MATEMANTIK

Değerli Matemantıkçılar;

G eçen sayımızdan bu yana sizlerden 13 mektup almış olmamız, MATEMANTIK köşemize gös terdiğiniz ilginin sürmekte (ve artmakta) olduğunu göstermekte. Bu, bizi sevindirmekle bir likte ilginizin ve köşemize katılımı nızın daha da çok olmasını diliyoruz. Gelen mektuplarda Matemantık köşemize yönelttiğiniz övgüleriniz (ve özellikle eleştirileriniz) için teşekkür etmek istiyoruz. Matemantık köşesinin giderek daha ilginç ve daha nitelikli olma yolunda ge lişmeler gösterdiğini ifade eden övgülerin yanı sıra, sunmakta olduğumuz soruların (bulma caların) giderek basitleşmekte ve çözümü kolay örneklere daha çok yer vermekte olduğumuzdan yakınan eleştiriler de almaktayız. Bizi yüreklendiren ilginizin ve özellikle eleştirilerinizin bizi, siz lerin istek ve tercihleriniz doğrultusunda daha isabetlice yönlendireceğinden kuşkunuz olmasın. Köşemizin daha da gelişmesinde katkılarınızın çok önemli işlevi olacağını da bilmenizi istiyoruz: sunduğumuz sorulara çözüm önerileri göndermekten öte, aynca kendinizin buluşu olan özgün soru önerilerinizi ve/veya karşılaştığınız ve ilginç bulduğunuz kimi sorulan (kaynağını belirtmek ve mümkünse çözümünü de vermek koşulu ile) köşemize iletmeniz önemli bir katkı olacaktır.

Gelen mektupların içerdiği doğru çözüm önerilerine gelince (alfabetik sıra ile): İzmir Alsancak'tan

sayın A. Reha ARGAÇ 72, 73, 74, 76 ve 77; İstanbul Göztepe'den sayın Banş ÇALIŞKAN 72, 73, 74

ve 75; Konya Seydişehir'den sayın Semir ÇİÇEK ile Ankara'dan sayın Nihat E. TELLİ 72, 73, 74, 75,

76, 77; A.B.D. Colombia'dan sayın Ali K. HOCAOGLU (Dergimizin kendisine geç ulaşmasından do

layı, gecikmeli olarak) 65, 66, 68, 69 ve 70; Mersin'den sayın Firuzan İNAL (adres değişikliği yü

zünden gecikmeli olarak) 66, 70, 72, 73/b, 74 ve 75; İzmir Aliağa'dan sayın Mehmet İNCE 74 ve 76;

İzmir'den sayın Mustafa KÜÇÜK 65, 66, 68, 70, 71, 72, 74, 75 ve 76; İstanbul Üsküdar'dan sayın

Murat NEGİZ 71, 72, 74, 75 ve 76; Kars'tan sayın Ümit SAMAN 73, 74 ve 75; Bursa'dan sayın Recep

ŞEKER 72; Trabzon'dan Yusuf TANDOĞAN 72, 73 ve 74; İstanbul Ümraniye'den sayın Abdulkadir

TOZLU 71, 72, 73, 74, 75, 76 ve 77; Konya'dan sayın Veli YALIN 72, 73 a, 74, 75 ve 76; ve Malatya'dan

sayın Nihat YÜKLÜ 74 no'lu sorularımıza doğru yanıt göndermişler. Teşekkür ediyoruz. Ödül kita

pları adreslerine

postalanacaktır. 72

No'lu sorunun aynca

bilgisayar yardımı

bir tanımlama yapalım: "Verilen bir

ile çözümünü veren

N sayısıyla bölündüklerinde aynı

iki BASIC PRO

kalan sayısını veren sayılar, mo

GRAM gönderen sayın TOZLU'ya te şekkür ediyor ve 389. sayıdaki sorula rın tümüne doğru çözüm gönderdiği için kutluyoruz. Bursa'da yayınlanan

dulo N'de eşit olan sayılardır." Ör neğin, 142 ve 112 sayılarını 6 ile bö lersek, her iki bölme işleminde kalan sayısı 4'tür. Demekki, 142 ve 112 sayıları, modulo 6'da eşittirler. KALAN'ı veren sayıya (bu örnekteki 4 sayısına), MODULUS deniliyor.

EMO Bursa Şubesi

Necah

Çoğumuz, okuldayken, matematik

Bülteninde yaşama

BÜYÜKDURA

derslerimizde, saat aritmetiği deni

savaşı veren bir

len bir hesap türü ile uğraşmışızdır.

"Mantık Bulmacası"

"Pazartesi günü saat 15:17'de,

köşesinin varlığını

RAKAMSAL KÖK oturmuş televizyon seyreder

duymak sevindirici

ken, elektrik kesildi ve aynı

oldu. Köşenin başa rılı olmasını diler bu yoldaki çabalan için sayın Recep Şeker'i ve arkadaşlannı ku tlarız.

Tüm matemanıkçıla ra sağlık, mutluluk ve esenlikler dileye rek ilginç bulacağı nızı umduğumuz so rulanmıza geçiyoruz.

Hazırlayanlar;

Telefon numaranızı oluşturan sayıyı yazın. Rakamlarının sırasını gelişi güzel değiştirerek ikinci bir sayı oluşturun. İki sayının farkını veren sayıdaki rakamların toplamı K olsun. Şimdi, aşağıdaki sekide görülen si hirli çarktaki uçak sembolünden başlayarak (ve saat yönünde ilerle yerek) 1'den K'ya kadar sayın. Sayma süreci, ay yıldız sembolü üzerinde son bulacaktır. İnsana şa şırtıcı geliyor; fakat bu olayın, anla şılması zor olmayan (ve ünlü Alman matematikçisi, Cari Friedrich GAUSS'un formüle ettiği, "modüler

anda şiddetli bir patlama sesi duyuldu. Meğerse, bölgemize elektrik veren güç merkezinde bir trafo patlamış. Tam İSİ saat ve 26 dakika elektriksiz kaldık. Bölgemize yeniden elek trik verildiğinde, saatin kaç ol duğunu bulabilir misiniz?" Ya nıtı bulmak için, saat aritmetiği (modüler aritmetik) kullanarak: 151 modulu 24 = 7, bulunur. Buna 26 dakikayı da ekleyince, elektriğin verildiği saatin 15:17'den 7 saat 26 dakika sonraya denk gelmiş olduğu (yani, sorulan saatin 22:43 olduğu) hesaplanır.

Necah BÜY ÜKDURA

M.Serhat ÖZY AR

olarak sayısal eşitlik" kavramını sade bir biçimde tanıtan) bir açıkla ması var. Bu olayın açıklamasına geçmeden önce, modüler aritmetik

Eğer soruda, "patlamadan 55 saat sonra elektrik yeniden verildi," denmiş olsaydı, 55 modulo 24 = 7 olacaktı. Demekki 151 ve 55 sayıları,

5 6 391 E L E K T R İ K MÜHENDİSLİĞİ

SAY ISAL ÇAPRAZ BULMACA

3 SORU

TARLADAKİ KÖPEKLER

E. R. EMMET

Aşağıdaki minicik çapraz kare bul macada, soldan sağa ve yukarıdan aşağı sözcükleri bulmak yerine, ta nımlanan sayıları bulmanız gereke cek. Tanımlanan sayılarda0 rakamı kullanılmamıştır. SOLDAN SAĞA: 1. Soldan sağa 3 ün bir tam böleni. 2. Çift sayı. 3. Y ukardan aşağı 3'ün karesi. Y UKARDAN AŞAĞI: 1. Rakamlarının toplamı 15 ediyor. 2. Basamaklarındaki her rakam bir öncekinden 2 fazla 3. İkinci rakamı ilk rakamından büyük.

85 ORTAK ARTAN

C. W. TRIGG Öyle bir N sayısı bulunuz ki, 1108, 1453, 1844 ve 2281 sayılarını N'ye böldüğümüzde, ARTAN SAYI (kalan sayısı), her defasında aynı olsun!

Technology Review dergisinden a) Bir kenarı 100 metre olan kare bi çimindeki bir tarlanın dört köşesinde birer köpek var. Sol üst köşedeki köpek sağ üst köşedekine; sağ üst köşedeki sağ alt köşedekine; sağ alttaki de sol alt köşesindekine; sol alt köşede olan ise sol üst köşede olan köpeğe bakmaktadır. Bütün kö pekler, aynı anda, bakmakta oldu kları köpeğe doğru koşmaya başlı yorlar. Her köpek, belli (ve diğerlerinin koşma hızlarına eşit olan) sabit bir hızla koştuğuna ve koştuğu doğrultu da, her an için, bakmakta olduğu köpeğin o anda bulunduğu noktaya doğru olduğuna göre, bir süre sonra köpeklerin dördü de tarla nın tam ortasında bir araya gelip

olacaktı. Demekki 151 ve 55 sayıları, modulo 24te eşittirler; çünkü, 151 ile 55'in her birini 24'e bölersek, bölme işlemlerinin ikisinde de kalan (yani MODULUS), 7'dir. Şimdi gelelim (di gital root dedikleri) rakamsal kökün ne olduğuna. Aslında bunu hepimiz çok iyi biliyoruz, ama bu çok iyi bildi ğimiz şeye rakamsal kök denildiğini bilmeyenlerimiz vardır her halde. İlk okulda, bir kaç basamaklı çarpma iş lemi yapmayı öğrendiğimiz sıralarda, işlemin sağlamasını yapmayı da öğrendik ve işlemdeki ÇARPAN, ÇARPILAN ve ÇARPIM sayılarının her birindeki rakamlarının toplamında 9'ları atarak (ve rakamsal kök al

makta olduğumuzun farkında olmayarak) sağlama işlemini hep uygulayıp durduk. (Ama şimdi, kalkülatör icat oldu, MATE MERTLİK bozuldu ve dolayısıyla çağ atladık.) N modulo D = K gibi genel bir ifadede K modulus sayısıdır ve bölme işlemindeki KALAN'a eşittir N > D koşulu ile, N, D ve K birer tamsayı'dır. Böyle bir genel ifadede D = 9 olduğunda özel bir durumla karşılaşırız.

N modulo D = K ifadesinde, N sayısının rakamlarının to plamını veren sayıya R diye lim. D + 9 ise, R'nin modüler işlemde hiç bir özelliği yoktur. D = 9 olduğunda ise, R'nin önemli bir özelli ği çıkıyor ortaya!.. Eğer R, tek rakamlı bir sayı ise, R = K olur. Eğer R tek basamaklı değilse, R'nin rakamlarının toplamına S diyelim. Eğer S, tek ra kamlı bir sayı ise, S = K olur. Başka bir deyişle, N sayısının rakamlarının toplamını tek rakamlı bir sayıya düşü rünceye kadar, bulunduğumuz her ara toplamın rakamlarının toplamını al maya devam ettiğimizde, bulunacak olan tek rakamlı sayı K'ya eşit olmak zorundadır. Örneğin, N = 64745319 olsun. R = 39 ve S = 12 bulunur. S'nin rakamlarının toplamı olan 3 ise, 64745319 modulo 9 = K ifadesindeki K'ya (yani, KALAN sayısına) eşittir.

Bundan dolayı da N, R ve S sayıları nın hepsi, modulo 9'da birbirlerine eşittir. Yani bu sayıların hangisini 9'a bölersek, kalan sayısı her defasında 3'e eşit olacaktır. İşte bu 3 sayısı, 64745319un rakamsal kök'üdür (yani, herhangi bir N sayısının ra kamsal kökü N modulo 9 = K ifade sindeki K'ya eşittir fakat K 0 ise, N'nin rakamsal kök'ü 9 olarak alınır). Bu özellik 9 sayısının, kulandığımız 10 tabanlı (decimal) sayı sisteminde bulunan rakamların en büyüğü olması ile ilgilidir. Aritmetik işlemlerde sağla ma yapmak için sayıların rakamlarını toplayarak ve 9'ları atarak rakamsal kök bulma yöntemi, çeşitli hesap ma kinalarının ortaya çıkmasından önce ki dönemlerde çok yaygın biçimde kullanılmaktaydı. IBM'in "NORC" kod adıyla bilinen ünlü bilgisayarı, aritme tik işlemlerinin doğruluğunu bu yön temle kontrol eden bir sisteme sahip tir. Bu yöntemin mantığında yatan gerçek şudur: terimleri tamsa yılardan oluşan sayılar toplanır, çı karılır, çarpılır ya da tam olarak (ka lansız) bölünürse, işlemlerin sonucunu veren sayılar işlemdeki te rimlerin rakamsal köklerinin toplan ması, çıkarılması, çarpılması ya da bölünmesi sonucunda bulunacak sa yılara modulo 9'da eşittir. Diyelim ki çok basamaklı büyük sayılarla bir to plama işlemini elle yaptık, ve bir to plam bulduk. Sağlama yapmak için

orada duracakları açıktır. Peki, her köpeğin kaç metre yol aldığını bula bilir misiniz?

b) Yukarıda (a) sıkkındaki soru, pro blemin özel bir konumu üzerine ku rulmuştu. Donald E. Hunter genelle me yaparak aynı soruyu, "bir karenin 4 köşesindeki 4 köpek" yerine n ke narlı düzgün bir çokgenin n köşesin deki n tane köpek için soruyor: Soru muzun (b) şıkkı şöyle:

Kenar uzunluğu L olan n kenarlı düz gün çokgenin köşelerindeki köpekle rin her biri (saat yelkovanının dönüş yönünde) kendine en yakın köpeğe doğru (aynı anda ve diğer köpeklerle aynı sabit hızda) koşmaya başlıyor. Bir süre sonra bütün köpekler çokge nin merkezinde buluşuyorlar. Her kö peğin ne kadar uzunlukta bir yol koş muş olduğunu bulunuz.

87 SORU

AMİRAL

BATTI / 4

P. GORDON & M. SHENK

Bir kaç sayıdır yayınlamakta olduğu muz Amiral Battı oyunu ile ilgili bul macaların bir yenisini veriyoruz. Ön cekinde olduğu gibi, her sıra ve her kolonda dolu olan karelerin sayısı her bir sıranın sağında ve her bir kolonun altında belirtilmiştir. Dolu olan karele rin birkaçı, ipucu olarak şekilde gös terilmiştir. Filodaki 10 parça geminin nasıl yerleştirilmiş olduğunu bulabilir misiniz?

Amiral Gemisi 9 ] H H 9

Kurvazörler ( U 9 119 Destroyerler 9 9 9 9 ^1»

Denizaltılar 99 9 9

•!

I1 1

|

2232123221

toplama işlemindeki sayıların rakam sal köklerini çabucak (9'ları atarak) buluruz. Bunların toplamını da (9'ları atarak) rakamsal kök biçiminde elde eder ve bunu, elle yaptığımız toplama işleminde bulmuş olduğumuz TO PLAM'ın rakamsal kök'ü ile karşılaş tırırız. Tutmaz ise, toplamada yanlış lık yaptık demektir. Tutarsa, toplamayı (çok büyük bir ihtimalle) doğru yaptığımız sonucu çıkar. Ra kamsal kök almanın (9'ları atmanın) hikmeti nereden geliyor? Kimi okurla rımızın ilgisini çeker düşüncesiyle, ayaküstü bir açıklamayı sunuyorum: Örnek olarak seçtiğimiz 7356 sayısını (7 x 1000) + (3 x 100) + (5 x 10) + (6 x 1) biçiminde yazalım. 10'un kuvve tlerini simgeleyen her bir katsayının 1 eksiğini katsayı olarak alırsak, 7356'yı şöyle de yazabiliriz: (7 x 999) + (3 x 99) + (5 x 9) + (6 x 0) +7+3+5+6

Burada, parantez içindeki ifadelerin hepsi de 9'un katlarıdır. 9'ları ve 9'un katlarını atarsak, geriye 7 + 3 + 5 + 6 kalır ki bunlar, 7356 sayımızın ra kamlarının toplamı olan 21 sayısıdır. 21 i de (2 x 9) + (1 x 0) + 2 + 1 olarak yazıp 9'un katlarını atınca geriye 3 kalır. Bu da 7356 + 9 işleminin KALAN sayısıdır.

Sohbetin ilk paragrafında sözünü etti ğimiz telefon numarası ve sihirli çark numarasının rakamsal kök konusuy

la ilgisini merak edenler için, hemen sadede geliyorum. Telefon numara sı ndaki rakamların yerlerini değiştir mek, numaranın digital kökünü değiş tirmez. Digital kök sayısına K diyelim, yaptığımız işlem şudur: [(9'un katları olan sayı) + K] [(9'un katları olan sayı) + K]

Bu iki sayının farkını alınca, K'lar bir birlerini götürür ve geriye sadece 9'un katlarından oluşan bir sayı kalır. Bu sayıyı, şekildeki sihirli (!) çarka uygu layınca, sayma işlemi her defasında (9.uncu durak olan) ay yıldız simge sinde son bulacaktır. Rakamsal kök konusunda bilgili olmak, çok zor gibi görünen kimi pro blemlere kestirmeden çözüm bulma da yararlı olabiliyor. Şu soruyu düşü nelim: "sadece 1 ve 0 rakamlarından oluşan ve 225 ile tam olarak bölünebilen en küçük sayı nedir?" 225in rakamsal kökü 9 olduğundan, aradığımız sayının ra kamsal kök'ünün de 9 olması gerek tiğini biliyoruz. 9 ile tam olarak bölü nebilen en küçük sayının 111, 111, 111 olacağı bellidir. Şimdi, bu sayıyı en az kaç misli büyütelim (hangi kat sayı ile çarpalım) ki, 225 ile tam olarak böiünebilsin? 225 sayısı 25'in katıdır, aradığımız sayının da 25'in tam katı olması gerekir. 25'in katları olan sayı ların son iki rakamı 00, 25, 50 ya da 75 olabilir. Bunlar arasında, sadece

son iki rakamı 00 olan sayı işimize yarar. Öyleyse 1 1 1 , 1 1 1 , 1 1 1 sayısı na 00 ekliyerek istenilen 1 1 , 1 1 1 , 1 1 1 , 100 sayısını buluruz. Kimi MATEMANTIK türü oyunların kazanma stratejisini saptamada ra kamsal kök konusu imdadımıza gelir. İki kişinin tek bir zar ile oynaya cağı şöyle bir oyun düşünün: Oyun cular önce (oyunu ilginç kılmak için genellikle 20'den büyük olan) bir HEDEF SAY ISI üzerinde anlaşırlar; ve oyun başlar. İlk oyuncu zarı atar; gelen sayı ilk skor olarak yazılır. İkinci oyuncu, zarı bir çeyrek tur dön dürür (yani sağa, sola, öne ya da ge riye doğru devirir) ve zarın üst yüze yinde beliren sayıyı skora ekleyerek toplam skor'u yazar. İkinci oyuncu da zarı istediği yönde çeyrek tur de virir ve üstte beliren sayıyı toplam skor'a ekleyerek erişilen yeni toplam skor'u yazar.. Ve oyuncular, sırayla bu işi yaparak oyunu sürdürürler. Her oyuncunun amacı, toplam skor'u Hedef Sayısı'na eşitlemek veya raki bini toplam skor'u aşmaya mecbur etmek. Bu oyunda, kazanma olasılı ğını en yüksek düzeyde yürütmek için en uygun strateji ne olmalıdır? Bu stratejide, HEDEF SAYISI'nın ra kamsal kök'ü ile aynı olan rakamsal köke sahip olan sayılar, kilit sayılardır. Oyun sırasında böyle bir kilit sayıya ulaşabilen (ya da rakibinin

OC

A ö

BÜY ÜKTEN KÜÇÜĞE

Necah BÜYÜKDURA

Adları Ali, Ceyda, Dilek, Gül ve Nur

olan 5 kardeşin (yaşlarına göre, bü

yükten küçüğe doğru)

sıralamasını yapabilir

misiniz? Sıralamayı

yapmanıza ışık tutacak 4 İle

olan ve yeterli ipuçlarını

içeren iki tümcedeki 20

sözcüğü, bir satranç tahtasının 4 x 5 karelik

3 Ceyda

bir bölümündeki 20 ka

reye (değişik bir sırayla ve aşağıdaki şekilde

2 Gûl'den

görüldüğü gibi) serpiş

tirdik, iki tümcenin ilk sözcüğünü bulabilirse

1 Nur'dan

niz, bundan sonra sı

rayla gelen her sözcük,

a

satrançtaki at'ın gidebileceği bir ka rede olacaktır. Satrançta at'ın hare keti (yatay ve dikey yönlerde olmak üzere), bir yönde iki ve diğer yönde bir kare boyutundadır. Örneğin, şe kilde c2 karesindeki sözcükten sonra gelen sözcük a 1 , a3, b4, d4, e3 ve e1 karelerinden birinde olabilir.

ne adlan kadar defU o Onanca kadar olanın

e n Dilek Nur büyük.

veya Ali

b

c

küçük MyfikM

d

e

MANTIKLI SORU

Maxey BROOKE'tan uyarlama

Aşağıdaki çarpma işleminde görülen harflerin her biri, belli bir rakamı sim geliyor. Beneklerin hangi rakamları simgelediği belli değil.

Çarpma işlemini sayısal olarak yaza bilir misiniz?

MA N T I K

MA N T I K K MA N T I I K MA N T Tl K M A N N T I K MA

bir kilit sayıya ulaşmasını engelleye olacağına birinci oyuncu karar verir

bilen) oyuncu, kazanmayı garantile se, kazanma şansını en iyi biçimde

miş demektir. Bu oyunda HEDEF değerlendirmek için seçeceği hedef

SAYISI genelikle 31 seçilir. Bunun sayısının rakamsal kök'ü kaç olma

rakamsal kök'ü 4'tür. İlk oyuncu, lıdır?

zarı attığında 4 gelirse, kazanmayı Rakamsal kök'ler, iskambil kağıtları

garantiler. Oyun sırası kendine gel ile yapılan kimi şaşırtıcı numaraların

dikçe yapacağı şey, toplam skor'u temelini oluşturdukları gibi, matema

4 13 22 31 serisindeki sayılardan tiğin başka alanlarında da yararlı olu

birine getirmek (ya da rakibinin bu serideki bir sayıya ulaşmasına imkan vermeyecek biçimde oynamak. Ra kibi engelleme yöntemi biraz karma şıksa da, şunlara dikkat edilmesi önerilir: zardaki 5 sayısını üst ya da alt yüzeyde bırakarak skoru, bir kilit sayısının 5 eksiğine eşit kılmak; veya zardaki 4 sayısını üst ya da alt yüzeyde bırakarak skoru, bir kilit sa yısının 3 veya 4 eksiğine ya da 1 fazlasına eşitlemek.) Seçilecek hedef sayısı'nın kaç ol duğuna bağlı olarak (rakamsal kök'ün 9 olması durumu dışında), ilk oyuncunun kazanmasını garantile

yorlar. Çok basamaklı kocaman bir sayının karekökü (ya da küpkökü) bir tam sayı mıdır? Rakamsal kök'ler yardımıyla tam olarak saptayamayız, ama hiç değilse negatif kontrol yap mamızda yararlı olacakları kuşkusuz. Bir tam sayının karesi olan her sayı nın rakamsal kök'ü ancak 1, 4, 7 veya 9 olabilir ve son basamağındaki rakam 2, 3, 7 ve 8 olamaz. Tam sa yıların küpü olan sayıların son basa mağında herhangi bir rakam buluna bilir; fakat rakamsal kök'leri sadece 1, 8 ya da 9 olabilir. Rakamsal kök'ü 6 olan bir sayının bir tam kare ya da bir tam küp olmadığını söyleyebili riz.

yen bir (kimi durumda iki) zar atışı her zaman vardır. Rakamsal kök'ü 9 olan bir hedef sayısı seçildiğinde, ikinci oyuncunun kazanması ga rantidir. Hedef sayısı gelişigüzel (random) olarak seçilirse, ikinci oyuncunun kazanma şansı daha yüksektir.

Gelecek sohbette buluşmak üzere, hoşça kalın!

Not: Geçen sayımızda, SÖZME TİK 2 başlıklı sohbetimizde yer alan SEND + MORE) MONEY sözmetiğinin çözümü: 9567 + 1085 = 10652 (bu çözüm, örnek 4'teki UEXD + FJRE = FJXEY

Şimdi de sohbetimizin okurlarına bir için de geçerlidir), örnek 5'in

sorumuz var: HEDEF SAYISININ ne çözümü: 126984 x 7503.

A N T I KM

MANTI K

M ••A • N T •

K

DEVELER MUZ SEVER Mİ?

A şehrinden B şehrine, 3000 muzun en fazla 534 tanesi taşınabilir. A ve B şehirleri arasında (AP=200 Kim, PR=333 Kim ve RB=467 Kim olacak şekilde) P ve R noktalarını se çelim. Devemiz, 1000 adet muz yükü ile A'dan yola çıkar, P'de 600 adet muz bırakır ve A'ya döner. Tekrar 1000 adet muz yükü ile yola çıkar ve P'de 600 adet muz bırakır ve A'ya döner. Tekrar 1000 adet muz yükü ile yola çıkar ve P'ye 800 adet muz getirir. Bu durumda P noktasında 2000 adet muz vardır.

Muz sever devemiz 1000 adet muz yükü ile P'den yola çıkar, R'de 334 adet muz bırakır ve P'ye döner (bu gidiş gelişte 666 adet muz yemiştir). Tekrar 1000 muz yük ile P'den yola çıkar, R'ye 667 adet muz getirir. Bu durumda R noktasında 1001 adet muz vardır.

1001 adet muzun 1000 tanesini yükle nir, kalan 1 adet muzu yer ve R'den yola çıkar, yolda 446 muz daha yer ve B'ye 534 adet muz getirir.

AMİRAL BATTI 2

KX

1 VÎV

.1 ,

©

XI l \

/

XK

ANNELİ BABALI SÖZMETİK (a) BABA7= (AB)JT,: 2424(7)= (42)\

AAAA7= (CC)'7): 4444(7)= (55) (b) ANNE8= ANNE(5)= ANNE,(7)

ı—m » » i T i ı ı .

Y ERLEŞIM PLANI

Şekilde gösterilen yerleşim planına ba kıldığında, 3 No'lu karayolunun KUZEY GÜNEY doğrultusuna dikey bir konumda (DOĞU BATI yönünde) uzanmakta oldu ğu zannedilebilir.

Fakat bu varsayıma göre yön seçilirse, "ÇÖZÜM YOK" sonucu çıkar. Öyle ise, KUZEY'in başka bir yönde olması gerek.

Bu eşitlikteki sayıları ondalık sistem de yazalım: (512A + 64N + 8N + E) (125A +25N +5N + E) = (343A +49N+ 7N + E).

Buradan: 44A 14N = E bulunur, A, N ve E'nin 5'ten küçük ve E'nin çift olması gerektiğinden, tek çözüm: ANNE = 1332 bulunur. Bu da şu de mektir:

1332(8) 1332(5) = 1332(7)

A1A2 = 72'dir. A1A2 = 10Aı + A2 ve A2A1 = 10A2 + Aı. İki sayının farkı: 9Aı 9A2 veya 9(Aı A2) olarak yazılabilir. Bu fark sayısı 5'in tam katıdır. Öyleyse Aı A2=5 olmalıdır. Ayrıca, bu fark sayısı 5'e bölündüğünde çıkan sayı 9'a eşit olacaktır ve bu 9 sayısı hem A1A2 sayısının hem de A2A1 sayısının bö lenlerinden biri olmalıdır. Aı A2=5 olduğundan, bunu sağlayan 9 4, 8 3,7 2 ve 6 1 işlemleri vardır ve .bu işlemlere karşılık gelen A1A2 sayı ları (sırasıyla) 94, 83, 72, ve 61 ola bilir. Bunlar arasında 9'u bölen olarak kabul eden 72 sayısıdır.

Doğru çözüm veren tek doğrultu, şekilde gösterilmiştir.

76 BİLYE OY NAY ALIM MI?

Diğer çocuklar için olası dağılımlar da şunlardır:

P)

(E)

(F)

Sorudaki ipuçlarından, her çocukta en az bir tane yeşil ve sadece bir ki şide 4 mavi bilye olduğu anlaşılıyor. Buna göre mümkün olan dağılımlar şöyle olabilir:

11 1 1 2 2 3

mavi 2 3 4 5 3 4 4

kırmızı 9 8 7 6 7 6 5

12 12 12 12 12 12 12

Oğlumun birden fazla yeşil bilyesi vardı, ama mavi bilyelerinin sayısı 4 değildi. Öyleyse 2 yeşil, 3 mavi ve 7 kırmızı bilyesi vardı.

Diğer çocukların ellerinde kalan kır mızı bilyelerin toplamı 19 olmalıdır. Dört mavi bilyesi olan çocuğun elin deki dağılım şunlardan biri olabilir:

yeşil mavi kırmızı

(A) veya (B) veya (Q

mavi

kırmızı

Sadece (C) + (E) + (F) dağılımları ile 19 kırmızı bilye bulunabilir. Demek ki toplam 4 çocuk vardır.

77 DOKUZ ÇEŞİT LOKANTASI

İlk akşam birer porsiyon Ayadomi, Bopipi, Cungu ve 2 porsiyon Dugati ısmariamıştık (hangi yemeğin Dugati olduğu belli olmuştu), ikinci akşam birer porsiyon Ayadomi, Ekozu, Fafala ve 2 porsiyon Gajok ısmariamıştık (bu da bize hangi yemeğin Gajok olduğunu ve iki akşamdır önümüze gelen Ayadomi'yi belli etti). Üçüncü akşam ise birer por siyon Bopipi, Ekozu, Hadepo ve 2 porsiyon Jonru ısmarladık (bu da bize Jonru'yu, 1.ci ile 3,cü ak şamların ortak porsiyonu olan Bopipi'yi 2ci ile 3.cü akşamların ortak porsiyonu olan Ekozu'yu, ve her biri 1.ci, 2.ci, ve 3.cü akşamlarda olmak üzere sa dece birer kez karşımıza çıkan Cungu'yu, Fafala'yı ve Hadepo'yu belli etti).

NOT : Her akşam ısmarlanan çeşitlerin değişik kombinasyonlarını kullanarak da çözüm bulunabilir; ama çözüm yöntemi ve mantığı değişmez.