MEVZUATTA ELEKTRİKLİ ARAÇLAR

EMO Basın- Yolcu ve yük taşıyan araçların yalnızca elektrikli, hibrit elektrikli ve hibrit motorlu araçlara dönüştürülmesi; Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik’te (AİTM) 30 Kasım 2010 tarihinde yapılan değişiklik ile mümkün oldu.

Yönetmelik ile hibrit elektrikli araç, hibrit motorlu araç ve sade elektrikli araç tanımları şöyle yapıldı:

Hibrit Elektrikli Araç: Mekanik tahrik için gerekli enerjiyi araç üzerinde depolanmış tüketilebilen bir yakıt ve akü, kondansatör, volan/jeneratör gibi elektrik enerjisi veya güç depolama cihazından alan araç.

Hibrit Motorlu Araç: Aracın tahrikinde kullanılmak üzere üzerinde en az iki farklı enerji dönüştürücüsü ve iki farklı enerji depolama sistemi bulunan araç.

Sade Elektrikli Araç: Sadece elektrik motoru ile tahrik alan, tahrik enerjisi araç içinde bulunan batarya tarafından sağlanan araç.

Yönetmeliğe eklenen Ek Madde 1 ile yolcu taşıma araçları (M) ve yük taşıma araçlarının (N) “seri tadilat” yoluyla dönüştürülmesi ve elektrikli araçlar ile hibrit araçların üretilmesine ilişkin hükümler getirildi.

Dönüşüm konusunda sadece aracın asıl (orijinal) imalatçısını yetkili kılan yönetmelik değişikliği münferit tadilatların yapılamayacağını hükme bağlıyor. Buna göre, temel aracın imalatçısı sadece kendi imal ettiği araçların münferit tadilatını yapabiliyor. Münferit tadilat durumunda da yönetmelikte sıralanan onaylar listesi aranıyor.

Tablo 1: M ve N Kategorisi Araçların Tadil Yolu ile Sade Elektrikli, Hibrit Elektrikli ve Hibrit Motorlu Araca Dönüştürülmesinde Aranan Onaylar Listesi

Konusu Yakıt depoları/arka koruma tertibatları

Yönetmelik Numarası

70/221/AT

BM/AEK Regülasyon Numarası

R58, R34*

AİTM

Ek VII

M1 M2 M3 N1 N2 N3

Madde No

1.3

Direksiyon döndürme kuvveti

70/311/AT

R79

1.5

Fren

71/320/AT

R13, R13-H

1.9

CAACAA

Radyo parazitleri (elektromanyetik uyumluluk)

72/245/AT(1)

R10

1.10

İç donanım

74/60/AT(2)

R21

1.12

Hırsızlığa karşı önlem ve immobilizer

74/61/AT R18, R97, R116

1.13

A         

Koltuk mukavemeti

74/408/AT

R17

1.15

Dış çıkıntılar

74/483/AT

R26

1.16

Kabin dış çıkıntıları

92/114/AT

      BBB

Hız göstergesi ve geri vites

75/443/AT

R39

1.17

Emniyet kemeri bağlantıları

76/115/AT

R14

1.19

Aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazlarının yerleştirilmesi

76/756/AT

R48

1.20

Çeki kancaları

77/389/AT

1.27

Emniyet kemerleri ve bağlanma sistemleri

77/541/AT

R16

1.31

Kumandaların, ikaz düzeninin ve göstergelerin tanıtımı

78/316/AT

R121

1.33

Buz çözme /buğu giderme

78/317/AT(3)

1.34

A

Isıtma sistemleri

2001/56/AT

R122

1.36

CO2 emisyonu/yakıt tüketimi/Elektrik enerjisi tüketimi ve elektrik aralığının ölçümü

Motor gücü/ Elektrikli tahrik tertibatının gücü

80/1268/AT* 80/1269/AT(4)*

R101 R85

1.39

A    A   

1.40

Kütleler ve boyutlar (M1) Kütleler ve boyutlar (M1 dışı) Hız sınırlayıcı cihazlar

92/21/AT

97/27/AT

92/24/AT

  BBBBB

1.46

  AA  AA

Sade elektrikli araçların güvenliği

R100**

Hafif yolcu ve ticari araçlardan çıkan emisyonlar (Euro 5 ve Euro 6)

(715/2007/AT)*

1.2.4

AA  AA 

Müsaade edilebilir ses seviyeleri

70/157/AT

R51

1.1

Dizel egzoz dumanı

72/306/AT*

R24

1.11

Emisyonlar (Euro IV, V) ağır hizmet araçları

2005/55/AT*

R49

1.41

(1) Tadilat ile sonradan takılan aksam veya ayrı teknik ünitelerin tip onaylarının/deney raporlarının mevcut olması durumunda teknik servis raporu aranmaz. (2) Tahribatlı deneyler yapılmaz. (3) Eşdeğer yöntem ile de belirlenebilir. (4) İmalatçı beyanı olması durumunda kabul edilir. A = Teknik servis raporu ile tevsik edilir. B = Tadilat, tip onayını düşürdüğü takdirde teknik servis raporu ile tevsik edilir. Direksiyon sisteminde bir tadilat (tahrik sistemi hariç)  veya pozisyon değişikliği olduğu takdirde teknik servis raporu aranır. C = M1 ve N1 kategorilerinde R13-H’a göre teknik servis raporu aranır. Rejeneratif fren sistemi bulunmuyorsa, 71/320/AT Yönetmeliğine göre de teknik servis raporu kabul edilir. * =Sadece hibrit elektrikli ve hibrit motorlu araçlarda uygulanır. ** = R100.01 seviyesi yürürlüğe girmesinden itibaren hibrid elektrikli araçlarda aranır, elektrikli olmayan hibrid araçlarda aranmaz.

Yönetmeliğe göre tadil veya satış işlemleri yapılmadan önce üreticinin sorumlulukları ve tüketicinin hakları ile garanti kapsamı dışında kalan kısımlar hakkında tüketicilerin bilgilendirilmesi ve onayının alınması gerekiyor. Yönetmelik, motorlu araçların tadil yolu ile sade elektrikli, hibrit elektrikli ve hibrit motorlu araca dönüştüren seri tadilat üreticisinin güncel TS ISO 16949 veya TS EN ISO 9001 standardına uygun kalite sistemine sahip olmasını da zorunlu kılıyor.

Ekonomik ömrünü doldurmuş veya başka nedenlerle hurda olduğu saptanmış olan ve trafik kaydı silinen araçlara ise tadilat yapılamıyor ve bu araçlar yeniden tescil edilemiyor.

Yönetmelikte 26 Haziran 2012 tarihinde yapılan değişiklikle de “Tamamlanmamış Araç Tip Onay Belgesi bulunan bir araç üzerinde, varyant ve versiyon seviyesinde yapılacak değişikliklerin, ancak bu araç için birinci seviyede Ulusal Tip Onayını almış imalatçısı tarafından gerçekleştirilebileceği” öngörüldü. Ayrıca elektrikli araç dönüşümünde aranacak onaylar listesinde de değişiklik yapıldı.

Son yapılan değişikliklerle AİTM Yönetmeliği’ne göre elektrikli araç dönüşümünde aranan onaylar Tablo 1’de verilmiştir.

Şarj İstasyonlarına Yasal Altyapı

Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği’nin 40. Maddesi’nde 8 Eylül 2013 tarihinde yapılan değişiklikle, elektrikli araç şarj yerlerinin kurulmasına yönelik yasal altyapı sağlandı. Bu değişiklik ile elektrik enerjisi ile çalışan araçların şarj edilmeleri için, ilgili elektrik kurumunun olumlu görüşü ile otoparklar, akaryakıt istasyonları veya diğer uygun yerlerde elektrikli araç şarj yeri yapılabileceği öngörüldü.

Türkiye Elektrikli ve Hibrit Araçlar Derneği’nden (TEHAD) alınan bilgiye göre, 220V elektrik kaynağı olan her yer teoride bir şarj istasyonu olabiliyor. Türkiye’de halen 1000’e yakın şarj istasyonu olduğu iddia edilse de, bu istasyonların AC veya DC olup olmadığı, hangi illerde bulundukları ya da çalışıp çalışmadığına ilişkin kesin bilgiye ulaşılamıyor. Ayrıca bazı istasyonların çalışmadığı ya da araçla girilmesi mümkün olmayan yerlerde konumlandığına dikkat çekiliyor. Bu nedenle Türkiye’de ulaşılabilir ve kullanılabilir durumda olan 300’e yakın şarj ünitesi bulunduğu belirtiliyor. Yarısına yakını İstanbul’da olan bu şarj istasyonlarından 12’si İstanbul Otopark İşletmeleri Tic. A.Ş’nin (İSPARK) açık ve katlı otoparklarda kurduğu istasyonlardan oluşuyor.

ELEKTRİKLİ ARAÇLAR İÇİN YÖNETMELİK ÇALIŞMASI

Elektrik Mühendisleri Odası tarafından Elektrikli Kara Araçları ve Bu Araçların Şarjlarına Dair Elektrik Mühendisliği Hizmetleri Yönetmeliği hazırlandı. Bu Yönetmelik TMMOB Yönetim Kurulu’na 26 Haziran 2015 tarihinde gönderilmiş, ancak Makina Mühendisleri Odası’nın gerekçesiz itirazı nedeniyle TMMOB Yönetim Kurulu tarafından henüz Resmi Gazete’ye gönderilememiştir.

TMMOB ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI ELEKTRİKLİ KARA ARAÇLARI ve BU ARAÇLARIN ŞARJLARINA DAİR ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ HİZMETLERİ YÖNETMELİĞİ

Amaç MADDE 1– (1) Bu Yönetmeliğin amacı elektrik enerjisi ile hareket eden kara araçları için gerekli elektrik enerjisini araç üzerinde depolanmış tüketilebilen bir yakıt veya akü, kondansatör, jeneratör gibi elektrik enerjisi veya güç depolama cihazından alan kara araçları ve bu araçların şarjları ile ilgili elektrik, elektrik-elektronik ve elektronik mühendisliği hizmetlerinin tanımlanması ve bu hizmetleri yürütecek EM’lerin görev, yetki ve sorumlulukları ile bu hizmetlerin denetlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Kapsam MADDE 2– (1) Bu yönetmelik gibi enerjisini elektrik enerjisi veya güç depolama cihazından alan kara araçları ve bu araçların şarjları ile ilgili ilgili 18.03.2004 tarihli ve 25406 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Elektrik Mühendisleri Odası Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliğinde belirtilen hizmetleri üretecek EM’lerin görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin düzenlemeleri kapsar.

Dayanak MADDE 3– (1) Bu Yönetmelik, 27/1/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.