MÜHENDİSLİK DÜNYASI

xo

YALIN BİR

ORANSAL GOC

DENETLEÇİ

Sıcaklık denetim dizgeleri, servo sürücü leri vb. uygulamalarda ortalama çıkış gü cünün denetlenmesinde şekilde görülen oran sal güç denetleçi kullanılabilir. Bu denet leç, 4,9 5,1 V arasında değişen DA giri şiyle orantılı olarak çıkış gücünü 0 400 W arasında değiştirebilmektedir.

DSDİ, DSD2 doğrultucuları (denetlenebilir silisyum doğrultucu, silicon controlled rectifier) ve D3, D4 diyotları bir tam dal ga köprü devresi oluşturmaktadır. Geçitle ri uyarılmadığı sürece DSDİ ve DSD2 kaynak geriliminin yüke ulaşmasını önler. Geçite bir vuruş uygulanınca DSD ateşlenir ve kay nak gerilimini, sıfıra düşünceye kadar ge çirir. Kaynak gerilimi sıfıra düşünce, DSD

bir sonraki geçiş vuruşu (darbesi) uygula nana kadar susar. Böylece, DSD'nin geçirme süresi (dolayısıyle yüke verilen ortalama güç) geçitin ateşlenme açısına bağlı ola rak değiştirilir. Tl, T2 ve DSD3, ateşleme açısını 10° 180° arasında değiştiren dene tim devresini oluştururlar.

R<3 direnci, denetim giriş geriliminin et kin bölgesini 5 V etrafında değiştirerek yükselteç kazancını denetler. Rç = 0 duru munda (en yüksek kazanç) giriş gerilimin deki % 4 oranında bir değişme çıkış gücü nü sıfırla tam güç arasında değiştirir. R^'nin artırılmasıyla bu oran artırılmış, dolayısıyla kazanç düşürülmüş olur.

Motora hiçbir mekanik bağı olmayan elektronik fren dizgesi, çabuk ve denetlenebilir durma ge rektiren her uygulamada kullanılabilir.

Elektronik fren dizgesi bir anahtar, bir DSD (de netlenebilir silisyum doğrultucu, silicon cont rolled rectifier) ve bir de mantık ve evre dene tim devresinden oluşur. Sİ anahtarı çalışma konu munu seçer. Kapalı konumda, Sİ a kutbu, denetim ve doğrultmaç devrelerini güç kaynağından y a l ı t ı r . "Fren" konumunda DSD ile doğrultulan akım, frenle me işlemi için motora uygulanır. Mantık ve evre denetim devresi DSD'nin ne zaman ve AA devrinin hangi kısmında çalışacağını b e l i r l e r .

ENDÜKSİYON MOTORLARINDA ELEKTRONİK FRENLEME

Tek bir kaynaktan beslenen çift yönlü bir vana sürücü devresinde çıkışın kısa dev re olmasına karşı hem devre nin, hem de kaynağın korunması gerekir. Bu koruma, vana süre cü devresine çapraz bağlı di yotlar eklenerek gerçekleşti rilebilir.

20 ms süreli 2,7 V'luk x,y

girişleri (set, reset) bir a

kım kısıtlayıcısından vana sü

rücü devresine güç sağlar. Bir

kısa devre durumunda 1,3 A'lik

bir akım kısıtlaması kaynağın

korunmasını sağlar. Çapraz

bağlı Ds ve Di, diyotları, x

ve y girişlerinin aynı anda

değerlendirilmesini önler.

Normal çalışma koşullarında,

vana uyargaç bobini topraktan

yalıtılmıştır. Bobinin toprak

lanması durumunda, D2 diyotu

bobin girişini kenetleyerek

vananın uyarılmasını önler.

D2 diyotu ayrıca T2 tranzisto

runu kapalı durumda tutarak

hem T hem de T tranzistoru

nu korur. R5 direnci uygun

bir biçimde ayarlanarak T 3 tranzistorunun D3 ve Rı'i sü

recek şekilde çalışması sağ

lanır.

Bu devre, kimyasal ve petrol süreçlerinin denetiminde ve bilgisayarla denetlenen hava lı ya da sivili dizgelerde kullanılabilir.

VANA SÜRÜCÜLERİNİN ÇAPRAZ BAĞLI DİYOTLARLA KORUNMASI

Vcc

! I L »'.O* 155

haberi er

555 ZAMANLAYICISINDA SIĞA DEĞİŞİMİNİN ETKİLERİNİN GİDERİLMESİ

555 zamanlayıcısında, zamanlayıcı sığaçın değe rinde herhangi bir değişme, çıkış vuruşu (darbe .si) süresinde bir değişmeye yol açar. Değişik vu ruş genlikleri elde etmede birden çok zamanlayıcı direnç kull'anılıyorsa, sığa değişiminin etkisinin zamanlayıcı dirençleri değiştirmeden giderilebil mesi istenir. Şekilde, sığa değerinde ±% 12,5'a kadar değişmelerin tek bir direnç yardımıyla dü zeltilebileceği bir devre görülmektedir.

TıtikUm*

çıkı*

Zamanlayıcı dnncUr(R)

, . Zamonlayıcı l'4oç(C)

Çıkış vuruş genişliği (t) zamanlayıcı sığaç g liminin, denetim gerilimine ( V ) yükselmesi için

DEN gereken süredir. Bu bağıntı

= v DEN

( l e ) t / R C CC

ya da

t = RC «.n

ile gösterilir. Son eşitlikten, b e l i r l i R ve C de ğerleri için vuruş süresinin VDEıJ/VCC oranına bağ lı olduğu görülmektedir. C değerindeki herhangi bir değişmenin düzeltilmesi için, VDEN/VCC oranı, zamanlayıcı içindeki 10 kfi'luk dirence paralel bağlı bir dirençle d e ğ i ş t i r i l i r . Şekildeki değer ler için Vj)g}j/Vc:c ı , o r a n

R = (10 kn)(R,+Rn)/(10 kfl+R +R )

p

AD

Au

olmak üzere

VDEN/VCC = V V ( 5 k J Ö

o l a r a k bulunur. RA=0 durumunda Rp=6,4 kfi ye VGON//V„cc0>n56cc oolıuurr.. BBuu ddrurumda vuruşş s ü r e s i t k ü =0,83 RC i l e v e r i l i r . RA=200 kfi durumunda ise vuruş süresi tbüy=l»07 RC olarak bulunabilir.

Böylece, RA direncinin değiştirilmesiyle, çıkış vuruş süresi (0,83+l,07)RC/2 ortalama değeri et

rafında ±% 12,5 oranında d e ğ i ş t i r i l e b i l i r . Zaman

layıcı sığaç ve direnç değerleri t o r t = 0 , 9 5 RC eşit liğinden bulunursa, ±% 12,5'luk sığa değişimleri,

RA direnciyle düzeltilebilir. Daha büyük oranlar da düzeltme yapabilmek için RB direnci küçültülme

lldlr#

(Electronics, 6 Şubat 1975)

KIRSAL YÖRELER UZ1LET1Ş1M SEMİNERİ

Latin Amerika ve Karaibler bölgesi "Kırsal Yöreler Uziletişim Semineri" 2 13 Eylül 1974 tarihleri ara sında Ekvator'un başkenti Quito'da toplandı. Semi nere Arjantin, Bolivya, Brezilya, Şili, Kolombiya, Kostarika, Küba, Ekvator, San Salvador, Guatemala, Guyan, Haiti, Honduras, Jamaika, Meksika, Nikara gua, Panama, Paraguay, Peru, Uruguay ve Venezüel la'dan 66 delege katıldı.

Ayrıca semineri gözlemci olarak 9 ulusal, 5 ulus lararası kuruluş ve 8 firma izledi.

Seminerin ilk haftasında delegeler kırsal yöreler deki uziletişim sorunlarıyla ilgili aşağıdaki bil dirileri sundular;

Brezilya'da kırsal yörelerde telefon tekniğinin gelişmesinin yarattığı sorunlar (Brezilya). Zelefon trafik verileri (OAS, Organization of American States). Kolombiya'da kırsal yörelerde telsiz tekniği (Kolombiya) . Kırsal yörelerdeki uziletişim sorunlarının çözül mesine ilişkin değişik seçenekler (Ekvator). Kırsal yörelerdeki uziletişimin mali kaynakları ve organizasyonu (IDB, Inter American Development). Kırsal yörelerdeki uziletişim komisyonunun son 14 yılki çalışmalarından elde edilen sonuçlar (Meksika). Rüzgarla çalışan generatörler (Meksika). Latin Amerika kırsal yöreleri için telefon yapı^ mı (Brezilya) . Arjantin'de kırsal yörelerdeki uziletişim sorunu nun mali kaynakları (Arjantin). Kırsal yörelerdeki uziletişim servislerinin plan lama sorunları (Venezüella). Hassas elektronik konsantratörlerin gelişimi (Ve nezuella) . Şili'de kırsal yörelerdeki telefon proje çalışma ları (Şili). Seminerin ikinci haftasında; kırsal yörelerde uzi letişimin gelişimini sağlamak ve olanaklardan ya rarlanıp uygun çözümler bulabilmek için 3 çalışma grubu oluşturuldu.

Birinci grup, sorunu teknik olarak ele aldı ve bu güne kadar yöredeki idarelerin edindiği deneylerin ışığı altında sorunu değişik açılardan inceledi.

İkinci grup, sorunu ekonomik açıdan inceledi. Her ülkenin bu konuda ayıracağı fon, ülkelerin mali politikaları ve her ülkenin uziletişim idaresinin bu konuda yapacağı çalışmalar da saptandı. Bu so runu çözebilecek uziletişim elemanlarının seçimi ve eğitimi için idarelerin yapacakları çalışmalar gözden geçirildi.

Üçüncü grup, kırsal yörelerde bölgesel etkenler ve teknikteki son gelişmeler de gözönüne alınarak kullanılacak uziletişim aygıtlarının yapımı için gerekli hazırlık çalışmalarını yaptı.

(Telecormunication Journal, Aralık, 1974)