ELEKTRİKLİ ARAÇ TEKNOLOJİSİ ve PİL YÖNETİM SİSTEMİ-İNCELEME

Yusuf Muratoğlu, Alkan Alkaya Mersin Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü [email protected], [email protected]

Elektrikli araçlar günümüzde içten yanmalı motorlu araçların sebep olduğu sera gazlarının etkilerine bir çözüm haline gelmiştir. Yakıt olarak kullanılan elektrik enerjisiyle daha sessiz, daha çevreci ve daha ekonomik bir ulaşım sağlamaktadır [1].

Elektrikli araçlar üzerine yapılan araştırma ve geliştirmeler her ne kadar petrol rezervlerinin tükenmek üzere olması ve sera gazlarının etkileri üzerine 20.yy’da kendini gösterse de aslında başlangıcı 18.yy’a dayanmaktadır [2,3]. İlk elektrikli araç prototipi (1832-1839) yılları arasında binek araç olarak Robert Anderson tarafından geliştirilmiştir. İlk elektrikli aracın üretimi ise Profesör Stratingh ve asistanı Christopher Becker tarafından 1835 yılında gerçekleşmiştir. 18.yy’ın sonlarına doğru geliştirilen elektrikli araçlar ilk ticari uygulama olarak New York şehir taksilerinde kullanılmıştır [2,3]. Ancak 19.yy’da yolların fiziki durumunun düzelmesiyle daha uzun menzilli araçlara ihtiyaç duyulmuştur. Bunun üzerine üretim maliyeti ve menzil problemi yüzünden elektrikli araçların geliştirilmesi durmuş, daha az maliyetli ve daha uzun menzilli olan içten yanmalı motorlu araçlar tercih edilmiştir. Ancak 1970’te yaşanan petrol krizi ile birçok ülke resmi kaynaklardan destek sağlayarak elektrikli araçların geliştirilmesine tekrar başlamıştır [2,3].

Günümüzde üç çeşit araç teknolojisi bulunmaktadır. Bunlar içten yanmalı motorlu araçlar, hibrit elektrikli araçlar ve tümü elektrikli araçlardır [4]. İçten yanmalı motorlu araçlarda araç tahriki sadece içten yanmalı motor tarafından gerçekleştirilir. Enerji kaynağı olarak yakıt deposundaki benzin, dizel, LPG ve doğalgaz gibi yakıt çeşitleri kullanılmaktadır [4]. Hibrit elektrikli araçlar içten yanmalı motor ve elektrikli motor tahriklidir. Enerji kaynağı olarak pil, süper kapasitör ve içten yanmalı üretim birimi kullanılmaktadır. Düşük emisyonlu olmasına rağmen ortalama bir menzile sahip olduğundan sınırlı bir pazara sahiptir [4]. Tümü elektrikli araçlar elektrikli motor tahriklidir. Enerji kaynağı olarak pil grupları, süper kapasitör veya yakıt pilleri kullanılmaktadır. Yakıt pilli elektrikli araçlar çok düşük emisyonlu olmasına rağmen yakıt pili ve hidrojen teknolojisi gibi sorunlara sahiptir [4].

Elektrikli araçlarda yaygın kullanılan başlıca pil teknolojileri; Pb-asit (Kurşun-Asit), NiCd (Nikel Kadmiyum), NiMH (Nikel Metal Hidrat) ve Li-ion (Lityum İyon) pillerdir [5]. Diğer pil teknolojilerine kıyasla lityum iyon piller yüksek anma voltajı, yüksek enerji yoğunluğu, uzun ömrü ve hafıza etkisinin bulunmaması gibi önemli avantajlara sahip olmasından dolayı daha çok tercih edilmektedir [5]. Ancak lityum iyon piller performans açısından henüz istenilen düzeye

ulaşmamıştır. Lityum iyon pillerin güvenliği ve performansı doğrudan pil yönetim sistemine bağlıdır. Pil yönetim sistemi kısaca veri toplama, veri yorumlama ve dengeleme işleminin yapıldığı ünitedir. Pil yönetim sisteminin en önemli görevi pil şarj durumunu izleyerek pilin şarj/deşarj işleminin dengeli bir şekilde gerçekleşmesini sağlamaktır. Böylece pil yönetim sistemi pilin aşırı şarj/deşarj durumunun önüne getüçemreük peillepketrrfiokrmli anasrıançılaarrtdtıırrma[k7t]a.dıAr [r6a]ç. çeşitleri Şekil 1’de gösterilmiştir.

1. Araç Teknolojileri Araç çeşitleri araçlardaki enerji kaynağı ve motor tahrik yöntemine göre üç grup altında sınıflandırılmıştır. Buntlvaüermtiüçümteüneeylealenkkmttrraiiklkılilmiaoraatoçrlraalurçdlaıarrra[dç7lı]ar.r,A[hr7aibç]r.çiteAşeiltrelaketçrriikŞçleiekaşirliat1çl’eldareri Şgöeskteirlil1m’idşetirg. österilmiştir.

1.1. İçten Yanmalı Motorlu Araçlar Şeİkçitle1n: AyraaçnTmeaklnıolmojioletorirnliun Saırnaıfçlalanrddıraılmmaosıtor tahriki sadece Şyeakıitl 1d:eAporasuçnTdeaknnoelodjeileerdinilienn yakıt 1.e1n.eİrçjtiesniyYleansmağaSlaıınMnmıofatloakrntladudıAırrır.lamBçlausrıa.raçlarda yakıt İçetneneryjainsimoalıamraoktobrelunazrianç,ladridzaeml voteorhteanhürizkiasraadşetcıremyaakıt 1İdİmaççre.Şaktaa1tpşeueçao.anlklnşasmlİaiyrualçmdaynnanat2dasıaemly’ıasnmnadnınankmedlaeıdıYtalkavaadeartleeonaaırnleeçdairdmlnmıyjmirialhsooepaii[inldıtşo7lasotırlyı]naioar.rMŞrjkl.aeeuİıkntçkoebtiyalteneaor2nenhka’rrızditçjydliilensulaarair,vonyıderAljmkerdieziusrlaneamlaalllğaıvmiçlnşealatınhoalirmrmeatr.ynoçaaaükrkkytztaatıaadadtrplııhaarrışs.rr[tBııi7ıkr]u-.i sadece yakıt deposundan elde edilen yakıt enerjisiyle sağlanmaktadır. Bu araçlarda yakıt enerjisi olarak benzin, dizel ve henüz araştırma aşamasında olan hidrojen yakıtları kullanılmaktadır [7]. İçten yanmalı araç yapısı Şekil 2’de verilmiştir.

Şekil 2: ŞİçeteknilYa2n:mİçatlıeMn oYtoarnlumAaralçı YMapoıtsoı rlu Araç Yapısı.

1.2. Hibrit Elektrikli Araçlar * Bu çalışma, 2015 yılında gerçekleştirilen VIII. Yenilenebilir Enerji Kaynakları Sempozyumu Bildiriler Kitabı’nda yayımlanmıştır.

Hibrit elektrikli araçlar motor ta20h1r6ikEyilnüli• hSaeymı-458

içten yanmalı motor hem de elektrik motoru ile

psaağralaŞlemel,kakisletar2di:-ıprİ.açrtaelnKelYavraaenkmtkeoraimlsıtpiMklekostooorlallmuraaAkkraüçszeerrie,

elektrik e elektrik sürebilmek edebilmekt aracın yapı elektrik elektrik sürebilm edebilm aracın y

Şeki

1.2.2. Par Paralel hib içten yanŞ tarafından sağlanmak aracın yapı

1.2.2. Paralel içten y tarafınd sağlanm aracın y

1.2.3. Ser Elektr

Seri ve

in ar oitnor tahriki dilen yakıt larda yakıt azrayraaşktııtrlmaraı oatroarç tyahapriıksiı dilen yakıt larda yakıt z araştırma yakıtları araç yapısı riAkirnaiç hem motoru ile arak seri, mak üzere uttur [8,9]. rikini hem motoru ile anrakyanmsearliı, myaarkdımüzıeyrlae uttur [8,9].

n yanmalı yardımıyla

aşamasında olan hidrojen yakıtları

kullanılmaktadır [7]. İçten yanmalı araç yapısı

Şekil 2’de verilmiştir.

Şekil 5: Seri-EPLaEraKlTeRl İHKiMbrÜitHEElNekDtİrSiLkİlĞi İ

Araç Yapısı.

1.e2l.1eH.k1it.briİrkiçttEenleenYketarrjinkismliinAaerlıaçMldaoör tnoürşltuürAülrüarç. larÜretilen üHmrizseaesioebtürdltitŞİeserreokaürçeeainnrekcttmbdodeekeıbthelienrörrnialeülijjeclrmrmkiiytmkaess1ytkaçeeii’radeyepklidonseyşkeklıteeelimlskaetetaireıkldtighraeeas,rŞaıiröiknialtprbakkıetsğeaçrrlktrrillimbiedvtakajai[rierlelee8nosmieanplm3l,miletrm9,zooo’kao]ittsastrçtione.erlkuoşlrpiur,atrktvnuiiad-rlStlerdeiapiddai.lrleaazraheııierarnrrrelrkasia.mçilaçkltple[ğBrviaiem7nlailhşerlakuki]tvddeimi.ebhhevreaaceatr.ekAluirmknmoetattemrrüatçidaouidmçzlnpeçirtaıtlorlielaor[ee.enrd8rktçnKkao,asye9ttşaraaş]rortuşnyy.ihiıalkatnmrmaakrlmrlukiketijaakerıılka-titiı 1.e2l.a1eş.kaStmreikraisHıniedbnareitrjEisleinokeltarinkldi öAnrüahçşiltdaürrroüjleünr. Üyraektiıltelnarı Seerlikehukibltlrraiitkneıllemktarkiektnlaiedarrıjariçsl[ia7r]d.a İiççteteelnenkyaytnraimnkamlıamlıotmaorroadtçaonryaualnıpnuıasnı çıksıüŞşrjeeekbniiellrm2at’eödkretyeavredrımilvmıyeliaşetilre.pktirlik enpearjkiseitnleerdiönniüştürşüalrüjr. Üeredteilbenilemleekktrtiekdeinrerj[is8i,e9le].ktriSkemriotorhuinburistüreebleilkmterkiktelive aprialapcraıankceıyntalpeyrısianıpiŞışesakırijŞle3ed’ketebilivl3emr’eitlkemtevişdetiirrri[.l8m,9i]ş.tSire.ri hibrit elektrikli

elektriŞkekieln3e:rjSiseirni eHibdriötnEülşetkütrrüiklülir.AraÜçretilen elektrik enerjisiYapıseıl.ektrik motorunu sürebilmekte ve pil paketlerini şarj

1ed.2e.b2i.lmPeakrtaeldeilrHi[b8r,i9t]E. leSketriklihAibrraitçlaerlektrikli ParaarcaılnelyhapibısriıtŞeelkeiklt3ri’kteli vaerraiçlmlairşdtair.araç hareketi içten yanmalı motor ve elektrik motoru tarafındaŞnekial k2t:aİrçmtean YoarngmanallaırMı oitloerlubAeraçber Ş1asea.r3kağ.icllTaı6nn:üKmymoŞaamüpekıpkEtslaieılldekŞ6ıksre:tHrkKii[ibk8lorl,ii4m9tA’E]Ypt.rleelaaekPçvpktlYareıassirrkaıaiHl.lpilmeAıisblriıaşr.çhittiiYrbEa.rplieıtskı terliekklitrAikrlaiç lTerüimn1d.ü2en.elHseakiğtbrlairknilaitnaErealleçelkkatrtrdrikaikealnriaeAçrjihrsaaiyrçleelkaeerltei kstardikecmeoptoilrpuankdeatnsağlHan1imb.3rai.ktTtaedülımer.kütriEklei katrraikçlairAmraoçtloarr tahrikini hem

1.3.i1ç.TteYünamkyıüat nPemillelaiklEtırlimekkloittroaikrrlahiçAelmarradçdlaaeraerlaeçkthriakremkeottiorsuadielece

bŞPm1yaee.a1tPisa1Ptisa2opkrrçaçaaarrttŞ1İ...aıaiaa1ksŞİee1SmisHd1p2rtrtosü22aalçğğçbçl.aarreenşneŞvaa.u..öıeree.3cc1tm..tiellaa1t22odğnnkffe22l:ŞeerekrlrebeaaPeıırv.llıı...malthleitnnSnrrie..nüknneeeni1rnnaoasalİljjikeclkİHiçllaimmbŞŞreiin.ddmarçyyŞetrh1yçielyoyyssğe2aydrPiPlllsıataeeehhaaiteiiia’al,eaaiaalşm5l’aHe4bıaaebytnnlkkeaaeSppdiimknkindŞvnnnkkoenk’nnŞbbnyselnitllrrrriitııtvpeeimebmeedmmttkeelemlllaamteissrarrailHehaaearelatrkYkitaiiıırtllgYk33kekvkikviakdd2araiatatreeaadiasaittieöŞŞŞbEkaıt::t-ikalielobHlrellıı:llkkaalıEmlrtakreeılpıŞıırrksitsıreeerıSSnlmi5rğlittİnHHlakdlliknlit.eiam1leeeaokkkiçmeetdSimbeeelmlmbtllmhdı[[kkrvapktkr:aiimtiiiikkiırrrrmmer88oaıobbemmtlElliernteliaiooniiiAtnriaoattbrşlearll,,ntlrrrip[[tir446rrYKleatlmue99ootriHHıolŞtmşkkaaiir78le5oiiarzikYYoifıoaE’’’rkttlıiçt]]ttrkklYr,sakeçka]altn:itdtariatiii9ooçls...irlMtEaaElnM.eellkçaabbrılatipvrşhAlç]rlkSualaerrhiirkur.neirauppi.,iatrrrllooİıePPlaetnvvnkTeidlikioıleePasiikadçvaoaaraAııkfdbrrrmşettaameeadtaçssı6ıkkdltretaartrrıdgge.kltirnvvri.kirreArrııoeriEEraaraaa-’okYttızriiraaı..oaadiiaıeeaaPtrdrnrrtakrdaaçnrççAhirmjeallrnlllrnrllaiialimçle.mmarmçaleelllleeaçpeeikkilıeslrmçonllauaaailydkn[ourllkkçılalltlaaallBvpvMlhasriiaçerr7eaaeehaieAriileçtattiorrşşırdddkeAYlelrialolosllrrAkşni]rukıhıhrldttAAeembejddeerroaiiraaa.ıtaiirttjmiaaiiikkrlehka.airkkkrarrrreaeltltbbrrraepikrai..oerçllHemsöaaatAntttaa.aiktarriiiirevmrmırrrlçnomçrrraerçllççiialsçiitlaiiieAAroclaaeettlılthbüiiklkklıllaşnçuleaoaredauoçç.aaaliatrrzlkarriçaçmyotnrieerimrrittrianrAaaottrrrltatrokahhllaıerr.eaççbbaugammeernkorEirdiraaynçyçnçkaeerkndkkatrreaallntlaooyrrtoyiçıeetteiş[aaşkyaaaanlmrrttüa8tkakkrarhinyyooiihaıbbımruıthsrzpkk,tteermraaınaplrrr9ıreeleemeyieıttllcuukikaiiaırrki]liiiirakmkrllrıslyraııl.inlaeaeeiiltitıııı,ariıpılarıeeseahysırheşŞYeetphy1SaPi1tssüüoçaaaedllrlnlaiieraemaa.ie.ıeaeeeedbakrlrtr22rakbekkeğdrpirkkjrreakkaiırcrezrpmd1sSıciao..bfretliatteıoçitnelf32jıbttaoaihrırtcla.öttieilıpjesYeeYeeyae1ynjrrıdbpi7ptn2iaŞsoo.i.ğğnlieeeşmea1rinEıriiakrrlltlnlreaeime’.iilmiibnlrmlakkŞn.atvlleeemedaandrrleitm3lŞnayl.dmildleby1rklleıolear3aoyuzemlekkkkkkekeeeeeSçPeenia.miççeaeietyhiarne.ıamckr.pe1atrnanlhertabkklıırttttıipteja2nikkveacmodpaileidnıçetkiattkrrrrlninkşiaa.eekiiie,bnitşrınem.rreartpriesiiiiaıömklblsrSlrktktblmstei4rpetiliakkkkjeuslmrbdikdpınönkeenıailısŞpieit-tıeryıhkopuen3imıednl:Yassankıslll,3eeleeePPdtüeikidertakemaittameşiihçiieliktŞuirıea:trlikŞiPıldelon:urnşdrliitltiıetlkapakçliramktaiylyiedaierdelŞrlırrisrjaiıtSeniaeaeaozStebrnrakalış-iitlHeiütvnrr.HeiierlaAarekiıltdlısPrlooaakremredrekpseketrktaaerrreeeırraıirşlreevrniği[ıajaoıitiil[rdtıtlikçlj7nyranii.eiöabürhkrnlritrraGimol[8tenaitbteme8çbllnliŞilırne.askji.k:eiyrPa1dlırniç[tıardekarl,rui3nelümrlpl,arriiaa4lirçseHeeeu1n0Y9noatrYHsldtaeml9üikaienmihırinrn’ilırYYlaa7lırkt]l’tbitr0a]tnerlkibKeaonn]eştçHaliitldiçdm.antlidorkv.iı’kaeiii[kb.saiçEaeb]tEaeklaabledrtlıçnekYıeldeeiç1vıüarapiek.edlarolrçnknaElrmsrppEintaterlkkvoaılP7ıtbaıeivi.nvnr0neirrlrriiitşıöaeritemdtknykarıılzılkYşStpailylter’alüiğaireetatebe]eYssdeğkıgknmeevlPi-raaıdkgııYeımiskivr.daançEleeledalrknruııtr,kEaepalaştteltşktküiaeeeeümlai..alvirkpamtleakıkatkrarlpylpotçaillieaelEealğkarrtkiuışnebilrktçmeriKleiehınımvhboteiırYlakçtnieerelekeniakrrttiçslnkiitltoıljsplakliseraa[küekllmsaiumtdalvrdrlıkkaeıroelipmklElpırmiaaoeipisrev8eatktiirloaniahşla.irnitlerknşiktmndrknkkieletieyiiirnvollrkupüe,etlsetbıhrçleitlliAililmiAeeie.atlt9eiilaeulrıllidAbilşmkepkkeenldlkereriayakretepskziAkrepGn]pecmütybiarikrajrta.tinnkaloarlaika.kvilkiri.ltaerkuitlelaikiieaierarktriarlçişirrekrzeanştlnreillttnentreer..nalçlinçiıpeikks.SöianliAlvpaiiertçrkeiAitarlehittokedvşeincbkdilekleçlooçaçeitemardaimlnesçrmaraleilelmAmkrrocıakedlnaurrltdreytlkl.peaiblrıeienrainrkaaeaktelraauijeÜoilriaitllkSaıgiroesmhrralAreeziiççmyrl-knrö.uelptçbrrtjlmmeaiaksiektreetaarrllpeiratk.rıatpkoltndaaserioiskeşYçHiilueeerıaeçrerkaraadsrcopiknoeiyteertmykeyretmidtnrkrlldşeıkrurçıeaneanicriutlinenşaekiainkatiilgaeblelroıiee[nbekelarrkakoeelnreunkemkldiyeelştüerü8eerkir.ryyliknıeiırlenmtlektsjundakcmtıijleeknulesaatzç,rijshoiirSeutitteıilrşe9ritupptisreplksaeyioilkrireaekrpjiairined]ııirnnbovtrdninlitssrjrllyll.iinrkkeeeae-idaddvjiirsiııiııl,ilsrllinukeeaeeiiit.

AŞ1e.r2kaakees.iç3lanşnul.4adaeel:SmlrerrPŞaejjcaiinaereŞssrisıkaiiŞ-elıyliPmnoekelylladkelia4aHalraikk:arl2siaılbtPa5e:takrğal:diİtrçlvbdıSEaareteeeeonlleneKp[rnlmYk7liazoAYo-tY]nriHaasPmn.irakupkaaai,İpltpnıbnrçiçasdıaldrAmtsıdeiYile.arıztkeıa.nanhreaslEç.lilpıHyHYdlBvıeeMaarsiikeplonbuıbd.ıtojmrrhsreeitıiaiettnoakrnErEalleılüiçlludezelAaiakkrAlarreattdayrrrrnçaiçaiaakkşçkyltlyyiaııitraaplmkkaısrııattıı SerŞi1ve.e2kp.ialHr2ail’bedlrehiitvbeErirtlieelmkletkirştritkiikrll.ii aArarçalaçrlıanryapılarına benzeyen dspeeeŞv1rreie.fsHi-2oçkaprk.ğtiia3mbelolraŞ.nrEama5milenetlyvpkeSaslaıkkeliveennletetlrıaŞmkre4ikdia-kse:okrPıaŞktrmtPllhrateiiııi[apklirrkA8mbarıli6rle,allr9irk’keoil6a]edteslt.ç:anoalhelrSKrHadilaveberaohçverirkhlmibeire-attaimrprlrpeiiematlklkeredmElakoiKkieYşltnleosrteooaeiailtHkkrmmrlopv.laetiıreiirpçksbkaiılltkkrrt.aeyraioalaitrkçimhkkılEsnAaırptmrlieklrytaeaükoiraknçHktatpsroceiiıiıtkrhlbniuahmliribgreiiiıürtAmnlieçtiraç eleSkestarriiğklaivmaeraaçklpataraıdnrıaryl.aeplılaKrhYıaiŞbarearpkikıtistlıe5.revilseetŞikketrkiikl 6loi’ldaaraavrekarçillmarsişıentriri.,

Pil paketli elekYtriakplıisaı.raçlarda, diğer araçlarda Şekil 7b: YualuknıtaPnillyi aEkleıkttrdikeplioAsruaç, Yiçatpeınsı yanmalı motor ve jenŞeeraktiölr7b:uYluankmıtaPmilalki tEadleıkr.trEiklelki tArirkaçmotorunu 11..32..22..sPüiPrlmaPreaakkleetlliiHçEiniblerkigtterYEirkelalekpiklAıitsrrıia.okçlllaianrArealçelkatrrik enerjisi PidEPçeai1ltlepre.pk3oanatsl.rke2uŞispekl,.aeatyimdlkçkhiatePeieioenlcbtltniemleo4lrekyri:PrttapauirnPlaniieılkmkualblpereiasoaaktülmışlrlktriemaarmoeçlliEYtodtklelHaoltıelkroeağrirdirkpiıibçaannvtıir,ersrdndvidiaıtjaekeg.ieçğnEenlleiraetlreeeeArrekaladkkldrltreraitaöeaarkoçrçirlaltekbaalrrdanruliaddikrleçluoaAmlnelbhdkmreumaatuklraçruroitmeukentkldaoeamenknirrttueay.airaldPjakiısrirıtlıi. meadrsatşes1aoaeaaarlbjP.cetradlbğe2odakuıicenil.lıtfrlac3ığreuıumnenpiıny.gyErknnpmaadçeayeldlaiiktppakraeSalaönaaeelınpkıptertkrıssketaetaşıryııltldrkskbcitiaiaiŞŞ-eıııirdukdrnPakrteaeeŞialllıkrırleakyuikrbteedrtariniAakik[ilapodl[nl[1mritl1ılm88red7mlsdre0a0’piıe,au’l4e]dk9ç]naŞdomr.k’.ell]ueesetai.taekluvlerPmdvvYiakeo,Plveierevtarl8raaeaiareilge’çalkrirçdddmlaptraiıliıempelınltalarmKmigeniv.rklşileeladtşeoeiEriryprpştaktremiıhilltailt.,akreiimleink.rpllkbddii.mideleitrşiierrtilğilt.raleitkeieerPkl[ks.rıl1ietelim0rlmnpakbie]kair.otekoakHrPlrtştiietçoairakoitllibbrlralprkaeujirerarrlinvdraiiktbuceaeoıtnl-i

yappaırlaalreıln,a1s.eb3r.ei-nTpzüaemryaeülnelEslveerkit-krpoiakmrlaiplAelelrkavsçeloalkrmoamkplüezkesre Sseürirmevke ipçainraleglerehkibliritolaenleketrliekkltirikaraeçnlaerıjnisi

yhpS1pthüaei.eie1mSd2bbkprrr1.öe.ffreri2oı3.rrooiilt3.tttita.i1rrEom.Şrmmçv.rlıhTeedeeSniaaişnkkaüabeSnni1TpeeYeeiinttrrmlessllr.illpüiieeab3dleehııir-t6mannkkkküi.ePekki:ap1rbıılıttnHettaüatrrlia.KErrsrızliiraalkiiAiankkieaeeekklprrotbeğYkealttlyrlilmmertettlknltiialeeiaııallrlketrroçteennpkimhıırtrklrEtkeırrlriçaoiiitenikklratsbklıkrirrjkPdveeekekaaYuirmillsskenneirrrkiitiınalitaaişaanotllHnAr-darpdççiiddtapriiaollıısiEraakaçaaejaansrbarKearhhçlllrlıerrğraaieen.las[çaaloiatlrçk8aekAltelaadrmeağtk,eetrhdEnmr9arlrarltkkirapaaiarl]ktaaiekoooenvç.nlökilrraevlnnkllçiemraaiSiirakceoottzAccarreeauslimmkııçieyçrnkrnntkaokiaitiatiihr-şlnumaçtkkriaplayrrlddHeçiraaAapkıgyymı[elrrrnimla8eaakrgga.beimaerrkk,elüürkı9ıeençytııinççaskii]tttlelll.laersıijaisdoeiellyadclneee

ysaapdıleacreınpailbpeankzetylenrinsdeerni-pealdraeleeldivlme ekkotmedpilre. kPsil hpibarkitetlerielebkotşraikldliığındaaraçtelakrrar adroalcdıunrulmgaülaçrı pgerefroerkmliadnirsın[1ı 0a]r.ttıPrıirlkepnakdeathlai eekleokntorimkliik ayraakcııtn tüykaeptıismı iŞneikdile8s’adğelavmerailkmtaidştıirr.[8,9]. Seri-paralel

ŞetküilkpT5e:iütlSŞimmepeŞrükiaie-nkiPkyeliaeital5rltmdekal:2keelıeeSt:rtklriseİHnitaçekrpdğitidble-ieliilrPannrlYiaetm.aYErrarsiaaaGlpnaaeçklıkğineelsnttarlmaıraçr.idHkdenaılkkaaliriıbilnAme[arMrş8iareyetaç,ola9nEçeYts]oklaa.heeprltaSklrlıeusirtekıkererAitknikre-eoerlpntairliaejçzirrssajiailisdeşiellyeeclmeekintrdike

8:

Pil

Paketli Elektrikli Araç Yapısı

Şekil 8: Pil Paketli Elektrikli

2016H1E.e1Yyi2bll.ü.ea3rlkkH.i•1tıtStr.iaibekyeseaplrıYae-nrlii4meadklte5aklç8ertoeEkltrjcarrtiiıelsoiiktrekiırlPnnksliumAiuekitnlrioaraldvnaiirrtdkaeeoaçaEönlççrnYıilllsesaüaAıtakrbrşaıpğatrtehnrüıçalnmirsarıkçizyıüğnko.lleaalaimitümporArçıaerisıçkrkkıvaitttmnaçeaseelddhaariıgkriirrrşite..klahreideimnbıkriSrl.iietshYroeioeanmllkeuaıkcnthturipnbiikdrllliaiit1.2.3Ş.Ş2Gee.ükSkniieEllürl4mi7e-::PküPYtazrardaiarekkalelılitelYfAlPaYaHrirpklaavliılpibçıseıElıYrsa.iılatar.enpdEkKmıaltseoraıPik.mkitllrpviiTlokAelelktirkaasAjnçıoralvoçHejiilbeerrinite1rj1i

Parale içten tarafın sağlan aracın

1.3.2 Pil p bulu jener sürm sade pake gere yapŞıs

1.2.3. E

Seri yapıla hibrit perfor tüketim

2. E Gün yoğu bulu araçl

2. Elektrikli Araçlarda Pil Teknolojileri

Günümüzde farklı anma voltajı ve enerji yoğunluğuna sahip çeşitli pil teknolojileri bulunmakta ve geliştirilmektedir. Elektrikli araçlarda yaygın olarak kullanılan ve henüz araştırma aşamasında olan pil teknolojileri ve özelikleri Tablo 1’de verilmiştir [11].

Tablo 1: Elektrikli Araçlarda Kullanılan Pil Teknolojileri ve Özellikleri

Pil Çeşitleri

Nominal Voltaj (V)

Enerji Yoğunlğu (Wh/kg)

Çevrim Ömrü (#)

Hafıza Çalışma Etkisi Sıcaklığı

Pb-acid

Yok -15, +50

NiCd

50-80

Var -20, +50

NiMH Zebra Li-ion

70-95

<3000 Nadir -20, +60

2.6

90-120

>1200

Yok

+245, +350

3.6

118-250 2000

Yok -20, +60

LiPo

3.7

130-225 >1200 Yok -20, +60

LiFePO4

3.2

Zn-air

1.65

>2000 Yok -45, +70

Yok -10, +55

Li-S

2.5

350-650

Yok -60, +60

Li-air

2.9 1300-2000 100

Yok -10, +70

2.1. Kurşun-Asit (Pb-acid) Piller Kurşun-asit piller birçok uygulamada kullanılmakta olan eski ve yaygın bir teknolojidir. Kurşun-asit pillerde negatif yüklü elektrotta kurşun, pozitif yüklü elektrotta kurşun dioksit (PbO2) ve elektrolit olarak sülfürik asit (H2SO4) materyalleri kullanılmaktadır. Yüksek deşarj akımı, düşük özboşalım, hafıza etkisinin bulunmaması ve ucuz olması gibi önemli avantajlara sahiptir. Ancak düşük nominal voltaj ve enerji yoğunluğuna sahiptir. Ayrıca kullanılmadıkları zaman pil ömürleri düşmektedir [11].

2.2. Nikel Kadmiyum (NiCd) Piller Nikel kadmiyum piller güvenli ve ucuz bir teknolojidir. Nikel kadmiyum pillerde negatif yüklü elektrotta kadmiyum/ kadmiyum hidroksit (Cd/Cd(OH)2), pozitif yüklü elektrotta nikel hidroksit/nikel oksihidroksit (Ni(OH)2/NiOOH) ve elektrolit olarak potasyum hidroksit (KOH) materyalleri kullanılmaktadır. Yüksek deşarj akımı sağlayan bu piller kurşun-asit pillere göre daha yüksek enerji yoğunluğuna sahiptir. Ancak önemli dezavantajlara sahiptir. Bunlar zayıf şarj/deşarj verimi, yüksek özboşalım ve hafıza etkili olmasıdır [11].

2.3. Nikel Metal Hidrat (NiMH) Piller Nikel metal hidrat pil teknolojisi nikel kadmiyum pillerin dezavantajlarına alternatif olarak geliştirilmiştir. Kadmiyum elektrotu yerine metal hidrat kullanılmıştır. Nominal voltaj değerleri eşit iken nikel metal hidrat piller daha yüksek enerji yoğunluğuna sahiptir. Ancak nikel metal hidrat piller nikel kadmiyum pillerine göre daha yüksek özboşalım oranına ve aşırı şarj durumunda daha düşük güvenirliğe sahiptir [11].

2.4. Lityum İyon (Li-ion) Piller Lityum iyon pillerde pozitif elektrot olarak diğer materyallere göre düşük toksit, yüksek kapasite ve ucuz olması avantajı ile lityum metal oksitler kullanılmaktadır. Yaygın kullanılan oksitler: Lityum kobalt oksit – LiCoO2, Lityum nikel oksit – LiNiO2, Lityum manganez oksit – LiMn2O2. Lityum iyon pil teknolojisi nikel tabanlı pil teknolojilerinden farklı özelliklere sahiptir. Nikel tabanlı pil gruplarına göre daha yüksek nominal voltaj ve daha yüksek enerji yoğunluğuna sahiptir [11].

2.5. Lityum İyon Polimer (LiPo) Piller Lityum iyon pillerle hemen hemen aynı özelliklere sahiptirler. Aralarındaki tek fark lityum iyon polimer pillerde elektrolit olarak polimer materyalinin kullanılmasıdır. Polimer elektrolit materyalin elektriksel iletkenliği diğer organik sıvı elektrolitlere göre daha yüksektir. Ayrıca bu materyalin kullanımı lityum polimer pillerinin daha kolay, daha hızlı ve farklı şekillerde üretilmelerine olanak sağlamaktadır [11].

2.6. Lityum Demir Fosfat (LiFePO4) Piller Pozitif elektrot malzemesi lityum demir fosfat olan lityum tabanlı pillerdir. Yüksek enerji yoğunluğu, yüksek çevrim oranı ve daha güvenilir kullanım gibi avantajlara sahiptir. Ancak lityum iyon pillerle karşılaştırıldığında daha performansı daha düşüktür [11].

2.7. Lityum Sülfür (Li-S) Piller Lityum tabanlı pil gruplarından katot malzemesi olarak sülfür kullanılan pillerdir. Yüksek enerji yoğunluğuna, yüksek şarj verimine, düşük hücre gerilimi ve ortalama çevrim ömrüne sahip pillerdir [11].

3. Pil Yönetim Sistemi Pil teknolojileri basit elektronik cihazlardan elektrikli araçlara kadar geniş bir kullanım alanına sahiptir. Kullanım alanları farklı olmasına rağmen performansları ve ömürleri güvenli çalışma alanına bağlıdır. Bu çalışma alanı pillerin aşırı şarj ve deşarj durumlarında meydana gelebilecek tehlikelerin önüne geçerek performanslarını iyileştirmektedir. Pillerin güvenlik ve performans açısından bu güvenli bölgede çalışmalarını sağlayan ünite pil yönetim sistemidir. Pil yönetim sisteminin görüntüleme algoritmasında pil modelleme, pil parametre kestirimleri, pil durum kestirimleri ve pil hücre dengeleme gibi çeşitli görevler vardır.

3.1. Pil Modelleme Metodları Pil yönetim sisteminde önemli bir yere sahip olan pil durum kestirimleri (pil sağlık durumu - SoH, pil şarj durumu – SoC ve pil fonksiyon durumu - SoF) doğrudan pil üzerinden ölçülememektedir. Bu nedenle ölçülebilen değerler ile doğru bir pil modeline ihtiyaç vardır. Literatürde pil modelleme metodları ile ilgili farklı teknikler mevcuttur. Bu metodlar arasında analitik (deneysel), istatistiksel, elektrokimyasal ve elektriksel devre modelleri vardır [12-16].

3.1.1. Analitik (Deneysel) Devre Modelleri Analitik devre modelinde sistemin fiziksel modeli fiziksel eşitlikler yardımıyla oluşturulup, modelde yer alan

n katot pillerdir. sek şarj ortalama hazlardan kullanım rı farklı ömürleri çalışma mlarında önüne mektedir. ından bu an ünite steminin leme, pil stirimleri görevler ere sahip durumu onksiyon zerinden çülebilen e ihtiyaç odları ile metodlar atistiksel, modelleri delleri fiziksel ardımıyla arametre çlar ile asit bir elde doğruluk ih edilen

İstatistiksel devre modelinde sistem modelinde yer alan parametre değerleri elde edilen veri örneklerinden anlamlı yapılar oluşturularak elde edilmektedir. Analitik devre modelinde poalrdamuğeture gdiebğierlueryigyuaplaılnanmdaesnıeybsealssitonuvçelarhiılzelbı elbiri-r leynömnteekmteddiirr.. UAyngcualaknmdoasğırbualusikt bpierryföonrtmemanoslıuypehteızrllıi sdonüuzçelyardeeldeoeldmilaebdiılğmıenkdteadnir.tAenrccaikhsoenduiçllmareınmdeoğkrtuelduikr d[e1ğ2e]rl.eri düşük olduğundan pek tercih edilen bir yöntem değildir [12].

3.1.3. Elektrokimyasal Devre Modelleri

İEstlaetiksttirkoskelimdeyvaresaml odeldinedverseistemmmooddeelllienrdie yerpaillainn

pkairmamyeatrseadl eyğearpleırsiıenlıdne eidşilleenmvleerri iönrni etkelemrinedl eanlaannlambliır yyapöınlatreomludştiur.rulBaruak esldaeyeeddielmepkiteldişr.aArnj alidtiukrduemvrue mvo-e Adsenılccinaadkkedloıoklğdruugğluuibkgipibeibrufaoytgramurlyaannasmıdayseuıtreburalmsiidtlüvaezrehıynızdılenı boilrimlyiaöşdnkıtğielımnedrdiainrn.i tderocğihrueddialmnemeikçteerdmire[1k2t]e.dir. Ancak bu yapı

kompleks işlemler içermektedir. Bu nedenle

3u.1y.g3u. Elalenkmtraoskıimzyoarsavl eDepverke Mteordceihllereidilmeyen bir

Eylöeknttreomkimdyiras[a1l 2d,e1v3re].modelleri pilin kimyasal yapısının 3i.ş2le.mPleilriEnimtepmeedl aalnans Pbiar ryaönmteemtrdeir.KBeustsiaryeimdeleprilişarj

Pddi3oul.ğr1ur.um4ed.umanvpEeieçlesdeırackmantkerslkiıktkesdgepiirlba.iDrAabnemacvtaaerrketyrabeMudleuyorardipueımlkllopaemrirılinpılnekyislöişinşkleieltmeirmlienri

siiçEsetlreemmketikrntiekddseier.lyBeudr enavelrdaeennlemönuoyedgmuelllaiinnmdbeiarsı fszoiosnrtkevemsipyeokmntdoeurdcrei.hli Peaedrşialdmmeeğeyeetnrebdiredvyeörğneetleermlredrüiirz[ep1r2iil,n1in3d]e. nyaoşlaunştmuraulsmüarekctaindeır.

Bdb3EraoEmmue.lğ1lleşeaao.lkd4rıyttdd.eerıüeeiEsğmokzlğıelesliyeaianerrşlkitlrdanitadmkerddkeiskeekvlneirvesöleerronlemlpiuDleşpeioşmlletdrieulvemldrrliiuieonlldleeğMmddurereyaerouorkuösdelitlmnuoseauctdelkleşellaıteamdtrinur.rmeiaırEmnukşdıoldnadesepneğğaleeiiğkşrsreplefmiaşdosisdyletetreeaivmkğrrmrmieteaamelrikoendndridsinierpıienvlin.eil-lıi poealruftşottıurmrualanknstaıpndilıırm.eotdkLeiilltieemmraaettükermtdeadetiirk.skeulPlilişallnemıelalmenrpeeoçdleaaşnniastkli

psaearşğadlameyağeretarkedpkeilvemsretoirdmiemloindideüelkçlei rgdorbuğurpluutlaunkminpacekerftloaerdnmımrane[s1kın4teı-d1ari6rt]-.

[1mtEır7oml]de.aekkltlteraridkıbsru.elLlunitmedreaavktütrareddıermk[u1o4lld-a1ne6ıll]ia.nnEdçleeekştiytrliaikyseeşgldıendğeevrroedlaemrvaore-k

dkeulilnldaenyılaayngıneoşldaerağkekrudllaenvırlaen meşoddeğeelrledreivrŞeemkoilde9ll’edria

3Ş.v2eek.1rili.l9m’dEiaşlvteeikrr.itlrmoikşitimr.yasal

Empedans

Spektroskopi

Empedans spektroskopi pil empedans

parametrelerini laboratuvar ortamında araştıran

bir yöntemdir. Aktif empedans spektroskopi ve

pasif empedans spektroskopi olmak üzere iki

alt gruptan oluşmaktadır. Aktif empedans

spektroskopi yönteminde gerekli olan aktif

sinyal üretimi için özel devreler

gerekmektedir. Fakat bu devrelerin maliyeti

oldukça fazladır. Bu maliyetleri düşürmek

amacıyla pasif empedans spektroskopi yöntemi

geliştirilmiştir. Pasif empedans spektroskopi

yönteminde gerekli uyarım sinyali aktif sinyal

dyŞeaerlkgiinlae9l:aEnŞşamdkeeakığmesirlınD9de:yvaüErnekşMdüenodğüseeanllrğelrDaisneevmbreaepkMtaoodldıdreu.lğleuriA. ankcıamk

e3m.2p. ePdilaEnms pedans PpaarraammeettrreeKestirimdleerği erlerinin hPeisl aepmlapnedaabnislmpaersaimeitçrienleriapkiılmyöndetaimlgaslisatnemmiansdıenıyner paelarinyöondeimklivbeir dfoonğkrsuiyofnrdeukra. nPsaraamraeltırğeındedğaerolelrmi paisliın gyearşelaknlmidairs.üreAcinnceabkağlıbuolardakuröunmemulni desraecğeldaenmdeağsişıomldeukkteçdair.zBourdduerğ.işiAmylerrıcpail bduuruymölnarteınmın kdeosğtirruimsainli

fimdloterlakeytleıesdıryiirlna.

pil Pil

keymöunlpeleatdinmaınmssiıspntaedrmaaminneintrepdekoreflsoatryimrıimanisıümnçıegevrtkcuiuplettabianğceımlenlımlıekkttaekdiir p[1i7l ]d. irencinin hesaplanması için

uygun değildir [17].

3.2.2. Elektriksel Devre Modeli

Elektriksel devre modeli pil durumlarının

3.2.1. Elektrokimyasal Empedans Spektroskopi Empedans spektroskopi pil empedans parametrelerini laboratuvar ortamında araştıran bir yöntemdir. Aktif empedans spektroskopi ve pasif empedans spektroskopi olmak üzere iki alt gruptan oluşmaktadır. Aktif empedans spektroskopi yönteminde gerekli olan aktif sinyal üretimi için özel devreler gerekmektedir. Fakat bu devrelerin maliyeti oldukça fazladır. Bu maliyetleri düşürmek amacıyla pasif empedans spektroskopi yöntemi geliştirilmiştir. Pasif empedans spektroskopi yönteminde gerekli uyarım sinyali aktif sinyal yerine akım yükünün sebep olduğu akım dalgalanmasından sağlanmaktadır. Ancak empedans parametre değerlerinin hesaplanabilmesi için akım dalgalanmasının periyodik ve doğru frekans aralığında olması gereklidir. Ancak bu durumun sağlanması oldukça zordur. Ayrıca bu yöntem doğrusal filtrelerin kullanımından dolayı mevcut bağımlılıktaki pil

3d.ir2e.n3c.iniEn lheeksatrpolaknimmaysıaisçainl uMygoudnedleğildir [17]. E3.l2e.k2.trEolkekimtriykasseal lDemvroedMeloldereliçeşitli yöntemlerle (Ealdekatpritkifselfdiletvrreelemr,odeglöi zpliel ydiucriulmerl,arıvndın.)kekstoirmimbiinndee edkduelikllauenlrlıealdnkıığlmıpgiailkbtidaedumırr.upEemdmapnkesedpsaatnirsraipmmaeritanrmedleeetrrienvlieenrikneeimnstbipreiemldirialnendnsepmaersainmdeetkraelman tkabeasntilırkimestiinridcieler, enkkuülçlüaknkıalmrelaekr ttaabdaınrl.ı Ateknrcaarlkanan keeslteirkictirleork, tiemkryaarlsaanlmayanmkeostdireicllileemr, aeddaepktiif kpoarmampelterke syakişlalşeımmllaerırginibizyöonrtleumğluer ykuölnlatneılmmianktaödnıre[m17l]i. bir dezavantajıdır [17].

3.2.3. Elektrokimyasal Model

3E.l3e.ktProikl iHmüyacsrale mDoedneglleerleçmeşeitli yöntemlerle (adaptif filtreler, gözleyiciler, vd.) kombine edilerek pil durum

Pkeilstirhimüicnrdeelveereinmipnedadnesnpgarealmeentmreekseistirpimilindyeökunlelatnimılsmisatketamdıirn. iAnncak ealenkatrokimgyaösrael mvloedreilnledmeendeki kbomirpidleikrs. Dişleenmgleerlienmzoerluğuiyşölnetmeminindöenemlai bmiradçezavaşnatarjjı/ddıre[ş1a7r]j. i3ş.l3e.mPiilnHdüecrteümDenpgiellehmüecrelerinin aynı pil şarj dPuilrhuümcruelnedrianin dengdeleennmgeelsii pil yönebtiirm sistemşienkiniladnea ggeörreçvelekrlienşdmenebsiirdidiirr.. DDenegnegleemleemişelemişinledemaimaaçkştairfj/dveepşaarsjifşledmeinngdeelteümm epilohlümcraeklerüinzineraeyniıkpiil şçaerjşditutriurm[u1n8d]a. Pdeilngehliücbirrelşeerkiinldiengedrçeenkgleeşlmemesiedir.toDpeonlgoejliesmi e Şişelekmili 1ahk0ütc’ifrdevaleevrpienarsiniifldmdeeinnşggteielrle.emmeetoolpmolaokjiüsizŞereekiilk1i0ç’edşaitvteirri[lm18i]ş.tiPr.il

ŞekilŞ10e:kHilüc1r0e :DHenügeclreemeDTeonpgoleoljiesmi e Topolojisi.

33..33..11..PaPsiafsDifeDngeenlegmeleeme

Pil hücrelerinin dengelenmesinde pasif dengeleme yöntemi

Pbailsit vehuüygcurlealnemriansiınkolay dbeirnygönetleemnmdire. sPiansdifedengeplaemsief ddeevnrgeseilpeiml heücyreölenrtienmin ienbdaüsşiüt kvveolutayj gseuvliyaensimniatessıpkitoeldaeyr bvüeizredriiğynedörenpnitlehhmaürcdcraieyrla.erraiPnkianrsevifoeflrtaadnj sseenavlgidyeeığlleıermbinuei pvoadlrtaaeljevlsrdeevisriyeiensçpilneierl hdüüşcürreülrer[i1n8]in. Paesnif ddeünşgüelkemveodeltapijl vsoeltvaijyseevsiiyneilertiensdpekiti eddeğeirşim Şveekil 11d’idğeevrerilmpiişltir. hücrelerinin voltaj seviyelerini paralel dirençler üzerinden harcayarak referans aldığı bu voltaj seviyesi1n3e düşürür [18]. Pasif dengelemede pil voltaj seviyelerindeki değişim Şekil 11’de

seviyelerini paralel dirençler üzerinden

harcayarak referans aldığı bu voltaj seviyesine

ya düşürür [18]. Pasif dengelemede pil voltaj

arının

seEvLiEyKeTleRrİiKndMeÜkHi ENDdİSeLğİiĞşiİm Şekil 11’de

pedans verilmiştir.

de

erinin

ler, en

riciler, 3.3.2. Aktif Dengeleme

ametre ktadır

Pil hücrelerinin dengelenmesinde kullanılan Şdeikğile1r1:bPiarsifŞyDöeenkntigelem1le1m:aePktaisfifdDenegnegleelmeme ey.öntemidir. Aktif dengeleme devresi hesapladığı pil

3h.ü3.c2r.eAlekrtiifnDinenvgoeltleamj seeviyelerini yöntemine göre Pviol hltüacjretlrearinnsinfedreingyealpenamraeksinodretakluallmanaılabnidriğseervbiiyr eyödnetdeemnagketlifedr.enBgöelyelmeceeyöpnatesmifiddire.nAgketilfedmenegdeelehmaercdaevnraensi

heenseaprjlia,dıağkı tpiifl dhüecnrgeelelreinminedvoeltdajiğseevriypelielrihnüi cyörenlteemrininee Bgaöökrytelaevrcoıelltaaprjaatsrkiafndsefendrgaieyhlaeapmareadvkeeohrrtiaamrlcaalminaanbbierinsreervjiiy,deadekentdigfeednlegenemlgeeer-. lyemapeıdlemdıişğeropluilrhü[c1re8l]e.rinAe kakttiafrıldareankgdealheamveerdime lipbiilr

dveonlgtealjemseeyvapiyılemleışroinludre[k18i]. AdketğifişdiemngelŞemekedile p1il2vo’dltaej sveeviryiellmeriişntdierk. i değişim Şekil 12’de verilmiştir.

Şekil 12: Aktif Dengeleme

Şekil 12: Aktif Dengeleme.

44..SoSnounçluarçlar fEEolrelmekktarntirksillkiaralıirnaıçanlraiaryaiçledlşautriyaruillmadneuisyligukinolaninnuasuritnlmgdaiansbıiyinrlaçoEakArçt’amlalırşaımnsıapyeylara-pEılAm’alkatardınır. Pilpteekrnfoolromjilearni svelapriıllneırnle birlikytielekşutlilarnilımlanepsiil yköonentuimsusnisdteamlberiiryçaopkılanççaallıışşmmaalarydaapönılemmavkertailednırb.aşPlıcila EçtaeAlkı’şlnamroıanloapljaeinlrelfaorrriımiçvainensdlpeadriılinlre.ı Prdlioelğtrebukdinraolnliokejtitlekeirlieknrudkleelnkai,ngmıelelaivşncmuteplpeiilrl tyeöknnoeltoijmisinsdiestpeilmyölneertiimyaspisıtleamninçdaelyıaşpmılaanlagredliaştiörmneemler dveedroillaeynlı oblaarşalkıectaki eçtamlıeşkmteadira. YlaanpıllaanrıçailçışimndadeadEirA.’laPriınl yçtöeenşkietntlieomrliosviejsityleeampriıilnavdreıe,pakilrliaeçrlianrpdeagrkfeoulrlilmaşnmaınleasınlnepırailrttetıkrnmoEaloyAajiyl’eölranir,eıplniikl çpaelırşfmoarlmaradna skluallraınnıılandmoğorduedlleamne,eptkarialmerekterenk,esmtierivmciuvte dpeinlgelteemkenotelkonjiikslienridseunuplmiluştyuör.netim sisteminde yapılan geliştirmeler de dolaylı olarak etki 5e.tmKaeykntaekdçiar. Yapılan çalışmada EA’ların [tçr1ie]cşRigtirlciedhr:airAdvsroeenvi,eyDwaapovfiıdlmaBroı.d,“eElailnregacçtarlpiacprrvdoeaahcichkleeuss,llaIanmndpıalthactens,elapenicdlrteenkenwoalbolejielneerrig, y pinitlegyraötnioent.i”mRenseiwstaebmleianvdeSupstialilnearbinle EpneerrfgoyrRmeavineswısn1ı9a(r2t0t1ır3m):a2y47a-2y5ö4n. elik çalışmalarda [k2u] lHlaantzıellal,nKemlsoeydBe.l,lAesmhoek, Sphaarmama,eatnrdeHkoesasmtirKim. Fiatvhey. “dAensugrevleeymofelotenkg-ntiekrmlerhiesaultnhumlmodueşlitnugr,.estimation, and control of lithium-ion batteries: Challenges and opportun2T0it1eie2şs.e.”kAkmüerrican Control Conference (ACC), 2012. IEEE,

[B3]uChçaanl,ıCşm. Ca. “TThÜeBRİiTseA&KFall1O14f EEl5e1ct5ric VneuhmicalersaIlnı 1p8r2o8j–e19k3a0p: sLaemssıonndsaLgeearrnçeedk.”lePşrtiorcielemdiinşgtisr.of the IEEE

1.101 (2013): 206-212.

[K4]aFyrnieaskkçe,aBenjamin, Matthias Kloetzke, and Florian

Mauser. “Trends in vehicle concept and key technology d[e1v]elRopicmheanrtdfsoornh,ybDriadvaindd Bba.tte"rEy leelcetcrtircic vveehhiciclelse.s” ElectarincdVethhiecleelSeycmtrpiocsigurmida:nAd Erxehvibieitwiono(fEVmSo27d)e,l2i0n1g3

World. IEEE, 2013.

[5] Khaligh, Alireza, and Zhihao Li. “Battery, ultracapacitor, fuel cell, and hybrid energy storage systems for electric, hy-

Sbrtaidteaeolpefpcthtrreoicaa,rcftuh.”eeVlsce,ehIlilmc,uaplnaadrcTptlesuc,gha-ninnodlhoygrbye,rniIdEewEelEeacbTtrlreiacnevsenahceitrcigolenyss: on 59in.6te(2g0r1a0t)i:o2n8.0"6R-2e81n4e.wable and Sustainable [6] BEonwekregtty, MRaervk,ieewt asl.1“9De(s2i0gn13an):d2im47p-le2m5e4n.tation of a[2n]opHtiamtazleblla,tteKryemlsaenyageBm.e,ntAsysshteomk foSrhhayrbmrida,eleacntrdic vInehteircHnleaost.is”oanAmaultCoKmon.afteFioraentnhacnyed.oCn".AoImEEpsuuEtr,ivn2g0e1y(3I.CoAf Cl)o, n2g01-3te1r9mth health modeling, estimation, and control of e[7rg]yTlsiiotehu, irSucieamsng-ainoFdnuie,naenbrdgaytCtmehreaieneasWg:eemi TeCnahtna.syl“slAetenrmegveiiensweloeafcnterndicvehicolepsp.”oRrteunneiwtaiebsle."anAdmSeursitaciannable Energy RCevoienwtsro2l0 (2013C)o: 8n2f-e1r0e2n. ce (ACC), 2012. IEEE, 2012.

[[83]]ACgahrwanal,, VCiv.ekC, a.n"dTMhaeyanRkiDseev&. “InFtraoldluOctfionEtloehcytbrircid

e(SleCctEVrSice),hv2ei0hc1ilc3elseSst:uSdetanItntes oCfoanr1fte.8”r2eEn8nc–eg1ion9ne3.eI0rEi:nEgEa,n2dL01eS3sy.sstoenmss

Learned." Proceedings of the IEEE 1.101

o[9f ]efL(f2iic,0ieX1ni3nc)y,:ai2mn0dp6rSo-h2vee1ml2deo.nnt

S. Williamson. techniques for

“Assessment future power

e[4le]ctFrornieicsskien,teBnseinvejahmybirnid, MeleactttrhiciaveshKiclleodertzivkeet,raainnsd.”

aEdleac. tFaIrEnilcEodaErlik,Pae2on0yw0Met7re.acCuhosnnefoerlr.oe"gnTcyer,ed2ne0dv0se7l.ioEnpPvmCee2hn0i0ct7lf.eoIErcoEhnEycbCerapindt[a1n0d]faCunehldacne,llBbvyeahCtitCcelr.ey“s.T”Phreeolsceteacettderiioncfgtshoevf aethrhteioIcfEleeElseE.c"9tr5Ei.c4l, e(h2cy0bt0rri7icd):, 704-7V1e8.hicle Symposium and Exhibition

[11] (YEoVngS, J2ia7Y),in2g0, 1et3alW. “Aorrledv.ieIwEoEnEt,he20st1at3e.-of-the-art

t[e5c]hnKohloagliiegshof, eAlelcitrreiczvae,hiacnled, itZs ihmihpaacotsLani.d "pBroasptteecrtys.,” R36e5n-e3uw8l5atrb. alecaapnadcSituosrt,aifnuaebllecEenlle,rgayndRehviyebwrsid49e(n2e0r1g5y):

storage systems for electric, hybrid electric, R[1a2k]hfmRuaeaotlo, vR.ca“evBlisla,httaenrakynamdr,oSdaperllimungga -fVionrrudenhheuyrlbgay,riaadnwdareDelaeslcyestrtreiNcm. desigvne.”hiCcolmesp:uteSr 3ta6t.1e2 (2o0f03):th77e-87.art." Vehicular

[13] TZehcanhgn,oClhoegnyg,, etIEalE. “EBattTerryanmsoadcetliloinngsmeothno5ds9.f6or elect(r2ic0v1e0h)ic:l2es8-0A6r-e2v8ie1w4.”. Control Conference (ECC),

2[601]4BEouwrokpeeatnt,. IEMEEa, r2k0,14. et al. "Design and

[14]iSminpglhe,mPernittpaatli,oannd oAfdithayna Noalplatnimchaalkravbaartttheurlya. h“Fyburzimzdyaplonogwaigceremmsoydsetenelmitng.”soyIfnsuttneelmmligaennnfteodSryssuthrefymabcserAivdephpilceiclleaet(ciUotnrSiVcto) PowevreShyisctelmess.,"20A05u.tPormocaeteidoinngs ofatnhde 13thCIonmterpnuattiionngal

Conf(eIrCenAceCo)n, . IEE2E0, 210305. 19th International

[15]CCohnefne, rMeninc,eaonnd.GIEabErEie,l 2R0in1c3ó.n-Mora. “Accurate eI[V7le]pcteTrrifcioearl,mbaaStnitcaeern.y”gmEonFdeuerilg,cyacaponanbdvleerCosfiohpner,eeideiecWetintergianrusTanacttinmio. nes"aAnond 21.2 r(e20v0i6e)w: 504o-f511e. nergy sources and energy [16] mHea,nHaognegmweenn,tRui Xiosnygs,teanmd JinxininFan. “Eevlaelucattriiocn of lithvieuhmic-iloensb."atRteeryneeqwuiavballeent ciracnudit modSeulssftoarinstaabteleof chargEeneesrtigmyatRioenvbiyewansex2p0er(i2m0e1n3ta)l:a8pp2r-o1a0ch2..” Energies 4[8.4](2A0g11a)r:w58a2l,-598V. ivek, and Mayank Dev. [im17p]e"FdIlanentiscrcoehdpeuar,rcaCtmihoernitsetritaoann, dhetysatbalr.tie“dOenset-illmeincaettriaoidcnapcvtoievnehsiibdcaeltretiesnr:gy physSictaalteprinocfipleasrti.n" rEendgucinedeeorridnegr eaqnuidvaleSnytsctiermcusit batte(rSyCmEoSde)l,s: 2P0ar1t31. RSetuqudierenmtsentCs,ocnrfiteircealnrceeviewono.f methIoEdEs Ean, d20m1o3d.eling.” Journal of Power Sources 260 (2014): 276-291.

[9] Li, Xin, and Sheldon S. Williamson. [s1ys8t]e"RmAa:hsAismneios-vsEemircvheiein,wHt oafboiitfbsaalpelapfhfli,icecatiteaioln.n“ciBynatthtieemrsypmmraoarnvtagegrmeidmeaennntdt electtreicchvenhiiqcluees.s” Infodur strfiuatluErleectrpoonwicserMaeglaezcintreo, nIEicEsE

7.2 (2013): 4-16.