TARİFE SİSTEMLERİNDE YENİ GÖRÜŞLER

ELEKTRİK MflHEli

Yıl: 5 Sayı : 49 50

MECMUASI

Ocak Şubat 1961

f

ARAM IZD A

Elektrik Mühendisliği Mecmuası böylece 4 yaşını bitirip elinizdeki sayısı ile beşinci yılına girmiş oluyor. Gerek üyelerimizin gösterdikleri ilgi ve gerekse Neşriyat Encümenlerimizin feragatli çalışmaları bunu mümkün kılmıştır.

Mecmuamızın dördüncü cildinde telif yazı ve raporlara geniş Ölçüde yer ver meyi tercih ettik. Daha ziyade üyelerimizin şahsî çalışmalarının mecmuamızda yer almasını temenni ederiz.

Mecmuamızda kutlanılan dilin sadece Türkçe olmasına çalışılarak bu yolda sayın yazı sahiplerinin dikkatleri çekildi. Bir yandan mühendislik terimlerinin Türkçe kullanılması, öte yandan genel anlatışın sade ve basit olması, yetişmekte olan kuşaklar bakımından çok faydalıdır.

1960 çalışma yılında Elektrik Mühendisleri Odası'nın yönetimi ile görevlen dirilen kurulumuz, çalışmaları sırasında sayın üyelerimizden gördüğü ilgi ve des teğe bir kere daha teşekkür etmeği borç bilir.

Saygılarımızla

İD A°RE

HEYETİ

AÇIK OTUBTJM :

TARİTELER

Odamız tarafından tertiplenen TARİFELER mevzuundaki açık otu rum 31 Ekim 1960 Pazartesi günü E.İ.E. Umum Müdürlüğü konferans salonunda yapılmıştır.

Y. Mühendis Nezihe GÜÇERİ'nin Konuşması :î

— Fransız Teknik işbirliği burslarından faydalanarak mezkûr etüdlenni yap ma imkânı sağlayan gerek Fransız Kültür Ateşelığme ve gerekse Fransa'da Etüdler esnasında yardımlarını esırgemıyen E D F mensuplarına burada teşekkür etmeyi bir vazife sayarım,. —

Cereyan Satış tarifeleri memleketten memle kete değişmekte ve fakat memleket dahilinde ve eyaletlere bölünmüş memleketlerde; eyaletler dahilinde tarifeler sabit kalmakta ve bazı mem leketlerde ancak müstehlikin cinsine göre ta hâvvül etmektedir. Meselâ tenvirata, sanayie, zi raata başka başka tarifeler tatbik edilmektedir.

önce Amerika'da 1958 yılı başından itiba ren de Avrupa memleketlerinden ilk defa Fran sa'da «Marjinalizm> teorisine istinat eden Cer yan Satış tarifelerinin tatbikine bağlanmıştır.

Konumuz, nazari kısmına girmeden, mezkûr tarifeler hakkında kısaca ve umumî bir izahat vermektedir.

Yukarıda da arzedildiği gibi «Marjinal> de ğer üzerine kurulmuş tarife esasına göre bir memleketin her noktasında ayni tarife ile satış yapılmasına son verilmiş ve nokta maliyeti esas alınmıştır.

Aşağıda sayacağımız 4 unsura tabi olan fiat tahavvülü mezkûr tarifenin esasını teşkil et mektedir.

1 — İstihlâk bölgesine tabi oluş. 2 — İstihlâk gerilimine tabi olug 3 — istihlâkin günlük tahavvülâtına tabi oluş 4 — Mevsimlere .tabi oluş.

Tarifenin bu 4 kısımdan her birine ayrı ayrı tabi oluşun • sebeplerini kısaca açıklıyalım.

1 — Tarifenin İstihlâk bölgesine tabi olması :

Memleketin her yerinde kilovatsaat fiatı aynı tutulduğu takdirde büyük sanayiin santralların civarına kurulmasını, veya memleket ekonomisi bakımından arzu edildiği yerde dağılmasını teşvik edici bir amil bulunmayacaktır.

Meselâ, Fransa enerji tarifesi bakımından 23 farklı bölgeye ayrılmıştır ve her bölgede yüksek, orta ve alçak gerilimdeki satış tarifeleri tevzi masrafları nazarı itıbare alınmak suretiyle tes bit edilmektedir.

Bu arada şöyle bir mahzur da çıkabilir : Her hangi bir bölgenin istihlâki diğerinden az olunca tevzi masraflarından dolayı o bölgede kWh. bedeli diğer civar bölgelerden çok yüksek ola bilir, ve enerji bedelinin yüksek oluşu o mıntı kada endüstrinin kurulmasına mani olacağından istihlâk artmayacak ve dolayısiyle enerji fiat ları yüksek değerlerini muhafaza edecektir.

Bu halleri önlemek için ve memleketin ikti sadî politikası da nazarı itibare alınarak hesa ben her bölge için bulunan teorik değerler bi lâhere rötuş edilmektedir.

Meselâ; memleketin her hangi bir yerinde daha fazla endüstri gelişmesi (iskân ve diğer âm me hizmetlerinin imkânsızlığı bakımdan) istisa den mümkün değilse o mıntıka için hesaben bu lunan tarifelere zam, bilâkis memleket hayın bakımından endüstrinin gelişmesi icabeden bölge de tenzilât yapılmak suretiyle hesaben bulunan tarifeler bilahere küçük tashlhatlara tabi tutul maktadır.

2 — Tarif enin istihlâk gerilimine tabi olması:

Her hangi bir mamul eşya, fabrikasında top tancıdakinden daha ucuz, perakendecide ise top tancıdakiden daha pahalıdır. Binaenaleyh kWh. de bir santralın hemen çıkışında en ucuz fiat la satılmalıdır.

Yüksek gerilim şebekesine intikâl eden ener jinin satışı bir nevi toptancı satışına tekabül eder

ve tablatile santraldan yapılan satışa nazaran ,bıraz pahalı olur.

Alçak, gerilimli dağıtım şebekeleri üzerinden yapılan satışlar daha çok perakende satışa ben zediğinden kVVh. in en pahalı olduğu satış yerleri buralarıdır.

Bilfarz her hangi bir elektrik müessesesinin santral çıkışında gerilimli 150 kV. olsa bu ge rilimde cereyan alan müşteriler Müessese yi gerilim düşürücü tesisler kurma masrafın dan kurtaracağından müşteriye asgari tarifenin tatbiki gerekir:

f/MWb olarak Marjinal fidl

I 1 Cy)

—«

30 MO/h

—T

90 100105 Istıl.sal

Şekil : 1

Bu düşünceye göre meselâ Fransa'da [420 Fr. = 1 Ş =

150 kV. dan satılan enerji fiatı ortalama 3,25 Fr./kWh. ise

60 >>

>>

4,5 — 6,5 Fr./kWh.

15 »»

> •»

> ise daha dafazladır

9.— TL,

olduğuna

göre]

Tranformasyon miktarı ne kadar artarsa o kadar enerji fıatı yükselmektedir. .

3 — 4 — Tarifenin günün saatlerine ve mev sime tabi olarak değişmesi :

Yükün nlsbeten düşük olduğu alelumum yaz aylarında ve günün belirli saatlerinde istihsâl edilerek beher ilâve kWh. için yapılacak masraf sadece mahrukat masrafından ibarettir Şayet bir idrolik santralın suyunun ister istemez akıtılma sı mecburiyeti varsa kWh. fıatı çok daha aşa ğıya düşer.

Yükün azamî hadlere ulaştığı kış aylarında ve günün puant saatlerinde ise yalnız ekonomik çalışan yeni santraller değil eski ve gayri iktisadî üniteleri ihtiva eden santrallan da servise sok mak mecburiyeti vardır. Bu puant saatleri için bir pahalılık amilidir; keza hatların fazla yük lenmesinden fazla zayiata da sebebiyet verilmesi de cereyan fiatmın artmasını icabettiren diğer bir unsurdur.

Diğer taraftan puant takat servlsde tutula cak makine sayısını ve bunların takatlarını tes bıt eden en müessir faktör olduğundan enerji satışını artırmaktan ziyade müessıs takati yük letmeye zorlayan bir işletme şarjı enerji istih saline maliyeti yükseltici tesir icra eder.

Bundan dolayı «Marjinal» tarife üzerinden yapılan satışlarda meselâ Fransa'da her hangi bir bölgede kıg ayları puant saatlerındeki ener ji fıatlarıyle yaz ayları puant dışı saatlerdeki enerji fiatları arasında 3 5 misli fiat farkı göze çarpar.

MARJİNAL DEĞER

Yukarda tafsilatı ile açıklanmış olan 4 önemli faktörü de otomatik olarak maliyet unsuruna ka tan yeni metodla hesaplanmış bulunan enerji değerine «Elektriğin Marjinal değen» denir.

E. M. M. 49 50 .

Şimdi bir noktadaki daha dağrusu bir bölge deki elektrik enerjisinin «marjlnal> değerinin nasıl tâyin edileceğini görelim :

Marjinal kıymet nedir? Teorik olarak grafikle şöyle gösterilir. istihsalle orantılı olarak değişen umumî mas raf grafiği «Şekil 1» de gösterilmiş, olsun. Bu eğrinin teğet değişimin ,yanı M = f (I)

dM denklemenin, y = dT

türevinin, istihsale ta

bı olarak değişimini gösteren eğri «Şekil 2» is tihsalle orantılı «Marjinal değer> eğrisım gös terir.

30 100 HIWh olarak Ulıhsal

ŞeMl : 2 Tatbikatta ise :

Muayyen bir mevsimde ve günün muayyen bir saatinde mevcut çalışma rejimini temin etmek için devreye girecek olan en son ilâve ünitenin kWh. maliyetinin oranlı kısmının kıymeti sant ralın o andaki kWh. «Marjinal> kıymetidir.

Bunu bir misal üzerinde görelim. Fakat mi sale geçmeden evvel misalde geçecek iki tarifin burada belirtilmesi faydalı olur.

1 — «Optimum Park» Bir bölgenin enerji ihtiyacını karşılamak üze re kurulmuş santrallardan müteşekkil bir grubu

nazarı itlbare alalım. Bu* santralların kuruluş ^tarihleri, tipleri ve çalışma müddetleri bir birin den farklı olduğundan tam yükle çalışmaları halinde randımanları bir birinden farklıdır.

Grubu teşkil edecek santrallarm en başında en yüksek ıaı randımanlısı yani spesifik kö mür sarlfyatı Kcal/kWh. en az olan santral ol duğu halde ısı randıman değerlerine göre bir sıraya konulacak olursa bu şekilde sıralanmış santral grubuna «Optimum Park> denir.

2 — Maliyetin Oranlı kısmı ve Sabit Kısmı :

Termik bir santralda kWh. maliyeti iki ki sundan müteşekkildir. Bunlardan birincisi istih sâlle oranlı olarak değişen (bilhassa yakıt) mas raflardan ileri gelmekte, buna maliyetin «oranlı kısmı» denir. İkincisi sabit masraflardan Heri ge len kısımdır ki, buna da «Sabit kısım» denir.

Misale geçince: Termik istihsâl bakımından ehemmiyet kesbeden bir bölgeyi nazarı itıbare alalım. (Şayet Fransa'yı misal olarak alırsak bu şartlara cevap veren Paris bölgesi, Türkiye'de böyle bir bölüm yapılsaydı belki Çatalağzı böl gesi olabilirdi.)

Bilfarz Paris'de 1957 yılı Ocak ayininin 20nci gününde saat 11.00 de termik santrallann istihsâl etmesi gerektiği takat malûm olsun. Bu ihtiyacı asgarî masrafla karşılamak İçin Paris dispeçeri en yeni santrallan randımanları en yüksek olması dolayısiyle tam yükle çalıştırır. Bunlarla bütün ihtiyaç karşılanamadığı takdirde nisbetten daha düşük randımanlı santrallarda sıra ile servise alınır. «Optimum Parktan» bu suretle servise alınacak en son santral gerek es kiliği ve gerekse düşük yükle çalıştırılması ba kımından en kötü randımanla çalışan santraldir, işte bu santrâla 20 Ocak saat 11.00 de «Marji nal» santral denir.

Serviste olan diğer termik santrallar tam ka pasitlerlerile çalıştıklarından ilâve takat ihtiya cım «Marjinal» Santral temin etmektedir.

işte bir enerji istihsâl sisteminde servısde mevcutların hepsine nazaran spesifik kömür sar fiyatı en yüksek olan santralın yani «Marjinal Santralın» kWh. maliyetinin «Oranlı kısmı» elekt. rlğin o andaki «Marjinal» kWh. fiatıdır.

Böylece 20 Ocak saat 11.00 de Paris bölge sinde enerjinin istihsâl fiatı o anda «Marjinal Santralın* kWh. maliyetinin oranlı kısmındaö ibarettir. Bu fiat yukarda bahsedilen 4 ana gar tı da kaplar.

Bu şekilde tarif edilen «Marjinal Santral» ve «Marjinal kWh.» bedeli işletme şartlarına göre mütemadi bir değişmeye maruzdur. Nazari ola rak senenin her saatinde yük tevzi merkezinden hangi santralın «MarjinaJ» olarak çalıştırıldığı sorulmalıdır. Bu ise tatbikatta çok müşkil bir iştir. Bunun için Fransa'da yaz ve kı§ olmak

üzere yaz aylarında günün iki muhtelif, kış ay larında ise günün üç muhtelif zamanı için ayrı ayrı olmak üzere aynı gerilim için 5 muhtelif değer alınmaktadır.

Diğer taraftan önemli bir soruda, sabit mas rafların ne şekilde karşılanacağıdır. Zira Termik bir santralın masrafları yalnız yakıt masrafla rından ibaret değildir. Müstahsil müessesenin ayrıca istihsalle değişmeyen sabit masrafları da vardır. Şu halde «Marjinal santralın kWh. maliyetinin sadece oranlı kısmından ibaret olan «Marjinal kWh fıatı» ile sabit masraflar nasıl karşılanır.

Meselâ 20 Ocak gününün muhtelif saatlerin de Termik bir bölgede talebedilen yuk grafiği «Şekil 3» de gösterilmiş olsun.

/aka t

\ 3

Z

0»'

lOh Jfh

Şekil • 3

Bu grafikle talep edilen takati elde edebil

mek için muhtelif santralların azamî takat ka

pasitelerini üst üste ekleyerek sistemde emre

amade bulunduracağımız takati tesbıte çalışa

lım. Yalnız bu yaparken spesifik yakıt sar

fiyatı en az olan santralı en alta yerleştirelim

ve diğerlerini randımanlarına göre aşağıdan yu

karıya doğru sıralıyalım.

Şekilde santrallan işaretlemek üzere kullanıl

mış olan sıra numaralan aynı zamanda bu sant

rallarm spesifik yakıt masraflarını göstermiş

olsun.

Yani birinci santral kWh. basma 1'kuruşluk

ikinci »

»

»2 »

yakıt sarfetmiş olsun.

Saat 11.00 de yedi numaralı santral «Mar

jinal» santraldir. Ve «Marjinal» kWh. değeri ise

7 kuruştur.

Bu fiat saat 10.00 . 11.00 arasında 7 numa

ralı santrâla hiç bir kâr temin etmez. Fakat di

ğer santrallann yakıt masrafları bu fiattan az

olduğundan 7 krş./kWh. ile satış diğer santral

lara sırasile,

E. M. M. 40 60

Birinci Santrala 6 kuruş

İkinci

> 5>

Üçüncü

> 4>

Dördüncü > 3 >

Beşinci

> 2>

Altıncı

> 1 > kWh. saat başın

da kâr sağlar.

Misâl olarak almış olduğumuz gün ve saatte «Marjinal» olmayan bu santrallarm yakıt sarfi yatları üzerinden temin edilmiş olan yukarıdaki kâr miktarlarının, şayet «Park Optlmum> ise santrallann sabit masraflarını da karşıladığı is patlanmaktadır.

Mahaza bunun için sabit" masrafların uygun bir şekilde hesaplanması amortisman nisbetle rininde mantıki ve yeni metodlara göre hesap lanması şarttır.

Misalde saat 10.00 dan evvelki yükü karşı layabilmek igm 8 numaracı santralın servise girmiş bulunduğu, dolayısiyle o saatte kWh. «Marjinal> değerin 8 krş. olduğu görülmektedir.

Bu nevi hesaplarda karşılaşılan zorluklara dair bazı açıklamalarda bulunmak faydalı olur.

1 — İdrolisite :

Yukarda aldığımız misalde 20 Ocak saat 10.00 11.00 arası termik santraldan talep edi len takat, şayet şebekede idrolik santrallarda mevcut ise, idrolik santrallarm su gelirinin muh temel seviyesine bağlıdır. Bunun için senenin her hangi bir anında Idrolisitento tahavvülü «Marjinal> kıymetin tahavvtilünü icabettirir.

Böyle bir fonksiyonun kesin olarak tâyini mümkün olamıyacağından îdrolisite için bütün seneye şamil ortalama sabit bir değer kabul edilmektedir. _

ladır. Buna göre Lion'daki maliyet 4 Fr./kWh. olsun. Paris'le LJon arasındaki muhtelif nok talarda enerjinin fiatı ve akis yönü ne olmalı dır.

PARI5 TROYES

CHAlON

LY ON

%50

O 5C

—• <

4 30

ŞeKil: 4

Lion'da kWh. fiatı (tabii Marjinal fiat) Pa ris'ten düşük bulunduğundan Lion'dan Paris'e doğru enerji göndermek daha kârlıdır. Fakat enerjinin fıatına nakil esnasında bir takım fi atiarın ekleneceği tabiidir. Meselâ (Şekil 4) Lion'dan Chalon'a gelindiği zaman kWh fiatı 4,30 Fr. ve oradanda Troyes'e gelindiği zaman 4,80 Fr. olur. Lion'dan gelen enerjiyi artık bu noktadan daha ileriye nakletmek hesaplı ol muyor; Zira, Paris'ten kWh. ı 4,5 Fr. olan enerjinin de Troyes'e geldiği zaman fiatı 4,80 Fr. olur. Binaenaleyh Troyes 20 Ocak saat 11.00 de Paris'ten ve Lion'dan gelecek enerji nin fiatjarmın denge noktası olmuş olur. (Mem leketimizde böyle bir misâl Çatalağzı ile Sa rıyar arasında bulunan Kırıkkale ve Karabük için alınabilir.)

Tersine olarak şayet Lion'da enerjinin fiatı meçhul ise ve fakat denge noktası ile nakil masrafları malûm ise Paris'te enerji fiatm dan hareket edilerek Lion'daki fiat hesap edi lebilir.

Filhakika, Paris'te kWh. 4,5 hesaplanmış olduğuna göre, Troyes'te 4^5 + 0,30 = 4,80 Fr. Chalon'da 4,8 — 0,50 = 4,30 Fr. olur. Ve Lion'da da 4 Fr. olarak bulunur.

2 — Flatın her saat değişmesi:

Fiatı her saat. değişecek bir enerji tarifesi nin de kullanışlı olmıyacağı aşikârdır. Bu se beple Fransa'nın her bölgesinde her gerilim için yukarda bahsedildiği gibi birçok hususi he saplar neticesinde tarifenin 5 fiat üzerinden tes bit edilmesi uygun görülmüştür.

Umumî olarak Paris'te muayyen bir saatte enerjinin fiatı ve tekmil enterkonekte şebeke nin enerji hareketinin şekli (hareket istikâme ti) belli olunca şebekenin tekmil noktalarında fiat peyderpey hesaplanabilir.

Paris'te her hangi bir yönde gidildiği tak tirde enerji fiatı hareket yönünde nakil mas rafı kadar fark eder.

Bu fiatlar kısın 6 ay zarfında : Gece, gün düz ve puant; yazın 6 ay zarfında sadece: gece, gündüz fiatlandır. Pazar günleri gece tarifelerine girer ve bunlar düşük tarifelerdir.

tKl TARAFTAN BESLENEN NOKTALARDAKİ CEREYAN TARİFESİNİN TAYİNİ

Şimdi yine Fransa'dan bir misâl alalım :

Meselâ, Paris'te enerji «atının 4,5 Fr./kWh. olduğu ayni tarih ve saatte Lion'daki fiat da tâyin edilmiş olsun. Hidrolik istihsâlin mali yeti termik istihsâl maliyetinden tabiatiyle faz

Enerjinin akış yönü hesaplama istikâmetin de ise enerjinin fiatı nakil masrafı kadar artar. Aksi yönde ise aynı miktar kadar azalır.

Demek, Paris'te belli olan enerji flatına gö re Fransa'nın diğer bir noktasındaki enerji fl atmı tâyin edebilmek için enerjinin hareket yö nünü bilmek gerekir. Bunun için tarife esasla rı tesbit edilirken muhtelif mevsimler ve günün muhtelif saatlerine tekabül eden yük durumla rına göre ceryan istikameti analizör vasıtasiy le tayin edilir.

Dispeçer enerjinin istihsalini ve bölgeler ara sındaki mübadelesini o suretle ayarlamalıdır ki,

K M M. 49 60

heran ve her noktada istihlâk edilen enerji «Mar jınal> fiatla satılabılsin.

Senenin her saati ve mümkün olan her ıd rolisite için merkez dıspeçeri her santralın is tihsâl programını ve enterkonnekte şebekenin her kısmının' nakil ve tevzi programlarını yu kardakl esaslar dahilinde tanzim eder. Herhan gi bir bölgenin ihtiyacını karşılayacak üniteler spesifik yakıt sarfiyatlarına göre sıralanır ve ihtiyaç vuku buldukça bu sıraya göre servise

alınır, dolayısiyie tevzi işi «Mar|inal> santral ve «Marjinal» enerji fiatına' göre yapılır.

. Böyle bir tarifenin tatbiki, yük grafiğlndeki çok düşük ve çok sivri noktalar arasındaki far kı ortadan kaldırmak suretiyle, eğriyi düzleş tırmeye sevk etmesi bakımından çok büyük önem taşımaktadır.

Yem «Marjınalist». tarife sisteminde takip edilen esas fikir budur,

On numara verilen Şimal Bölgesinde ;

Yıllık Sabit Prim 4000 F/kW.

220 kV 150 kV

Bölümterip toplumu İçin

60 kV Seine, Seine Oise Seine Maritime Oise, Seine Marne Eure, Eure Loir

15 kV

90 kV Seine, Seine Oise Seine Maritime Oise, Seine Marne Eure, Eure Loir

30 kV Seine, Seine Oise Seine Maritime Oiae, Seine Marne Eure, Eure Loir

5 kV Selne, Seine Oise Seine Maritime Oise, Seine Marne Eure, Eure Loir

ENERJİ FİATI F/kWh.

KIŞ

Puant saat Puant dışı Düşük saat

7 ,45

4,34

2,58

8,72

4,95

5,00

5,00'

5,10

10,61

5,92

10,71

10,81

6,02

11,17

6,22

7, 14

13,77

7,65

14,28

7,96

14,74

8,21

9,84

5,51

9,89

5,56

10,00

5,61

10,25

5,76

11,99

6,63

12,55

6,99

7,19

13,31

13,36

7,34

14,38

8,01

14,99

8,36

15,45

8,57

2,34

YAZ

Puant dışı Düşük saat

3,71

2,20

3.81

2,33 .»

2..Î3

Ondokuz Numara verilen Cenup Bölgesinde ise :

220 kV Bölümlerin toplumu İçin

150 kV Aude, Herault,

Pyren^es Orientales

60 kV Aude, Herault,

9,54

Pyrenees Orientales

15 kV 90 kV

Aude, HĞrault, Pyrfenees Orientales

Aude, Herault, Pyrenöes Orientales

^ 12,90 8,67

30 kV Aude, HĞrault, Pyr6n6es Orientales

11,58

5 kV Aude, Herault, Pyr6n6es Orientales

13,62

3,67 .4,34 5,30 7,14 4,90 6,43 7,55

2,77 2,85 2,96 3,07 2,92 3,03 3,10

3,38 3,49 3,66 3,84 3,59 3,76 3,87

2,23 2,28 2,36 2,45, 2,33 2,41 2,46

Yukarda bahsedilen tarifeler daha ziyade yüksek gerilim abonelerine tatbik edilen tari fedir. Alçak gerilim abonelerine tatbik edilen «Marjinal> tarife ise mevcut yüksek gerilim tarifelerine nakil ve tevzi masraflarının ilâvesi suretile, ayrıca hesaplanır.

Fransa'da tatbik edilmekte olan «Marjinal* tarifenin yüksek gerilim abonelerine tatbik edi len kısmından bir misal* verelim.

Yukarda arzettiğimiz gibi Fransa tarife böl gesi olarak 23 bölgeye bölünmüş ve her bölge bölümlere ayrılmıştır. Bunardan bir şimal ve birde cenup bölgesini nazarı itibare alalım.

Cetvellerden de görüldüğü gibi muhtelif böl gelerde ve hattâ bölümlerde gerilime, mev sime ve saatlere göre enerji fiatı değişmektedir.

220 kV. Bölümlerin toplumu için aynıdır, di ğer gerilimlere tekabül eden fiatlar ise bu fiata nakil ve tevzi masraflarının ilâvesi suretiyle el de edilir.

Tarifedeki sabit prim; kWh. maliyeti ile di rekt olarak oranlı veya sabit masraflardan gay rı masrafları ihtiva etmektedir. (Meselâ: ye ni ^yatırımlar, kâr ve — ) .

Hususî büyük müşteri mukavelelerinde işbu sabit prim miktarı üzerinde müşteri ile satıcı arasında müşterinin çalışma şekline göre • bazı hususî tenzilâtlar yapılabilmektedir.

Böyle bir tarifenin tanzimi bittabi kat'î is tatistik! bilgilerin mevcudiyeti ile ve uzun

etüdler neticesinde elde edilir. Meselâ Fransa'da böyle bir tarife ancak sekiz senelik etüd neti cesinde yüksek gerilim kısmına tatbik edile bilmiştir.

Memleketimizde bir an evvel böyle bir ta rife sisteminin tatbiki hususunda gerekil etüd lerln hazırlanmasına geçmek çok faydalı ol\ır kanaatindeyim. Zira :

1 — Mezkûr tarife istihlâk eğrisinin düzel mesini teşvik edici tarife olduğundan gerek enerji istihsâl edici müesseseyi ve gerekse is tihlâk eden müesseseleri ekonomik çalışmaya sevk eder.

2 — Memleketimizde henüz sanayi yeni inki şaf etmekte olduğundan müşteriler kendilerini böyle bir tarifeye göre daha kolay intibak etti rebilirler.

3 — Yeni kurulmakta bulunan v« maliyet unsurunda enerji fiatı mühim rol oynayan büyük sanayi müşterileri ise kendi rantabilite hesapla rını mezkûr tarife esaslarına göre hesaplıya bilirler.

Bilhassa Etibank Elektrik İşletmeleri Mües sesesini önümüzdeki yıllar içinde puant takat bir hayli zorlayacaktır, bunun önüne kısmen ge çimiş olur.

Böyle bir tarife tamamen hesaba dayandığın dan ve hakikî nokta maliyetlerine göre tâyin edildiğinden üzerinde şu veya bu tesirle oynan masına cevaz vermeyen tarife sistemidir.

Y. Müh. Koikut ÖNGÜN'ün Konuşması

Tarifeler Yönetmenliği Hakkında Düşünceler

17 Haziran 1960 gün ve 10528 sayılı Resmî gazetede Sanayi Bakanlığı Enerji Dairesi tara fından hazırlanan «Elektrik Tarifeleri Talimat namesi > yayınlanmıştır.

Elektrik işletmelerinin tarifelerinin tespitine esas olacak bir düzen bu yönetmeliğin yayımı na kadar konu'mamış olduğundan, işletmelerle tarifeleri tasdik edecek makamlar arasında ba zı anlaşmazlıklar ve çekişmeler oluyordu. Böy le bir yönetmeliğin yayınlanması; bu bakımdan beklenmekte idi.

Sanayi Bakanlığı, bu yönetmeliği 7347 sa yılı kanunla (10.6.1959) değiştirilen 6973 sayılı «Sanayi Vekâleti kuruluş ve vazifeleri hakkın daki kanunun" (22.5.1957) 3 üncü maddesinin (G) fıkrasmin Bakanlık Enerji Dairesine «Tarife esaslarını tespit ve tasdik ile tatbikatını mura kabe> şeklinde verdiği yetkiye dayanarak çıkar mıştır.

E. M. M. 49 50

Yönetmelikte göze çarpan başlıca aksaklık

lar şu şekilde sınıflandırılabilir.

I — Yönetmeliğin hazırlanmasında var

olan usulsüzlük.

n — Kanuna uygunluğu hakkındaki şüp

heler.

III — Yönetmelikte bulunan tariflerdeki an

laşılmazlık, —Aynı terim çeşitli yer

lerde çeşitli şekilde tarif edilmiştir—.

IV — Yönetmeliğin tatbikatını İmkansızlaş

tıran özelliklen.

V — Yönetmelikte bulunması istenen ko

nular.

.•

VI — Sonuç ve düşünceler.

Şimdi bunları sırasıyle gözden geçirelim.

I — Yönetmeliğin hazırlanmasında var olan usulsüzlük :

Düşüncemize göre elektrik tarifelerinin ha zırlanması ve enerjinin satılması konusunda bir