ELEKTRİK MAKİNA CİHAZ VE MALZEMESİ İMALAT SANAYİİ

Elektrik Makina Cihaz ve Malzemesi İmalât Sanayii

1. ANA İLKE VE METOT:

a. Bu kesime giren malzeme ve makineler ya tırım mallarıdır. Bu malların gelişmekte olan bir ekonomi bakımından önemi üzerinde durulunca yurt içinde imallerine öncelik verilmesi zorunlu ğu belirir. Ancak bugünkü ve gelecekteki tekno lojik seviye gözönüne alınarak büyük makinelerle hassas cihazların imali daha sonraki plân dönem lerine bırakılmıştır.

' b. Talep tahmininde her malınki için ayrı bir yol tutulmuştur.

(1) Elektrik motoru ihtiyacını tahminde sa nayiin • elektrik enerjisi tüketim tahminleri esas alınmıştır. Bu kadar tüketim için gerekecek motor gücü, kullanma saatleri de gözönünde tutularak hesaplanmıştır.

(2). (jeneratörler üç gruba ayrılarak incelen mistir.

a) Küçük generatörler, güçleri 15 kW. den küçük olarak tanımlanmıştır." Bunların elektrik motorlarıyla birlikte imali düşünülmüştür.

(b) Orta .büyüklükteki generatörler güçleri 15 kW ile 500 kW. arasında olanlardır. Bunlara ta lep bugün sistemlere bağlı ve ilerde bağlanacak olan yerlerdeki grupların ihtiyaç yerlerine kay dırılmasıyle karşılanacaktır.

(c) Büyük generatörlere talep elektrik kesi minden alınmıştır.

(3) Transformatörlere olacak talep üç grup üzerinden yapılmıştır.

(a) Dağıtım şebekesi transformatörleri için toplam elektrik enerjisi ve en yüksek gücün da ğıtımı için gerekli şebeke kapasitesi düşünül müştür.

(b) Santral transformatörleri, yeni yapılacak veya genişletilecek santrallere ait bilgilere daya nılarak tahmin edilmiştir.

(c) İletim' şebekesi transformatörlerini tah minde dağıtım transformatörü, hesabındaki metot uygulanmıştır.

(4) Elektrik Kablosu:

(a) Yüksek ve alçak gerilim kabloları: Önü müzdeki yıllarda, özellikle .şehir içinde, yüksek ge rilim hava hattı yayılabileceği düşünülmüştür

Yüksek gerilimli yeraltı kablosu transformatör başına 500 m., alçak gerilimli yeraltı kablosu için 400 m. kabul edilerek asgarî kablo ihtiyacı bulun muştur.

(b) Tesisat kabloları (NOA, NSH, NPA, NMH, NBU gibi) ihtiyacı ev, ticarethane, resmi daire ve sanayiin elektrik aboneleri artışından hesaplanmıştır.

(c) Telefon Kablosu, şehir telefon şebekesi kapasitelerinde beklenen artışlar gözönünde bu lundurularak tahmin edilmiştir.

(5) Elektrik sayaçları tahmini elektrik abo nesi artışına göre yapılmıştır (6) Telekomünikasyon Sanayii: Telefon ci hazları ve santralları imali tahmininde çalışan ve bekliyen abone toplamı ile gayri safi millî hası la arasında yüksek bir bağlılık bulunmuştur. Gelir esnekliği de 1,87 dir. Ancak gerçek talep için PTT planlanması esas alınmıştır.

(7) Geri kalan elektrik dağıtım ve iletim şe bekesi cihazları (Dis jonktör, seksiyoner, dağıtım ve kumanda tablosu, şalter, sigorta, sokak lâmba sı, yüksek ve alçak gerilim kablo başlığı) konu larında yapjlan tahmin, transformatör istasyonu sayısı tahminiyle, bu enerjiyi ileten ve dağıtan şebeke için gerekli malzemenin hesaplarına da yanmaktadır.

(8) İç tesisat malzemesi: (Peşel ve berg man boru, sigorta, anahtar, duy, buat, klemens, priz, zil, buton, glop) tahminleri elektrik abone lerinde beklenen artışlara bakarak yapılmıştır.

(9) Dayanıklı tüketim .malları ihtiyacının tahmininde çeşitli piyasa incelemelerinden ve it halât rakamlarından yararlanılmıştır a. Talep :

Elektrik makine cihaz ve malzemeleri talebi nin büyük bir kısmı ithalât ile karşılanmakta dır. İmal edilmekte olan transformatör, elektrik motoru ve öteki cihazlar içinde ithal malı nite liğinde olanlar bulunduğundan, alınacak tedbir lerle sanayi önemli gelişmeler sağlayacaktır.

E M M. 71

b. Kapasite: 1960 yılı kayıtlarına göre sanayi siciline kayıtlı kurumların kapasite durumları aşağıdadır TABLO : 232. Elektrik Makine ve Malzemesi İmal Kapasitesi

Birim Bin Tane Kapasite Bin Kva. Bin Km.

Kapasite Birim (Bin)

Elektrik Motoru Generatör Transformatör (Takat) (400 Tane 250 KVA hk Trafo)

10,0 —

100,0

Elektrik Kabloları:

Yüksek ve alçak gerilim kab.

İç tesisat kablosu

66 ;ı

Asansör ve kaynak kablosu

Telefon kablosu

Elektrik Sayaç

Telekomünikasyon Sanayi Cih.

Verici radyo cihazları Telsiz.

Elektrik Dağıtım ve İletim Şe

bekesi Cihazları

Şalter

90,5

Elektrik tablosu

2,4

Sokak lâmbası

iç Tesisat Malzemesi:

Elektrikli zil

Fişler, prizler Sigortalar Bakalit elektrik malzemesi Peşel ve Bergman boruları

360,0 1725,0

5,0 4346,6

15,T

Tane —

KVA

Km. Km.

Tane

•Tane, » » >

Tane >

Km.

Dayanıklı Tüketim Malları

Redresör Elektrik ütüsü Elektrikli soba Radyo

1,4 37,5 50,0 339,5

Pikap Amplifikatör Projektör Elektrik ampulü Flüoresans duy, armatür ba

41,0 3,1 0,2

7000,0

last Elektrik süpürgesi Vantilatör Elektrik ızgarası Elektrik ocağı Elektrik semaver cezve Avize, abajur ve gece masa lâmbaları

74,0 .6,0

2,4 44,2 57,0 38,5

105,3

Akümlâtör ve Piller:

Akümlâtörler Telefon pili Batarya, Muhtelif fener pili

114,0

150,0 801,9 14550,0

Tane » > > > > > >

> > > > >

>

> > >

3. TALEP PROJEKSİY ONLARI : Elektrik makina, cihaz ve malzemesi talebi Tablo: 233 de gösterilmiştir.

TABLO : 233. Elektrik Makina ve Malzemesi Talebi

1962 (2)

1963 (3)

Elektrik motoru Güç transformatörü

Başka transformatörler Yüksek gerilim yeraltı kablosu Alçak gerilim yeraltı kablosu Telefon için iç tes. ve kablo ihtiyacı Elektrik sayacı Telefon

Bin tane » tane » MVA Bin tane

Km. Km. Bin Km. Bin tane Bin tane

30,0 2,4 0,2 ' 0,2 150,0 120,0 4,0 144,5 5,0

43,0 0,5 0,2 0,3

168,0 130,0 23,4 155,0 62,0

1967 (4)

72,0 0,9 0,8 0,3

336,0 260,0 24,0 177,0 62,0

TABLO: 234. Elektrik Dağıtım ve GerKim Şebekesi Malzeme ve Cihazları

Disjonktör Seksiyoner "Dağıtım ve kumanda tb. Şalter Sigorta Sokak lamb. teçhizatı Y. Gerilim kablo başlığı A. Gerilim kablo başlığı

Bin tane

»>

2,a

*

4.3

0.8

13)

0,4 0,8 0,5 3,2

13,0 .' 13,0

4.7 0,9

0,6 1,4 0,7 5,3

21,2 • 15,0

8,9 1,8

TABLO : 235. Elektrik iç Tesisat Malzemesi

Peşel veya Bergman boru

Anahtar

Buat

°

Duy

Klemens

Priz •

Zil

Buton

Glop

Bin Km. Bin tane »>

> >• »»

350,0 900,0 900,0 900,0 900,0 280,0 70..0 70,0 70,0

(3^

393,0 • 1.050,0

1.050,0 1.050,0 1.050,0

302,0 75,0 75,0 75,0

(4) '

10,6 510,0 1.240,0 1.240,0 1.240,0 1.240,0 314,0 85,0 85 0 85,0

TABLO : 236. Dayanıklı Tüketim Malları

Radyo Elektrik Ampulü Elektrik süpürgesi Elektrik ütüsü Traş makineleri Elektrik ızgarası Vantilatör. Avize Abajur Flüoresant lâmba Elektrik ocağı Elektrik sobası Elektrikli semaver, cezve

Bin tane >>

>> >>

»»

266,0 . 13.700,0

7,0 100,0

25,0 30,0

8..0 30.0 50,0 17,0

2,5 3,0

• 1963

280,0 14.700,0

8,0 110,0

27,0 34,0

8,5 40,0 ' 62,0 20,0

4,0 4,0

589,0 19.450,0

13,0 150,0 40,0

50,0 12,0 60,0 74,0 32,0 10,0

E.M.M.

4. ÜRETİM PROJEKSİY ONLARI: TABLO : 237. Elektrik Makinaları imalât Tutarı

Elektrik motoru ve generatör Güç transformatörü Başka transformatörler Yk. ve Alç. gerilim Kb. Tesisat kablosu Telefon ve Telgraf Kb. Elektrik sayacı Telefon santralı Telefon Elektrik dağıtım ve iletim şebekesi malzemesi Radyo İç tesisat malzemesi ve ötekiler

TOPLAM *

d) —

1,3 9,6 —

. 38,4

10,0 100,0 30,0

189,6

14,0 10,0

46,8

11,9 126,2 35,0

251 ,9

1967 İndeks

1962 = 100

26,0 12,2 38,1

14,0 11,5 38,8

6,4

24,3 264,5 53,0

519,8

Yüksek ve alçak gerilim ile telefon ve telgraf , „ ., kabloları, elektrik sayacı, telefon cihaz v e santral lan imalâtı 1964 yılı içinde başlayacaktır.

S YATIRIMLAR : Elektrik makina, cihaz ve malzemeleri imalı . ı ç i n y a p ı l a c a k y a t ı n m 2 4 4 m i l y o n T L d i r B u n u n i i 8 1 8 m y o n TL. sı dış ödemedir.

TABLO : 238. Elektrik, Cihaz ve Malzemeleri imâl Y atırımları

M)

Elektrik motoru Trafo Elektrik sayacı Kablo Telefon fabrikası Elektrik şebekesi cihazları Telefon kablosu Ötekiler

13,0

o

96,0

64,0

16,0

22,0

46,0

GENEL TOPLAM

244,0

6. KATMA DEĞER :

Tablo 239'da elektrik makina, cihaz ve malzemelerinin katma değeri görülmektedir TABLO: 239. Katma Değer

Elektrik motoru Güç transformatörleri Öteki transformatörler Yk. ve Alç. gerilim kab. Tesisat kablosu Telefon ve telgraf kab. Elektrik sayacı Telefon' ve telefon santralları Elk.'dağıtım ve iletim şeb. Radyo İç tesisat mal. ve ötekiler

İ963

(.1)

4,4

9,8

10,3

0,8

8,1

12,4

4,8

5, 3

. 5,5

10,2

10,9

21,0

25,9 /' 26,3

27,8

11,6

—.

8,4 '

8,i

8,7

35,0

50,0

16,5

1966 • 1967

(S)

11,3

12 4

14,7

5,8

6,1

14,9

19,4

28,8

26.5

9,7

9,3

7,9

38.3

30,1

15,6

19,0

68,0

95,0

61,4

86,1

181,4

202,4

231,2

260 ,4"

7. .D İŞ T İ C A R E T :

Bu kesime giren makine, âlet ve malzemelerin yatırım malı ithalâtı ham madde ithalâtı ve kesimde mamul yatırım malı ithalâtı yerini alan malların çe

şitli yıllardaki tutarları tablo 240 ta gösterilmiştir:

'

•

'*

TABLO: 240. Elektrik ve Makin? Malzemeleri imalâtının Dış Ödeme Dengesine Etkisi

(Cif Milyon TL.)

Yeni yatırımların yatırım malı ithalât talebi

flam madde ithalâtı

Kesimde mamul yatırım mal ithalâtı yerini ilan mallar

1963 1964 1965 1966 1967 1963 1964

(1) (2) (»)

(7)

(8)

(9)

cy>>

(11)

(12)

(13)

(H)

(15)

Elektrik motoru ve Generatör 6,0 4,0 2,0 » —• —

Transformatör •

3,0 2,0 —

Elektrik sayacı

2,0 1,0 —

Kablo

5,0 5,0 —

Telefon cihaz ve santralı

5,0 — — 10,0 —

Telefon, Telg. kablo.

4,2 1,8 —

1,3 1,5 , ,— 1,0 — —

2,9 . 1,6 0,3 1,0 1,0 0,3

3,5 1,8 0,6 0,7 18,0 0,5

3,8

4,2,

1,9

2,1

—,

9,5

7,3

— ' 3,8

10,5

6,6

16,6 • 18,2

7,7

7.8

22,9

30,2

11,2

19,2 14,0 ,

38,4 40,0 10,7

Elektrik şebekesi Cihazları

1,0 0,4 —

0,4

1..0

1,5

4,7

5,7

6,8

Radyo

3,0 3,0 3,0 3,0 3,0 100,9 115 52

116,0

115,5

106,0

Elektrik cihazları \

5,0 3,0 2,0 2,0 6,0

6,2

4,2

4,5

34,2 20,2 7,0 15,0 12,4 110,9 129,5

146,1

145,5

129,4

J4,5

49,9 113,3 124,2 137,3

8. TEDBİRLER:

a. Yurt içinden sağlanan ham madde ve yar dımcı maddelerinin niteliklerini garanti edecek bir denetleme mekanizması ivedilikle kurulacaktır.

b. Gerek nitelik gerekse fiyat bakımından uy gun olarak yurt içinde imal edilen makına, âlet

ve cihazların ithaline izin verilmiyecektir.

c. Yüksek gü£ ve voltajlı transformatörlerin imaline gidilecektir.

d. imal edilecek elektrik makine, âlet ve ci hazlarına ihraç yolları araştırılacaktır

GENEL E M ER 11 DURUMU

1. ANA İLKELER VE METOD :

a. Türkiye'de ticari olmayan yakıtlar (odun, tezek, tarım artıkları) normalin üstünde kullanıl maktadır İktisadî ve toplumsal zararlara yol açan bu durumun önüne geçmek ye halka ucuz ve sağ lığa uygun yakıt sağlamak, çoktandır gerçekleş tirilmeye çalışılan bir amaçtır.

Bu plân döneminde Türkiye'de yalnız klâsik enerji kaynaklarının geliştirileceği gözönüne alınmıştır.

Ana ilke, yurdumuzun enerji kaynaklarını en uygun yolda kullanarak enerji üretim maliyetini en aza indirmektedir.

b. Çeşitli yakıtlara olan talep iki yoldan he saplanmıştır :

(1) Her yakıtıa geçmişteki talep eğilimi ve birincil enerji kaynaklarına gelecekte olacak ta lep gözönünde tutulmuştur.

(2) Birincil enerji kaynaklarından yürüye rek geçmiş yılların genel enerji tüketimi hesaplan mış, elde edilen eğilime göre gelecekteki toplam talep bulunmuştur. (1) de hesaplanan birincil enerji kaynaklarına olan talep değeri denetlen miştir.

(3) Birincil enerji kaynaklarının en iyi kul lanışa doğru yöneltilmesi için başlangıç tedbir leri alınmış ve gerekli düzeltmeler yapılmıştır.

Bugünkü yurdumuzda 4'ü ticarî (kömür, lin yit, petrol ürünleri ve hidrolik enerji) ve 3'ü ti carî olmayan (odun, tezek ve tarım artıkları) 7 türlü yakıt kullanılmaktadır. Ticarî birincil ener ji kaynaklarının durumu istatistiklerle tesbit edilmiştir. Ticarî olmayanlar ise 1961 yılında ya pılan araştırmalarla tesbit edilmiştir.

TABLO: 276. Birincil Enerji Kaynaklanırının Durumu

Birincil Enerji kaynağı

Kapasite (Reeerv) (1 Milyon ton) (1 Milyar kwh)

1961 de kullanılan

Miktar

Taşkömürü Toplama

(1 Milyon tan) es değeri orantısı

(1 Milyar kvvh) Bin ton

%

Taşkömürü Linyit. Petrol ürünleri Gazyağı Fuel oil Hidrolik enerji (Yıllık) Odun Tezek ve tarım artık ları (Yıllık)

(x) (x)

17,5

1,65 0,25

1,3

13,1

4000 1620

410 650

4900 19852

20,0 S,2

2,1 3,3

29,0

24,8 100,0

(*) Türkiye'nin rafineri kapasitesi 4.7 milyon ton ham petrol işleyebilecek durumdadır.

("•) Bir rafineri ürünü olan sıvı petrol gazı (LPG) yurdumuzda çok yem olarak kullanılmaya başladı ğından 1061 yılındaki değeri çok küçüktür. İlerde tam olarak kullanıldığında dahi dengedeki ye ri gene çok küçük olacağından gene enerji dengesinde ihmal edilmiştir.

E MM 71