TEKNOLOJİK UYGULAMA YAPAY UYDUSU İLE ANTEN ÖRÜNTÜ ÖLÇME DENEYİ

H.ÖNER YURTSEVEN

UDK: 621.396.67.012.12

ÖZET

Bu yazıda, 30 Mayıs 1974'de Amerikan Uzay ve Ha vacılık Dairesi'nin Çapa Canaveral'dan uzaya fır lattığı ATS F adlı yapay uydusu tanıtılmakta ve uydunun eğitim ve sağlık alanlarındaki uygulama ları anlatılmaktadır. Şimdiye kadar uzaya atılmış en güçlü iletişim uzay aracı olan ATS F ile yapı lan konum saptama, trafik denetim, uzay aracı iz leme ve veri iletme gibi yirmi teknik ve bilimsel deneyden biri olan anten örüntü ölçme deneyi ay rıntılı olarak ele alınmaktadır.

SUHMARY

The article introduces ATS F, the satellite launched from Cape Canaveral by NASA on May 30, 1974 and discusses its use in education and public health. Among the twenty scientific and technological experiments such as position find ing, traffic control, space vehicle tracking and data comaunication performed wîth ATS F, the most advanced communication spacecraft ever launched) one, the experiment on antenna pattern measurements is discussed in some detail.

1. GÎRÎŞ

30 Mayıs 1974'de Amerikan Uzay ve Havacılık Dai resi şimdiye dek geliştirilen en güçlü ve deği şik amaçları içerisinde toplayan iletişim (komü nikasyon) uzay aracını Cape Canaveral'dan uzaya attı. Teknoloji uygulama yapay uydusu veya kısa adı ile ATS F (Applications Technology Satelli te F) olarak bilinen uzay aracı şu anda dünyadan 35,680 kilometre uzaklıkta Ekvator yakınlarında ki Galapagos adası Üzerinde, 94 derecelik batı boylamında dünya ile zamandaş olarak dönmekte dir. Yörüngesinde ATS 6 olarak yeniden adlandı rılan araç önümüzdeki yıllarda birçok yeni uzay iletişim deneylerinde kullanılacak ve ABD'de Maryland eyaletinde Goddard Uzay ve Uçuş Merke zi tarafından denetlenecektir.

H. öner Yurtseveri, Y.Prof.Dt., ODTÜ

Yörüngesinde en az iki yıl kalması beklenen ATS F, teknoloji uygulama yapay uyduları sını fında bulunan uydulardan yedincisidir. Diğer al tı uydudan ATS F'i ayıran özelliklerden biri A merikan Uzay ve Havacılık Dairesinin ilk kez kullandığı 3 eksenli, dengelenmiş zamandaş uydu dizgesi (3 axis stabilized synchronous satelli te system) ile yapılması, diğeri de başından beri çok amaçlı olarak planlanmasıdır. Ana amaç lar kabaca şöyle sıralanabilir.

a) Dokuz metre çaplı parabolik antenin uzayda açılabileceğini kanıtlamak, b) Duyarlı manevra, sapma, gösterge ve izleme yetenekleri sağlamak, c) Zamandaş (senkron) yükseklikte daha önceden saptanan deneyler için dengeli bir yörünge düzeyi bulabilmek.

Uzay aracının yapacağı deneyler iletişim, tek nik, meteorolojik ve bilimsel olmak üzere dört ayrı sınıfta toplanabilir. Bu yirmiye yakın de ney arasında eğitim ve sağlık konulu televizyon yayınlarının doğrudan doğruya uzak ve ulaşımın güç olduğu bölgelerdeki basit alıcılara verilme si, hava ve deniz iletişimine konum saptama ve trafik denetimi (kontrolü) yoluyla yardım edil mesi ve uzay aracı izleme, bilgi (data) toplama ve yayma bulunmaktadır.

2. UYDUNUN TANIMI ve DENEYLER

ATS F uzay aracı Titan III C aracı 'ile fırlatıl dı. 1402 kilogram ağırlığında ve 34 metre yük sekliğindedir ve dört parçadan yapılan Titan III C aracı 11 milyon kilogramlık toplam itiş gücü vermiştir, önce 152 kilometreye 871 kilo metrelik bir yörüngeye oturtulan ATS F, 75 daki ka sonra yerden 35,680 kilometre yükseklikteki yörüngeye geçirilmiş ve yaklaşık 6,5 saat sonra da Ekvator üzerindeki zamandaş yörüngesine ulaş mıştır. Bu yörüngede önce güneşsel anten dizile ri (solar arrays), ardından 9 m çaplı yansıtıcı anten açılmıştır. Daha sonra güneş, dünya ve ku zey yıldızı konumlarının duyargaçlarla araca u laşması ile araç yörüngede istenilen noktaya ge tirilmiştir. Haziran 1974 sonlarına doğru da de neylere başlanmıştır.

Araç yer gözleme öğesi (elemanı) ve açılabilen yansıtıcı antenden oluşmuştur. Yer gözleme öğe si, araç denetim, iletişim ve deney dizgelerini (sistemlerini) taşımaktadır. En önemli öğeler de yansıtıcı anten ve iletişim dizgesidir. Bu ıkı öğe yoluyla dünyadaki denetim merkezleri vuksek nitelikteki iletişim imlerini (işaretlerim) 500 vatlık güce ulaşan düzeyde ve çok düzeyli sık lıkta (mil tiple frequency) kara, hava ve deniz deki çeşitli alıcılara ulaştırabilmektedirler. Yapay uydunun atılmasından ve yörüngesine başa rıyla oturtulmasından sonra şimdi uzayda bulunan A.TS 1 ve ATS 3 yapay uyduları ile birlikte sag

lık ve eğitim uziletişim deneylerine başlanmış tır. Bu hem eğitim ve hem de iki yönlü uzaktan danışmalı (teleconferencing) sağlık deneylerine yardım edecek ve gelecekte uzaya atılacak özel yapay uydu dizgelerinin ön hazırlığı niteliğinde olacaktır.

ABD Eğitim ve Sağlık Bakanlığının hazırladığı sağlık ve eğitim yayınları batıda Kayalık Dağla rı, Washington ve Alaska eyaletlerini, doğuda ise Virginia ve Batı Virginia eyaletlerini kap samına almaktadır. Bu amaçla her birinin maliye ti 3000 doların altında olan 300 istasyon kurul muş ve bu istasyonlar televizyon alıcısı, özel çevirici ve basit bir antenle donatılmışlardır. İstasyonların çıkışları ise ya özel tek tip alı cılara verilecek ya da şimdi kullanılmakta olan genel yayın dizgesine bağlanacaktır.

ATS F aynı anda iki değişik renkli televizyon imini dört ayrı ses kanalı ile verebilmektedir. Bölgelere göre yayınlar İngilizce, İspanyolca ve Amerikan yerlilerinin dillerinden ikisi ile yapılacaktır. ATS 1 ve ATS 3 yapay uyduları iki yönlü ses ve veri ulaşımında ATS F uydusunu des tekliyeceklerdir. Sağlık alanında ise ATS F uy dusundan yansıtılacak televizyon yayınları ülke nin her yerindeki sağlık personelini eğitmek ve özellikle ulaşımın güç olduğu Alaska gibi böl gelerdeki sağlık sorunlarının uzaktan danışma ile gelişmiş sağlık merkezlerince çözümlenmesi ni amaçlamaktadır.

1975 Haziran'da ATS F Doğu Afrika'da Viktorya gölü üzerinde bir noktaya kaydırılacaktır. Bu konumda uzay aracı Hindistan hükümeti tarafın dan bir yıl süreyle her gün dört saatlik tele vizyon eğitim deneme yayınları yapmak üzere kul lanılacaktır. Yaklaşık 5000 köy ve kentin alabi leceği yayınlar, ülkedeki değişik diller sorunu yüzünden dört ayrı dilde yapılacak ve tarım, aile planlaması, sağlık ve eğitim, öğretmen yetiştir me sorunlarına yardımcı olacaktır. Alıcı istas yonlar basit televizyon alıcısı, 3 metrelik kü mes teli anten ve değiştiriciden oluşacak ve 600 dolardan daha aza çıkabilecektir. Gene 1975 yaz aylarında atılması düşünülen Apollo Soyuz, Sovyet Amerikan ortak uzay aracının atılması ve yörüngeye oturması ATS F tarafından gözlenecek ve dünyaya televizyon yayını ile gösterilecek ve ayrıca ATS F, Apollo Soyuz uzay aracı yörün gesinin yaklaşık yarısını sürekli izleyebilecek tir.

Yapay uydu ABD üzerindeyken L Bant deneyi yapı lacak, iletişim ve yer saptama deneyleri yerdeki gözleme istasyonları ile uçak ve gemiler arasın da oluşturulacaktır. Havada ve denizdeki kurtar ma işlemlerinin daha çabuk ve kolay yapılabilme si umulmaktadır ATS F ile. Diğer önemli deney ler arasında da şunlar yer almaktadır, a) Ucuz ve basit alıcılara daha iyi nitelikte renkli! televizyon yayını sağlamak,

b) Dünyanın.yaklaşık beşte birini gece ve gündüz kaplayan bulut tabakasının kızılötesi görün tülerini saptamak, c) Uzay araçları ve yeryüzündeki iletişim dizge leri tarafından paylaşılan 6 gigahertzlik ta şıyıcı sıklığındaki (frekansındaki) karışım ları incelemek, d) Dünyayı çevreleyen atmosferin özellikle yağ mur, dolu ve sulu kar koşulları içinde uzay ve dünya arasındaki (20 ile 30 gigahertz ara sında) iletişim imleri üzerindeki etkilerini araştırmak, e) Yer istasyonlarında yağmurların uzay aracı imlerinde sebep olduğu güçsüzlenme ile ilgi li bilgileri toplamak, f) Gelecekteki yer ve uzay aracı arasındaki tüm denetimi bilgisayarlara bırakmak için gerekli ön deneyleri yapmak, g) Uzay »racı çevresinden bilgi toplayıp dünyaya göndermek.

Teknoloji uygulama yapay uyduları (ATS) sınıfın da bundan önce atılmış diğer altı uydunun da kı sa tanımlamaları ve amaçları şöyle sıralanabilir.

i) ATS 1 (atılmadan önce ATS B) bu dizinin ilk yapay uydusudur ve 7 Aralık 1966 da fırla tılmıştır, şimdiye dek yörüngesinde başa rıyla dönmektedir. Bazı bilimsel ve teknik deneylere ek olarak, ATS 1, Apollo ay dönü şünü, Avustralya'da yapılan EXPO 67 dünya fuarını televizyonla yayınlamak, özel veri (data) taşınması, güneş tutulması sırasın daki anten denetimleri ve Alaska sel baskı nında öncelik gerektiren iletişimin sağlan ması alanlarında kullanılmıştır.

ii) ATS 2 (atılmadan önce ATS A) 6 Nisan 1967 de uzaya atıldı ve dünya çevresinde daire sel yörüngeye oturtulmak istendi. Ancak ya kıt dizgesinde ortaya çıkan düzensizlikler

nedeni ile eliptik yörüngeye kaydı ve 2 Ey lül 1969 da parçalandı.

iii) ATS 3 (atılmadan önce ATS C) 5 Kasım 1967 de Atlantik Okyanusundaki bir istasyon üze rinde yörüngeye konuldu ve o tarihten bu yana kullanılmaktadır. En önemli deneyler den birinde 21 Kasım 1967 de Fan Amerikan şirketinin uçaklarından biri, uzay ve yer istasyonu arasında New York Londra uçuşu sırasında üçlü bir bağlantı sağlanmıştır.

iv) ATS 4 (atılmadan önce ATS D) 10 Ağustos 1968 de atıldı. Ancak ATS 2 gibi başarı sızlıkla sonuçlandı ve 17 Ekim 196 8 de par çalandı.

v) ATS 5 (atılmadan önce ATS E) bir yıl sonra 12 Ağustos 1969 da atıldı, yörüngesinde dönmesini ve veri göndermesini sürdürmek tedir. En önemli amacı da dünyadaki bir istasyon ve uydu arasında L ve C bantia rındaki taşıyıcı sıklığında yararlı ölçme ler yapabilmek ve bu ölçmelerin duyarlılı ğını saptamaktır.

ATS çalışmasının merkezi ABD Maryland eyaletin de başkente 40 km. uzaklıktaki Goddard Uzay ve Uçuş Merkezidir, tki yer istasyonu Kuzey Caro lina ve California eyaletlerindedir. Üçüncü ge zici istasyonun İspanya'da Madrit yakınlarında kurulması düşünülmektedir. Hindistan üzerinde kaydığı zaman uzay aracı Ahmedabad, Bombay ve Delhi'deki istasyonları kullanacaktır. Her is tasyon parabolik antenler, C,S,L bantlarında sıklık bindirimli (Frekans Modülasyonlu FM) ve rici ve alıcılar ile donanmıştır. Çeşitli bant larda kullanılacak sıklık düzeyleri aşağıda gösterilmiştir.

C Bantı : S Bantı : L Bantı :

3,9^xlO9 l,55xl09 3,9 xlOe

6,2 xlO9 3,9 xlO9 l,55xlO9

Hertz, Hertz, Hertz.

Şekil 1. Anten örüntü ölçme donanımı

VCMCtlfM

M.ICILM»

SEM TL!

cıacı

IFI «UCI/COZlIUTtC!

I« ÇİZİCİSİ

MOUTISU SCMT

1 TAZICI nam «rt r rt« ısrara» «MMMKIKEZİ

stctct

K •Fİ CEVIMCI

tra H ı M C I

ıs n «um

ffMCl |94MU

ItlUSTIMCt

1 VEUCt | ııtusnuct

Şekil 2. C bantı alıcı anten özün tu ölçme donanımı

4150 VETA 3950 MU

C BAHD1 VERİCİ

34C i)anta verici anten örüntü ölçme donanımı

ZAMMI, Y ÜKSEKLİK VE SIKLIK R f l ALICI / CDZ0K.EY 1C1

3. ANTEN ÖRÜNTÜ (PATTERN) ÖLÇME DENEYİ

Bu deney ATS F radyo sıklık karışım (Radio Frequency Interference) deneyi içerisinde plan lanmış ve özellikle uzay aracının denetlendiği üç yer istasyonundan biri olan North Carolina eyaletindeki Rosman istasyonu 10 metre çaplı anteninin örüntülerini ölçmek için düzenlenmiş tir. Radyo sıklık karışımı deneylerinin araçla rından yararlanan anten örüntü ölçme deneyi (kısaca "APM antenna pattern measurement" denil mektedir) yöntem olarak örüntüleri bağıl kazanç lar (relative gain) olarak saptamakta, diğer bir deyişle salt kazanç yerine bağıl kazanç kul lanmaktadır. Bulunan bu kazançlar uzay aracının ve dolayısıyla antenin konumuna bağlı olacaktır. Deney sırasında elde edilen bilgiler sayısal bi rikim (storage) aygıtlarına gönderilmekte, bil gisayar bunları yazıcılara aktarmaktadır. Bilgi inceleme, çözümleme ve azaltma ise istenildiğin de elle yapılabilmekte ve elde edilen yeni bil giler çizimsel şekle dönüştürülmektedir. Aynı zamanda uzay aracından gelen imlerin düzeyleri denetlenmekte ve bilgi kayıplarını önlemek için de örneksel birikim aygıtlarında bütün bilgiler yeniden kullanılmak üzere biriktirilmektedir. örüntü ölçmeleri antenin değerlendirmesinde kullanılmaktadır. Örneğin, anten demet konumunu saptayacak uzay aracı yüksekliğinin bulunmasın da yararlı olmaktadır.

Şekil I1de anten örüntü ölçme deneyinin (APM) İşlevsel (functional) çizimi gösterilmiştir. Daha önce de belirtildiği gi"bi deneyde kullanı lan donatım RFI deneyi ile aynıdır. APM uzay aracı yüksekliğinin denetimini gerektirmekte dir, çünkü ölçmesi yapılacak anten örüntüsünün taranması, uzay aracının Rosman yer istasyonu antenlerine dönük önceden saptanan bir konuma getirilmesi gerekmektedir. ATS çalışmaları mer kezi Goddard'da her üç saniyede bir uzay aracı nın konumu özboyutları ile saptanır ve Rosman yer istasyonuna iletilir ve buradan da RFI alı cı ve çözümleyici dizgesine verilir. İstasyon antenlerine uzay aracından doğrudan gelen imle rin güç ölçümleri de aynı alıcıya gider. Yük seklik ve güç bilgileri bu alıcıda ilişkilene rek (correlation) anten örüntüleri tanımlanır. İm gücünün anten örüntü ölçmelerine dönüştürül mesi de aynı öğe içerisinde bağlı (on line) o larak yapılır. Ölçme sonuçları RFI alıcı ve çözümleyici dizgesinden üç biçimde çıkar:

i) Ham bilgi sayısal birikim aygıtında deney süresince toplanan bilgidir ve deneyden son ra anten örüntü ölçme çözümlemesinde kulla nılır. Bilgi; ölçülen güçleri, yükseklik, deneyin yapıldığı tarih ve seçme telemetre öğelerini içine alır.

ii) Azaltılmış veya kısaltılmış bilgiler bilgi sayar tarafından her üç saniyede bir yazıcı ya gönderilir ve örüntü çözümlemesinde geçi ci olarak yapılan çözümlemede kullanılır.

Bilgiler arasında bağıl anten kazancı, yük seklik, tarih ve seçme telemetre öğeleri bulunur.

iii) Bu tür bilgi de X Y çizicisine gönderilir ve deneyin başarılı olup olmadığını hemen saptamak için kullanılır. Bilgi yalnız ba ğıl anten kazancını ve zamanı içerir. Buna ek olarak uzay aracı alıcı anten ölçmelerin de aracın orta sıklık (intermediate frequ ency), özdevimsel kazanç denetim (automatic gain control AGC) gerilimi, verici anten ölçmelerinde de yer istasyonu alıcısının AGC gerilimi yer alır.

ATS F ile yapılan anten ölçmeleri dört grupta toplanabilir.

a) C Bantı alıcı anten örüntüleri b) C Bantı verici anten örüntüleri c) S L Bantı alıcı anten örüntüleri d) S L UHF Bantı verici anten örüntüleri

Bu ölçmelerin kısa tanımları aşağıda verilmiştir.

a) C bantı alıcı anten örüntü ölçmeleri için 5974 MHz, 6174 MHz veya 6374 MHz de iki C Bantı ta şıyıcı Rosman yer istasyonundan uzay aracına gönderilir. Araç bunları 3749 MHz, 3949 MHz veya 4149 MHz sıklığındaki taşıyıcılara dönüş türür ve 3750 MHz , 3950 MHz veya 4150 MHz sık lığındaki 3 taşıyıcıdan ikisi ile birleştirir. RFI alıcı ve çözümleyicisi bilgisayar denetimi altında bu taşıyıcıların güçlerini ölçer. İki taşıyıcının güçleri arasındaki fark yükseklik değiştikçe C Bantı alıcı anten kazanç farkla rıyla doğru orantılı olacaktır (Şekil 2 ) .

b) C Bantı verici anten örüntü ölçmeleri için u zây aracından 200 veya 400 MHz aralıkta iki bindirilmemiş güç taşıyıcı gönderilir. Aynı anda iki sıklıkta anten örüntü ölçmeyi amaç layan yöntemde çıkışlar uzay aracı ara sıklık evre bindiricisinden (IF faz modülatörü) alı nır ve Rosman yer istasyonu antenine C Bantın da girer. Burada bilgisayarla denetlenen sa lmgaç (oscillator) bu iki taşıyıcıyı doğrusal detektör bantma yerleştirir ve güç ölçümü ya pılır. Yükseklik değiştikçe taşıyıcı imlerin güçlerindeki değişme uzay anteninin verici anten kazancı ile doğru orantılı olacaktır (Şekil 3).

c) Diğer bütün uzay aracı alıcı anten örüntü ölç melerinde C Bantı alıcı anten ölçme yöntemi kullanılır. Rosman yer istasyonundan gönderi len iki bindirilmemiş taşıyıcıdan biri C Ban tından, diğeri de uygun bir vericiden alınır. C Bantmdan gelen taşıyıcı uzay aracında yer gözleme birimi tarafından alınır, diğeri de ölçme yapılacak antene gider. İki taşıyıcı alçaltılıp doğrusal araç ara sıklık birimine bağlanır. C Bantı vericisine gönderilen ara sıklık doğrusal birim çıkışı daha sonra Ros man yer istasyonuna gönderilir (Şekil 3) •

«OSMAN VERİCİSİ

m YOKSELTEC

ı

1 KARIŞ I

| TIRICI | " DOSOROCO

2225 MHz

70 m t

|\ OOSOROCO

SIKLIK OOSOROCO ıo mı

ı l l î . S KHZ

ROSMAN VERİCİSİ

BİRLEŞTİRİCİ

BİRLEŞTİRlİlCdİ I

1 ÇARMK

1 BİRLEŞTİRİCİ t

SIKLIK DENETİM

DO4RUSAL DETEKTÖR

BİLGİSAYAR

\ BİLGİ YAZICI

SIKLIK DOSOROCO

4SS KHl

L SOZGEC (10 Oto)

. YÜKSEKLİK VE SIKLIK

RFI ALICI / C0Z0KUY1C1

ORKKSEL YAZICI

Şekil 4. S bantı, L bantı alıcı anten

>

örüntü ölçme donanımı

EVRE •INOtMCt ATS F UZAY ARACI ROSMA» Y ED İSTASYONU

70 W z

MC ŞERİTLİ ÇİZİCİ

Şekil 5. UHF, S bant, L bant verici anten örüntü ölçme donanımı

d) Diğer bütün verici anten örüntüleri yalnız bir taşıyıcı kullanarak ölçülür. Bu taşıyıcı yer istasyonu alıcısı tarafından önce 70 MHz sıklığına ve daha sonra 455 KHz sıklığına dü şürülür ve doğrusal detektörde imlerin güç öl çümü yapılır. Güçle anten kazancı arasında di ğer ölçmelerdeki aynı bağıntılardan yararla nılır (Şekil 4 ) .

4. APM YAZILIM GELİŞMELERİ

Bu bölümde anten örüntü ölçme deneyinde kullanı lan PDP 11/40 minibilgisayarın yazılım (soft ware) gelişmeleri incelenmektedir. Bu yazılım daha önce sözü edilen dört ayrı ölçmeyi (C Bantı alıcı, C Bantı verici, S L Bantı alıcı ve S L UHF verici) kapsayacak şekildedir. Her ölçme i çin birbirinden farklı bazı yöntemler kullanıl maktaysa da burada hem yer darlığı ve hem de tek düzelikten kurtulma amacıyla yalnız dört ölçmeye ortak olan yanlar gözönüne alınacaktır.

APM yazılımı aşağıda belirtilen koşulların yanı sıra deney sırasında örneksel birikim aygıtın dan (analog tape) verilecek imleri oözümleye bilecek, deney sonrası ise davullu çizici (drum plotter) ve yazıcıya sayısal birikim aygıtında ki bilgileri aktarabilecek nitelikte olmaktadır. Rosman yer istasyonunda geliştirilen bu yazılım aynı anda bu tür bilgileri Goddard merkezine iletebilecektir.

Uzay aracında ölçme öncesi donanım (hardware) hazırlıkları yapılır. Bunlar ölçmenin türüne göre bazı ara sıklık yükselticilerini devreye sokmak, gerekli düşürücüleri bağlamak, aracın antenlerini Rosman yer istasyonu doğrultusuna yöneltmek gibi hazırlıklardır. Yer istasyonunda da RFI alıcı ve çözümleyicisi ölçme türüne göre hazırlanır.

PDP 11/40 minibilgisayarın kullanıldığı yazı lım isterleri ise genel olarak şöyle sıralana bilir.

a) İşletmen (operatör) beklenen telemetre türü nü yazıcı ile bildirir ve bildirilmediğinde daha önceki telemetre isteniyor varsayılır.

b) İşletmen taşıyıcı sıklıklarından (3750 MHz, 3950 veya 4150 MHz)/ikisini deney sırasında seçerek yazıcı ile bildirir.

c) Uzay aracından gelen telemetre değerleri da ha önceden saptanıp biriktirilmiş değerlerle karşılaştırılır ve yanlışlıklar yazıcıya a çıklamalı olarak aktarılır.

d) Bilgilerin sınıflandırması için başlık hazır lanır. Ölçme yapılan bantın simgesi, taşıyıcı sıklıklar, telemetre değerleri ve yıl, ay, gün, saat, dakika, saniye ve saniyenin onda biri birimlerle tanımlanan zaman yer alır bu başlıkta.

e) Başlık bilgisi sayısal ve örneksel birikim aygıtlarına gönderilir. Aynı şekilde bu bil giler Goddard merkezi bilgisayar yazıcısı ta rafından alınır ve basılır.

f) Uzay aracı yüksekliği Goddard Merkezinden Ros man yer istasyonuna her üç saniyede bir ile tilir ve sayısal birikim aygıtlarına toplanır. Aynı bilgi örneksel birikim aygıtına da ulaş tırılır.

g) Uzay aracı yüksekliğinin her üç saniyede bir yenilenmesi sırasında, birleştirici gelen ta şıyıcıyı doğrusal dedektör sıklığı olan 455 KHz'e dönüştürür, örnekselden sayısala çevir geç (analog to digital converter, A/D) çıkış ları her yüzde bir saniyelik sürede 39 kez örneklenir (sampled), ortalaması ve kareleri toplamı sayısal ayırıcıda (buffer) biriktiri lir.

h) Yukarıdaki işlem her ölçme için kullanılan gerekli taşıyıcı sıklıkları için yinelenir. Zaman saniyenin onda birine Uadar saptanarak ayırıcıya konur. Bütün bu bilgiler belirli bir. biçimde sayısal biriktirme aygıtında top lanır.

i) örneklenmiş 39 değer ilişkilenir ve ilişki katsayısı 0,8459 dan büyük olan taşıyıcı sık lık değerleri doğru olarak alınır. Eğer daha önceden beklenen taşıyıcı sıklığı ile bulunan sıklık çelişirse minibilgisayar yazıcı ve basıcısında bunlar mesajlar olarak yazılır ve bu her yarım dakikada bir yinelenir.

j) Bilgisayar yazıcısı her sıklık için ilişki (correlation) katsayısı, örnekleme yapılmış değerlerin karelerinin ortalaması, araç yük sekliği ve zamanı bağlı olarak yazar.

k) İşletmen dilerse vereceği zaman süresince 512 kare ortalamaları değerlerinin X Y çizicisin de çizilmesini sağlayabilir ve aynı değerler Goddard merkezine gönderilerek çizimin orada da yapılması sağlanır.

KAYNAKLAR

1. Applications Technology Satellite F, Nasa Publicâtion,Mayıs 1974

2. The ATS F and 6 Data Book, Goddard Space Flight Center, Greenbelt, Maryland, Eylül 1972

3. Baldridge R.L., Proposed Method For ATS F In Orbit Antenna Pattern Measurement, GSFC Internal Memo, Eylül 1973

4. Baldridge R.L., ATS F Antenna Pattern Measurement Software Requirements, Westing house Internal Memo, Eylül 1973

5. Yurtseveri H.Ö., ATS F Telemetry Interface Test (Functional Design Document), Nasa Contract NAS5 11981, n k 1 9 7 4