HABERLEŞME TEKNİĞİNİN GELECEĞİ

UDK: 621.391

Y azan: Dr. Herbert TROTTER, Jr.

• Haberleşme tekniğinde önümüzdeki yıllarda yer alacak gelişmelerin sınırını çizen şey; bel ki yalnız tahayyül kabiliyetimiz olacaktır. Fakat imkânların en büyüğü insanoğlunun içine girdi ği çevresinde, «Dış Uzay> da bulunacaktır.

Milletlerarası haberleşme ihtiyaçları okadar hızlı bir şekilde artmaktadır ki, günümüzün kab la ve radyo şebekeleri birkaç yıl içinde yetersiz hale gelecektir. Yapılan hesaplara göre milletler arası telefon konuşmaları; 4 milyondan 1970'de 10 milyona, 1980'de ise 100 milyona çıkacaktır. Bu trafik hacminin karşılanması için tek pratik yol, haberleşme endüstrisinin «Dış Uzay» a uzanma sıdır. Bundan başka gelecekteki milletlerarası haberleşmeler yalnız telefon konuşmalarından ibaret olmıyacaktır. Bu tekniğin içinde Dünya Televizyonu ve ticaret rakamlarının yayını gibi konularda yer alacaktır. Başka bir deyimle bu; hiç durmadan artan bir trafik konusundan ziyade haberleşme tekniğinin daha geniş ve çok taraflı obuası problemidir.

Geleceğin ihtiyaçlarının karşılanması için dünyayı kuşatacak tam bir haberleşme sistemi; şimdiki radyo ve kablo bağlantılarının artırılma sıyla bağlanacak demek değildir. Başkan Kenr nedy'nin uzay haberleşmeleri konusundaki milli siyasetini açıklıyan konuşmasında belirttiği gi bi; dünyanın büyük veya küçük bütün ülkeleri nin eşit haklarla birbirleriyle karşılıklı olarak haberleşebilmeleri gerekmektedir. Bu ülkelerin içinde yalnız büyük devletler değil, aynı zaman dünya olaylarında gittikçe önemi artan bir rol oynamıya başlıyan geri kalmış memleketlerde bulunmalıdır.

Bu ihtiyacı hem teknik ve hem de ekonomik bakımdan başarıyla karşılıyacak şey; «Yüksek İrtif alı Sabit ve Senkron Sun'î Peyk Sistemi» dir. Böyle bir sistem; ekvatorun üzerinde 35.880 km. yükseklikteki bir yörüngeye eşit uzaklıklarla yerleştirilmiş üç peykten meydana gelecek ve en azından 3.000 tane dupleks haberleşme kanalı sağlıyacaktır. Yeryüzündeki önemli bölgelerde bulunan verici istasyonlar haberlerini bu üç peyk ten birine vereceklerdir. Alan peyk de bu haberi çok daha uzaktaki alıcı istasyona yollıyacaktır. Başka bir deyimle; işaretler yeryüzündeki. kab

Çeviren: Görmen GÜLER

Y. Müh. Simko lo veya radyo kanallarından gidecek yerde, mu azzam kara ve deniz bölgelerinin üzerinden sıç rayıp geçecektir.

«Sabit» sistemdeki peykler, dünya ile aynı yörüngeli olduklarından yeryüzündeki bir nok taya göre sabit durumda kalacaklardır. Bunun sağlanması için ekvatorun 35.880 km. yüksekli ğindeki bir yörüngede kalmalarını sağlıyacak do ğusal hız da verilecektir. Peyklerin bu hızları, dünyanın kendi etrafındaki dönmesindeki açısal hıza eşit yapılacaktır. Bunun sonucunda peykler uzayda yaklaşık. olarak saatte 11.100 km.'lik hız la hareket ettikleri halde, dünyaya göre daima aynı yerde kalacaklardır. Peyklerin her zaman aynı yerde ve aynı hızda bulunmalarını sağla mak için, içlerinde bulunan bazı kontrol cihaz ları zaman zaman yeryüzü kontrol istasyonların dan verilen kumanda işaretiyle çalışarak gerek li düzeltmeleri yapacaklardır.

Bu sisteme göre; üç peykten ilki ekvator üze rinde 22° Batı boylamında bir noktaya yerleştiri lecektir. Bu nokta, Atlantik üzerinde Güney Amerika ile Afrika'nın arasında ortalarda bir

P.I

24 Saat

(*) (AFCEA'nın resmî organı olan SIGNAL Dergisi nin Mart, 1062 sayısından özel müsaade İle alın mıştır.)

yerde olacaktır. Peykin görüş alanı eliptik olup A. B. D. (Amerika Birleşik Devletleri), Kanada, Meksika, Orta ve Güney Amerika, Avrupa, Afri ka ve Asya'nın bir kısmını kaplıyacaktır. Yani peyk bu bölgedeki yeryüzü istasyonlarını doğru dan doğruya görebilecektir. Dünyadaki telefon ların yaklaşık olarak %92'si bu memleketlerde olduğundan, bunların birbirine bağlanması bu peyk tarafından sağlanacaktır.

Ek olarak diğer iki peyk, 142° Batı ve 98° Doğu boylamında bulunacaklar ve böylece siste min görüş alanı bütün dünyayı kaplıyacaktır. Bu ek alanlarda dünya telefonlarının %8'i bulunmak la beraber bunlarda da kısa zamanda telefon ve diğer haberleşme çeşitlerinin trafik hacmi hiç durmadan artacaktır.

Fakat dünya çapındaki bir haberleşme siste minin göründüğü kadar basit olmadığını söyle meğe bile lüzum yoktur. Atlantik üzerindeki pey ki ele alalım. Bu peyk, içinde 10 tane zaman bö lümü bulunan bir görüş alanına maliktir. Bu böl gelerdeki memleketler arasındaki haberleşme ih tiyacı da bu saat farklarıyla ilgili değişiklikler göstermektedir. Avrupa'nın sabah saatlerinde trafik Avrupa ile Afrika arasındadır. Daha sonra gün ışığı batıya doğru ilerleyip A. B. D. de sabah olunca Avrupa ile A. B. D. arasında büyük hacim li bir trafik başlar. İngiltere ve Avrupa'da akşam olunca; yani A. B. D. de öğleye doğru bu trafik azalır. Ozaman A. B. D. nin trafiği Orta ve Güney Amerika'ya doğru artmaya başlıyacaktır. Daha sonra A. B. D. ile Uzak Doğu arasında haberleşme trafiği meydana gelecektir. Buna göre; ticarî ka rakterdeki telefon trafiğinin gün ışığı ile bera ber batıya doğru hareket etmekte olduğu söyle nebilir.

Bu saat bölgeleri arasındaki trafik dağılımı nın değişmesi, peyklerle haberleşme sistemi ge liştirilirken son derece önemli bir gerçeği ortaya koymaktadır. Haberleşme devreleri veya kanal ları önceden belirli memleket ve şehirlere de vamlı olarak verilmemelidir. Meselâ; bir kanal günün bazı saatlerinde New York ile Roma ara sındaki konuşmaları sağlarken, daha sonra New York ile Rio de Janeiro'yu veya daha başka iki noktayı birbirine bağlamaktadır. Bu özelliğe «dü zensiz dağıtım» denilmekte olup radyo frekans spektrumunun sıkışmasını önlemede çok faydası olacaktır.

Böylece hem peykteki devre kapasitesinden; hem de yeryüzünden peyklere yayın yaparken ve onlardan haber alırken kullanılan radyo frekans larından maksimum fayda sağlanacaktır. Çünkü günümüzün çok çeşitli olan haberleşme hizmetle ri etkisiyle, bugün kullanılan radyo frekans spekt rumu gün geçtikçe daha da sıkışmaktadır.

Radyo spektrumundaki elverişli frekansları israf etmemek için, yeryüzü istasyonlarından

peyke "yapılacak yayınlarda «Tek Yan Band Tek niği> kullanılacaktır. Yeryüzünden peyke tek yan band tipi transmisyon kullanılarak ve peyk ten yeryüzüne frekans modülasyonlu yayın yapı larak; toplam band genişliği sadece 10 Mc/s ola cak 1.000 tane dupleks konuşma kanalı sağlanabi lecektir. Teklif edilen diğer projelerin hiç biri frekans spektrumunun bu kadar ufak bir bölü münden faydalanmamaktadır. Eğer peyk için çok daha büyük yayın gücü sağlanabilirse, bu band genişliği 1.000 konuşma kanalı için 16 Mc/s'a ka dar indirilebilecektir. Bundan başka, tek yan bandlı transmisyon aynı anda birçok yeryüzü is tasyonunun aynı peyke yayın yapmalarına da imkân verecektir. Bu özellik «Çok Yollu Sistem> diye tanınmakta olup; her yeryüzü istasyonu ken disi için gerekli «yol»u, stratejik bir yere yerleş tirilmiş olan kontrol merkezindeki bir elektronik komputer vasıtasıyla alacaktır.

Bir peykin çıkışında dupleks konuşma için 1.000 tane kanal bulunduğuna göre; bir memle kete verilecek kanal sayısı da doğrudan doğruya o memleketin giriş çıkış trafik hacmi ile orantılı olacaktır. Büyük bir ülke için 300 kanal gerekir ken, küçük bir memleket sadece 5 veya 10 kanalla yetinebilir. O halde büyük bir memleketin büyük hacimli trafiğinin düzenliyebilmesi için yeryüzü istasyonlarının da çok sayıda ve karışık olması gerekecektir. Halbuki ufak bir memleketin tra fiği için bir tane basit ve ucuz istasyon yetecek tir. Bu durumun az gelişmiş milletler için büyük bir faydası olduğu meydandadır. Çünkü onların şimdiki milletlerarası haberleşmeleri henüz az sayıdadır.

Bir peykin bölgesi içinde; yahut başka bir de yimle, «şemsiyesi altındaki> bütün yeryüzü istas yonları sayıları ne olursa olsun o peyke yayın ya pabilecekler ve ondan haber alabileceklerdir. Ör nek olarak peyk sisteminde 50 tane yeryüzü is tasyonunun bulunduğunu kabul edelim. Bir peyk yardımıyla bu 50 istasyon arasında; n=50 oldu ğuna göre, «Bağlantı sayısı = n (n — 1) /2» for mülüyle 1.225 tane farklı haberleşme bağlantısı kurulabilecektir. Teklif edilen diğer bir projeye uyularak dünyanın kutupları etrafındaki bir yö rüngeye yerleştirilmiş alçak irtifalı peyklerden meydana gelen bir sistem kurulursa; bu durum da bir peyk sadece iki yeryüzü istasyonunu birbi rine bağlıyabilmektir. Aynı zamanda yeryüzü is tasyonları da çok daha büyük ve karışık olmak zorundadır. Çünkü o zaman peykler dünyanınkin den farklı bir açısal hızda olacaklarından dünya ya göre sabit bir nokta kalmıyacaklardır. Bunun sonucunda bir peykle sabit bir haberleşme bağ lantısı kurulacak yerde, devamlı olarak peyklerin takip edilmesi gerekecektir. O halde böyle bir yörünge elverişli olmıyacaktır.

I*eyk projesi gayet büyük uzaklıkları kapladı ğından; uzaydaki haberleşme tekniğinde çok önemli olan «yankı» problemi ortaya çıkacaktır, örnek olarak, New York'taki verici istasyon işa retlerinin peyke ve oradan da Roma'ya gittiği du rumu ele alalım. Telefon konuşmasını sağlıyan peyk ekvator üzerinde 35.880 km yüksekte oldu ğundan aradaki yaklaşık uzaklık olan 80.000 km'yi işaretin gitmesi için gerekli zaman 0,3 S3T niye kadardır. Bu zaman gecikmesinin konuşma larda yaratacağı rahatsız edici yankı etkisi ise, «General Telephone and Electronics» Laboratu? arlarında geliştirilmiş bir yankı önleyici cihazla yok edilebilmektedir.

Uzaydaki haberleşmeler için yapılacak bir projede göz önüne alınacak diğer çok önemli bir etken de maliyettir. Tahminî bir hesaba göre; devre kapasitesi en az 3.000 konuşma kanalı olan böyle yüksek irtifalı bir peyk sisteminin maliyeti

250 milyon doların altında olacaktır. Halbuki bugün A. B. D. ni Avrupa'ya bağlıyan en modern tipten bir denizaltı kablosu sadece 128 kanal sağ lamasına rağmen 70 milyon dolara mal olmak tadır. Görüldüğü gibi, kanal sayısına göre uzay haberleşmelerinin ekonomik avantajları son de rece ilgi çekicidir.

Gelecekte haberleşme endüstrisinde bir çok değişiklikler olacaktır. Bugün endüstri kolların da vazife alan herkes ufkumuzu hiç durmadan genişletmeğe, adeta kelimenin tam anlamıyla bütün bir «evren»e yaymağa çalışmaktadırlar. 1957'de ilk Sputnik'in fırlatılmasıyla ortaya çı kan bazı hedefler henüz gerçekleşmemiştir. Fg; kat zamanımızın yeni isteklerini karşılamak için; eski çalışmalar değişen yeni sonuçlar ve şartlarla birleştirilmekte, dolayısiyle Uzay Çağı ilerledik çe insanlık yepyeni bir çevreye girmektedir.

IBBBBBflflBBBBBBBBBBBBBiaBBBBBBBBBBBBBBBBflBBBflBBBBBBBBBBBflBBBBBBBBBBBBBB MÜHENDİS ARANIYOR

Aydın Belediye Reisliğinden:

Belediyeye bağlı E.S.O. İşletmesinde çalıştırılmak üzere bir Yüksek Elektrik Mühendisi veya bir Elektrik Mühendisine ihtiyaç vardır.

İsteklilerin usulü dairesinde Aydın Belediye Reisliğine başvurmaları rica olu nur.

i«•••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••«••••••••••••••••••a•7

Milli Savunma Bakanlığı NATO Enfrastrüktür Dairesi Başkanlığından:

Dairemiz Başkanlığınca Ankara Merkez Teşkilâtında çalıştırılmak üzere tecrü

beli, askerliğini yapmış, İngilizce bilir bir Elektronik Y. Mühendisi ve mühendisi

aranmaktadır. Ücreti Yevmiyeli Teknik Personel Kararnamasine göre verilecektir.

İsteklilerin Kavaklıdere, Paris Caddesi No. 52 Adresine bizzat başvurmaları rica

olunur.

<<< '>'

ELEKTRİK MÜHENDİS VEYA YÜKSEK MÜHENDÎSÎ ARANIYOR

Telekomünikasyon teçhizatı imalâtında tecrübeli Elektronik mühendis veya yüksek

•

mühendis aranmaktadır. İş yeri Istanbuldadır. Şebeke montajında Anadoluya gidile

çektir. Yaş haddi 35 dir. İngilizce bilenler tercih edilecektir. İsteklilerin hâl tercümeleri

ve referansları ile aşağıdaki adrese acele müracaatları rica olunur.

SELİM TAY GAN P.K. 458 Beyoğlu