TARİFE YÖNETMEŞĞİ HAKKINDA DÜŞÜNCELER

Yukarda bahsedilen tarifeler daha ziyade yüksek gerilim abonelerine tatbik edilen tari fedir. Alçak gerilim abonelerine tatbik edilen «Marjinal> tarife ise mevcut yüksek gerilim tarifelerine nakil ve tevzi masraflarının ilâvesi suretile, ayrıca hesaplanır.

Fransa'da tatbik edilmekte olan «Marjinal* tarifenin yüksek gerilim abonelerine tatbik edi len kısmından bir misal* verelim.

Yukarda arzettiğimiz gibi Fransa tarife böl gesi olarak 23 bölgeye bölünmüş ve her bölge bölümlere ayrılmıştır. Bunardan bir şimal ve birde cenup bölgesini nazarı itibare alalım.

Cetvellerden de görüldüğü gibi muhtelif böl gelerde ve hattâ bölümlerde gerilime, mev sime ve saatlere göre enerji fiatı değişmektedir.

220 kV. Bölümlerin toplumu için aynıdır, di ğer gerilimlere tekabül eden fiatlar ise bu fiata nakil ve tevzi masraflarının ilâvesi suretiyle el de edilir.

Tarifedeki sabit prim; kWh. maliyeti ile di rekt olarak oranlı veya sabit masraflardan gay rı masrafları ihtiva etmektedir. (Meselâ: ye ni ^yatırımlar, kâr ve — ) .

Hususî büyük müşteri mukavelelerinde işbu sabit prim miktarı üzerinde müşteri ile satıcı arasında müşterinin çalışma şekline göre • bazı hususî tenzilâtlar yapılabilmektedir.

Böyle bir tarifenin tanzimi bittabi kat'î is tatistik! bilgilerin mevcudiyeti ile ve uzun

etüdler neticesinde elde edilir. Meselâ Fransa'da böyle bir tarife ancak sekiz senelik etüd neti cesinde yüksek gerilim kısmına tatbik edile bilmiştir.

Memleketimizde bir an evvel böyle bir ta rife sisteminin tatbiki hususunda gerekil etüd lerln hazırlanmasına geçmek çok faydalı ol\ır kanaatindeyim. Zira :

1 — Mezkûr tarife istihlâk eğrisinin düzel mesini teşvik edici tarife olduğundan gerek enerji istihsâl edici müesseseyi ve gerekse is tihlâk eden müesseseleri ekonomik çalışmaya sevk eder.

2 — Memleketimizde henüz sanayi yeni inki şaf etmekte olduğundan müşteriler kendilerini böyle bir tarifeye göre daha kolay intibak etti rebilirler.

3 — Yeni kurulmakta bulunan v« maliyet unsurunda enerji fiatı mühim rol oynayan büyük sanayi müşterileri ise kendi rantabilite hesapla rını mezkûr tarife esaslarına göre hesaplıya bilirler.

Bilhassa Etibank Elektrik İşletmeleri Mües sesesini önümüzdeki yıllar içinde puant takat bir hayli zorlayacaktır, bunun önüne kısmen ge çimiş olur.

Böyle bir tarife tamamen hesaba dayandığın dan ve hakikî nokta maliyetlerine göre tâyin edildiğinden üzerinde şu veya bu tesirle oynan masına cevaz vermeyen tarife sistemidir.

Y. Müh. Koikut ÖNGÜN'ün Konuşması

Tarifeler Yönetmenliği Hakkında Düşünceler

17 Haziran 1960 gün ve 10528 sayılı Resmî gazetede Sanayi Bakanlığı Enerji Dairesi tara fından hazırlanan «Elektrik Tarifeleri Talimat namesi > yayınlanmıştır.

Elektrik işletmelerinin tarifelerinin tespitine esas olacak bir düzen bu yönetmeliğin yayımı na kadar konu'mamış olduğundan, işletmelerle tarifeleri tasdik edecek makamlar arasında ba zı anlaşmazlıklar ve çekişmeler oluyordu. Böy le bir yönetmeliğin yayınlanması; bu bakımdan beklenmekte idi.

Sanayi Bakanlığı, bu yönetmeliği 7347 sa yılı kanunla (10.6.1959) değiştirilen 6973 sayılı «Sanayi Vekâleti kuruluş ve vazifeleri hakkın daki kanunun" (22.5.1957) 3 üncü maddesinin (G) fıkrasmin Bakanlık Enerji Dairesine «Tarife esaslarını tespit ve tasdik ile tatbikatını mura kabe> şeklinde verdiği yetkiye dayanarak çıkar mıştır.

Yönetmelikte göze çarpan başlıca aksaklık

lar şu şekilde sınıflandırılabilir.

I — Yönetmeliğin hazırlanmasında var

olan usulsüzlük.

n — Kanuna uygunluğu hakkındaki şüp

heler.

III — Yönetmelikte bulunan tariflerdeki an

laşılmazlık, —Aynı terim çeşitli yer

lerde çeşitli şekilde tarif edilmiştir—.

IV — Yönetmeliğin tatbikatını İmkansızlaş

tıran özelliklen.

V — Yönetmelikte bulunması istenen ko

nular.

.•

VI — Sonuç ve düşünceler.

Şimdi bunları sırasıyle gözden geçirelim.

I — Yönetmeliğin hazırlanmasında var olan usulsüzlük :

Düşüncemize göre elektrik tarifelerinin ha zırlanması ve enerjinin satılması konusunda bir

tüzük hazırlanması gerekirdi. Hukuk literatü rüne ve kanunlara bakarsak bu düşüncemizde haklı olduğumuz anlaşılır.

örnekler :

1322 sayılı «Kanunların ve nizamnamelerin Suret 1 Neşir ve ilânı ve Meriyet Tarihi hak kında Kanun> (1928) un l ıhci madde z fık rası :

«Nizamnamelerin ahkâmını tavzih etmek ve ya kanun veya nizamnamelerin tatbikatında memurine rehber olmak veya kanun ve nizam namelere mugayir ahkâmı bulunmamak üzere bir Vekâlet tarafından münferiden veya alâka dar Vekillerce müştereken veyahut tera Vekil leri Heyetince kaleme alınan talimatnameler:».

şeklinde yönetmeliklerin ne maksatla hazır lanmaları gerektiğini göstermektedir.

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi idare Hukuku Profesörü Süheyl Derbil'in «idare Hu kuku) 1950 Cilt I sahife 58 59 da yönetmelik ve tüzüklerin nasıl, ve ne maksatlarla hazırlanması gerektiği şöyle ifade edilmektedir.

büyük bir kısmı su konusuna göre bu su tüzü ğünün içinde vardır. Su ve elektrik işletmeleri çok zaman birdir. Ayrıca su ve elektrik satışı da birbirine birçok bakımlardan benzemektedir.

Abonelere birçok hükümleri ile bazı yeni yü kümlülükler yükleyen elektrik tanfe yonetme liğındeki zayıflık ortadadır.

önce, su satış tüzüğ ü de gözönüne alınarak, bir elektrik satış veya tarife tüzüğü" hazırlan malı; gerekirse tüzüğün uygulanışını göstermek üzere de bir yönetmelik yapılmalı idi.

II — Yönetmeliğin kanuna uygunluğu hak kındaki şüpheler :

a) Yönetmelik, Sanayi Bakanlığı kuruluş kanununun' «Tarife esaslarını tespit ve tasdik ile tatbikatını murakabe> şeklinde verdiği yet kiye dayanılarak çıkarılmış olmalıdır. Yani yö netmelik tarifelerin esaslarının neler olacağını tespit edecek ve tatbikatının ne şekilde denet leneceğim gösterecektir. Bu tespit edilen esas lara göre hazırlanacak tarifeleri de Bakanlık tas dik edecektir.

«Esas> sözünün tespit edebildiğimiz anlam ları şöyledir :

Sade Türkçe kılavuzu T.D.K. 1960 Osmanlıca Türkçe sözlük Mustafa Nihat özön 1959 Türkish English Dictionary H.C. Hony Fahir İz 1947 Türkçe ingilizce Büyük Lügat Tarhan Kitabevi 1959 Turkisch Langenscheidts Universal Wörterbuch 1947 (Türkçe Almanca) «

1 Temel; 2 Ana : Esas kaideler Ana kurallar, 3 Doğru (şekil) 1 Temel; 2. Asıl hal 3. Gerçek

1. Foundation, base, princıple essence 2. Principal, basic 1. Basis, foundation, principle

Grundflâche, Fundament Hauptsache

«Nizamnameler bizde kanunların nasıl uy gulanacağını göstermek ve kanunun emrettiği şeyleri belirtmek için yapılır. Yeni hükümleri ihtiva edemez, kanuna aykırı olamaz>.

«Talimatnameler bir kararname şeklindedir. Kamusal memurlara kanun ve nizamnameler hü kümlerine göre vazifelerini nasıl yapacakları nı bildirir. Memurların takdir yetkilerini daral tır veya kaldırır. Bir takım idarî hukuk kuraı ları talimatnamelerle bilınir>.

«Talimatnameler, emirler veya yasaklar aley hine istitaf (yardım dileme) veya hiyerarşlk müracaat yapılabileceği gibi idarî dâvalarda açılabilır>.

Belediye Su işlerinde bugün uygulanmakta olan bir «Su satış nizamnamesi» vardır. Elektrik tarifeleri yönetmeliğinde bulunan hükümlerin çok

Görüldüğü gibi tarifenin esasları sözünden, tarifelerin temelleri, prensipleri anlamını çıkar mak gerektir.

Halbuki yönetmelikte tarife esaslarının dı şında birçok teferruata girilmiştir. Bu teferru atta o kadar ileri gidilmiştir ki, sayaç kirala rının miktarı, açma parası gibi hususlar da tes pit edilmiştir.

Ayrıca bu teferruat ihtiyarîde bırakılma mıştır.

Yine küçük, büyük bütün elektrik işletmele rini, abonelerini meskenler, ticarethaneler ve ya zıhaneler, resmî daireler ve kurumlar, büyük sanayi, küçük sanayi umumî tenvirat ve mü teferrik gibi 7 guruba ayırtmaya her gurup için tek ve çift terimli olmak üzere 14 gurub tarife tespit etmeye zorlamaktadır. Bunun fayda ve

E. M. M..49 60.

kaçınılmazlığını anlamak da güçtür. Bazı İşlet melerde daha basit tarife yapmak zorunda kalı nırsa Bakanlığın bunu tasdik etmemesi durumu ile karşılaşılacaktır.

Bütün bu hususlar Bakanlığın kanunun ken disine verdiği «Tarife esaslarını tespit> yetki sinin dışına çıkmış olduğunu göstermektedir.

b) Yönetmeliğin birinci maddesinde adı ge çen yönetmeliğin hangi işletmelerde uygulanaca ğı gösterilmektedir. Madde aynen şöyledir :

«Devlet, vilâyet ve belediyelerce verilecek imtiyaz, ruhsat veya müsaadenamelere dayana rak hakikî veya hükmî şahıslar tarafından vü cude getirilen veyahut Devlet, vilâyet ve bele diyelerce doğrudan doğruya yapılan elektrik işletmelerinin (İktisadî Devlet Teşekkül ve Müesseseleri ile Elektrik İdareleri dahil) tarife esaslarının tespiti ve tarifelerinin tasdi id ile tatbikatının murakabesi bu talimatname hü kümlerine tâbidir.

«Bu talimatnamede «Elektrik idaresl> tâbiri ile elektrik işletme veya idareleri, imtiyaz, ruh sat veya müsaadenamelere müsteniden işletilen r elektrik işletme ve müesseseleri ve İktisadî Dev let Teşekkül ve Müesseselerinin elektrik işlet meleri sair elektrik İşletme ve idareleri kast olu nur».

Sanayi Bakanlığı kuruluş kanununun (1959) tarife esaslarını tespit eden maddesinde , yukar da parantez içinde ve siyah dizilerek gösterilen İktisadî Devlet Teşekküllerinden bahseden kı sım yoktur. Kanun bu işletmeleri Sanayi Ba kanlığının denetlemesi dışında bırakmıştır. Yö netmeliğe bu konunun eklenmesi ile yine kanu . nun verdiği yetkinin dışına çıkılmıştır.

Ayrıca yönetmeliğin birinci maddesi ilk fık rasında «verilecek imtiyazlarda> İkinci fıkrada ise «imtiyazlara müsteniden işletileni İşletme lerden söz edilmektedir.

Aynı madde içinde bir birini bozan iki hük mün bulunması anlaşmazlık konusu olabilir.

Kanun maddesindeki deyim «Verilen İmtiyaz lar» şeklindedir.

Hangi kurum ve işletmelerin bu yönetmelik içine gireceği kanuna uygun olarak açık bir şe kilde belirtilmelidir.

m — Yönetmelikte bulunan tarlflerdeki an laşılmazhk :

a — Elektrik işletmelerinin birbirine veya hut Bölge işletmelerinin belediye işletmelerine toptan ne şekilde elektrik satacakları yönetme likten anlaşılamamaktadır. Toptan elektrik sa tışları yönetmeliğin 3 üncü maddesindeki abone gurupları arasına sokulamıyacağından bunlar bir yönetmelik hükümlerine bağlı olamıyacaklardır. Halbuki birinci maddede bu çeşit işletmelerin de bu yönetmeliğe uyacakları bildirilmektedir.

Gerçi abone gurupları arasında «G. Müte ferrik> diye bir gurup ayrılmış ise de bunun tarifi «Yukardaki fıkralar dışında kalan ve elektrik idareleri için mahallî hususiyet arz eden aboneler», şeklinde yapılmış olduğundan toptan satışları bu sınıfa da sokmak güçtür.

Elektrik satışlarının büyük ölçüde toptan belediyelere satıldığı düşünülecek olursa, bu ko nuya verilmesi geceken önem daha kolay anla şılır.

Yönetmeliğin toptan satışlara uygulanması düşünülmemiş ise bu hususun da birinci madde de açıkça belirtilmesi gerekirdi.

b — Bazı anlamlar yönetmelik içinde başka yerlerde "başka şekilde sözlerle ifade edilmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır :

1 nci Maddede «Elektrik İdaresi», 2nci mad dede «Enerji Teşekkül ve işletmeleri», Ek 7 de «Elektrik işletmesi» deyimi kullanılmıştır :

3 ve 9 uncu maddelerde ve diğer kısımlar da tarife guruplarından biri «Meskenler» diye adlandırılmış iken Ek 7 de teminat akçeleri he sabında «Aydınlatma ve ev İhtiyaçlarında abo nenin tabi olduğu tarife üzerinden» diye söz edil mektedir. Halbuki aydmlatma, meskenlerden başka, ticarethaneler, resmî daireler, sanayi gu ruplarında da bulunduğundan bu abonelerin te minatlarının nasıl hesap edileceği anlaşılama maktadır.

Hattâ Ek 7 de Madde 25 de elektrik aboneleri Madde 3 deki guruplanma unutularak aydınlat ma ve ev ihtiyaçları için elektriği kullananlar ile kuvvei muharrike için kullananlar şeklinde iki guruba ayrılmaktadır. Üçüncü maddedeki ayırmalarda örnek olarak meskenler gurubu de nilince burada hem aydınlatma için hem de (ka lorifer, asansör gibi) kuvvei muharrike İçin elektrik kullanılabilir. Her iki kullanış şekli de aynı tarifeye bağlı olacağına göre bunlardan te minat alınırken hsaap nasıl yapılacaktır. Belli değildir. Ayrıca kuvveti muharrike tarifi de ya pılmamıştır.

Sanayi, büyük sanayi, küçük sanayi tâbir leri çeşitli maddelerde çeşitli şekillerde tarif edilmiştir. Madde 3 D, E, Madde 9 D, E ile ek 3 D, Ede olduğu gibi.

Bu suretle yönetmelikte sınıflama ve tarif birliğine uyulmamıştır.

IV — Yönetmeliğin tatbikini imkansızlaştıran özellikleri:

a — Yönetmelik bütün işletmeleri çift te rimli tarifeyi uygulamaya zorlamaktadır. Oysa ki yurdumuzda birçok şehirlerde güç yetersiz liği dolayısiyle puant saatlarında ençok küçük sanayi tesisleri durdurulur. Diğer sanayide de çeşitli sınıflamalar yapılır. Günün ancak belirli saatlarında elektrik verilen yerler de vardır.

örnek olarak 1958 de elektriklendirilmiş 433 yerden yalnız 106 sı sürekli ve sınırsız olarak elektrik verebilmekte,

89 u sürekli ve fakat sınırlı olarak 125 i süreksiz ve sınırsız olarak 113 ü süreksiz ve sınırlı olarak elektrik ver mektedir ki, böyle işletmelerde çekilecek güç İçin hattâ sa bit hizmet karşılığa olarak bir ücret almanın haklı görülmesi mümkün değildir.

Her ne kadar böyle yerlerde çift terimli tari fe ile beraber kullanılmasına zorlanan tek te rimli tarif elerin " kullanılabileceği ileri sürülebi lirse de kullanılamıyacak bir tarifeyi hazırlayıp, tasdik etmenin faydası ne olacaktır?

b — Küçük İşletmelerde müstehlikleri yu karda açıklandığı gibi 14 guruba ayırarak çe şitlendirilmesi işletmeye boşu boşuna birçok zor luklar yükler. Buna karşılık elde edilecek fay da da yoktur. Yönetmelikte İşletmeler büyük lüklerine göre sınıflandırılmamış .olduğundan buna benzer birçok maddenin uygulanması fay dasız güçlükler yaratacaktır.

c — Tarifelerin uygulanmasını denetlemek üzere istenen aylık istatistik! bilgiler küçük iş letmeler tarafından tam ve doğru olarak dü zenlenip gönderilemez Gönderilmiş olanların da İsteğe uygun olmıyacağı görülecektir, önce bu bilgilerin denetlemede ne işe yarayacağı belli değildir. Sonra işletmelerde abone sayaçları iki ayda bir okunduğundan satışların aylık bildi rilmesi İçin ayda bir sayaçları okumak gereke cektir ki, okuyucu adamların sayısını dolayısiy le işletme masraflarını artıracaktır. Belki me rakı gidermekten başka da bir faydası olmıya caktır.

E.I.E. idaresince yılda bir defa istenen aşağı yukarı aynı çeşit bilgi güçlükle toplanmaktadır. Aynı bakanlığın diğer bir kolu tarafından top lanan bilginin işletmelerden yeniden istenmesi de doğru,bir hareket değildir.

d — Elektrik tarifelerinin düzenlenmesinde gözönüne alınacak işletme giderleri Madde 7 de açıklanmaktadır. Bu madde okunduğunda göz önüne alınan giderlerin bir önceki yıl içinde ya pılmış olan giderler olacağı anlaşılıyor, örnek olarak yakıt masraflarında geçen yıldan devre dilen yakıt bedeli

Yıl içinde mubayaa edilen yakıt bedeli

....

Toplam Yıl sonunda müteakip seneye devredilen . yakıtın bedeli tenzil veya Mubayaa edilen enerjinin bedeli gibi sözlerle geçmiş yıllara ve gerçekleşmiş gi derlere göre hesap yapı'acağı anlatılmaktadır. 13 üncü maddede ise aynen; «gerek tarifelerin ihzarında gerek hasılat ve ortalama fiat cet

velinin doldurulmasında işletmenin fiilî durumu ile müstakbel gelişme ihtimali gözönünde bu lundurulura denmekle düzenlenen tarifenin bir sonrası yıllarının durumuna göre hazırlanacağı ifade edilmektedir Yine birbirini bozan iki hü küm.

Fiatlar üzerinde büyük değişmeler olan .mem leketimizde düşüncemize göre geçmiş yılların maliyet değerlerine göre gelecek yılların tarife lerini yapmak işletmelerin ucuz elektrik sat malarını sağlarsa da onları iflâsa da sürükler. Bu sebeple tarifenin uygulanacağı belirli bir devre — 3 yıldan aşağı olmamalı — seçilmeli bu devrede satılacak enerji tahmin edilmeli gi derler tahmin edilmeli ve buna göre tarife yapıl malıdır. Para ayarlaması, ve yakıt fiatlannda işçilik ücretlerinde belirli bir sınırdan fazla de ğişme olursa bunu tarifelere aksettirecek de ğişme formülleri konulmalı veya böyle belirli bir miktar değişme olunca tarifeyi yeniden ayar lamalıdır.

e — Yönetmelikte amortismanların Maliye ^Bakanlığı tarafıhdan vergi usul kanununa göre yayınlanacak nisbetlerde ayrılması şart koşul muştur.

Maliye Bakanlığı tarafından 26 Aralık 1950 de Resmî Gazetede yayınlanan amortisman tab losunda elektrik işletmelerine ait özel bir bölüm yoktur. Bu duruma göre amortisman nisbetle rinin genel tablodan alınması gerekmektedir. Bu nisbetler ise bir hayli yüksektir. Bu nisbetlere göre ayrılacak amortismanlarla hazırlanacak bir tarife o kadar yüksek çıkar ki, Bakanlık tas dik etmekten korkar sanırız.

Bu düşüncelerle hareket ettiğini sandığımız yine Sanayi Bakanlığı 9 Haziran, 1960 gün ve 10521 sayılı Resmî Gazetede (Elektrik Tarife leri Yönetmeliğinden 8 gün önce) yayınlanan (Elektrik Tesislerine Ait Projelerin Tanzimiae Dair Talimatname) de amortisman nlsbetleri için Maliye Bakanlığı tablosundan tamamen ay rı özel bir tablo vermiştir.

Esasen Maliye Bakanlığınca tespit edilen nisbetlerden daha düşük nisbetleri tatbik etmek vergi usul kanunlarına aykırı değildir.

f — Madde 21 de «İrtibat hatlarının tesisi ni, bîdeli müşteri tarafından ödenmek suretiyle, elektrik idareleri yapar> denilmektedir. Elektrik iç tesisat yönetmeliğinin (Resmî Gazete 29/12/1954 Sayı 8891) 17 nci maddesinde (irtibat hattına) (bağlantı hattı) denilmek te, bunu işletme' müsaade ettiği takdirde tesisatçılarında yapmasına da cevaz ver mektedir. Yürürlükte olan her iki yönetmeliğin hükümlerinin birbirini bozduğu görülmektedir.

g — imtiyazlı elektrik ortaklıklarının da im tiyazlarındaki tarife ve satışlara ait hükümle rine bakmadan adı geçen bu yeni yönetmeliğe uymaları gerekmektedir. Bu husus imtiyazların

E.M. M. 49 60

verilmesine ait kanun maddeleri gözönüne getiri lirse imkânlı görülmemektedir.

h — Yönetmeliğin 7 ncl maddesinde elektrik işletmelerinin giderleri sayılırken iki hususun da yıllık giderlere eklenmesi gerektiği belirtil mektedir Bunlardan biri istikraz taksitlerinin tecdit akçesi (amortisman) ile karşılanamıyan kısmının bir yıla düşen miktarı ile diğeri ıslah ve büyük tamir giderleridir.

Düşüncemize göre bu iki giderin amortisman ve kârları ile karşılanması gerektir. Karşılana cak şekilde istikraz yapılmalıdır. Büyük tamir giderleri İçin bir «ihtiyat akçesi> fonu açılması yerinde olur.

Kısa vadeli ve büyük miktarlarda yapılmış İstikrazların tarifeye sokulması durumunda pek anormal sonuçlarla karşılaşılabilir.

i — Madde 20; Belediye sınırları İçindeki her isteyene, elektrik idarelerini elektrik vermeve zorlamaktadır. Ancak bir şart vardır ve her türlü yorumlamaya elverişlidir Bu şart «Takat, enerji ve şebekelerin imkânı nisbetinde> şeklin de ifade edilmiştir,. Bu şartla beraber madde, işletmeleri hiç de zorlayıcı değildir. Esasen 22nci maddede de şebekenin uzatılması gerektiği tak dirde ne şekilde abonelerden tutarının alınacağı belirtilmiş olduğundan işletmeler şebekelerini genişletmek üzere herhangi bir çabada bulun mazlar. İmkânsızlık şartına sığınırlar.

Bu maddenin su satış nizamnamesinin 5 inci maddesine benzer tarzda yazılması yerinde olur du, örnek olarak madde şu şekilde olabilir.

Elektrik idareleri en az ortalama 10 ^netrede bir ev bulunan sokaklardan elektrik geçirmek üzere şebekelerini yapmak zorundadırlar An cak malî ve teknik imkansızlıklar karşısında Sanayi Bakanlığının onaylaması ile bu zorun luluk geriye bırakılabilir. Bir ailenin yalnız ba şına oturmasına elverişli sekide yapılan daireler bu konuda ev sayılır>

V — Yönetmeirkte bulunması istenen konu lar :

Yukardan beri çeşitli konuların aksaklıkla rından söz ederken, bunların daha iyi olması için düşündüğümüz hususları da işaret ettik. Bunların dışında yönetmelikte bulunması İstenen diğer konular şunlardır.

a) Elektrik kullanıcıların sınıflanması ile, b) Çift veya tek terimli veya başka cins ta rifeler yapılması elektrik idarelerine bırakılma lıdır. Ancak işletmelere bir kolaylık olmak üze re yönetmeliğe bazı örnekler eklenebilir.

Bu maksatla biz ev tarifesi için Compagnie Voudoise d'Electriclte (İsviçre) ve Sanayi ve ta _ rım için Salzburg (Avusturya) şehirleri tarife lerini örnek olarak veriyoruz, (örnek 1 ve 2) Bu arada elektrik^ fiatlarının mertebeleri halt kında da,bir fikir edinilmiş olur.

c — Giderler ve satış belirli bir süre İçin tahmin edilmeli ve tarife bu süre içinde değiş memeli. Yukarda daha geniş olarak açıklandı.

ç — Amortisman nisbetleri, elektrik tesisle rine ait projelerin tanzimine dair yönetmelikte ki nisbetlere göre alınmalıdır.

d — İmtiyazlı ortaklıkların imtiyaz sözleş melerindeki hükümlere dokunulmamalıdır.

e — istikraz taksitleri giderler arasına so kulmamalı ancak faizler konulmalıdır.

f — Islah giderleri yeni yatırım sayılmalı, amortismanlar kârlar ve istikrazlarla karşılan malıdır.

g — Büyük tamirler için bir İhtiyat akçesi fonu kurulmalıdır.

h — Kâr, işletmenin genişlemesine de yetecek nisbetlerıde olmalıdır.

i — Tarifenin değişmesini gerektiren «Mas raflardakl mühim tahawüller> daha belirli bir şekilde İfade edilmelidir.

j — Elektrik idarelerinin nerelerde şebeke yapacağı açıkça yazılmalıdır. Yukarda anlatıldı.

k — «Elektrik idareleri santraHarmm gü cünü ihtiyaca göre artırmağa mecburdur> şek linde bir madde eklenmelidir.

1 — Bağlantı hatlarını tesisatçıların da ya pabileceği «Elektrik İç tesisat yönetmeliğine> benzer tarzda yazılmalıdır.

k — Şebekenin uzatılması halinde yönetme likte anlatılan «sarfiyat garantisi> ve" *avans tediyesi> ni (Madde 22) elektrik İdarelerinin se çimine bırakmamalı her ikisini de uygulamalı dır. Çünkü biri diğerini tamamlar. İkisi birden gerektir.

m — Şebekelerin takviyesini gerektiren İs teklere uygulamak üzere, şebekelerin uzatılma sı haline benzer hükümler koymalıdır.

n — Sayaca, maliyet bedeline göre ne şe kilde kira hesaplanacağı gösterilmelidir.

o — Ek 6 kaldırılmalıdır.

ö — Ek — 7 nin tarif ve tertipi yönetmeliğe uydurulmalıdır. Abonman sözleşmesinde (Ek 7).

p — Belirli güçlerden fazla güç isteyen abo nelerin abonman sözleşmesi uzun müddetli olma lıdır.

VI — Sonuç ve düşünceler :

Elektrik geniş bir kütlenin günlük yaşayışına girmiştir. Bunların elektrik idareleri ile olan te maslarını düzenleyencek olan elektrik tarifeleri yönetmeliğinin yukardan beri sayılan aksaklık lıklanmn düzeltilmesi gerekir. Bu suretle İdare lerle aboneleri arasında daha iyi bir işbirliği ve anlayış kurulacaktır. Yersiz çekişmeler ve an laşmazlıklar ortadan kalkacaktır. Bu sebeple ka nun sınırlan içinde kalmak üzere yayınlanmış olan yönetmeliğin kaldırılarak, esaslan bu yö netmelik İçin belirmiş olan yeni bir «elektrik sa tış tüzüğü» kısa zamanda hazırlanmalıdır

örnek: 1

8ALZBURG (AVUSTURYA'DA) ŞEHRİNDE 11 OCAK 1960 dan İTİBAREN UYGULANAN ELEKTRİK FtATLARI

(ÖZE Mart 1960)

Tarife ve kısa işareti

TARİFESİ

Salzburg Elektrik İşletmesi

Sabit Fiat/Ay

Sanayi

Işık «G) Kuvvet (KG)

îlk 100 Vat için Diğer her 50 vat için îlk 500 vat için Diğer her 500 vat için

Avuıturva Şiling (2)

14,— 4,85

15, 11,—

TL.

4,84 1,67

5,19 3,80

Tarım. «L>

ilk 3 hektar için Diğer her hektar için

17,—

5,88

1,50

0,50

0,17

Küçük Sanayi «K> Gece cereyanı «N>

Beher iki telli sayaç için Beher 3 ve 4 telli sayaç için >

Işık Kuvvet

Yazın (Nisandan Ey lüle kadar) saat 22 den 6 ya kadar

Kışın (Ekimden Marta kadar) saat 22 den 6 ya kadar

4,5 9,0 2,55 1,40

0,13

0,31 a >

1,55 3,U 0,88 0,48

0,045

0,104

(1) Kığın biriktirmen sobalarla ısıtmada enerji fiatında «N> tarifesi (0,32 Şi]ingAWh 0,11 TL/kWh) olur.

(2) 1 şiling — 0,03846 dolar = 0,34615 TL,, dır.

örnek : 2

Compagnie Vaudoise d'Electricit6'nin Yeni Ev Tarifesi (İsviçre) (S.E.V. Dergisinden Nr. 1 Ocak 16, 1960).

Tarife A — Sabit ücreti olmayan sayaç ta rifesi tesisatta en çok 10 A. lık sigorta ve I,5mm2 kesitinde iletken ve ençok 2 beygir veya ençok 1,5 kW lık motor gücü varsa kullanmaktadır.

Enerji bir sayaçla ölçülür ve fiatı 45 Rp./ kWh (93 kuruş/kWh) dan hesaplanır. Bir sabit ücret veya asgari sarfiyat garantisi şartı aran maz.

Tarife Bm— Evler için sabit ücretli tarife.

Bu, evler için kullanılır. Bağlanan güç bir akım sınırlayıcı veya benzeri tertibatla sınırlan mıştır.

Enerji bir sayaçla ölçülür ve aşağıdaki gibi çift terimli bir tarifeyle hesaplanır.

1 — Enerji fiatı, basit bir sayaçla ölçülen bütün gece ve gündüz sarfiyatı.

8 Rp/kWh (16,5 kuruş/kWh) yazın (2 ve 3 hesap dönemi)

10 Rp/kWh (20,6 kurug/kWh) kığın (1 ve 4 hesap dönemi)

Ayrı bir basit sayaçla ölçülen biriktirmen sıcak su hazırlayıcısında harcanan enerji için.

4 Rp/kWh (8,25 kuruş/kWh) yazın (2 ve 3 hesap dönemi)

6 Rp/kWh (12,4 kuruş/kWh) kışın (1 ve 4 hesap dönemi)

2 — Aylık abonman aşağıdaki şartlarla olur.

a) Bağlantı ücreti Fr. 2,50 (5,15 TL.) en çok 10 kW'a kadar olan güçler için hesaplanır. İs tenen diğer her 10 kVV güç için aylık bağlantı ücreti Fr. 2,50 (5,15 TL.) artırılır.

b) Abonman ücreti

50 Rp (1,03 TL.) oturulabilen her yer için ve

15 Rp (0,31 TL.) her eklenti yer için.

Oturulabilen yerler 10 m» den büyük oturma, yemek, yatak odaları (kullanılsın veya kullanı masm), mutfak ve banyo.

Eklenti yerler 10 m2 den küçük koridor, mer diven, veranda, ofis, W C, gara], kiler tavan arası (elektriklenmiş olsun olmasın) gibi yer lerdir.

Oturulabilen ve eklenti yerler 30 mJ den bü yükse fazlası yeni bir yer sayılır. Dış lambalar, girışlerdekı lambaların luO Wata kadar behe rinden ayda 50 Rp (1,03 TL.) alınır. 1 Beygir veya 750 Vata kadar motorların Bm tarifesine girmesine müsaade edilir.

İki aileden fazla oturulan evlerdeki motorlar; asansör, mazot yakıcı, devri daim pompası, Bm tarifesine girmez.

l i r (İsviçre Frangı) = 100 Rp (Rappen) = 2,06 TL. dır.

Y. Müh. Kemal TAN'ın Konuşması:

Bu konuşmadan sonra gündem harici olarak Sanayi Bakanlığı Enerji Dairesi, istatistik ve Tarifeler kısmı Müdürü Y. Müh_ Kemal TAN, Y. Müh. Korkut ÖNGÜN'ün konuşmasına cevap vermek üzere söz almıştır.'

Muhterem Arkadaşlarım, Bu günkü konuş ma gündeminde bana bir söz hakkı tanınmamış olmakla beraber mevzu ile yakınen ilgili bu lunmaklığım dolayısıyle bir kaç dakikanızı iş gal etmeme müsaadelerinizi rica ederim.

Şahsen bugünkü Odamız toplantısını iki nok tadan tenkide şayan buldum. Bunlardan birin cisi toplantıyı tertip edenlerin İdare tarzındaki tutumları, ikincisi de Hükümetin bir parçası olan bir Bakanlığın faaliyetlerini, hem de çı karılan bir talimatnamenin kanuna uygunluğu hakkındaki şüpheler serdi ve Bakanlığın bu faa liyetinin kanun dışında olduğu, ittıhamı yapıl mak suretiyle tenkit eden bir konuşma yapılma sının terviç edildiği halde, bu hususta Bakan lığın mukabil tez ve açıklamasına imkân vere cek tarzda hareket edilmemiş olmasıdır.

Elektrik tarifeleri hakkında ilmî Ve esaslı bir etüdü bizlere lütfeden birinci hatip Nezihe Güçeri'ye burada bulunan meslektaşlarımın da hislerine tercüman olduğuma kani olarak teşek kürü bir borç bilirim.

Elektrik tarifeleri Talimatnamesi hakkındaki tenkitlerden İse, ancak not edebildiklerimden cevaplandırılması, önceden bilinerek üzerinde ha zırlanılmasını icap ettirmeyen ve derhal açık lanmasında fayda gördüğüm noktalara, sizlerin de müsamahanıza sığınarak, kısaca temas etmek istiyorum.

Evvelâ tarifeler hakkında hazırlanan bu tali matname; daha yeni tatbik mevkiine konuldu ğuna göre nizamname değil talimatname olarak çıkması ve tatbikatta görülecek aksaklıklara gö re zamanla tekemmül ettirilmesi bakımdan da ha uygun olduğu kanaatindeyim.

Elektrik Tarifeleri Talimatnamesi, hatibin söylediği gibi, sadece Sanayi Bakanlığı kanunu olan 6973 sayılı kanunun 3 üncü maddesinin G. fıkrası ile Bakanlığa verilen yetkilere daya nılarak çıkarılmamıştır. Şimdi maddelerini ve metinlerini tam hatırlıyamamakla beraber mez kûr kanunun İnci maddesinde «memleketin ma den, sanayi ve enerji işlerini umumî menfaat ve ihtiyaçlara uygun şekilde tanzim ve idare etmek ve bu işlerle ilgili idareler arasında koordinasyonu sağlamak> vazifesi de Bakanlığa verilmiş bu lunmaktadır.

Binaenaleyh enerji idarelerinin umumî men faatlere uygun şekilde faaliyetlerini tanzim ve idare etmeye yetkili olan bir Bakanlık memleke tin her tarafından bir karışıklık arzeden elektrik sayaçlarının kira ve bakım ücretlerini makul ve. bu madde ruhuna uygun tarzda tanzim etmeye yetkili olacağı da tabiidir.

Diğer taraftan hatibin tenkit mevzuu etti ği ve ilgi çekecek tarzda üzerinde ısrarla dur duğu (İktisadî Devlet tegekkülü ve müesseseleri ıs