TÜRKİYE RADYO-TELEVİZYON KURUMU KANUNU

UDK: 340.13

Türkiyede Radyo Televizyon Kurumu Kanunu

KANUN No. 359 Kabul Tarihi: 24.12.1963 Türkiye Eadyo ve Televizyon Kanunu'nun ka bul edilmesiyle Radyolarımızın müstakil olarak çalışmaları ve siyasî partilerin Radyo yayınlarına tesir etmeleri önlenmiş oluyor.

Madde 1 — Türkiye Radyo Televizyon Kuru mu adiyle, Tüzel .kişiliğe sahip Özerk bir Kamu İktisadî Teşekkülü kurulmuştur.

Kurumun rumzu « T R T » dir. Kurumun mer kezi Ankara'dadır.

Kanun'un ikinci maddesi ile kurumun görevle ri belirtilmiştir.

Madde 2 — Türkiye Radyo Televizyon Kuru munun görevleri:

a) Radyo ve Televizyonla haber hizmetlerini görmek; eğitici, öğretici, kültür ve eğitime yardım cı, eğlendirici, Yurdu içerde ve dışarda tanıtıcı, yeterli, doğru ve tarafsız yayın yapmak;

b) Yurdun gerekli yerlerinde yeni radyo ve televizyon tesisleri kurmak, bu tesisleri işletmek, mevcut radyo ve yayın tesislerini ihtiyaca göre ge liştirip genişletmek;

c) Radyo ve Televizyon postaları arasındaki iş ve yayın ahengini sağlamak ve bu Kanun'da gösterilen esaslar içersinde Milletler arası teşek küller ve yabancı radyo ve televizyon kuruluşları ile münasebetleri düzenlemek; ve d) Yayınlarının mümkün olduğu kadar geniş bir alanda en iyi bir şekilde yapılabilmesi için araştırmalarda bulunmak, tedbirler almak ve ge rekiyorsa, kendi tesislerinde kullanılacak alet ve cihazlar üzerinde araştırma yapmak, bunları kıs men veya tamamen imâl etmek ve bunun için ge rekli tesisleri kurmaktır.

Madde 3 — Türkiye Radyo ve Televizyon Ku rumu'nun en yüksek karar organı, Yönetim Ku rulu'dur. Kurum, Yönetim Kurulu'nun aldığı ka rarlar çerçevesinde ve onun gözetimi altında, Ge nel Müdür tarafından yönetilir.

Y ÖNETİM KURULU'NUN KURULUŞU

I — Genel Müdür,

II — Millî Eğitim Bakanı'nm teklifi üzerine Bakanlar Kurulu Kararnamesiyle atanacak bir Hü kümet Temsilcisi,

İÜ — Turizm ve Tanıtma Bakanı'nın teklifi üzerine bu Bakanlığın Dördüncü derece veya üst

Bekir GARİBAĞAOĞLU Y. Müh.

Turizm ve Tanıtma dereceli memurları arasından Bakanlar Kurulu Kararnamesiyle atanacak bir Hükümet Temsilcisi;

IV — Radyo veya televizyon konularında Kür süsü bulunan Üniversite Fakülteleri Profesörler Kurulları Üyelerinin arasından seçecekleri beşer kişinin İstanbul Teknik Üniversitesi Rektörlüğü' nün çağrısı üzerine İstanbul'da toplananıp seçe cekleri elektrik veya elektronik uzmanı bir öğretim üyesi;

V — Üniversitelerin Hukuk, İktisat ve Sosyal Bilimler Fakülteleri öğretim üyelerinin kendi ara larından seçecekleri beşer kişinin Ankara Üniver sitesi Rektörlüğü'nün çağrısı üzerine Ankara'da toplanıp bu fakülteler mensupları arasından seçe cekleri bir öğretim üyesi;

VI — Ankara Üniversitesi Rektörlüğü'nün çağrı sı üzerine; Üniversitelerin Edebiyat ve Dil Tarih Coğrafya Fakülteleri ile Güzel San'atlar Akade mesi Profesörler Kurullarının kendi aralarında se çecekleri üçer öğretim üyesi ile bu üyelerin An kara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakülte sinde toplanıp kendilerini seçenler dışından seçe cekleri Edebiyat, fikir veya san'at alanlarında be lirli hizmet veya eserleri görülmüş beş kişinin bir arada yapacakları toplantıda kendi aralarında ve ya dışardan seçecekleri Edebiyat, fikir veya San' at alanında yüksek hizmetleri görülmüş bir kişi;

VE — Devlet Konservatuarları öğretim Ku rulları, İstanbul Belediyesi Konservatuarı Batı Mü ziği Bölümü Öğretmenleri, İstanbul Belediyesi Konservatuarı Türk Müziği Bölümü öğretmen leri, Devlet Tiyatrosu San'atçıları, Devlet Operası San'atçıları, İstanbul Belediyesi Tiyatrosu San'at çıları ve Cumhurbaşkanlığı Flârmoni Orkestrası San'atçılarmın kendi aralarında seçecekleri ikişer kişi ile Devlet Tiyatroları Genel Müdürünün, Mil lî Eğitim Bakanı'nın çağrısı üzerine Ankara'da toplanarak kendi aralarından veya dışardan Mü zik veya Temsil san'atlarmda yüksek hizmet veya eserleri görülmüş kimselerden seçecekleri bir kişi;

— Yukardaki bendler uyarında Yönetim Kurulu Üyesi olanların Turizm ve Tanıtma Baka nı'nın çağrısı üzerine toplanarak, Kurum'un de vamlı kadrolarında çalışanlarla devamlı olaras enaz bir yıl çalışmış olan diğer Personeli arasın dan, birisi yönetici ve diğeri yüksek elektrik veya elektronik mühendisi olmak üzere seçecekleri iki kişiden kuruludur.

Yukarıda yazılı Seçici Kurullar, Üye tam sa yısının salt çoğunluğu ile toplanırlar ve seçimi,

Elektrik Mühendisliği 80

hazır bulunan üyelerin salt çoğunluğunun gizli oyu ile yaparlar.

II ve m üncü bendlerde yazılı Yönetim Kurulu üyeleri, görevlerinden, atanmalardaki usule göre uzaklaştırüabilirler.

IV, V, VI, VII ve VlUnci bendlerde yazılı Yö netim Kurulu Üyeleri 5 yıl süre ile görev yaparlar ve görevlerinden hiçbir surette uzaklaştırılamaz lar. Bu süre sona ermeden, üyeliğin boşaltılması halinde, yeni seçilen üye, eskisinin görev süresini tamamlar. Tekrar seçilmek caizdir. Bu üyelerin Siyasî Parti mensubu olmamaları şarttır.

Y ÖNETİM KURULU'NUN GÖREVLERİ:

Madde 5 — Yönetim Kurulu, Türkiye Rad yo Televizyon Kurumu'na bu Kanunla verilen görevlerin yerine getirilmesini sağlar ve yayın • esaslarını tesbit eder. Bu amaçla;

a) Seçim Kanunlarındaki hükümler de saklı kalmak üzere tam bir tarafsızlık içinde halka hiz met edilmesini;

b) Programların, Aanayasa'nın dayandığı te mel görüş ve ilkelerle Cumhuriyet'in niteliklerini benimsetici ve bu görüş, ilke ve niteliklere uy gun düşünce ve davranış tarzını geliştirici bir zihniyetle ve Türk toplumunun çağdaş uygarlık seviyesine erişmesi amacını güden Atatürk Dev rimlerini ve devrimlerin getirdiği Dünya görüşü ile yaşama tarzını yerleştirici ve geliştirici bir tutumla hazırlanmasını;

c) Haberlerin doğruluk, çabukluk ve çağdaş habercilik ilkelerine uygun olmasını ve kaynakla rının belirtilmesini;

d) Siyasi yorum niteliğindeki yayınların, çe şitli ve karşıt görüşleri içine alacak şekilde ha zırlanmasını ve kaynakların belirtilmesini;

e) Haberlerin ve yorumların birbirinden açık olarak ayrılmasını, f) Programların yetkili Uzmanlarca hazırlan masını ve fikir, San'at, Millî Eğitim, Halk Eği timi ve toplum kalkınması bakımından yeterli olmasını;

g) Radyo ve Televizyon İstasyonlarının tek nik bakımdan gereken nitelikte, çalışmasını gö zetir.

GENEL MÜDÜR VE Y ARDIMCILARI :

Madde 9 — 1 — Genel Müdür, Yönetim Kuru lunun Turizm ve Tanıtma Bakanlığına inhası ve Bakanın teklifi üzerine, Bakanlar Kurulu karar namesiyle atanır.

Kurum, Genel Müdür tarafından temsil olu nur.

Yönetim Kurulu, Genel Müdürün görevinden uzaklaştırılmasını istediği takdirde, Genel Müdür, atanmasındaki usule uyularak görevinden uzaklaş tırılır. Genel Müdür, Yönetim Kurulunun yazılı görüşü alındaktan sonra, millî güvenliği, kamu düzeninim veya Devletin dış münasebetlerinin sağlamlığını korumak amaciyle Bakanlar Kurulu kararnamesiyle görevinden uzaklaştırılabilir. Bu fıkrada söz konusu işlemler aleyhine açılan iptal dâvalarında tebligat, müracaat tarihinden başh yarak kırk sekiz saat içinde yapılır; cevap ve ce vaba cevap süreleri onar gündür; bu sürelerin ta mamlanmasından sonra onbeş gün içinde karar verilir.

2 — Genel Müdür yardımcıları üçten fazla ola maz. Bunlardan birisinin yüksek elektronik veya elektrik mühendisi olması gerekir.

Genel Müdür yardımcıları, Genel Müdürün tek lifi üzerine Yönetim Kurulu karariyle atanırlar. Görevlerinden uzaklaştırılmaları ayni usule göre olur.

3 — Genel Müdür ve yardımcısı olabilmek için:

a) İktisadî ve sosyal bilimler veyahut haber leşme veya radyo televizyon tekniği veya prog ramcılığı alanında yüksek öğrenim yapmış olmak;

b) Kurumun Genel Müdürlük veya yardım cılığı görevini yerine getirebilecek bilgi ve tec rübeye; ve c) Memurin Kanununun 4ncü maddesinin A, B, C, H ve V bentlerindeki niteliklere sahip bulunmak gerekir.

HÜKÜMET BİLDİRİ VE KONUŞMALARI:

Madde 11 — 1 — Kurum, Hükümet bildirileri ni ve Hükümet adına yapılacak konuşmaları, sa dece Hükümeti bağlamak kaydiyle yayınlamakla yükümlüdür. Ancak, bunların Hükümet bildirisi veya konuşması olduğunu yayını sırasında açık lar.

Hükümet bildirilerine ajt metinlerin yazılı yayın isteği ile verilmesi ve yetkililerin imzala rını taşıması şarttır.

Hükümetin ortak sorumluluğuna giren veya kendi Bakanlıklarının işleriyle ilgili olan konular da Bakanlar Kurulu üyelerinin yapacakları ko nuşmalara dair yayın istekleri, Başbakanın veya görevlendireceği bir bakanın imzasiyle yapılır.

2 — Hükümete dahil olmayan siyasi partiler, Türkiye Büyük Millet Meclisindeki üye sayısı ondan az olmamak şartile, yukardaki bendde söz konusu Hükümet bildirisi veya konuşmalarında, kendileriyle Hükümet veya Hükümete dâhil si yasi partilerden birisi arasında tartışmalı olan bir konuda görüşünün münakaşa veya tenkit edil

diğinl ileri sürerek bu bildiri veya konuşmaya cevap vermek suretiyle bu konudaki kendi görü şünü açıklamak isterse, bu istem Siyasi Yayınlar Hakem Kuruluna derhâl havale edilir.

İlgili siyasi partinin bu bendin 1 nci fıkrasın da söz konusu isteminin, Hükümet bildirisi veya konuşmasının yayınlanmasından iki tam gün içinde o siyasî partinin Genel Başkanının veya ona vekillik etme yetkisine sahip parti merciinin imzasiyle Kurum Genel Müdürlüğüne iki örnek halinde yapılması gereklidir.

Siyasî Yayınlar Hakem Kurulu, bu istemi, Ge nel Müdürlük'çe havale edilir edilmez derhâl in celemeye başlar ve kararını en geç iki gün için de verir. Bu karar, yazı ile ilgili siyasi partinin Genel Başkanlığına derhâl bildirilir.

Siyasî Yayınlar Hakem Kurulu'nun bu istemi kabul etmesi takdirinde, ilgili siyasî parti adına yapılacak konuşmanın, Siyasî Yayınlar Hakem Kurulu'nun kararının kendisine bildirdiği günden başlıyarak iki tam gün içinde yayınlanması ge rekir. Bu konuşma sadece o siyasî partiyi bağla mak kaydiyle yapılır ve bu husus yayının başın da kurum tarafından belirtilir.

Konuşmanın kimin tarafından yapılacağı ve metni, ilgili siyasî parti genel Başkanlığı'nca ve ya oha vekillik etmeğe yetkili parti mercii tara fından Kurum Genel Müdürlüğüne konuşmanın yapılmasından önce yazıyla bildirilir.

Bu konuşma, cevap teşkil ettiği hükümet bil dirisi veya konuşmasının yayınlandığı saatte ya pılır ve bildiri veya konuşmanın süresini aşamaz; söz konusu konuşma, Hükümet bildirisi veya ko nuşması hangi yayın postalarından yayınlanmışsa ayni postalarda yayınlanır.

MİLLÎ GÜVENLİĞE DOKUNAN HALLER:

Madde 17 — Başbakan veya görevlendirece ği Bakan, Millî Güvenliğin açıkça gerekli kıldığı hâllerde, bir haber veya yayını menetmeye yetki lidir. Men kararının yazılı olması veya acele hâl lerde sözlü ise, derhâl yazıyla tekrarlanması şart tır. Kurumun .(sorumluluğu altında yapılmıyan yayınların menedilmesi halinde, meni kararı, il gililere, Genel Müdürlükçe alındığı tarihten baş: lıyarak yirmi dört saat içinde bildirilir.

26 Nisan 1961 tarihli ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri hakkın daki Kanunun 52 ilâ 55 inci maddeleri uyarınca siyasî partiler adına yapılan konuşmalar hakkın d 1 nci fıkra hükümleri uygulanmaz.

1 nci fıkrada söz konusu men kararları aley hine açılacak iptal dâvalarında tebligat, müracaat tarihinden başlıyarak kırksekiz saat içinde yapılır; cevap ve cevaba cevap süreleri onar gündür; bu

.36

sürelerin tamamlanmasından sonra onbeş gün içinde karar verilir.

DIŞ POLİTİKAY LA İLGİLİ Y AY INLAR; Y URT DIŞI Y AY INLAR; DIŞ TEMASLAR:

Madde 18 Devletin Dış politikası bakımından radyo ve televizyon yayınlarında ve bu arada, yurt dışı yayınlarda uygulanacak esaslar ve usuller, Dı şişleri Bakanlığı ile Turizm ve Tanıtma Bakanlı ğınca birlikte tesbit edilir ve Genel Müdürlüğe bildirilir.

Kurumun yabancı veya milletlerarası radyo ve televizyon idareleriyle ve Türkiye Cumhuriyetini temsilen yabancı Devletlerin yetkili mercileri ve milletlerarası teşekküllerle temaslarında uygu lanacak esaslar ve usuller de, 1 nci fıkrada göste rilen şekilde tesbit edilir.

Kurum, programlarının düzenlenmesinde 1 nci fıkrada söz konusu esaslara uymakla yükümlüdür.

Kurum, bu maddede söz konusu yayınlarını ve temaslarını, 1 nci fıkrada yazılı Bakanlıkların gö zetimi altında yapar ve temaslarından bu bakan lıklara derhâl bilgi verir.

DÜZELTME VE CEVAP HA K K I :

Madde 19 — Kurum, bir şahsın haysiyet ve ya şerefine dokunulması veya kendisiyle ilgili olarak gerçeğe aykırı yayınlar yapılması halin de, o şahsın, yayın tarihinden başlıyarak yedi gün içinde göndereceği düzeltme cevap metnini Ge nel Müdürlükçe alınmasından başlıyarak üç gün içinde yayınlamakla yükümlüdür.

Bu düzeltme ve cevap metninde, yayının ni teliğinin yukarıdaki fıkra kapsamına girdiği; yayında kendisine, gerçeğe aykırı olarak bir hu sus atfedildiği veyahut şeref ve haysiyetine do kunduğu ve gerçeğin ne olduğu kısaca açıklanır.

Düzeltme ve cevap metninin, bu kanun hü kümlerine uygun olmaması veya suç niteliğin deki ifadeler taşıması halinde, Genel Müdürlük bu metni derhal Ankara Sulh Ceza Hâkimliğine gönderir. Sulh Ceza Hâkimi, en geç dört saat içinde, düzeltme ve cevap metnini, suç niteli ğinde olup olmadığı, yayın ile ilgisi bulunup bulunmadığı, bu maddede yazılı şartlara uygun olup olmadığı ve bu maddede yazılı süre için de Kurum Genel Müdürlüğüne gönderilip gön derilmediği cihetlerinden inceliyerek bir karar verir. Hâkim, düzeltme ve cevap metninin aynen yayınlanmamasına karar verebileceği gibi, ay nen veya uygun göreceği değişiklikleri bizzat yaptıktan sonra yayınlanmasına da karar verebi lir. Hâkimin kararının birer örneği, taraflara gönderilir. Hâkimin kararına, taraflar, kendile rine tebliğden başlıyarak yirmidört saat içersin

Elektrik Mühendisliği. 86

de Ankara Asliye Ceza Mahkemesine itiraz ede bilirler. Düzeltme ve cevap sahibi, itirazını, bu lunduğu yer mahkemesine, Ankara Asliye Ceza Mahkemesine gönderilmek üzere, ayni süre içer sinde verebilir. Hâkimin yayınlanmasına karar verdiği metin, Genel Müdürlükçe alındıktan ve ya itiraz süresinin sona erdiği tarihten itibaren üç tam gün içinde aynen yayınlanır.

Özel, tüzel kişilerce gönderilecek düzeltme ve cevaplar hakkında da bu madde hükümleri uygu lanır.

Düzeltme ve cevap hakkını kullanmadan ölen kimsenin bu hakkını, vârisleri, birlikte veya bun lardan yalnız ilk başvuranı, sadece bir defa kul lanabilir.

Bu maddede söz konusu tebliğler, ilgili iste diği takdirde, memur eliyle yapılır.

Seçimlerin temel hükümleri ve Seçmen Kü tükleri hakkındaki 26 Nisan 1961 tarihli ve 298 sayılı kanunun 52 nci maddesinde yer alan kayıt lamalar saklıdır.

Y AY INLAR Y OLUY LA İŞLENEN SUÇLAR VE HAKSIZ Fİ İ LLER:

Madde 20 — Türkiye Radyo Televizyon Ku rumu yayınları yoliyle işlenen suçlarda ve haksız fiillerde, canlı yayın yapılması halinde, suç veya haksız fiil teşkil eden fiilî işliyen ve eğer canlı yayın bir metne dayanılarak veya tesbit yoliyle yapılmışsa, metni yazan veya sesi tesbit edilen ve bu metni veya tesbiti fiilen kontrol eden; diğer hâllerde de, konuşan ve yayını fiilen idare ve kont rol eden kişiler sorumludur. «Canlı yayın» dan maksat, olayın veya konuşmanın anında ve doğ rudan doğruya radyo veya televizyon ile yayın lanması halidir.

11, 13, 14 ve 16 ncı maddeler uyarınca yapı lan ve bu özelliği anonsla belirtilen yayınlar ile tesbitlerden faydalanmaksızın Türkiye Radyo Te levizyon Kurumu İstasyonları dışındaki bir rad yo veya televizyon kuruluşundan naklen yapılan yayınlardan, Kurum ve personeli hiçbir surette sorumlu değildirler.

Kurumun kendilerine tevdi edilen metni ay

nen okumakla görevli personel, o yayının idare

ve kontrolunda özel olarak görevlendirilmiş ol

mamak şartiyle, o yayın yoliyle işlenen suçtan

veya haksız fiilden hiçbir suretle sorumlu değil

dir.

I

Bu madde kapsamasına giren suçların taki binin şahsî dâva açılmasına bağlı olması takdirin de de, soruşturma Cumhuriyet Savcılığı tarafın dan yapılır.

Kurumun yayınları ile ilgili şikâyet, dâva di lekçesi veya iddianamelerde, yayını yapan kurum istasyonunun adının ve yayınının gün ve saati nin belirtilmiş olması şarttır.

Bu madde kapsamına giren suçlardan ve hak sız fiillerden dolayı yayının yapıldığı tarihten başliyarak iki ay içinde açılnuyan dâvalar dinlen mez.

SERMAY E, Y ATIRIM PROGRAMI, BÜTÇE VE HESAPLAR:

Sermaye: Madde 24 —Kurumun itibarî sermayesi üçyüz milyon liradır. Bakanlar Kurulu Kararnamesiyle bu sermaye üçte ikiye kadar artırılabilir.

Bu sermayenin kaynakları şunlardır:

a) Bu Kanun 1 nci geçici maddesi gereğince Kuruma geçecek her çeşit değerlerin rayiç tu tarları, b) Genel Bütçeye konulacak ödenekler. Yedek Akçe: Madde 25 — Her yıl elde edilecek safi kârın yüzünden onbeşi, itibarî sermayenin yüzde yir mibeşini buluncaya kadar akçe olarak ayrılır. Zararlar yedek akçeden karşılanır.

Gelirler: Madde 26 — 9 Haziran 1937 tarihli ve 3222 sayılı kanunun 7 nci maddesinde gösterilen her çeşit alıcı telsiz tesisatı ve cihazları için verilen ruhsatnamelere ait ücretler ve cezalar, radyo ve televizyon vasıtasiyle yapılan her çeşit ilân rek lâm karşılıkları, halk önünde yapılacak konser, temsil benzeri programlara giriş ücreti, kitap, dergi ve plâk gibi yayınlarla ilgili gelirler, giri şilecek her çeşit radyo ve televizyon ticarî ve ik tisadî işlemlerinden elde edilecek kârlar ve ba ğışlar, kurumun geliridir.

Bütçe yardımı:

Madde 27 — 26 ncı maddeye göre karşılan mıyan işletme açığı her yıl sonunda bu maksat la Turizm ve Tanıtma Bakanlığı Bütçesine ko nulacak ödenekten kuruma ödenir.

Radyo ve Televizyonla yapılacak okul, halk eğitimi ve yurt dışı yayınlarının gerektiği tesis ve işletme giderleri karşılığı, her yıl Turizm ve Tanıtma Bakanlığınca ilgili Bakanlıklarla birlik te kararlaştırılarak, bu bakanlığın bütçesine ko nulur ve yardım olarak kuruma ödenir.

Yeni Çıkan TRT Kanununun önemli noktala rını alarak kanun hakkında bilgi vermeye çalış tık. Bundan sonraki maddelerde de kurumun fi nansmanı, memurlarına tatbik edilecek maddeler ve gelir kaynaklan izah edilmektedir.

Kurumun kanunun neşrinden 3 ay sonra faa liyete geçeceği de kanunla tesbit edilmiştir. Da ha önce Teşkilâttan seçilecek iki üyenin biri İda reci, biri Teknik olmak üzere teşkilât mensupları tarafından seçilmesini Meclis ve Senato karma komisyonu, seçim havasının iyi olmıyacağı ge rekçesiyle Yönetim Kurulu üyeleri tarafından se çilmesi şeklinde değiştirmiştir.