GENELGE: TEMEL İLKE, KENDİ TEKNİK GÜCÜMÜZE DAYANMAKTIR

TEMEL İLKE KENDİ TEKNİK GÜCÜMÜZE DAYANMAKTIR

ENERJİ VE TABİÎ KAYNAKLAR BAKANLIĞI'NIN GENELGESİ tmar ve İskân Bakanlığından sonra (Bkz.Birlik Haberleri 28 Şu bat 1975) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı 'da Türk teknik gücünün korunması ve geliştirilmesi konusunda ilgili kuruluş larına bir genelge yollamıştır. Her türlü proje ve yatırım faaliyetinde Türk teknik gücüne öncelik tanınması gereği temel ilke olarak belirtilen genelgede yabancı firmaların, özellikle son yıllarda, projeci, müşavir veya müteahhit olarak ele aldı ğı bütün büyük projelerin zamanında bitirilememesi, tamamlanan projelerin ise tam randıman vermemesi gibi sonuçlara neden ol itğuna da işaret edilmiştir. Dışa bağımlılığımızın azaltılması yolunda olumlu öneriler getiren genelgeyi yayımlıyoruz.

Bilindiği gibi Bakanlığımız Tür kiye'nin en büyük yatırımcı ku ruluşlarını bünyesinde toplamış bulunmaktadır. Memleketin en bü yük ve kritik yatırım projeleri ni gerçekleştirme sorumluluğunu taşıyan Bakanlığın, Türk teknik gücünün korunması ve geliştiril mesinde de büyük bir sorumluluk taşıdığı açıktır.

Planlama, fizibilite raporu, ke sin proje, müşavir mühendislik ve kontrolluktan müteahhitliğe kadar uzanan bir alanda memleke timizde her türlü insan gücü ve hatta malzeme potansiyeli mevcut olduğu gibi, elli yıllık bir tecrübe birikiminden en iyi şe kilde yararlanmamız da söz ko nusudur.

Bugüne kadar tecrübe ve eleman eksikliği gerekçeleri ile yaban cılara verilen proje ya da iha lelerin giderek azalması ve bu gerekçe yerine işlerin hızlı bi tirilmesi ya da kredi vb. şart ların ileri sürülmesi yukarıdaki gözlemi doğrulamaktadır. Ancak, son yıllarda, yabancı firmaların projeci, müşavir veya müteahhit olarak ele aldığı hemen bütün büyük projelerin zamanında biti rilememesi, çok geç de olsa bi tenlerin de bir türlü tam randı man vermemesi hızlı iş yapma ge rekçesini tamamen asılsız kıl maktadır.

Kredi şartlarının zorladığı ya bancı teknik hizmet getirme ge rekliliği de bu çerçeve içinde abartılmış bir mazeret sayılma lıdır. Çünkü, bu kredi şartları da, bizim katıldığımız müzakere ler sonunda ortaya çıkmaktadır. Bütün mesele, teknik şartnamele ri hazırlayan, kredi anlaşmala , rını paraf eden ve ihaleyi ve ren kimselerin Türk teknik gücü

ne inanması ve bunu en etkin bi çimde kullanmaya kararlı olması dır. Aksi halde, her işi yaban cılara verecek gerekçeler bulmak' mümkündür. İşte, yukarıdaki hu suslar ve memleketin içinde bu lunduğu olağanüstü kritik ekono mik şartlar nedeniyle Bakanlığın ilgili ve bağlı kuruluşlarında şu tedbirlerin hızla alınması ve projelerde gözönünde tutulması düşünülmektedir. Her türlü yatırım projesinin, fizibilite raporu, kesin proje leri, teknik şartnameleri, iha le evrakı ve ihalesi;

1 îlke olarak, öncelikle kuru luşlarımız tarafından gerçekleş tirilecektir. Ancak bu amacın gerçeklesmesindeki en önemli so run eleman temini ve bu elemanla rın tatminidir. Bu sorunun çözü mü için hızla çareler aranırken:

a) Kuruluşların görevlerinin tek rara meydan vermeyecek fonksiyo nel biçimde koordinasyonu, yerine göre hizmet aktarımı, hizmetlerin birleştirilmesi ya da ayrılması sağlanmalı; b) Bilgi birikimi, doküman vb. hususlar temin edilmeli; kuruluş lardaki bilgi ve tecrübelerin or tak kullanımı örgütlenmeli ve sistemleştirilmelidir. Belli ko nularda, örneğin sondaj sonuçla rında bilgi bankalarının kurul ması düşünülebilir. c) Teknik personel verimliliğini azaltan idari hizmetlerden kur tarılmalıdır; d) Kuruluşlarda bir uzmanlar ya da danışmanlar kurulu meydana ge tirilmeli ve bu alanda Türkiye1 Jeki yetkili bilim adamı, uzman ve teknisyenlerin katkıda bulun maları sağlanmalıdır.

2 İşlerin bazılarının kuruluş larımız tarafından gerçekleşti rilme olanağı bulunmadığı takdir

de sermayesi ve elemanları Türk olan, Türk kuruluşları ve firma larına öncelik tanınmalıdır.

Bu alanda önemli mevzuat değişik likleri yapılması gereği bilin mekle beraber, (ki bu yoldaki a şamaların bir kısmı Devlet İhale Kanunu Tasarısı'nda yer almıştır) yerli kuruluşların yabancılara karşı korunması bakımından şu tedbirler ileri sürülebilir.

a) Fiyat bakımından en az % 25 civarında bir fiyat avantajı ta nımak (çok gelişmiş bir endüstri ülkesi olan ABD'de, örneğin sa vunma kontratlarında Amerikan firmaları % 50 fiyat avantajına sahiptir); b) Yabancı ve yarli firmaların kâr ve umumi masraflarının aynı düzeyde tutulması; c) Çok kritik ve Türkiye'den te mini mümkün olmayan durumlar dı şında hiçbir yabancı teknik ele manın proje ve ihalelerde çalış masına izin verilmemesi.

3 Eğer teknik zorunluluklarla, 'işin bir yabancı kuruluş ya da firmaya verilmesi gereği ortaya çıkarsa;

a) Bu firma, bir Türk firma ya da kuruluşu ile sermayesinin ya rıdan fazlası yerli olmak kaydıy la ortaklık tesis etmelidir; b) Çok mecbur olunan hallerde, yabancı firmaların ancak Türk firmaları ile ortak teklif ver meleri temin edilmelidir; c) Anlaşmazlıklarda yabancılara hiçbir şekilde yabancı hakem hak kı tanınmamalıdır;

d) Yabancı firmalardan, tesisin işe alınması, işletilmesi, ran dımanı konularında gerçek garan tiler alınmalı. cezai şarta, te sisin işletmeye alınmaması ya da şartnamedeki randımanı vermemesi nin yarattığı alternatif ekono mik kayıplar da konulmalıdır.

Üzerinde öncelikle düşünülebile cek tedbirlerin bir kısmı yuka rıda önerilmiş olmaktadır. Bakan lığım, ilgili ve bağlı kuruluş larından bu yolda öneriler ve e leştiriler beklemektedir, özel likle, mevzuat açısından yapıl ması gerekli olan değişiklikler önemle belirtilmelidir. Temel ilke, her türlü proje ve yatırım faaliyetinde Türk teknik gücüne öncelik tanımak olduğuna göre, bu amaca en kolay ve etken biçim de ulaşmak ortak çaba gerektir mektedir. Bakanlık da kendine düşen görevleri yapmak üzere dü zenlemelere gitme kararandadır. Bunlar mevzuat ve teşkilatlanma alanlarında olacaktır.

129 Elektrik Mühendisliği 219