedeniyle çalışma yerindeki elektrik alan yeğinliği, SSCB'de elek trik alanının insan üzerindeki etkisini belirle yen ana ölçüt olarak kabul edilmiştir.

Elektrik alanının etkisinin belirlenmesi, incele meden geçirilen kişilerin sağlık durumlarındaki olası değişiklikler gözlenerek yapıldı. Bu kişi lerin durumları 110 ve 220 kV'luk indirici merkez lerdeki personelinkiyle de karşılaştırıldı. İncele meler gösterdi ki, 500 kV'luk indirici merkezlerde hiçbir koruyucu önlem almadan uzun süreli çalışma, merkezi sinir sisteminin, kalbin ve dolaşım siste minin dinamik durumunda kalıcı değişiklikler yapı yordu [l] . Üzerinde tıbbi inceleme yapılan genç insanlar seksüel güçlerindeki azalmadan şikayet ettiler. Ortaya çıkan bozuklukların uzun süre göz lenmesi bunların büyüklüğünün ve kalıcılığının çalışma süresi ile arttığını gösterdi. Elektrik alanının etkileri artan çalışma gerilimiyle yo ğunlaşıyordu. Bazı indirici merkezlerin çalışma geri limi 400 kV'dan 500 kV'a çıkartılırken yukarıda adı geçen bozukluklar da önemli artışlar saptandı.

Elektrik işletmelerinde çalışanlar tıbbi inceleme nin yanı sıra fizyolojik incelemeden de geçiril diler [2] . Bu incelemeler elektrik alanının insan üzerindeki olumsuz etkilerini ortaya çıkardığı gi bi, bu etkilerin neden olduğu bozuklukların has sas bir şekilde saptanmasını da sağladı. İşlevsel hastalık ve bozuklukların derecesinin alan içinde kalış süresi ile doğrudan bağlı olduğu görüldü.

Şekil 1. Bir insanın topraklanmış bir nesneye

dokunmasıyla ortaya çıkan durum.

t etkileme akımıı l boşalma akımı/

B1

p

Vj eşdeğer etkileme gerilim kaynağı/

Cj etkileme kaynağına göre eşdeğer

sığaç/ R _j ve C _j boşalmadan önce

insan ile toprak arasındaki direnç ve

sığaç/ Rnp dokunma direnci.

ip (omptr) 0,4

1.2. Doğrudan Etkiyi Belirleyen ölçüt

Elektrik alanının insan üzerindeki doğrudan etki sini belirlemeye yarayan ölçüt, bu etkinin oluşu munu açıklayabilir nitelikte, denetlenebilir ve kendisi için bir üst sınır tanımlanmasına uygun olmalıdır.

Çalışma yerindeki elektrik alan yeğinliği, elek trik alanının insan üzerindeki doğrudan etkisini belirleyebilir ve bu etkinin oluşumunu da uyumlu biçimde açıklayabilir.

Elektrik alan yeğinliği, çalışma ilkesi, bir di pol oluşturan iki plaka arasından geçen akımı ölç

0,3 \ 0,2 0,1

s

>

0,5

^.• > . ~— \0

t. mfc(

Şekil 2. Topraklı bir nesneye dokunma sonucu oluşan boşalma ıkımmın zamana göre değişimi (laboratuvar deneyi).

2. ELEKTRİK BOŞALMALARININ ETKÎSİ

2 . 1 . Boşalmaların Oluş Nedenleri

Elektrik alanı içindeki bir kişi topraktan yalı t ı l ı r s a (düşük iletkenliği olan toprak tabakalar yada yalıtkan toprak i l e ) üzerinde bir gerilim oluşur. Bu gerilimin değeri k i ş i toprak düzeyinde duruyorsa 6 kV, yükselmiş durumda ise 30 kV!dur. Bu kişi topraklanmış bir nesneye dokunursa, Cr_3 sığacı (Şekil 1) üzerinden bir boşalma ve dokunma noktasında da b i r ark oluşur. Boşalma sırasında vücuttan etkileme akımı i p = Ip e ~ t / T nin (Şekil 2) yanısıra darbe akımları da geçer.

Boşalma akımının genliği;

dir. pm

Burada Um insan ile topraklı nesne arasında boşal manın olduğu en büyük gerilim değeri, ^ de do kunma direncidir ve vücudun, arkın ve boşalmanın izlediği yol ile insan arasındaki dirençlerin toplamından oluşur. Boşalma zaman katsayısı T = Rnp • C _ r 3 dir.

Dokunma direnci insanın topraklı nesneye dokunuş biçimine bağlıdır. Dokunma ya doğrudandır yada iletken bir çubuk aracılığıyladır. iletken çubuk la dokunmaktaki direnç doğrudan dokunulduğundakin den bir kat daha küçüktür. Boşalma akımının anma değeri, gerçek koşullar altındaki ölçmelerde, doğ rudan dokunma için 8 Amper, iletken çubuk kulla narak dokunmada da 70 Amper olarak bulunmuştur. Bu akım değerlerine karşılık gelen zaman katsayı l a r ı 0.5 ve 0.05 mikrosaniyedir.

2 . 2 . Boşalma E t k i s i n i n O l a s ı S o n u ç l a r ı

Boşalma akımının yaratacağı tehlikenin derecesi kritik bir darbe (impulse) i l e belirlenebilir [4] . Tek bir darbenin enerjisi kritik darbeninkinden bir hayli küçüktür. Tek tek boşalma darbe akımla rının ani tehlikeleri yok ise de bunlar korteks de uyarıcı bazı değişikliklere neden olabilirler. Örneğin irade d ı ş ı oluşan hareket uyarıları gibi. Bu durum özellikle hatlarda çalışılırken tehlike l i d i r çünkü hat yüksekliğinden yere düşmelere yol açabilir.

Sık sık oluşan boşalmalar, acı duygusu da yarata rak insan organizmasını etkilerler. Bunun sonucu korteksin elektriksel işlevlerinde değişiklikler, nefes a l ı ş ı ve kalp atışında da düzensizlikler meydana gelir [5] .

2.3. Elektrik Boşalmalarının tnsan üzerindeki Etkisini Belirleyen ölçüt

Elektrik boşalmalarının insan üzerindeki etkile rini en iyi biçimde belirleyen ölçüt, elektrik alanı içindeki insanın üzerinde oluşan gerilimin değeridir.

Bu ölçüt yalnızca alan yeğinliğini göz önüne al makla kalmaz aynı zamanda insan i l e toprak arasın daki yalıtımın niteliğini de dikkate a l ı r . Ancak kurallar oluşturulurken en kötü koşullardan hare ket edilmelidir. Örneğin "insan toprak" toplam direncinin etken bileşeni sonsuz büyüklükte kabul e d i l i r . Rr 3 direncinin gerçek değerini göz önüne

almak bu kurallara bu koşullarda uyulmasını güç l e ş t i r i r (örneğin tasarım sırasında insan üzerin deki gerilimi ölçmek olanaksızdır).

Rr_3 = 00 ve c r _ 3 in değerindeki değişmeler de önemsiz ise, insan üzerinde oluşan gerilimin o noktadaki elektrik alan yeğinliği i l e o r a n t ı l ı olduğu düşünülebilir.

Yukarıdaki sonuca göre, elektrik alanının insan üzerindeki doğrudan ve elektrik boşalmalarıyla olan e t k i s i aynı ölçüt i l e belirlenebilir ve bu da kurallar geliştirmeyi kolaylaştırır.

3. 500 ve 750 kV'luk tNDtRtCl MERKEZLERDEKİ ELEKTRİK ALANI

Bir indirici merkezin herhangi bir yerindeki elek trik alanının yeğinliği çalışma gerilimine ve bu ye rin akım taşıyan iletkenlerden olan uzaklığına bağlı d ı r . Elektrik alanının yeğinliği, aynı zamanda, iletkenlerin y e r l e ş t i r i l i ş biçimine, ekranlama için kullanılan öğelerin yüzey alanına ve geomet r i l e r i n e ve iletken demetinin büyüklüğüne de bağ l ı d ı r . Bu nedenle aynı salt sahasının farklı bay larında ölçülen elektrik alan yeğinlikleri de farklı değerlerdedir. Bu durum farklı s a l t saha larının benzer bayları için de böyledir.

3.1. Çalışan Aygıtların Yakınındaki Alan Yeğinliği

500 ve 750 kV'luk salt sahalarındaki elektrik ala nının yeğinliği için ölçme sonuçları Çizelge l ' d e verilmektedir. Bu ölçmeler baylarda yada baylar yakınında yapılmıştır.

Salt sahalarının büyük çoğunluğunda en büyük alan yeğinliği dıştaki bayın en dıştaki ucunda ölçül müştür. Çalışma gerilimindeki a r t ı ş alan yeğinli ğinin en büyük değerini de artırmaktadır.

400 kV'luk salt sahasında geniş b i r bölge için alan yeğinliği 5 kV/m'yi. geçmezken, 750 kV'luk

Ölçme Noktası

Salt Sahasında Elektrik Alan Şiddetinin Eti Büyük Değeri kV/m

Açıklayıcı Ekler

Hava basmalı b i r devre kesicisinde

Bir akım trafosunda

Bir devre ayırıcıda

Bir gerilim trafosunda

Bir arresterde

Bir güç trafosu ve

şö'nt reaktöründe

Yollarda

Kablo kanallarında

Dıştaki bayın en dıştaki fazında

Baylar arasında (yan yana bayların birbirine yakın fazları aynı isimdedir)

Dıştaki bayın en dıs

taki bayın çn dış

taki bayın en di s

taki bayın en dıs

Tanklardan 5 m ötede

22 23

Çizelge 1.

s a l t sahasında alan yeğinliğinin 10 kV/m'nin a l t ı na düştüğü hiçbir bölge bulunamamıştır.

Elektrik alan yeğinliği transformatörler ve şönt reaktörler yakınında oldukça düşmektedir. Bunun

nedeni tankların, soğutucuların ve soğutmayı ayarlayan araçların ekranlanmış olmasıdır. Beton yapıların içinde, bu yapıların akım taşıyan i l e t kenlere göre konumu ne olursa olsun elektrik ala nı yoktur.

3.2. Aygıtlar Çalışmazken Baylardaki E l e k t r i k Alan Yeğinliği

Bakım personelinin araç ve gereçler yakınında ça lışma zorunluluğu vardır. Örneğin havalı devre kesicilerin bakımı çok zaman ve emek harcanmasını gerektirir.

,İUS

için 8 kV/m ve 5,5 kV/m'yi geçmiyordu. Aynı ölç meler 500 kV'luk başka bir alet yakınında da ya pıldı. Bir akım trafosunun dış fazındaki en büyük alan yeğinliği 20 kV/m olarak bulundu. Bu değer alanın yalnızca yandaki baylarla oluşturulması durumunda 13 kV(m'ye düşüyordu. Ortadaki faz için bu değerler 6 ve 1,5 kV/m olarak ölçüldü. Gerilim trafoları, kesiciler ve arresterler yakınında en büyük alan yeğinliği 15 kV/m'yi geçmiyordu.

İşler durumda olmayan topraklanmış aygıtların ku tupları arasındaki elektrik alan yeğinliği toprak düzeyinde çok küçüktür (0,5 1 kV/m). Ancak dışta ki kutupların arkasında yandaki bayların bir et kisi oluyorsa bu değer 10 15 kV/m'ye ulaşabilir. 750 kV'luk salt sahalarında işler durumda olmayan aygıtlar üzerinde ölçmeler henüz yapılmamıştır.

4. SAĞLIK KURALLARI

Çizelge 2'de yer alan sağlık kuralları [6], 400, 500 ve 750 kV'luk işletmelerdeki personelin ça lışma koşulları göz önüne alınarak geliştirildi. Kurallar, hiçbir korunma önlemi olmadan, farklı yeğinlikteki elektrik alanları içerisinde müsaade edilebilir (alanın doğrudan etkisi bakımından) kalış sürelerini belirlemektedir. Ayrıca elektrik boşalmalarının etkilerini giderme önlemleri de bu kurallar içinde yer alır.

EiSkV/m

hV/m

3. 500 kV'luk havalı bir kesicinin (dıştaki kutup) bir öğesi boyunca alan dağılımı: alan yeğinliği 1 7 noktalarında ölçüldü. E} yukarı haraların oluşturduğu alanın yeğinliği! E2 yandaki bayların ilgili düzeneğiyle oluşan alan yeğinliği.

Şekil 3'de 500 kV'luk bir havalı devre kesicinin dıştaki kutbunun öğelerinden birinin yüksekliği boyunca alan dağılımı gösterilmiştir. Ölçmeler (hidrolik kaldırmalı koltuk içerisinde olarak) devre kesici ile aynı düzlem üzerinde ve ondan 0,5 metre uzaklıktaki noktalarda yapıldı. Elek trik alanı, devre kesiciden 9 metre yukarıdaki haralarla ve yanda (sağda) yerleştirilmiş bayın i l g i l i düzenekleriyle oluşturuldu. 1 noktasında ki en büyük alan yeğinliği 35 kV/m olarak ölçül dü. Alan yalnızca haralarla oluşturulduğunda bu değer 20 kV/m'ye düşüyordu. Baralar devre dışı ise ve elektrik alanı yalnızca yanda y e r l e ş t i r i l miş bayların i l g i l i düzenekleriyle oluşuyorsa en büyük alan yeğinliği 25 kV/m olarak I nolu noktada ölçülüyordu.

Ortadaki kutup da, dıştaki kutupların ekranlama etkisi sonucu alan yeğinliği yukarıdaki iki durum

4. Baraların ve aygıtların enerjili kısım larına olan uzaklığa bağlı olarak alan yeğinliği: 1) 500 kV'luk bir havalı kesicide, 2) 500 kV'luk bir kesicide, 3) Yollar üzerinde, 4) Bir akım trans formatöründe, 5) Bir ayırıcıda.

Sağlık kurallarında elektrik alan yeğinliğinin eşik değeri 5 kV/m olarak belirlenmektedir. Daha düşük yeğinlikteki alanların etkileri (etkinin geçerli olduğu süre ne olursa olsun) önemli sa yılmaz. Elektrik alan yeğinliğinin 5 kV/m'den bü yük olduğu bölgeye etkileme bölgesi denir. Alanın ve boşalmaların istenmeyen etkileri yalnızca bu bölge içerisinde olur.

Herhangi bir korunma önlemi olmadan içerisinde kalınabilecek en büyük zararsız alan yeğinliği 25 kV/m'dir. Çalışma yerinde alan yeğinliği 25 kV/m'den büyükse yada emniyet koşulları Çizel ge 2'deki koşullara uymuyorsa, çalışmalar koruma önlemleri alınarak sürdürülür.

tşler durumdaki indirici merkezlerde çalışma koşul larının belirlenmesi, çoğu kez alan yeğinliğinin ölçülüp, elde edilen değerlerin sağlık kuralları na ilişkin olarak verilen değerlerle karşılaştı rılması yoluyla yapılır. Ölçmelerin yapılamadığı durumlarda, enerjili kısımların etkileme bölgesi nin sınırına olan havadan uzaklığı belirleyici öğedir. Bu uzaklık 500 kV'luk istasyonlarda 20 metre [ö], 750 kV'luk istasyonlarda da 30 met redir. Bu uzaklıkların nasıl bulunacağı Şekil 4' de gösterilmektedir. Aynı şekilde elektrik alan yeğinliğinin akım taşıyan iletkenlerden olan uzaklıkla değişimi de yer almaktadır, ölçmeler dıştaki bayların en dıştaki fazlarından uzakla şılan doğrultudaki noktalarda yapılmıştır. Şekil deki eğrilerin E = 5 kV/m ile tanımlanan yatay doğru ile kesiştiği noktalar etkileme bölgesinin sınırını belirler.

Şekil 5. Çalışma yerlerinin üzerindeki ekranlar.

ekranlar yanyana duran devre kesicilerin araları na düşey olarak yerleştirilir. Bu ekranlar yanda ki bayların oluşturduğu elektrik alanının yeğin liğini düşürerek devre kesicilerin bakımında ça lışan personeli korurlar.

Sabit ekranlar aynı zamanda personelin araç bakı mı yaptığı ve çalışma yerlerine yürüyerek gitmek te kullandığı yollar üzerine de yerleştirilir (Şekil 6 ) . Bu bakım yollarının bütünüyle ekranlan

Noktalar

Elektrik Alan Yeğinliği kV/n>

Çizelge 2.

Personelin Elektrik Alanı İçerisinde Müsaade E d i l e b i l i r Kalın SUresi (dakika olarak)

sınırsız

Açıklamalar

Kuralların 2, 3, 4 ve 5 nolu maddeleri aşağı daki durumlar i ç i n ge çerlidir;

î) elektrik alanı içe risinde kalındığı tüm zaman süresince alan yeğinliğinin 5 kV/m yada daha az olması

2) elektrik boşalmaları nın etkileme o l a s ı l ı ğının giderilmesi

5. KORUNMA ÖNLEMLERİ

Elektrik alanının etkilerine karşı ana korunma önlemi ekranlamadır. Ekranlama, personeli elek trik boşalmalarının etkilerinden de korur. SSCB1 de iki farklı ekranlama yöntemi kabul edilmiştir; çalışma yerinin ekranlanması ve çalışan kişinin ekranl anması.

5.1. Ekranlama Araçları

500 ve 750 kV'luk salt sahalarında sabit, taşına bilir (hareketli) ve kafes biçimi ekranlar kulla nılmaktadır. Bu ekranların tasarımı ekranlanmış bölgedeki alan yeğinliği 5 kV/m'yi geçmeyecek şe kilde yapılır.

Sabit ekranlar maske biçiminde, bölmeli yada kü mes biçimindedir. Bunlar aygıt denetim kabinleri ne, yedek devre kabinlerine ve diğer bazı yerlere yerleştirilirler (Şekil 5 ) . Bazı durumlarda sabit

Şekil 6. Yaya yolu üzerindeki ekran.

ması olanaksızdır, çünkü araç ve gereçlerin bakı mı için gerekli vinç ve benzeri makinaların geçe bilmesi için yeterli yer ayrılması Zorunludur, durularak bakım yollarının önemli bir bölümü ek ranlamanın dışında tutulabilir.

Taşınabilir ekranlar kümes biçiminde yapılır ve sabit ekranların bulunmadığı bölgelerde çalışan personelin korunmasında kullanılır.

Kafes tipi ekranlar, teleskopik kulelere ve hid rolik kaldırmalı koltuk biçimindeki işletmeci ka bininin üzerine yerleştirilir.

Tüm ekran tiplerinde metal ağlar kullanılır. He saplamalar ve model üzerindeki araştırmalar gös termektedir ki, alan yeğinliğinin ve insan ile ekran arasındaki uzaklıkların pratik değerleri için, gerekli koruyucu etkinlik, 50x50 mm boyut lu kare metal hücrelerle sağlanmaktadır. Düşey ekranlama bölmelerinin, 250 mm aralıkla yatay ola rak asılmış iletken tellerle gerçekleştirilebile ceği de görülmüştür. Yaya yollarının ekranlanması metal ağ yerine, 250 mm aralıkla yerleştirilmiş iletken teller ve yuvarlatılmış çelik (d =6 yada 8 mm) kullanılarak yapılır.

Denetim ve yedek devre kabinleri ile sürücülerde ki ekranlar çoğu kez 1900 2000 mm yüksekliğe ko nulur. Ekranın genişliği kabinin genişliğinden daha fazla olup, dışarı taşan kısmın uzunluğu 1000 1250 nm arasındadır.

Ekranlama bölmelerinin yükseklik ve genişliği devre kesicilerin boyutlarına uyacak büyüklükte dir. En alttaki ekranlama iletkeni yerden 4 met re, bakım yolu ekranları da 2000 2500 mm yüksek liktedir. Bu ekranların genişliği 1500 mm den az olmayıp hepsi de topraklanmıştır.

500 ve 750 kV'luk istasyonlarda uzun süre ekran kullanmanın personeli güvenlik altına aldığı ve çalışma koşullarını oldukça iyiye götürdüğü gö rülmüştür.

5.2. Kişinin Ekranlanması

Bu tür ekranlamada ekranlama giysileri kullanı lır. Bu giysiler özel ayakkabılar kullanılarak topraklanırlar. Ekranlama giysisi ile korunmada şu elverişsizlikler vardır:

• topraklama zordur (özellikle bazı bakım iş lerinde)

• sağlık kurallarına olan uyum yeterince iyi de ğildir. Giysi, çevre sıcaklığı 25°C'nin üzerine çıktığında rahatsızlık vermeye başlar.

• 1000 kV'a kadar olan enerjili devrelerde çalı şılırken kullanılamaz. Giysinin gerilimli par çalara kaza sonucu değip kısa devre yapması olasılığı vardır.

Bütün bunlar kişi ekranlaması uygulamasını olduk ça sınırlı tutar.

5.3. özel önlemler

Çok yüksek gerilimli istasyonlârdaki çalışma ko şullarının istenen biçimde sağlanması, yalnızca, alanların biyolojik etkilerine karşı önlemler al makla sınırlı değildir, istasyonların iç düzenle rinde ve işletme tekniklerinde bazı değişiklikler yapmak da gereklidir.

Genellikle bakımın ve denetimin yapıldığı binalar etkileme bölgesinin dışında kurulur. Bir salt sa hası bayının genişliği ekranlama bölmelerinin yerleştirileceği de göz önüne alınarak seçilir. Farklı bayların yanyana fazları aynı adı taşımaz lar.

500 ve 750 kV'luk salt sahaları, burada çalışan personelin elektrik alanı içerisindeki kalış sü resinin azaltılması gereği de göz önüne alınarak tasarımlanır. Bazı enerjili aygıtlarla yapılan emek ve zaman alıcı işler bu tasarımın dışında tutulur. Örneğin, düzenli boyama zorunluluğunu

ortadan kaldırmak için yapıların bazıları beto narme yada galvanizli çelikten yapılır. Oynak ba ralar da cam kullanılarak yalıtılır.

tşe başlamadan önce (kısa süreli bir iş de olsa) topraklanmamış akım taşıyan iletkenler ve barala rm devre dışı bırakılmış bölümleri, bir işçinin dokunma olasılığına karşı ve elektrik boşalmala rının önüne geçmek üzere topraklanırlar. Ayrıca yanyana aygıtların akım taşıyan parçaları da top raklanır.

SONUÇLAR

1. 500 ve 750 kV'luk salt sahalarındaki elektrik alanlarının insan vücudu üzerinde istenmeyen etkileri vardır. Bunlar, alan içerisinde uzun süre kalıp, çalışmaktan gelen doğrudan etkile rin yanında, elektrik boşalmalarıyla oluşan etkilerdir.

2. Elektrik alanının insan üzerindeki etkisinin derecesinde ölçüt alanın yeğinliği olarak alınmalıdır. 5 kV/m'den az yeğinlikler için alanın etkisi yoktur.

3. 500 ve 750 kV'luk salt sahalarının birçok ye rinde alan yeğinliği yukarda verilen eşik de ğerini önemli ölçüde geçer. Bu nedenle ekran lama gereklidir.

4. Bugün SSCB'de çalışma yerleri ekranlandığı gi bi kişisel ekranlama için özel giysiler de kullanılmaktadır. Kişisel ekranlama birçok ek siğinden dolayı yaygın biçimde kullanılmamak tadır.

KAYNAKLAR

[l] Asanova, T.P., ve A.I.Rakov, "The State of health of persons working in e l e c t r i c field of outdoor 400 and 500 kV svitchyards" (Hygiene of labour and professional deseases, 1966, No.5).

[2] Sazonova, T.E., "Physiological and hygienic assessment of labour conditions at 400 500 kV outdoor switchyards" (Scientific publications of the institutes of labour protection of the All Union Central Çpuncil of Trade Unions, issue 46, Profizdat, 1967).

[3] Morozov, Y.A., ve O.M.Gromov, "Device for t h e measurement of industrial frequency e l e c t r i c field intensity" (Scientific publications of the institutes of labour protection of the Ali Union Central Council of Trade Unions, issue 65, Profizdat, 1970).

[4] Berger, K., "Grundsatzliche Uberlegungen zur Revision der Vorschriften über die Erdung van Hochspannungsanlagen" (Bul Schweiz Elektrotechn. Vereins, 1961, No.9).

[5] Krivova, T.I., "Electrical Discharge Influence upon a Man". Proc. of the 3rd Ali Union Symposium (Hygiene of Labour and biological effects of radio frequency electromagnetic waves. Moscow, 1968).

[ö] Rules and Regulations on Labour Protection at 400, 500 and 750 kV A.C. Substations and Overhead Lines of industrial Frequency, SCNTY, Orgres, 1971.