TÜRKİYE'DE BİLGİSAYAR KURULUŞLARI

Türkiye'de Bilgisayar Kuruluşları

önol ÖRS — Zafer KURDAKUL SÎSAG

ÖZET :

Ülkemizde çalışmakta olan bilgisayar kuruluşları çeşitli istatistik özellikleri ile incelenmektedir.

SUMMARY:

Computer Installations in Turkey are analyzed consıdering several statistical aspects.

1. GiRiŞ :

Bu yazıda, son yıllarda çok geniş ilgi ile izlenen bir konu olan, Türkiye'de kurulmuş bilgi işlem donanımları, çeşitli açılardan incelenecektir.

Bu aşamada, inceleme kapsamına, bellek (hafıza) kapasitesi 1000 karakterin üzerinde olan, bilgi işlem makinalan. etrafında gelişmiş sistemler alınmaya çalışılmıştır, inceleme öncesi yapılan bilgi toplama çalışmaları, tam ve eksiksiz değildir. Aksine toplanan bilgilerin bir kısmı yaklaşık olmak zorunda kalmıştır, ilgili kurum ve kişilerin, gerek toplanmış olan bilgi ve gerekse incelemeler üzerindeki uyan ve fikirleri, daha geniş yayınlara destek olmak üzere dikkatle değerlendirilecektir.

incelemeleri, iki ana grupta toplamak mümkündür. Birinci grupta, Bilgisayarların sayı olarak çeşitli yemlerdeki dağılışları ve bu dağılışların birbirleri ile ilgileri bulunmaktadır, ikinci grupta ise, yaklaişım malî ve kapasite yönündendir. 1971 yılına alt bilgiler incelemelere girmemiştir, incelemeler sırasında kullanılan ham bifllgi, yazının sonunda listeler halinde verilmiştir.

2. BİLGİSAYARLARIN ÇEŞiTLi İNCELE ME YÖNLERtNDEKl DAĞILIMLARI :

ilk önce adı geçen inceleme yönlerine değinelim.

2.1. inceleme yönleri : 2.1.1. Sektörler : (a) Kamu yönetim kuruluşları ve özel ida reler (Belediyeler), (b) Kamu iktisadi teşekkülleri (KiT), (c) Yüksek öğrenim kuruluşları (Eğitini), (d) Bankacılık; ve sigorta sektörü, (e) özel sanayi sektörü.

2.1.2. Coğrafî bölgeler : (a) Ankara, (b) istanbul( ve istanbul - izmit Sanayi Bölgesi),

(c) Çukurova, (d) Diğerleri.

2.1.3. Donanım kuruluş yılları : 1960 -1970 yılları arasında kalan 11 yıllık devre.

2.1.4. Donanım merkezî aygıtları, kapasite ve ekonomik yatırım sınıflandırılması.

Bu sınıflandırma daha çok karşılaştırmalarda kullanılmaktadır :

(a) Aylık donanım gideri 3500 Dolardan az, (b) Aylık donanım gideri 3500-6500 Do lar arası, (c) Aylık donanım gideri 6500 - 9500 Dolar arası, (d) Ayhk donanım gideri 9500 Dolardan fazla.

2.2. Yönler ve ilişkileri :

Bu kısamda seçilen yönlerin incelenmesi ve birbirleriyle karşılaştırılması yapılmaktadır. Bütün incelemelere, ekte verilmiş olan listeler kaynak olmuştur.

2.2.1. Türkiye'de, 1970 sonunda 76 adet Bilgisayar çalışmakta idi. Bu toplam sayı, Devlet Sektörü ve özel Sektör olarak iki ana gruba ayrılarak, gelişmekte olan ve gelişmiş ülkelerin de bulunduğu bir tabloda gösterilebilir.

Memleket

Hindistan

Türkiye Şili Nijerya Irak Tayland Güney Kore Kanada Japonya

TABLO : 1.

Devlet sektörü

Özel sektör

' 18

Toplanı

76 33 10 6 13 14 1928 5601

Tablo l'de de görüldüğü gibi, gelişmiş ülkelerde, toplam bilgisayar sayısının fazlalığı yanında, özel sektör toplamın çok da'ha yüksek bir oranına sahiptir. Ancak sadece bu orana bakmak yanıltıcı olabilir, örneğin, Irak'ta toplam sayının 5/6'sı özel sektöre aittir, ama toplam sayı 6'dır.

2.2.2. Seçilen sektörlere göre bilgisayarların dağılımı şöyledir :

Kamu iktisadi teşekkülleri (KTT) ....... 20 Bankacılık ve sigorta ............................. 15 Yüksek öğrenim kuruluşları .................. 7 Kamu yönetim kuruluşları ve özel idareler .............................................. 15 özel sanayi sektörü ............................... 19

Sektörlerin, donanımlar merkezi aygıtları kapasite ve ekonomik yatırım sonıflandırıılınası ile karşılaştırılması aşağıdaki tabloda gösterilmektedir.

TABLO : 2. (Sütun değerleri dolar'dEr)

SSOO'e 3500- 6500badar 6500 9500

KiT 13 Bankalar 7 Y. Öğrenim

Kamu 9 Sanayi 17

9500 ve UstU

2 2

Yukarıdaki tabloda görüldüğü gibi, büyük makineler eğitim ve kamu sektöründe yer almakta, özel sektör ise küçük makineleri tercih etmektedir.

2.2.3. Bilgisayarların coğrafî dağılışı, şöyledir :

Ankara ..................... 37 istanbul ...................... 30 Çukurova ................. 3 Diğer ........................ 6

Coğrafî bölgelerin, kapasite ve ekonomik yatırını sınıflandırılması ile karşılaştırılması aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

TABLO: 3. (SUtun değerleri dolarMır)

SSOO'e 3500- 6500- 9500 ve kadar 6500 9500 UstU

Diğer

Kamu iktisadi teşekküllerinin, kamu kuruluşlarının ve yüksek öğrenim kuruluşlarının çoğunlukta olduğu Ankara'da, bilgisayar adedi di-

ger bölgelere göre daha fazla gözükmektedir. 9500 doların üstünde olan 5 adet bilgisayar da Ankara'da bulunmaktadır. Sanayi bölgelerinde, 3500 dolana altındaki bilgisayarların çokluğu dikkati çekmektedir.

2.2.4. Türkiye'de çalışan bilgisayarların, kuruluş yıllarına göre durumu 'Şöyl'edir :

TABLO: 4 1960 1961 1962 1963 1964

Adet 1 adet

Toplam 1

1 12

1966 1966 1967 1968 1969 1970

Adet 5 adet

7 13 14 18 15

Toplam 9

16 29 43 61 76

Bu tablonun grafik olarak dökümü, Şekil : l" de gösterilmektedir. Yurdumuzda ilk defa 1960 yılanda bir bilgisayar faaliyete geçmiştir. Ancak bu, 1963 yılına kadar, yurt için bir sembol olarak kalmış ve gerçek gelişme 1963'den sonra başlamıştır. Bu tarihten sonra bilgisayar sayısı, gittikçe artan bir hızla gelişmiş, ve bugünkü durumuna gelmiştir.

Yılların, sektörlerle karşılaştırılması agağıdaki tabloda verilmiştir.

TABLO: 5

1965 3 1

1966 1 1

2 21

1967 3 4

1968 8 2

1969 1 5

3 36

1970 4 2

Türkiye'de ilk önce bilgisayar kullanmaya başlıyan sektörler, kamu ve eğitim sektörleridir. KiT ve bankacılık sektörleri 1965"den sonra büyük sayılarda bilgisayarları devreye sokmuşlardır. Bilgisayar kullanmaya en son başlıyan sektör, sanayi sektörüdür. Bu sektördeki artış diğerlerine göre daha düzenlidir.

90 r

•75 45

TOPLAM BİLGİSAYAR ADEDİ

BİLGİSAYAR ADEDİNİM YILLARA 6ÖRE DEBİSİMİ YILLARA GÖRE TOPLAM KİRA YATIRIMI

T 300 000

250 000

- 200000

-

TOPLAM KIRA YATIRIMI

<*)

. 100000

- 50 000

Yılların, kapasite ve ekonomik yatırım sınıflandırılması ile karşılaştırılması aşağıda verilmiştir.

TABLO: 6 (SUtun değerleri

1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969 1970

3500'e Kadar

3500— 6500— 9500 6500 9500 ve üstü

3. MALÎ YAKLAŞIM VE KAPASiTE :

Bugün Türkiye'de çalışmakta olan bilgisayarların 20 tanesi satılmış, 55 tanesi kiralanmış ve

bir tanesi de bağışlanmış durumdadır. Bu incelemede, satınalınmış bilgisayarlar da kirada imi§ gibi gösterilmekte, yaklaşık bir eşitlik sağlanmaktadır.

3.1. Toplam yatanın :

Yaklaşık kira bedelleri, ekteki Istelerde verilmiş olan bilgisayarlar, aşağıda yıllara ve sektörlere göre çizilmiş tabloya konulmuştur (Tablo : 7). Her yıla ait ilk hanede, sadece o yıla ait kira, ikinci hanede ise, o yılın daha önceki yıllarla toplamı gösterilmiştir. Tablonun en son gutunu, 1960'dan bu yana bilgisayarların tümüne yatırılmış, kirayı yaklaşık bir formülle hesap etmektedir.

Bu formülü şu şekilde açıklayabiliriz :

a) Bilgisayarın senenin ortasında, yani al tıncı ayda alındığı kabul edilmektedir. A = Aykk yaklaşık kira bedeli.

b) îlk alındığı sene için 6 A ödenmektedir.

c) Alındığı seneden sonra (n) kadar sene geçmiş olan bir bilgisayarın, bu zaman sonunda ki toplam kira yatınım (TKY),

TKYn = 6A(2n+l) seklinde gösterilmektedir.

TABLO: 7 (Bütün değerler dolar olarak)

Kamu iktisadi özel Yıllar teşekkülleri bankalar

Eğitim kurumları

Kamu kuruluşları

özel sanayi

1961 1962

Yıllara göre Yıllara göre toplam ktra kümülatif yatarımı kira yatırımı

33600 33600

67200 100800

67200 168000

1963 1964 1965

5811 5811

5200 5200

, 4500 9700

1900 1900

5600 11411

2778 4678

11100 20800 i

1967 1968

1969 1970

13167 24578

20600 45178

1800 46978

19400 66378

20212 24890

5500 30390

18050 48440

9100 57540

20800

20800 29100 49900 49900

5600 2000 7600

4500 12100

3611 15711

34134

2045 36178

5100 41279 16910 58189

1900 7850

9750 7000 16750 13033 29783 ' 20100 49883

5200 10800 6500 17300

12211 29511

24989 54500 •

59651 114151

35145 149296

67083 216379

65510 281890

98400 266400 168600 435000

280866 715866

504066 1219932

1011906 2231838

1580782 3812620 ! 2194150 6006770 2989708 8996478

Yukarıdaki formül, bir tek .bilgisayar içindir. Mevcut bütün bilgisayarlar iğin uygulandığında, tablonun son sütunu elde edilmiş olu*.- Tablo: 7°de görüldüğü gibi 1970 yılı sonunda toplam kira yatarımı 8.996.978 dolar olmuştur. 1971 yılinda hiçbir bilgisayar alınmadığı kabul' edilirse, bu miktar üzerine 3382768 dolar eklenerek 12379246 dolara varacaktır.

Tablo 7'de görülen toplam aylak kira • yatırımı (6 ncı sütun), Şekil l'de, bilgisayar adedinin yıllara göre değişimi ile birlikte grafiklenmlgtlr. Beklendiği gibi iki eğri, yaklaşık olarak birbirlerini izlemektedir. Toplam kira yatırımı eğrisinin, artan sene aralıklarındaki eğimi düzenli değildir. Bunu Şekil. 2'de gösterilmiş olan yatırım artış farkları grafiğinde daha açık görmek mümkündür. 196(ydan sonraki iniş, bir yana bırakılırsa, 1967 ve igeydan sonra farklarda düşüş görülmektedir. 'Buradan, bilgisayar yatırımlarında düzensizlik olduğu sonucuna varmak mümkündür. Ancak gu noktayı da unutmamak gerekir: Gelişmekte olan memleketlerde bilgisayar politikasını satıcj. firmalar çizerler. Pek az kuruluş, kendilerine teklif gelmeden satıcıyı arayıp konuşmaktadır. Satıcı üzerine düştüğü anda, bilgisayar satış* artmaktadır. Satıcı firmaların elln'deki personel imkânları, geniş, cephede savaşmalarını kısıtlamaktadır.- Çoğunlukla !büyük bir uğraştan sonra satılan sistemlerin kurulmaları büyük zaman ve personel gerektirmektedir. Aynı personelin hem satışta, hem de kuruluşta görev alması, yatırımda bir ilerleme devresini takip eden,bir duraklama devresi meydana getirmektedir.

Senelere göre aylık kira yatırımının, sektörlere göre dağılımı, Şekil 3'de görülmektedir. Bu toplam Şekil l'de görülen grafiğin detayıdır.

3.2. Şirketler ve kapasite :

Bugün Türkiye'de çalışmakta olan bilgisayarları 4 firma temsil etmektedir. Bunlar sahip oldukları bilgisayar adedine göre şu şekilde sınıflandırılabilirler :

(a) IBM (b) UNIVAC (c) BURROUGHS (d) NCR

Türkiye'deki bilgisayarların, çeşitli açılardan şirketlere dağılımı Tablo 8?de gösterllmigtir.

YATIRIM ARTIÇ FARKLjM?» (*)

.£0000

«4-ŞEKiL 2

VI

Elaktrlk Mühendisliği 176 - 177

B-

pt M

KURULUŞLARI

KAMU -IÖNETIM

[J ESlTlM R

KT

&j K,T • BANKALAR

'-

n

U SAMAYJ

0-

TOPIAM KIR». YATIRIM' C*)

<

|

' ;|

-/

-;

:,

;

9-

Fî

| ; ; '', \ /

C

6e

6?

«

•w

«S

ŞEKiL 3

TABLO : 8. TÜRKİYE'DE BİLGİSAYARLARIN ŞiRKETLERE GÖRE DAĞILIMI (1970)

Şirket IBM

Adet 48

(Adet) %

63.16

Kira (Kira) dolar % 180300 64

Benek (Bellek) Disk

(K) % (M)

676 60.8

Univac

23 30.27

62590 22.2

245 22.1

Burrougiıs

3 3.94

33000 11.7

170 15.3

NCR

2 2.63

6000 2.1

20 1.8

Toplam

76 100

281890 100

1111 100

(Disk) % 36.6

0 34.4 29

Teyp (Teyp) %

52 57.1

23 25.2

16 17.7

91 100

TABLO: 9 KAMU

Kuruluş Kurulduğu Yaklaşık kira Satınalma(S)

tarihi yer

bedeli (dolar) Klralama(K)

Karayolları D. istatistik Enstitüsü

Tapu Kadastro EtEt Orman Bakanlığı D.S.I. Genel Kurmay I.E.T.T. Maliye Bakanlığı T. Tarih Kurumu T. Tarih Kurumu E.G.O. Sağlık Bakanlığı Dev. Ista. Enstitüsü l.E.T.T.

IBM 650 UNTVAC 1005

IBM 1620 IBM 1130 UNİVAC 1004 IBM 360/30 UNİVAC 1050 UNİVAC 1004 UNTVAC 1004 IBM 1130 IBM 360/20 IBM 360/20 UNTVAC 9300 UNTVAC 0400 UNTVAC »300

1960 1964

1965 1966 1966 1967 1967 1967 1968 1969 1969 1969 1970 1970 1970

Ankara Ankara

Ankara Ankara Ankara Ankara Ankara istanbul Ankara Ankara Ankara Ankara Ankara Ankara istanbul

11000

10333

TABLO : 10 KAMU iKTiSADi TEŞEBBÜSLERİNDE MEVCUT BiLGiSAYARLAR

Denizcilik Bankası IBM 1440

Sosyal Sigortalar

M.K.E. Demiryolları

UNTVAC 1004 IBM 1401

Halk Bankası

Emekli Sandığı

Emlâk Kredi Bankası UNIVAC 1004

SUmerbank

Vakıflar Bankası

Emniyet Sandığı

SUmerbank Demir Çelik

IBM 360/20 IBM 360/20

Ereğli Kömürleri Ereğli Kömürleri Petrol Ofisi Türkiye Petrolleri

IBM 360/20 IBM 360/20 UNIVAC 9200 IBM 1130

Ziraat Bankası Çimento Sanayi Toprak M. Ofisi D. B. Deniz Nak.

B-3500 IBM 360/20 IBM 360/20 UNIVAC 9200

Kuruluş tarihi

1965 1965 1966 1967 1967 1967 1968 1968 1968 1968 1968 1968 1968 1968 1969 1970 1970 1970 1970

Kurulduğu Yaklaşık kira Satmahııa(S)

yer

bedeli (dolar) Kiralama (K)

Ankara Ankara Ankara Ankara Ankara Ankara Ankara Ankara

Karabük

10000

TABLO : 11 EĞiTiM SEKTÖRÜNDE MEVCUT BiLGiSAYARLAR

Kuruluş adı I.T.Ü.

Bilgisayar modeli Kuruluş Kurulduğu Yaklaşık kira Satmalma(S)

yer bedeli (dolar) Kiralama (K)

IBM 1620

1963 istanbul

Test Bürosu iktisat Fakültesi Robert Kolej

IBM 1620 IBM 1620 IBM 1620

1964 Ankara 1966 istanbul 1966 istanbul

O.D.T.Ü.

IBM 360/40

Ankara Üniversitesi USSC

Hacettepe Üniversitesi B-3500

1969 Ankara 1969 Ankara 1969 Ankara

13900 15200

K Bag*3

Elektrik Mttbendislijji 176-177

TABLO1: 12 BANKACILIK SEKTÖRÜNDE MEVCUT BiLGiSAYARLAR

Kuruluş adı Başak Sigorta

Bilgisayar modeli IBM 1401

Kuruluş Kurulduğu Yaklaşık kira

(S)

yer bedeli (dolar)

1965 istanbul

Satmalına Klralama(K)

t§ B. Mutabakat

UNIVAC 1004

1966 Ankara

tş Bankası

UNIVAC 1050

1967 Ankara

iş Bankası

UNTVAC 1050

Anadolu T. Sigortası UNIVAC 9200

Osmanlı Bankası

Ticaret Bankası

Banka Italiana

Tam Sigorta

TABLO : 13 ÖZEL SANAYi

Kurutuş adı

Kuruluş Kurulduğu Yaklaşık kira tarihi yer bedeli (dolar)

Cltra

1966 Keban

IBM Data Center

Pamuk Mensucat

1967 izmir

Univac Servis Büro UNIVAC 1004

Ordu Yardımlaşma IBM 360/20

Shell

Profilo

Akfil

Bossa

Güney Sanayi

Pirelll

1969 izmit

Renüvac

Neyir

Philips

Mensucat Santral

Aktag Sanayi

Arçelik

B-3500

Garp Linyitleri

1960 Tavganlj

Satmalına (S) Kiralama (K)

K K K K K K K K K K K S K K K K K K